2

 

 

 

 

ZABURZENIA STRESOWE – POURAZOWE U DZIECI. 
1)

 

Pojęcie stresu; 

2)

 

Pojęcie traumy; 

3)

 

Reakcje psychiczne dziecka na sytuacje ekstremalnego stresu; 

4)

 

Postępowanie terapeutyczne z osobami; które doznały ekstremalnego stresu. 

 
STRESOR  –    czynnik;  bodziec;  zjawisko;  które  wywołuje  stres  (sytuacja  trudna 
wywołuje stres). 
Sytuacja trudna = stresor : 
-

 

sytuacja zagroŜenia (bać się); 

-

 

sytuacja zakłócenia (coś nam przeszkadza); 

-

 

sytuacja deprywacji (jesteśmy czegoś pozbawieni). 

 
STRES  PSYCHOLOGICZNY  –  zakłócenia  psychicznych  procesów  regulacji; 
wywołane róŜnego rodzaju sytuacjami trudnymi. 
 
EUSTRES  –kiedy  zachodzi  zakłócenie  psychologicznych  procesów  regulacji;  a  mimo 
wszystko jest nam przyjemnie (szybka jazda samochodem). 
DISTRES – zjadający nas stres. 
 
IMPULS  –  uruchamia  sympatyczny  układ  nerwowy  ;  pojawia  się  wydatkowanie 
energii;  rozszerzenie  źrenic  i  dróg  oddechowych;  przyspieszony  rytm  serca. 
Zahamowane  zostają  funkcje;  które  by  tą  energię  pochłaniały.  Zostaje  uwolniona 
adrenalina  –  wzrost  ciśnienia;  tętna  –  wówczas  człowiek  staje  się  aktywny.  To  wynik 
funkcji  nadnerczy  ;  rekcje  są  przyspieszone.  Człowiek  jest  napięty  i  gotowy  do  walki. 
Często  następują  zmiany  somatyczne  w  układzie  nerwowym;  krwionośnym; 
pokarmowym  i  oddechowym.  Prowadzi  to  do  zaburzeń  psychosomatycznych  (wrzody 
Ŝ

ołądka; nadciśnienie). 

 
MoŜna być w stresie o róŜnej sile (od 0 do  6): 
0 –nie potrafimy ocenić czy dany człowiek znajduje się w stresie. 
Dzieci i młodzieŜ: 
1 – bez stresu; 
2 – stresory; które działają nagle lub dłuŜej: 

a)

 

zmiana szkoły; 

b)

 

kłótnie rodzinne. 

3 – umiarkowany (wyrzucony ze szkoły); 
4  –  cięŜki  (rozwód;  surowi  odrzucający  rodzice;  pobyt  w  domu  dziecka;  przewlekła 
choroba rodziców); 
5 – bardzo cięŜki (śmierć któregoś z rodziców; powtarzające się akty przemocy); 
6 – skrajny; ekstremalny (śmierć dwojga rodziców; cięŜka choroba 2 rodziców); 
 
TRAUMA  –  uraz;  ekstremalny  stres  (dziecko;  które  jest  systematycznie  bite; 
maltretowane).  Załamanie  się  psychologicznych  mechanizmów  regulacyjnych;  na 
skutek  doświadczenia  niezwykle  silnych;  negatywnych  emocji  (przeraŜenie  – 
bezsilność; bezradność; strach przed śmiercią; silne pobudzenie autonomicznego układu 
nerwowego). 
 
Reakcje obronne: 
DWÓJMYŚLENIE  –  dziecko  mimo  krzywd  doznanych  ze  strony  rodziców  stara  się 
zachować  pierwotne  przywiązanie  do  nich;  aby  tego  dokonać  korzysta  z  wielu 

 

3

sposobów  psychicznej  obrony  ,  np.  krzywda  jest  usuwana  ze  świadomości  i  pamięci; 
albo umniejszana; racjonalizowana i usprawiedliwiana. Ofiara zmienia rzeczywistość w 
swoim  umyśle.  Dziecko  woli  wierzyć;  Ŝe  naduŜycie  nie  miało  miejsca.  W  tym  celu 
próbuje trzymać je w tajemnicy przed samym sobą.  Dziecko moŜe zaprzeczać; tłumić 
myśli  lub  korzystać  z  reakcji  dysocjacji  (  dysocjacja  zmienia  się  tu  z  mechanizmu 
przystosowania  w  podstawową  zasadę  organizacji  osobowości).  Dziecko  moŜe  mieć 
zdolność wprowadzania się w trans lub stany oderwania. 
  
PODWÓJNE  „JA”  –  dziecko  stwarza  sobie  system  wartości;  który  usprawiedliwi 
rzeczywiste wydarzenie. Ofiara wyciąga wniosek; Ŝe winę ponosi ona i tkwiące w niej 
zło.  Dziecko  biorąc  na  siebie  winę  prześladowcy  moŜe  ocalić  pierwotne  przywiązanie 
do  rodziców;  system  wartości;  nadzieję.  Sprzeczne  toŜsamości:  „ja”  pogardzane  i  „ja” 
uświęcane. 
Wg P. Rieker (socjolog) i E. Carmen (psychiatra)najwaŜniejsza patologią u dręczonych 
dzieci jest „zaburzona i podzielona toŜsamość, wynikająca z dostosowywania się ofiary 
do opinii innych”. 
 
Atak na własne ciało: 
-

 

dziecko odreagowuje napięcie; 

-

 

karze siebie; 

-

 

chce się obudzić; gdyŜ będąc maltretowane odcina się od otoczenia – jest w innym 
ś

wiecie; 

 
COPING – efektywne sposoby radzenia sobie ze stresem. 
Praca Lazarusa i Folkmana. 
To stale zmieniające się poznawcze i behawioralne wysiłki mające na celu opanowanie 
określonych  zewnętrznych  wymagań;  ocenianych  przez  osobę  jako  obniŜające  lub 
przekraczające jej zasoby. 
Akty psychiczne i fizyczne ukierunkowane na redukcje stanu stresu. 
 
Lazarus i Folkman  wyróŜniają 2 typy copingu: 
a)

 

ukierunkowany na redukcję stresora 

b)

 

ukierunkowany na redukcję stanu emocjonalnego (napięcia) 

 
STRATEGIE RADZENIA SOBIE ZE STRESEM: 
1)

 

Planowe rozwiązywanie problemów (przezwycięŜenie przeszkody); 

2)

 

Walka 

3)

 

Dystansowanie się (tera nie będę o tym myślał) 

4)

 

Myslenie Ŝyczeniowe (fantazjowanie –dziś mi się nie udało ale na pewno uda się 
jutro)- red stanu emocjonalnego 

5)

 

Szukanie wsparcia społecznego (szuka osób które pomogą albo wysłuchają) – 2 
funkcje: zmienia emocje i pozwala rozwiązać problem 

6)

 

Ucieczka (nie wychodzi to uciekam) 

7)

 

Przyjmowanie odpowiedzialności (ludzie czują  sie z tym lepiej) 

8)

 

Pozytywne przewartościowanie (spróbuje coś z tym zrobić) 

9)

 

Samokontrola (nieujawnianie uczuć ) 

 
Sposoby konstruktywne : 
-

 

szukanie wsparcia spolecznego 

Dyskusyjne: 
-

 

samokontrola 

Destrukcyjne: 

 

4

-

 

myślenie Ŝyczeniowe  

-

 

walka  

-

 

ucieczka 

 
Akty psychiczne i fizyczne ukierunkowane na redukcję stresu. 
2 typy strategii: 
1)

 

strategia ukierunkowana na redukcję stresora; 

2)

 

ukierunkowana  na  redukcję  stanu  emocjonalnego  wywołanego  stresorem; 
redukujące napięcie emocjonalne. 

 
Lazarus 

(redukowanie 

napięcia  emocjonalnego  jest  takŜe  odpowiednio 

konstruktywne): 
-

 

planowe rozwiązywanie problemów; 

-

 

walka; 

-

 

dystansowanie się; 

-

 

szukanie  wsparcia  społecznego  (moŜe  spowodować  zlikwidowanie  stresora  – 
najbardziej efektywna i korzystna); 

-

 

pozytywne  przewartościowanie  (znalezienie  w  trudnej  sytuacji  pozytywnych 
aspektów;  lecz  moŜe  to  być  oszukiwaniem  się;  stawianiem  siebie  w  pozycji 
bohatera); 

-

 

samokontrola (nieujawnianie uczuć – niezbyt pozytywna strategia); 

-

 

fantazjowanie (niepozytywna strategia). 

 
TERAPIA: 
1)

 

Zbudować związek z daną osobą oparty na zaufaniu  - osoba ta nie moŜe być sama 
(relacja); 

2)

 

Odtworzenie  istoty  urazu  wraz  z  uczuciami;  które  towarzyszyły  sytuacji;  ale  w 
atmosferze poczucia bezpieczeństwa; 

3)

 

Dowartościowanie osoby; sprawić by nie obwiniała siebie.