Microsoft Word - agenci-ubezpieczeniowi.doc

SPIS TREŚCI

1. Agenci ubezpieczeniowi

.................................................................................. 3

2. Osoby wykonujące czynności agenta ubezpieczeniowego

............................. 7

3. Odmowy wydania zezwoleń na wykonywanie czynności

agenta ubezpieczeniowego ................................................................................. 15

4. Cofnięcia zezwoleń na wykonywanie czynności

agenta ubezpieczeniowego ................................................................................. 15

5. Dystrybucja ubezpieczeń przez agentów ubezpieczeniowych ............................ 17

6. Wykaz aktów prawnych

................................................................................. 18

7. Spis tabel

...................................................................................................... 20

8. Spis wykresów ...................................................................................................... 21

1. Agenci ubezpieczeniowi

Zakłady ubezpieczeń, na podstawie art. 37 d ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o

działalności ubezpieczeniowej (Tekst jednolity Dz. U. 1996 Nr 11 poz. 62 z późn. zm.),

mogą korzystać z usług pośrednictwa ubezpieczeniowego

. Pośrednictwo

ubezpieczeniowe polega na wykonywaniu czynności faktycznych lub prawnych związanych

z zawarciem umów ubezpieczenia lub reasekuracji i może być wyłącznie wykonywane

przez agentów ubezpieczeniowych lub brokerów ubezpieczeniowych, a w zakresie

reasekuracji przez brokerów reasekuracyjnych. Agentem ubezpieczeniowym jest

przedsiębiorca, w rozumieniu art. 2 ust 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo

działalności gospodarczej (Dz. U. 1999 Nr 101 poz. 1178 z późn. zm.), upoważniony przez

zakład ubezpieczeń do stałego zawierania umów ubezpieczenia w imieniu i na rzecz tego

zakładu ubezpieczeń lub pośredniczenia przy zawieraniu umów

. W chwili obecnej

agentem ubezpieczeniowym może być zatem osoba fizyczna będąca przedsiębiorcą,

osoba prawna lub nie mająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego tj. spółka

jawna, spółka komandytowa, spółka komandytowo – akcyjna. Powyższe uregulowanie

wyłączyło natomiast z grona agentów ubezpieczeniowych spółki cywilne, które przed

dniem wejścia w życie ustawy - Prawo działalności gospodarczej mogły podpisywać

umowy agencyjne z zakładami ubezpieczeń. Należy podkreślić iż agenci ubezpieczeniowi

działają na podstawie podpisanych z zakładami ubezpieczeń umów agencyjnych

regulowanych przepisami Kodeksu cywilnego.

Organ nadzoru posiada dane dotyczące liczby zawartych od 1997 r. umów

agencyjnych. Łączna liczba podpisanych w 1997 roku umów agencyjnych wyniosła 30.376.

Liczba powyższych umów stale rosła, aż do 2001 r., kiedy to nastąpił jej spadek z 84.155

do 79.107. Tendencja malejąca została zachowana w 2002 r., kiedy to łączna liczba

zawartych umów agencyjnych wyniosła 71.324 (liczba zawartych umów agencyjnych w

poszczególnych latach została przedstawiona na wykresie nr 1). Należy zaznaczyć, iż

dane te dotyczą liczby umów agencyjnych podpisanych przez poszczególne zakłady

ubezpieczeń, a nie agentów ubezpieczeniowych, gdyż niektórzy agenci ubezpieczeniowi,

Rozdział 3a, w którym są zawarte uregulowania dotyczące pośrednictwa ubezpieczeniowego, został dodany do

ustawy o działalności ubezpieczeniowej przez ustawę z dnia 8 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o działalności
ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks handlowy oraz o zmianie
ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. (Dz. U. 1995 Nr 96 poz.. 478).

Należy zauważyć, iż pierwotnie agentem ubezpieczeniowym była osoba fizyczna, osoba prawna lub podmiot

gospodarczy nie mający osobowości prawnej, upoważniony przez zakład ubezpieczeń do stałego zawierania umów
ubezpieczenia w imieniu i na rzecz tego zakładu lub pośredniczenia przy zawieraniu umów. Redakcja tego zapisu
została zmieniona, na podstawie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. wprowadzającej ustawę o Krajowym Rejestrze
Sądowym (Dz. U. 1997 Nr 121 poz. 770) - określenie „podmiot gospodarczy” zastąpiono określeniem
„przedsiębiorca”. Ostateczne brzmienie temu artykułowi zostało nadane ustawą z dnia 15 marca 2001 r. o zmianie
ustawy o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U 2001 Nr 37 poz. 424).

Tytuł XXIII ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93 z późn. zm.)

tzw. multiagenci, mogą mieć podpisane umowy agencyjne z więcej niż jednym zakładem

ubezpieczeń.

Tabela 1. Liczba zawartych umów agencyjnych

Wyszczególnienie 1997 r.

1998 r.

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

ZU Dział I

12.961

32.037

38.604

42.015

34.937

28.114

ZU Dział II

17.415

30.174

37.786

42.140

44.170

43.210

Razem 30.376

62.211

76.390

84.155

79.107

71.324

Wykres 1. Liczba zawartych umów agencyjnych

Należy zauważyć, iż w latach 1997 - 2000 liczba umów agencyjnych podpisanych

przez zakłady ubezpieczeń na życie oraz zakłady ubezpieczeń była zbliżona. Znaczne

różnice w ilości zawartych umów między obydwoma działami ubezpieczeń zaznaczyły się

dopiero w 2001 r., w którym to zakłady ubezpieczeń działu II zawarły o około 10 tys. umów

agencyjnych więcej niż zakłady ubezpieczeń działu I. Przyczyną powyższego stanu był

znaczny spadek liczby agentów ubezpieczeniowych w poszczególnych zakładach

ubezpieczeń na życie z 42.015 w 2000 r. do 34.937 w roku 2001 (spadek o 17%) przy

jednoczesnym wzroście liczby agentów ubezpieczeniowych współpracujących z zakładami

ubezpieczeń działu II z 42.140 w 2000 r. do 44.170 w 2001 r. (wzrost o 5%). W 2002 r.

nastąpił dalszy znaczny spadek liczby umów agencyjnych zawartych przez zakłady

ubezpieczeń działu I z 34.937 do 28.114 (spadek o 20%), natomiast po raz pierwszy

nastąpił spadek liczby umów agencyjnych zawartych przez zakłady ubezpieczeń działu II z

44.170 do 43.210 (spadek o około 2%). Na koniec 2002 r. zakłady ubezpieczeń działu II

miały zawartych o 15.000 umów agencyjnych więcej niż zakłady ubezpieczeń działu I.

12961

17415

30376

32037

30174

62211

38604

37786

76390

42015

42140

84155

34937

44170

79107

28114

43210

71324

10000

20000

30000

40000

50000

60000

70000

80000

90000

1997

1998

1999

2000

2001

2002

ZU Dział I

ZU Dział II

Ogółem

Tabela 2. Zmiana liczby zawartych umów w stosunku do roku poprzedniego wyrażona w

procentach (rok poprzedni = 100%)

Wyszczególnienie

1998 r.

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

ZU Dział I

147

-17

-20

ZU Dział II

-2

Razem 105

-6

-10

Wykres 2. Zmiana procentowa liczby zawartych umów (rok poprzedni = 100%)

Omawiając strukturę zawartych umów agencyjnych należy podkreślić, iż

zdecydowana ich większość, zarówno w przypadku zakładów ubezpieczeń na życie jak i

zakładów ubezpieczeń działu II, została zawarta z przedsiębiorcami będącymi osobami

fizycznymi. Zakłady ubezpieczeń działu II zawarły jednak więcej umów agencyjnych z

innymi przedsiębiorcami niż osoby fizyczne. Przykładowo w 2001 r. zakłady ubezpieczeń

działu I zawarły 1.575 umów agencyjnych z przedsiębiorcami nie będącymi osobami

fizycznym, natomiast zakłady ubezpieczeń działu II – 9.109. Podobnie było w 2002 r. -

zakłady ubezpieczeń działu I zawarły 1.913 umów agencyjnych, natomiast zakłady

ubezpieczeń działu II – 8.687. Należy jednak zauważyć, iż w przypadku zakładów

ubezpieczeń działu II wzięto również pod uwagę umowy zawarte z przedsiębiorcami

prowadzącymi działalność na podstawie wydawanego przez organ nadzoru zwolnienia od

obowiązku wykonywania działalności agencyjnej przy pomocy osób fizycznych

posiadających zezwolenie na wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego

. Umów

z tymi podmiotami nie mogą natomiast podpisywać zakłady ubezpieczeń na życie

. Liczba

umów agencyjnych zawartych z podmiotami „zwolnionymi” zmniejszyła się z 2.682 w roku

Działalność ta jest prowadzona zgodnie z art. 37 e ust 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

Zgodnie z § 16 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie szkolenia i egzaminu dla

ubiegających się o zezwolenie na wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego oraz zwolnienia od
obowiązku wykonywania działalności agencyjnej przy pomocy osób fizycznych posiadających zezwolenie (Dz. U
2001, Nr 26, poz. 289) powyższego zwolnienia nie mogą uzyskać przedsiębiorcy prowadzący działalność agencyjną
na rzecz zakładów ubezpieczeń na życie

-25

100

125

150

175

1997

1998

1999

2000

2001

2002

ZU Dział I

ZU Dział II

Razem

2000 do 2.214 w 2001 r. , natomiast w 2002 r. ponownie wzrosła do 2.896.

Tabela 3. Liczba umów agencyjnych zawartych przez zakłady ubezpieczeń działu II

Wyszczególnienie

1997 r. 1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r.

Osoby fizyczne

12.900 20.648 28.885 33.030 35.057 34.523

Osoby prawne

733

2.934

2.285

3.149

2.929

2.982

Podmioty bez osobowości prawnej

2.034

4.390

4.484

3.279

3.970

2.809

Przedsiębiorcy "zwolnieni"

1.748

2.202

2.132

2.682

2.214

2.896

Wykres 3. Umowy agencyjne podpisane przez zakłady ubezpieczeń działu II

Tabela 4. Liczba umów agencyjnych zawartych przez zakłady ubezpieczeń działu I.

Wyszczególnienie

1997 r. 1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r.

Osoby

fizyczne

12.654

30.968

37.337

40.208 33.362 26.201

Osoby

prawne

115

500

1.057

1.481 1.324 1.727

Podmioty bez osobowości

prawnej 192

569

210

326 251 186

Wykres 4. Umowy agencyjne podpisane przez zakłady ubezpieczeń działu I

5000

10000

15000

20000

25000

30000

35000

40000

1997 r.

1998 r.

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

Osoby fizyczne

Osoby prawne

Podmioty bez osobowości prawnej

Zwolnieni

5000

10000

15000

20000

25000

30000

35000

40000

45000

czb

1997 r.

1998 r.

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

Osoby fizyczne

Osoby prawne

Podmioty bez osobowości prawnej

W roku 1997 łączna liczba umów agencyjnych zawartych przez pięć

największych zakładów ubezpieczeń pod względem liczby zawartych umów

agencyjnych wyniosła 18.710, co stanowiło 62% ogółu zawartych umów agencyjnych

przez wszystkie zakłady ubezpieczeń. Rok później zmieniła się kolejność pierwszych

pięciu zakładów ubezpieczeń, zmniejszyła się liczba zawartych umów przez ww.

zakłady i wyniosła 30.919 umów agencyjnych, co stanowiło około 50 % wszystkich

zawartych umów agencyjnych.

W roku 1999 r. te same zakłady, co w 1998 r., znalazły się

w pierwszej piątce nie uległa zmianie. W omawianym okresie zawarto 35.044 umów, co

stanowiło 46% wszystkich umów agencyjnych. W roku 2000 udział ww. zakładów spadł o

12 pkt. proc. w porównaniu z rokiem 1999. w omawianym okresie pięć największych

zakładów ubezpieczeń pod względem liczby zawartych umów agencyjnych zawarło 38%

wszystkich umów, czyli 32.106.

Wśród pierwszych pięciu zakładów ubezpieczeń, które zawarły największą ilość umów

agencyjnych w 2001 r. nastąpiły zmiany. Łączna liczba podpisanych umów przez ww.

zakłady wyniosła 28.146, co stanowi tylko 35% ogółu zawartych umów agencyjnych.

W 2002 r. łączna liczba podpisanych umów przez ww. zakłady wyniosła 26.553, co

stanowiło 37% ogółu zawartych umów agencyjnych.

Powyższe dane wskazują, iż nastąpił znaczny podział rynku agentów

ubezpieczeniowych pomiędzy różne zakłady ubezpieczeń. O ile w 1997 r. większość

agentów związana była umowami agencyjnymi (62%) z pięcioma zakładami ubezpieczeń,

to w 2002 roku coraz więcej zakładów ubezpieczeń posiadało rozbudowaną sieć sprzedaży

przez agentów ubezpieczeniowych (pięć pierwszych zakładów ubezpieczeń obejmowało

tylko 37% umów). Spadek ilości zawartych umów przez pierwszych pięć zakładów

ubezpieczeń utrzymywał się do 2001 roku, natomiast w 2002 roku (w porównaniu do roku

2001) nastąpił 2-procentowy wzrost ilości podpisanych umów przez pięć pierwszych

zakładów ubezpieczeń w odniesieniu do całości podpisanych umów agencyjnych.

2. Osoby wykonujące czynności agenta ubezpieczeniowego

Zgodnie z art. 37 e ust. 2 ww. ustawy o działalności ubezpieczeniowej, działalność

agencyjna może być wykonywana wyłącznie przy pomocy osób fizycznych posiadających

zezwolenie na wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego. Przedmiotowe

zezwolenie zgodnie z art. 37 e ust. 3 organ nadzoru wydaje na wniosek zakładu

ubezpieczeń lub zainteresowanego, jeżeli osoba fizyczna: ma miejsce zamieszkania na

terytorium Polski, nie była prawomocnie skazana za przestępstwo umyślne przeciwko

mieniu, dokumentom lub przestępstwo karno – skarbowe, ukończyła zorganizowane przez

zakład ubezpieczeń szkolenie zakończone egzaminem oraz ma pełną zdolność do

czynności prawnych. Organ nadzoru do końca 2002 r. wydał ponad 332 tys. zezwoleń, z

czego na wniosek zakładów ubezpieczeń na życie – 193.496, zakładów ubezpieczeń działu

II – 60.327 oraz na wniosek osób fizycznych – 78.701. W tym miejscu należy podkreślić, iż

dane dotyczące wniosków indywidualnych (przede wszystkim złożonych w latach 1996,

1997 i 1998) są nieścisłe, bowiem w okresie tym zakłady ubezpieczeń często przekazywały

do organu nadzoru wnioski dużych grup osób ubiegających się o wydanie zezwolenia,

jednakże wnioskodawcami były osoby fizyczne, a nie zakłady ubezpieczeń

. Ponadto organ

nadzoru nie posiadał odpowiedniej bazy danych umożliwiającej podział, w trakcie

wprowadzania do niej danych, na wnioski indywidualne i wnioski zakładów ubezpieczeń

czego na wniosek zakładów ubezpieczeń na życie – 193.496, zakładów ubezpieczeń działu

II – 60.327 oraz na wniosek osób fizycznych – 78.701. W tym miejscu należy podkreślić, iż

dane dotyczące wniosków indywidualnych (przede wszystkim złożonych w latach 1996,

1997 i 1998) są nieścisłe, bowiem w okresie tym zakłady ubezpieczeń często przekazywały

do organu nadzoru wnioski dużych grup osób ubiegających się o wydanie zezwolenia,

jednakże wnioskodawcami były osoby fizyczne, a nie zakłady ubezpieczeń

. Ponadto organ

nadzoru nie posiadał odpowiedniej bazy danych umożliwiającej podział, w trakcie

wprowadzania do niej danych, na wnioski indywidualne i wnioski zakładów ubezpieczeń

Wykres 5. Łączna liczba złożonych wniosków w latach 1996 – 2002

Organ nadzoru w 1998 r. zwracał się z prośba do zakładów o zmianę procedur występowania z wnioskiem o

wydanie zezwolenia, a następnie opracował standardowe wzory wniosków oraz innych dokumentów składanych w
celu ubiegania się o wydanie zezwolenia, które przesłał do wszystkich zakładów ubezpieczeń w dniu 16 listopada
1998 r.

Obecna baza danych „Agenci – zezwolenia” została oddana do użytku w 1998 r.

Organ nadzoru w 1998 r. zwracał się z prośba do zakładów o zmianę procedur występowania z wnioskiem o

Obecna baza danych „Agenci – zezwolenia” została oddana do użytku w 1998 r.

193496

60327

78701

332524

100000

200000

300000

400000

ZU Dział I

ZU Dział II

Wnioski

indywidualne

Ogółem

Tabela 5. Liczba złożonych wniosków o wydanie zezwolenia na wykonywanie czynności

agenta ubezpieczeniowego w latach 1996 – 2002

Wyszczególnienie

1996 r. 1997 r. 1998 r. 1999 r.

2000 r.

2001 r. 2002 r.

ZU Dział I

13.678

1.778

14.299

57.196

48.573

32.689

25283

ZU Dział II

25.926

865

2.355

13.459

8.943

3.624

5.155

Wnioski indywidualne

8.353

33.630

35.322

1.200

Ogółem 47.957

36.273

51.976

71.855

57.601

36.357

30.505

Wykres 6. Złożone wnioski z podziałem na lata oraz wnioskodawcę

Wpływ na liczbę składanych wniosków w poszczególnych latach miały m.in.

wysokość opłat skarbowych pobieranych od wydania ww. zezwolenia, zmiana warunków

niezbędnych do uzyskania zezwolenia, sytuacja na rynku ubezpieczeń oraz rynku

finansowym.

Do 3 lipca 1996 r. opłata skarbowa od ww. zezwolenia wynosiła, zgodnie z § 54 pkt

1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 09.12.1994 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz.

U. 1994 r. Nr 136 poz. 705) 300 zł. W tym czasie zezwolenie to traktowane było jako

zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej. Na mocy rozporządzenia Ministra

Finansów z dnia 3 lipca 1996 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłaty skarbowej

opłata skarbowa wzrosła do 600 zł. Wysokość opłaty miała znaczący wpływ na liczbę osób

występujących o wydanie zezwolenia. Pomimo iż rynek pośrednictwa ubezpieczeniowego

dopiero się tworzył, a w związku z tym można było spodziewać się znacznie wyższego

zainteresowania uzyskaniem zezwolenia - w 1996 roku wydano 48 tys. ww. zezwoleń. W

1997 r. zmieniła się interpretacja przepisów prawa dotyczących wysokości opłat

13678

25926

8353

47957

1778

865

33630

36273

14299

2355

35322

51976

57196

13459

1200

71855

48573

8943

57601

32689

3624 44

36357

25283

5155 67

30505

10000

20000

30000

40000

50000

60000

70000

80000

Liczba

1996 r.

1997 r.

1998 r.

1999 r.

2000 r.

2001 r.

2002 r.

ZU Dział I

ZU Dział II

Wnioski indywidualne

Ogółem

skarbowych za wydanie zezwolenia

. Uznano, iż zezwolenie na wykonywanie czynności

agenta ubezpieczeniowego nie jest zezwoleniem na prowadzenie działalności

gospodarczej, ma ono natomiast znamiona zezwolenia na wykonywanie zawodu i opłata

od tego zezwolenia powinna wynosić 20 zł (zgodnie z na § 54 pkt 2 wyżej cytowanego

rozporządzenia). Tak duże obniżenie opłaty za wydanie tego zezwolenia było czynnikiem

stymulującym wzrost zainteresowania jego uzyskaniem. W 1998 r. organ nadzoru wydał 52

tys. zezwoleń (w 1997 r. tylko 35 tys.). Obecnie obowiązująca wysokość opłaty skarbowej

od wydania ww. zezwolenia została wprowadzona w dniu 1 stycznia 2001 r. na mocy

załącznika do ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 2000, Nr 86,

poz. 960)

i wynosi 76 zł.

Przesłanką mającą istotny wpływ na liczbę składanych do organu nadzoru

wniosków o wydanie zezwolenia było uchwalenie ustawy z dnia 28.09.1997 r. o organizacji

i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. 1997, Nr 139, poz. 934), która, zgodnie z

art. 93 ust. 1 pkt 4, zezwalała na prowadzenie działalności akwizycyjnej na rzecz otwartych

funduszy m.in. przez agentów ubezpieczeniowych

. Pod koniec 1998 r. oraz w 1999 r.,

kiedy ww. ustawa weszła w życie, odnotowano znaczny wzrost liczby wpływających do

organu nadzoru wniosków o wydanie zezwolenia na wykonywanie czynności agenta

ubezpieczeniowego (w 1999 r. urząd wydał 72 tys. zezwoleń).

Tabela 6. Zmiana liczby złożonych wniosków w stosunku do roku poprzedniego wyrażona

w procentach (rok poprzedni = 100%)

Wyszczególnienie

1996 r. 1997 r. 1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r.

ZU Dział I

-87

704

300

-15

-33

-23

ZU Dział II

-97

172

472

-34

-59

Wnioski indywidualne

303

-97

-93

-48

Ogółem 0

-24

-20

-37

-16

Pismo Ministerstwa Finansów z dnia 25.06.1997 r. Nr PO7-S/825-239-3880/97

Część IV ust. 44 załącznika do ustawy o opłacie skarbowej.

Przepis art. 93 ustawy wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 1998 r.

Wykres 7. Zmiana liczby złożonych wniosków względem roku poprzedniego wyrażona w

procentach.

Elementem

mającym również wpływ na liczbę składanych wniosków o wydanie

zezwolenia była zmiana warunków niezbędnych do jego uzyskania. Zgodnie z § 4 ust 2

zarządzenia Ministra Finansów z dnia 14 listopada 1995 r. w sprawie określenia

minimalnego zakresu szkolenia osób ubiegających się o uzyskanie zezwolenia

Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń na wykonywanie czynności agenta

ubezpieczeniowego oraz zakresu obowiązujących tematów egzaminu i trybu jego

składania (M. P. 1995, Nr 60, poz. 674) obowiązkowe szkolenie trwało 40 godzin,

natomiast od dnia 30 marca 2001 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące czasu

trwania szkolenia. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 marca 2001

r. w sprawie szkolenia i egzaminu dla ubiegających się o zezwolenie na wykonywanie

czynności agenta ubezpieczeniowego oraz zwolnienia od obowiązku wykonywania

działalności agencyjnej przy pomocy osób fizycznych posiadających zezwolenie (Dz. U.

2001, Nr 26, poz. 289) czas trwania obowiązkowego szkolenia zwiększono do 150 godzin z

zastrzeżeniem, iż dziennie szkolenie nie może trwać dłużej niż 8 godzin. Powyższe miało

wpływ na zmniejszenie liczby wniosków o wydanie zezwolenia (z 58.000 w 2000 roku do

30.000 w 2002 roku).

Tabela 7. Liczba osób fizycznych przeszkolonych w latach 1996 - 2002

Wyszczególnienie 1996 r. 1997 r. 1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r.
ZU Dział I

27.769

29.639

41.153

45.807

53.456

37.945

27.777

ZU Dział II

13.338

8.850

13.846

12.585

9.935

4.579

5.674

Ogółem 41.107

38.489

54.999

58.392

63.391

42.524

33.451

-100

100

200

300

400

500

600

700

ZU Dział I

ZU Dział II

Wnioski indywidualne

Ogółem

Wykres 8. Liczba przeszkolonych osób fizycznych z podziałem na lata i działy

Tabela 8. Zmiana liczby przeszkolonych osób fizycznych w stosunku do roku poprzedniego

wyrażona w procentach (rok poprzedni = 100%)

Wyszczególnienie

1997 1998 1999 2000 2001 2002

Zakłady ubezpieczeń Działu I

-29

-27

Zakłady ubezpieczeń Działu II

-34

-9

-21

-54

Ogółem -6

-33

-21

Wykres 9. Procentowa zmiana liczby przeszkolonych osób względem roku poprzedniego

Omawiając problematykę szkoleń dla osób ubiegających się o wydanie zezwolenia

należy zwrócić uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia,

szkolenia mogą być organizowane przez zakłady ubezpieczeń posiadające zezwolenie

Ministra Finansów na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w Polsce. W praktyce

bardzo często zakłady ubezpieczeń zlecają przeprowadzenie szkoleń innym podmiotom.

27769

13338

41107

29639

8850

38489

41153

13846

54999

45807

12585

58392

53456

9935

63391

37945

4579

42524

27777

5674

33451

10000

20000

30000

40000

50000

60000

70000

czb

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

ZU Dział I

ZU Dział II

Razem

-60

-40

-20

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

ZU Dział I

ZU Dział II

Ogółem

Tabela 9. Liczba szkoleń zorganizowanych bezpośrednio przez zakłady ubezpieczeń i

firmy przez nie upoważnione w latach 2000- 2002

Wyszczególnienie

2000 r.

2001 r.

2002 r.

Zakłady ubezpieczeń 52.711

31.905

24.487

Firmy upoważnione przez ZU

10.680

10.619

8.964

Ogółem 63.391

42.524

33.451

Wykres 10. Szkolenia organizowane bezpośrednio przez zakłady ubezpieczeń i przez

upoważnione firmy

Jak wynika z powyższego zestawienia oraz wykresu coraz więcej zakładów

ubezpieczeń zleca szkolenia podmiotom zewnętrznym. Przyczyny tego są różnorodne.

Zakłady ubezpieczeń mają podpisane umowy agencyjne:

- z podmiotami, które mają duże sieci sprzedaży, często o strukturze piramidy,

- z podmiotami, które mają zawarte umowy agencyjne z więcej niż jednym zakładem

ubezpieczeń, tzw. multiagencjami.

Podmioty te dążą do przeprowadzania szkoleń tych kandydatów, których później

będą zatrudniać w strukturach swoich przedsiębiorstw. Warto podkreślić, iż szkolenia te są

z reguły odpłatne, co daje dodatkowe dochody tym podmiotom (szkolenia organizowane

bezpośrednio przez zakłady ubezpieczeń bywają nieodpłatne).

Po drugie - zakłady ubezpieczeń na życie przeszkoliły zdecydowanie większą ilość

osób niż zakłady ubezpieczeń działu II. Wynika to z charakteru pracy agenta

reprezentującego zakłady ubezpieczeń działu I i sposobu docierania przez niego do

klienta, co powoduje zapotrzebowanie na większą liczbę osób fizycznych wykonujących te

czynności. Na tym tle ciekawą tendencją jest wzrost liczby osób fizycznych wykonujących

czynności agenta ubezpieczeniowego na rzecz zakładów ubezpieczeń działu II oraz

spadek w tym samym okresie osób fizycznych wykonujących czynności agenta

ubezpieczeniowego na rzecz zakładów ubezpieczeń działu I, różnica pomiędzy osobami

fizycznymi wykonującymi czynności agenta ubezpieczeniowego na rzecz zakładów

ubezpieczeń obydwu działów stopniowo ulega zatarciu. W 2000 roku na rzecz zakładów

52711

10680

63391

31905

10619

42524

24487

8964

33451

10000

20000

30000

40000

50000

60000

70000

czb

2000

2001

2002

Upoważnione firmy

Ogółem

ubezpieczeń działu I pracowało 119.134 osób przy 41.511 osób pracujących na rzecz

zakładów ubezpieczeń działu II, natomiast w 2002 r. odpowiednio – 95.736 osób do 81.509

osób.

Tabela 10. Liczba osób fizycznych wykonujących czynności agenta ubezpieczeniowego w

latach 2000 -2002

Wyszczególnienie

2000 r.

2001 r.

2002 r.

Zakłady ubezpieczeń Działu I

119.134

99.565

81.509

Zakłady ubezpieczeń Działu II

41.511

70.118

95.736

Ogółem 160.645

169.683

177.245

Wykres 11. Osoby fizyczne wykonujące czynności agenta ubezpieczeniowego

Zakłady ubezpieczeń na życie w dużo większym stopniu korzystają z usług dużych

agentów ubezpieczeniowych (sieci sprzedaży zewnętrznej) niż zakłady ubezpieczeń działu

II. Ponadto kolejny raz trzeba podkreślić, iż w przypadku zakładów ubezpieczeń działu II

dużą rolę w strukturach sprzedaży spełniają agenci ubezpieczeniowi działający na

podstawie wydawanego przez organ nadzoru zwolnienia od obowiązku wykonywania

działalności agencyjnej przy pomocy osób fizycznych posiadających zezwolenie na

wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego, którzy niejednokrotnie mają również

duże sieci sprzedaży.

Powyższe dane nie określają łącznej liczby osób fizycznych wykonujących

czynności agenta ubezpieczeniowego, gdyż część z tych osób wykonuje czynności

agencyjne równocześnie na rzecz kilku zakładach ubezpieczeń. Dane te obrazuję

natomiast, jak duża jest sieć sprzedaży poszczególnych zakładów ubezpieczeń w

oparciu o kryterium działalności agencyjnej

119134

41511

160645

99565

70118

169683

81509

95736

177245

20000

40000

60000

80000

100000

120000

140000

160000

180000

Licz

2000

2001

2002

ZU Dział I

ZU Dział II

Ogółem

3. Odmowy wydania zezwoleń na wykonywanie czynności agenta

ubezpieczeniowego

Nieliczna grupa osób fizycznych ubiegających się o wydanie zezwolenia na

wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego nie spełniała wymogów do jego

wydania. W większości przypadków o powyższym decydował prawomocny wyrok sądu

skazujący daną osobę za przestępstwo umyślne przeciwko mieniu, dokumentom lub

przestępstwo karno skarbowe (239 osób)

. W jednym przypadku przyczyną odmowy

wydania zezwolenia obywatelowi Federacji Rosyjskiej był brak potwierdzonego miejsca

zamieszkania na terytorium Polski, a w pięciu przypadkach brak ukończonego,

wymaganego prawem, szkolenia.

Tabela 11. Ilość wydanych odmów w latach 1997 -2002

Rok

1997 r. 1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r. Ogółem

Wydane

odmowy

12 18 61 74 50 24 239

4. Cofnięcia zezwoleń na wykonywanie czynności agenta

ubezpieczeniowego

Zgodnie z art. 37 f ust 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej organ nadzoru cofa

zezwolenie na wniosek zakładu ubezpieczeń lub z urzędu, po zasięgnięciu opinii zakładu

ubezpieczeń, jeżeli osoba fizyczna: przestała spełniać warunki niezbędne do uzyskania

zezwolenia, złożyła zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania zawodu oraz prowadzi

działalność agencyjną z naruszeniem przepisów prawa. W latach 1997 r. - 2002 r. organ

nadzoru cofnął 268 zezwoleń na wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego (92

osobom, które przestały spełniać warunki do otrzymania zezwolenia, 45 - ze względu na

zaprzestanie wykonywania zawodu oraz 131 - ze względu na prowadzenie działalności

agencyjnej z naruszeniem przepisów prawa). Przedstawiając powyższe dane należy mieć

na uwadze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieniające interpretację

przesłanki do cofnięcia zezwolenia z uwagi na prowadzenie działalności agencyjnej z

naruszeniem przepisów prawa.

W pierwszych orzeczeniach sąd stwierdzał, iż przepis art. 37 f ust 1 pkt 3 ustawy o

działalności ubezpieczeniowej ma charakter obligatoryjny, oznaczający, iż w razie

stwierdzenia przez organ nadzoru prowadzenia przez agenta ubezpieczeniowego

działalności z naruszeniem przepisów prawa, urząd zobowiązany jest cofnąć przedmiotowe

Wyżej wymienione osoby fizyczne do dnia 1.09.1998 r. były karane na mocy rozdziału XXIX z wyłączeniem art.

216 oraz rozdziału XXXV ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz. U. 1969, Nr 13, poz. 94 z późn.
zm.), od dnia wejścia w życie nowego Kodeksu karnego – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. 1997, Nr 88, poz.
553 z późn. zm.) rozdziału XXXIV i XXXV z wyłączeniem art. 292. Ponadto na mocy ustawy z dnia 10 września 1999
r. Kodeks Karno Skarbowy (Dz. U. 1999, Nr 83,poz. 930 z późn. zm.)

Dane obejmują okres 1997 r. – 2001 r.

zezwolenie. Ponadto cytowany przepis, zdaniem sądu, nie uzależniał rozstrzygnięcia od

wyroku innego postępowania np.: karnego, bowiem organ nadzoru na podstawie własnych

ustaleń oraz w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w

sprawie (wyrok z dnia 7 marca 1999 r. Sygn. akt III S.A. 7757/98).

W wyroku z dnia 21.12.2000 r. Sygn. akt. III S.A. 143/00 sąd zinterpretował

sformułowanie prowadzenia działalności z naruszeniem przepisów prawa. Stwierdził, iż

zbyt daleko idące byłoby traktowanie naruszenia każdego przepisu prawa, w tym prawa

cywilnego (przepisów ogólnych dotyczących zobowiązań), łączącego się z działalnością

agenta ubezpieczeniowego jako przesłankę do cofnięcia zezwolenia. Z uwagi na

powyższe, zdaniem sądu, za naruszenie przepisów prawa należałoby uznać prawomocne

skazanie za przestępstwo przez sąd powszechny, bądź naruszenie innych przepisów

prawa administracyjnego łączących się z prowadzeniem działalności agencyjnej. Ponadto

w wyroku z dnia 22.05.2001 r. Sygn. akt III S.A. 475/01 sąd stwierdził, iż postanowienia

umowy agencyjnej nie stanowią przepisów prawa w rozumieniu art. 37 f ust .1 pkt 3 ustawy

o działalności ubezpieczeniowej. Prawem jest bowiem zbiór norm generalnych i

abstrakcyjnych, ustanowionych albo uznanych w odpowiedniej formie przez kompetentne

organy państwowe, których przestrzeganie i realizowanie jest zabezpieczone

zorganizowanym przymusem państwowym.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy rozpatrywaniu

wniosków o cofnięcie zezwolenia na wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego,

organ nadzoru zaczął stosować zmienione kryteria. Decyzje cofające ww. zezwolenie

osobom fizycznym były wydawane wyłącznie po uprawomocnieniu się wyroku

skazującego, który automatycznie wypełniał przesłankę art. 37 f ust. 1 o niespełnianiu

warunków niezbędnych do uzyskania zezwolenia (dotyczy to wyroków za przestępstwa

umyślne przeciwko mieniu oraz dokumentom). Zastosowanie nowego orzecznictwa,

spowodowało w 2001 roku spadek ilości cofniętych zezwoleń z tytułu naruszenia przepisów

prawa przy jednoczesnym wzroście liczby cofniętych zezwoleń z uwagi na nie spełnianie

wymogów niezbędnych do uzyskania zezwolenia.

Tabela 12. Ilość cofniętych zezwoleń w latach 1997 - 2002

Wyszczególnienie

1997 r. 1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r. Ogółem

Zaprzestanie spełniania
wymogów 2

Zaprzestanie wykonywania
zawodu 3

Naruszenie prawa

131

Ogółem 13

268

5. Dystrybucja ubezpieczeń przez agentów ubezpieczeniowych

Zakłady ubezpieczeń wykorzystują następujące kanały dystrybucji:

- sprzedaż bezpośrednią (dokonywana przez „etatowych pracowników zakładów”),

- sprzedaż agencyjną poprzez agentów ubezpieczeniowych,

- sprzedaż za pośrednictwem brokerów ubezpieczeniowych.

Tabela 13. Kanały dystrybucji ubezpieczeń zakładów ubezpieczeń działu I

w latach 1998 – 2002 (w %)

Wyszczególnienie

1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r.

Sprzedaż bezpośrednia 50,73

44,54

42,37

40,33

41,61

Sprzedaż przez agentów

38,78

50,81

53,09

55,67

55,47

Sprzedaż przez brokerów

10,48

4,65

4,49

3,94

2,91

Inne kanały dystrybucji

0,05

0,06

0,01

Wykres 12. Kanały dystrybucji produktów ubezpieczeniowych zakładów ubezpieczeń

działu I

Tabela 14. Kanały dystrybucji ubezpieczeń zakładów ubezpieczeń działu II

w latach 1998 – 2002 (w %)

Wyszczególnienie

1998 r. 1999 r. 2000 r. 2001 r. 2002 r.

Sprzedaż bezpośrednia 44,53

38,39

34,95

31,64

30,01

Sprzedaż przez agentów

47,39

54,13

54,98

55,67

55,30

Sprzedaż przez brokerów

8,08

7,48

9,59

11,47

12,58

Inne kanały dystrybucji

0,48

1,22

2,11

1998

1999

2000

2001

2002

Sprzedaż bezpośrednia

Sprzedażprzez agentów

Sprzedaż przez brokerów

Inne kanały dystrybucji

Wykres 13. Kanały dystrybucji produktów ubezpieczeniowych zakładów ubezpieczeń

działu II

Jak wynika z powyższych zestawień, udział agentów ubezpieczeniowych w całości

dystrybucji produktów zakładów ubezpieczeń, zarówno w zakładach ubezpieczeń działu I,

jak i działu II, jest bardzo duży i utrzymuje się na stałym poziomie

6. Wykaz aktów prawnych

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Tekst jednolity Dz. U.

1996 Nr 11 poz. 62 z późn. zm.)

2. Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. 1999 Nr

101 poz. 1178 z późn. zm.)

3. Ustawa z dnia 8 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o

zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks handlowy oraz o

zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. (Dz. U. 1995 Nr 96 poz.

478)

4. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. wprowadzająca ustawę o Krajowym Rejestrze

Sądowym (Dz. U. 1997 Nr 121 poz. 770)

5. Ustawa z dnia 15 marca 2001 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej (Dz.

U. 2001 Nr 37 poz. 424)

6. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93 z późn.

zm.)

7. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie szkolenia i

egzaminu dla ubiegających się o zezwolenie na wykonywanie czynności agenta

Dane zaczerpnięte z Biuletynów Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Urzędu Komisji Nadzoru

Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych

1998

1999

2000

2001

2002

Sprzedaż bezpośrednia

Sprzedaż przez agentów

Sprzedaż przez brokerów

Inne kanały dystrybucji

ubezpieczeniowego oraz zwolnienia od obowiązku wykonywania działalności

agencyjnej przy pomocy osób fizycznych posiadających zezwolenie (Dz. U. 2001 Nr 26

poz. 289)

8. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 14 listopada 1995 r. w sprawie określenia

minimalnego zakresu szkolenia osób ubiegających się o uzyskanie zezwolenia

Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń na wykonywanie czynności agenta

ubezpieczeniowego oraz zakresu obowiązujących tematów egzaminu i trybu jego

składania (M.P. 1995 Nr 60 poz. 674)

9. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 09.12.1994 r. w sprawie opłaty skarbowej

(Dz. U. 1994 r. Nr 136 poz. 705).

10. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 2000 Nr 86 poz. 960)

11. Ustawa z dnia 28.09.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz.

U. 1997 r. Nr 139 poz. 934)

12. Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz. U. 1969 Nr 13 poz. 94 z późn.

zm.).

13. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. 1997 Nr 88 poz. 553 z późn.

zm.)

14.

Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks Karno Skarbowy (Dz. U. 1999 Nr 83 poz.

930 z późn. zm.)

7. Spis tabel

Tabela 1. Liczba zawartych umów agencyjnych

.................................................. 4

Tabela 2. Zmiana liczby zawartych umów w stosunku do roku poprzedniego

wyrażona w procentach (rok poprzedni = 100%) ....................................... 5

Tabela 3. Liczba umów agencyjnych zawartych przez zakłady ubezpieczeń

działu II ....................................................................................................... 6

Tabela 4. Liczba umów agencyjnych zawartych przez zakłady ubezpieczeń

działu I ....................................................................................................... 6

Tabela 5. Liczba złożonych wniosków o wydanie zezwolenia na wykonywanie

czynności agenta ubezpieczeniowego w latach 1996 – 2002 .................. 9

Tabela 6. Zmiana liczby złożonych wniosków w stosunku do roku poprzedniego

wyrażona w procentach (rok poprzedni = 100%) ...................................... 10

Tabela 7. Liczba osób fizycznych przeszkolonych w latach 1996 – 2002 ................. 11

Tabela 8. Zmiana liczby przeszkolonych osób fizycznych w stosunku do roku

poprzedniego wyrażona w procentach (rok poprzedni = 100%) ................. 12

Tabela 9. Liczba szkoleń zorganizowanych bezpośrednio przez zakłady

ubezpieczeń i firmy przez nie upoważnione w latach 2000 – 2002 ........... 13

Tabela 10. Liczba osób fizycznych wykonujących czynności agenta

ubezpieczeniowego

w latach 2000 –2002 ................................................ 14

Tabela 11. Ilość wydanych odmów w latach 1997 –2002

...................................... 15

Tabela 12. Ilość cofniętych zezwoleń w latach 1997 – 2002 .................................... 16

Tabela 13. Kanały dystrybucji ubezpieczeń zakładów ubezpieczeń

działu I w latach 1998 – 2002 (w %)

................................................. 17

Tabela 14. Kanały dystrybucji ubezpieczeń zakładów ubezpieczeń

działu II w latach 1998 – 2002 (w %)

................................................. 17

8. Spis wykresów

Wykres 1. Liczba zawartych umów agencyjnych

.................................................. 4

Wykres 2. Zmiana procentowa liczby zawartych umów

(rok poprzedni = 100%)

....................................................................... 5

Wykres 3. Umowy agencyjne podpisane przez zakłady ubezpieczeń działu II ......... 6

Wykres 4. Umowy agencyjne podpisane przez zakłady ubezpieczeń działu I ........... 6

Wykres 5. Łączna liczba złożonych wniosków w latach 1996 – 2002 ......................... 8

Wykres 6. Złożone wnioski z podziałem na lata oraz wnioskodawcę ........................... 9

Wykres 7. Zmiana liczby złożonych wniosków względem roku poprzedniego

wyrażona w procentach

..................................................................... 11

Wykres 8. Liczba przeszkolonych osób fizycznych z podziałem na lata i działy ........ 12

Wykres 9. Procentowa zmiana liczby przeszkolonych osób względem

roku poprzedniego ................................................................................. 12

Wykres 10. Szkolenia organizowane bezpośrednio przez zakłady ubezpieczeń

i przez upoważnione firmy ...................................................................... 13

Wykres 11. Osoby fizyczne wykonujące czynności agenta ubezpieczeniowego ........ 14

Wykres 12. Kanały dystrybucji produktów ubezpieczeniowych zakładów

ubezpieczeń działu I

...................................................................... 17

Wykres 13. Kanały dystrybucji produktów ubezpieczeniowych zakładów

ubezpieczeń działu II

...................................................................... 18