WYKŁAD NR 6 

 
 
 

 

MIERZENIE GOSPODARKI 

 

1.  Pojęcie gospodarki. 

 



 

,, Całokształt wzajemnie powiązanych podmiotów , działających na obszarze danego kraju”, 



 

,, Zorganizowaną działalność ludzi ,zmierzających do zaspokojenie potrzeb” 



 

„Całokształt zasobów oraz działalność prowadzonej  w sferze produkcji podziału , obiegu i 
konsumpcji w danym kraju” 



 

System składający się z różnych elementów : przedsiębiorstw ,gospodarstw domowych 
,urzędów państwowych ,instytucji społecznych itd. . Między innymi elementami systemu 
istnieją różnorodne powiązania , wzajemne zależności.” 

 
a/ podsystemy gospodarki : 



 

funkcjonalne ; finansowy , podatkowy, bankowy , celny , organizacyjny , zarządzania 
,alokacji , cen , płac , informacyjny itp. , wyodrębnione 



 

przestrzenne ; województwa , powiatu , gminy , miasta, 



  sektorowo-branżowe : danej gałęzi , branży, okreslonej dziedziny gospodarczej 

b/ megasystemy )nadsystemy) np. Unia Europejska, Porozumienia i układy gospodarcze ds. handlu 
, ceł itp. , gospodarka światowa. 
 

3.  Podmioty systemu gospodarki ; 

a)   instytucje, 
b)  organizacje gospodarcze, 
c)   gospodarstwa domowe, 
d)   jednostki 
 

4.  Pojęcie wzrostu i rozwoju gospodarczego ; 

 
a/ zmiany ilościoe i jakościowe 
b/ czynniki wzrostu gospodarczego. 
 

5.  Cel systemu gospodarczego rozumiany współcześnie 

 



  ,, zapewnienie trwałego i zrównoważonego rozwoju społeczno – gospodarczego w długim 

okresie” . 

  

6.  Mierzenie gospodarki – miary standardowe ; 

 
a/ miary analityczne (dot. szczegółowych ,,dat” ekonomiczno-społecznych) ,  
b/ miary syntetyczne ( np. PNB , PKB , DN. )  
 
PNB – pieniężny wyraz bieżącej wartości rynkowej wszystkich dóbr i usług funalnych 
wytworzonych w gospodarce w danym okresie , PNB jest miernikiem dochodów osiąglanuch przez 
obywateli danego kraju , nizależnie od miejsca (kraju) działalności gospodarczej. 
 
 
PNB jest równy PKB powiększonemu o dochody netto z tytułu własności za granicą : 
 
PNB = C+ I + G+X – Z+ P1 

 
gdzie C = prywatne wydatki konsumpcyjne ,czyli wydatki na zakup dóbr trwałego użytku ,dobra 
nietrwałe i usługi konsumpcyjne , prywatne wydatki  
I – inwestycyjne  , to znaczy na majątek trwały 
 
 
 

6.  Mierzenie gospodarki – miary standardowe ; 

 
a) miary analityczne (dot. szczególnych ,,dat” ekonom. - społ.) 
b) miary syntetyczne (np. PKB, PNB , DN.) 
 
 
PNB – pieniężny wyraz bieżącej wartości rynkowej wszystkich dóbr i usług finalnych 
wytworzonych 
 
 
 
 
 
 
PNB jest równy PKB powiększonemu o dochody netto z tytułu własności za granicą : 
 
PNB = C + I + G + X – Z + P1 
 
gdzie C – prywatne wydatki konsumpcyjne , czyli wydatki  na zakup dóbr trwałego  użytku , dobra 
nietrwałe i usługi konsumpcyjne , prywatne wydatki 
 
I – inwestycyjne , to znaczy na majątek trwały produkcyjny (budynki , maszyny urządzenia ) , 
budynki mieszkalne oraz zmiany stanu zapasów,  
 
G- wydatki  
 
 
 
 
 
 
PNN (produkt narodowy netto ) równa się PNB pomniejszonemu o odpisy amortyzacyjne ( 
przeznaczone na restytucję budynków i ich wyposażenia) 
 
PNN = ok. 88-92 % PNB, 
 
Amortyzacja – zwana tez zużyciem kapitału trwałego jest miarą szybkości zmniejszania się 
wartości istniejącego zasobu kapitału w danym okresie , będącego wynikiem jego fizycznego lub 
ekonomicznego zużycia, 
 
 
PKB  - miara wielkosci produkcji i usług finalnych wytworzonych przez czynniki wytwórcze 
zlokalizowane na terytorium danego kraju , niezależnie od tego kto jest ich właścicielem lub 
 
PKB – wartość wszystkich wyprodukowanych dóbr i usług finalnych w danym kraju w ciągu roku: 

 
PKB = C + I + X + Z 
 
Wartość dodana – przyrost wartości dóbr w wyniku określonego procesu produkcji, 
 
 
 
 
Dobra finalne , dobra nabyte przez ostatecznych użytkowników , np. dobra konsumpcyjne 
zakupione przez gospodarstwa domowe albo dobra kapitałowe (inwestycyjne) przez 
przedsiębiorstwa. 
 
Dobra pośrednie – dobra częściowo przetworzone , które stanowią nakkład w procesie produkcji w 
innych przedsiębiorstwach , gdzie są zużywane, 
 
 
DN – całość dochodów wypłacanych właścicielom ludzkich i fizycznych zasobów wytworzonych 
za ich wykonanie w określonym czasie ; jest on równy całkowitym kosztom produkcyji dóbr  i 
usług zawartych w PNN , 
 
 
lub 
 
 
DN – stanowi wartość pierwotnych wszystkich sektorów własności , co oznacza że jest on równy 
sumie wynagrodzeń właścicieli czynników wytwórczych (zysków ,dochodów  z pracy , …) 
 
 
DN oblicza się odejmując od PNN podatki pośrednie przedsiębiorstw , płatności niepodatkowe , 
zyski itp. … a dodając subsydia państwowe 
 
 
DN = PNN - …. 
 
 
 
 
Wady PNB -  
a/ nie ujmuje sfery dzialalnosci gospodarczej nie przeznaczone na rynek 
b/ nie uwzględnia gospodarki tzw . ,, szarej strefy” 
c/ nie koryguje produkcji ,,antydóbr”. 
 
 



  Nominalny a realny PNB , 

a/ PNB liczony w cenach bieżących , 
b/ PNB liczony w cenach stałych 
c/ deflator cen PNB. 
 



 

Zależność wielkości PNB od dynamiki wzrostu ludności. 

 
 
 

 
 

10. Miwezenie gospodarki – miary wskaźnikowe (ujmujące wieloczynnikowość rozwoju społ – 

ekonomicznego.) : 

 
 
 
 

5.  wskaźnik rozwoju ludzkiego (HDI) 
6.  wskaźnik ubóstwa (HPI) 
7.  wskaźnik zróżnicowania wg płci (GDI) 
8.  wskaźnik zaangażowania społ. (GEM) 
9.  wskażnik dobrobytu społ.  
10. Wskażnik zaawansowanej technologii w produkcji i eksporcie, 
11. wskażnik społecznej wydajności pracy. 

 

11. Mierzenie gospodarki  - miary zróżnicowania i dystansu : 

 
 



  posiom bezrobocia (stopa bezrobocia) 



  poziom inflacji (stopa inflacji) 



  luka naukowa 



  luka edukacyjna 



 

luka kapitałowa 



  luka organizacyjna  



  luka ekologiczna. 

 

12. Formy wyrażania miar gospodarki : 

 
 c.d.n