15.      „Polowanie na czarownice” i jego konsekwencje dla 

historii filmu 

amerykańskiego 

 
 

Po  wojnie  w  kinematografii  amerykańskiej  nastał  niespodziewany  kryzys.  Nic  go  nie 
zapowiadało,  tzn.  Sukcesy  kasowe  w  1946  przyniosły  bardzo  wysoki  dochód,  b.  dużo 
utalentowanych  reżyserów  i  aktorów.  Jednak  w 1947  roku  nadszedł  kryzys.  I  pogłębiał  się 
przez kolejne lata. Miał on kilka przyczyn: 

a)  Wygrana wojny i ekonomiczna prosperita. 

USA  po  wojnie  jest  silne  jak  nigdy.  Plan  Marshalla  był  kołem  zamachowym 
gospodarki n

a kolejne lata. Stany są supermocarstwem i nikt nie zagraża ich pozycji 

(przynajmniej  do  1949  roku).  Ekspansywna  klasa  średnia  poszukuje  nowych  form 
rozrywki, kino już im nie wystarcza. Film się znudził, bo w czasie wojny był bardzo 
ważny (kroniki filmowe)  

b) 

Francja i Włochy zamknęły rynek, bo chciały chronić rodzime kino. Wielka Brytania 
wprowadziła  75%  podatek  eksportowy.  Żelazna  Kurtyna  odcięła  od  państw 
komunistycznych. 

c) 

Strajki związków zawodowych- od scenografów po scenarzystów. 

d) 

Popularność filmów noir, odstraszających konserwatywnych widzów.  

e)  Proces antytrustowy 

Trwający  ponad  dekadę.  Oskarżyciele  wskazują,  że  część  amerykańskich  wytwórni 
stosuje  praktyki  monopolistyczne,  posiadając  sieci  kin  i  dystrybuując  w  nich  na 
preferencyjnych warunkach własne produkcje. Stosują także block-booking – sprzedaż 
wiązaną;  sprzedają  kiniarzom  przebój,  ale  wraz  z  nim  muszą  kupić  słabsze  filmy  a 
czasami nawet takie, które jeszcze nie powstały.  
W  sumie  to  tak  było,  „Wielka  Piątka”  (Paramount,  RKO,  Fox,  MGM,  Warner) 
wytwór

ni  miała  swoje  sale,  ale  to  było  15  %  wszystkich  sal  w  skali  kraju 

(równocześnie 80% najbardziej dochodowych punktów) 
Za to „Mała Wielka Trójka” (Universal, Columbia) zarabiała na block-bookingu 
Paramount chce rozwijać stacje telewizyjne. 
3  maja  1948,  sędzia  William  O.  Douglas  odczytał  słynny  werdykt,  nakazujący 
hollywoodzkim  wytwórniom  wydzielić  z  własnego  majątku  przedsiębiorstwa 
dystrybucyjne. 
 
KOMISJA  DO  BADANIA  DZIAŁALNOŚCI  ANTYAMERYKAŃSKIEJ 
(HUAC) 
Czyli polowania na czarownice i czarne listy Hollywoodu za czasów Harry’ego 
Trumana. Zaczęły się w latach 40. ale w fazę makkartyzmu wkroczyły po 1950 roku.  
Początek:  przedwojenna  kampania  śledcza  kongresmena  z  Teksasu,  Martina  Diesa, 
który  jako  pierwszy  użył  frazy  „działalność  antyamerykańska”  w odniesieniu  do 
środowisk lewicowych.  

W 1945 J. Parnell Thomas stanął na  czele komisji śledczej izby niższej parlamentu 
zwanej The House Un -American Activities Committee (w skrócie HUAC). 
Podchwycił tą frazę.  
Ta  komisja  nie  miała  atakować,  miała  zbadać  jak  wielki  wpływ  na  amerykańskie 
państwo  mają  działacze  i  sympatycy  partii  socjalistycznych  i  komunistycznych, 
związków zawodowych i lewicowych stowarzyszeń. A w tym czasie ZSRR sobie hasa 
po Europie Środkowo-Wschodniej a na dodatek mają bombę atomową.  
Thomasa  wspomogła  założona  w  Hollywood  organizacja  Motion  PicturesAlliance, 
zrzeszająca konserwatywnych aktorów, producentów i reżyserów(znaleźli się tam Jack 
Warner, Louis B. Mayer, Robert Taylor i Sam Wood jako przewodniczący). 
 
Spotkali  się  w  maju  1947  roku  w  Kalifornii  i  Thomas  został  poinformowany  o 
infiltracji  przemysłu  filmowego  przez  komunistów  (lewicowa  gildia  scenarzystów 
SWG)  
 
We wrześniu rozpoczęły się przesłuchania w Waszyngtonie. Dwie części: 
a) 

Świadkowie  przyjaźni  (friendly  witnesses)  członkowie  Alliance,  piętnowali 
lewcowych wichrzycieli.  

b) 

Świadkowie  nieprzyjaźni  (unfriendly  witnesses)-  mieli  spowiadać  się  ze  swoich 
komunistycznych grzechów.  
Część powoływała się na Pierwszą Poprawkę i nawet powstał Komitet na Rzecz 
Pierwszej Poprawki do Konstytucji (Committee for the First Amendment), do 
którego zapisali się między innymi: Wyler, Huston, Hepburn, Garfi eld, Groucho 
Marx i Bogart.  
Polegało to na tym, że jak im zadawano pytanie: „Czy jest lub był Pan członkiem 
bądź  sympatykiem  organizacji  komunistycznej?” to nie odpowiadali. W ten 
sposób do więzienia na rok poszła cała dziesiątka przesłuchiwanych scenarzystów 
i  reżyserów,  musieli  też  zapłacić  po  1000  $.  (Edward  Dmytryk  dał  się  potem 
złamać,  a  Dalton  Trumbo  nie,  miał  więc  problemy  ze  znalezieniem  pracy,  pisał 
pod pseudonimem Robert Rich i miał figuranta  Iana McLellana Huntera. Dostał 
dwa Oskary, za Rzymskie wakacje i The brave one ) 

 

Deklaracja Waldorf-  25.11.1947- 

Nowy  Jork.  Zarząd  MPPA  ogłosił,  że  żaden  z 

Dziesiątki nie będzie zatrudniony w Hollywood.  

Ogólnie główną gwiazdeczką polowania na czarownice był pan Joseph McCarthy- sekretarz 
Senackiego  Podkomitetu  Bezpieczeństwa  Wewnętrznego  a  potem  przewodniczący  Stałego 
Podkomitetu Śledczego. Nieuczciwe metody, pomówienia i insynuacje. Korzystał ze środków 
masowego  przekazu  do  autopromocji  i  potem  one  go  dorwały,  bo  ujawnione  zostały  jego 
podłości w 1954 roku przez CBS. Znajomi go potępili, popadł w alkoholizm i zmarł trzy lata 
później.