Makroekonomia

POLITYKA ANTYCYKLICZNA:

• polityka  dyskrecjonalna (aktywna) – działania  podejmowane 

przez  rząd  w  celu  stabilizacji  popytu  na    załoŜonym  poziomie; 
narzędzia  tej  polityki  uruchamiane  są na  określony  czas  i  w 
określonym  celu  – wymagają wcześniejszej  decyzji  parlamentu 
lub rządu; są to np. ulga inwestycyjna, ulga budowlana, okresowa 
obniŜka  podatku  od  dochodów  mająca  pobudzić konsumpcję, 
tworzenie  stref  ekonomicznych,  w  których  przedsiębiorstwa 
korzystają z  ulg  podatkowych  lub  gwarancji  kredytowych 
państwa,  lub  teŜ rządowy  program  osłon  socjalnych  dla 
zwalnianych  pracowników  z  restrukturyzowanych  przedsię-
biorstw itp.

• polityka  niedyskrecjonalna,  in. automatyczne  stabilizatory

koniunktury – konstrukcje  zawarte  w  systemach  fiskalnych, 
których  zadaniem  jest  zmniejszenie  wpływu  zmian  w  popycie 
globalnym  na  poziom  produkcji  i  dochodu;  funkcje  te  pełnią np. 
podatek  dochodowy,  VAT,  zasiłki  dla  bezrobotnych  czy  inne 
transfery  socjalne;  końcowym  efektem  działania  automatycz-
nych stabilizatorów  jest  w  czasie  recesji  mniejszy  spadek  kon-
sumpcji, niŜ miałoby to miejsce, gdyby tych narzędzi nie było.

 

Makroekonomia

WPŁYW POLITYKI FISKALNEJ NA SYTUACJĘ GOSPODARCZĄ

•

POLITYKA 

EKSPANSYWNA: 

zmierzająca 

do 

pobudzenia 

aktywności  gospodarczej  poprzez 
stymulowanie  globalnego  popytu; 
obniŜka 

stawek 

podatkowych        

i wzrost wydatków budŜetowych

większe dochody do dyspozycji         

zagroŜenie wyŜszą inflacją

wzrost

popytu konsumpcyjnego       wzrost 

popytu inwestycyjnego        wzrost 

produkcji       większy wzrost gospo-

darczy

wzrost zatrudnienia 

i mniejsze bezrobocie 

•

POLITYKA 

RESTRYKCYJNA: 

zmierzająca  do  hamowania  oŜywionej 
aktywności  gospodarczej  w  celu  nie 
dopuszczenia 

do 

„przegrzania”

gospodarki,  czego  skutkiem  moŜe  być
wzrost  stopy  inflacji;  wzrost  stawek 
podatkowych  i  spadek  wydatków 
budŜetowych

mniejsze dochody do dyspozycji         
niŜsza inflacja        spadek popytu
konsumpcyjnego        spadek popytu
inwestycyjnego        ograniczenie 
produkcji       mniejszy wzrost gospo-
darczy

spadek zatrudnienia 

i większe bezrobocie 

 

Makroekonomia

BUDśET PAŃSTWA – RODZAJE DEFICYTU:

• Deficyt  rzeczywisty (bieŜący)  – faktyczna  róŜnica  między 

dochodami  i  wydatkami  w  danym  roku  budŜetowym;  inaczej 
suma deficytu cyklicznego i strukturalnego.

• Deficyt 

strukturalny

–

róŜnica 

między 

deficytem 

rzeczywistym  a  cyklicznym;  nie  jest  zaleŜny  od  poziomu 
aktywności  gospodarczej,  lecz  od  decyzji  fiskalnych  państwa; 
dofinansowuje on politykę systemową.

• Deficyt cykliczny (koniunkturalny) – deficyt będący skutkiem 

wpływu 

cyklu 

koniunkturalnego 

(spadku 

aktywności 

gospodarczej)  na  dochody  i  wydatki  budŜetu  państwa;  inaczej 
róŜnica  między  deficytem  rzeczywistym  a  strukturalnym; 
finansuje  on  politykę antycykliczną państwa  i  słuŜy  bieŜącej 
stabilizacji  gospodarki;  jest  on  ściśle  związany  ze  zmianą tych 
wpływów i wydatków, które są regulowane przez automatyczne 
stabilizatory.

 

Makroekonomia

Dług  publiczny  (narodowy) – suma  pozostałych  do  spłacenia 
poŜyczek  państwowych;  inaczej  zadłuŜenie  państwa  u  podmiotów 
prywatnych i w systemie bankowym; jest on konsekwencją deficytu 
budŜetowego.

• Finansowanie  deficytu  budŜetowego  długiem  publicznym 

odbywa  się poprzez  emisję papierów  wartościowych,  np. 
obligacji,  weksli skarbowych,  lub zaciągnięcie  kredytu  w banku 
centralnym;  potrzeba  zgromadzenia  w  budŜecie  państwa 
ś

rodków  na  wydatki  na  płatności  odsetek  od  obligacji  moŜe 

zrodzić konieczność zwiększenia podatków, co moŜe zniechęcać
do aktywności gospodarczej; natomiast finansowanie deficytu za 
pomocą emisji  pieniądza  moŜe  stać się przyczyną wysokiej 
inflacji;  emisja  obligacji  moŜe  ponadto  powodować odpływ 
ś

rodków  środków  od  inwestycji  – ze  względu  na  atrakcyjne 

oprocentowanie  bony  skarbowe  „wypierają” inwestycje  - tzw. 
efekt „wypierania”.

• Efekt „wypierania” wydatków prywatnych – wywołany przez 

deficyt  budŜetowy,  gdy  w  następstwie  wzrostu  tego  deficytu 
nastąpi ograniczenie prywatnych inwestycji lub konsumpcji.

 

Makroekonomia

CYKL KONIUNKTURALNY W GOSPODARCE: następujące po 

sobie wzrosty i spadki aktywności gospodarczej (niosące za sobą wahania 

produkcji, zatrudnienia, inwestycji i poziomu cen); in. krótkookresowe 

odchylenia produkcji od jej trendu; 

TREND (tendencja rozwojowa) produkcji – to ścieŜka wzrostu produkcji 

w długim okresie, na skutek ciągłego wzrostu potencjału wytwórczego.

Podejście klasyczne – 4 fazy cyklu koniunkturalnego:

1.  oŜywienie  – poprawa  koniunktury  gospodarczej:  wzrost  popytu  na 
dobra  inwestycyjne,  najszybszy  wzrost  produkcji,  zatrudnienia,  docho-
dów, popytu konsumpcyjnego i zysków
2. rozkwit (boom) – zyski i wzrost produkcji przekraczają poziom sprzed 
kryzysu, bardzo wysokie wydatki inwestycyjne i konsumpcyjne, wysokie 
dochody, wzrost cen
3.  kryzys – produkcja  wzrasta  w  tempie  coraz  wolniejszym  lub  nawet 
spada,  nadprodukcja  towarów,  wzrost  kosztów  produkcji,  spadek  cen, 
zysków, ograniczenie produkcji i zatrudnienia
4.  depresja  (zastój) – „dno” cyklu  koniunkturalnego:  stabilizacja 
produkcji na najniŜszym poziomie i bezrobocia na najwyŜszym poziomie

Podejście współczesne – 2 fazy cyklu koniunkturalnego:

1. faza wzrostowa (ekspansji): obejmuje fazę oŜywienia i rozkwitu 
2. faza spadkowa (recesji): obejmuje fazę kryzysu i depresji

 

Makroekonomia

RYNEK PRACY

• Popyt  na  pracę – jest  popytem  pochodnym,  gdyŜ zaleŜy  od 

popytu na dobra i usługi, do wytwarzania których wykorzystuje 
się dane  kwalifikacje;  wielkość popytu  na  pracę jest  określona 
przez  odwrotną relację między  zapotrzebowaniem  na  pracę
a realną stawką płac, ceteris paribus.

• W krótkim okresie popyt na pracę zaleŜy od:

- popytu na wytwarzane przez firmę dobra i usługi,

- wydajności pracy zatrudnionych pracowników;

• W długim okresie popyt na pracę zaleŜy od:

- alternatywnych technik wytwarzania dostępnych dla firmy,
- cen czynników wytwórczych,

ze względu na moŜliwość substytucji zasobów.

• Zmiana  wielkości  popytu  na  pracę nastąpi  w  przypadku 

zmiany stawki płac.

• Zmiana  popytu  na  pracę w  krótkim  okresie  nastąpi,  gdy 

zmieni  się cena  produktu  wytwarzanego  przez  firmę oraz 
wydajność pracy,  w  długim  zaś – gdy  zmienią się ceny 
czynników wytwórczych i techniki wytwarzania; 

 

Makroekonomia

RYNEK PRACY

• PodaŜ pracy –inaczej  chęć i  zdolność do  pracy  w  ciągu 

określonej ilości czasu, przy określonym koszcie alternatywnym 
pracy;  wielkość podaŜy  pracy  jest  określona  przez  wprost 
proporcjonalną relację między  stawką płac  a  liczbą osób 
skłonnych do podjęcia pracy w danym czasie, ceteris paribus; 

• Zasób  pracy – osoby,  które  chcą pracować:  zatrudnieni              

i  bezrobotni  w  wieku  produkcyjnym  w  danej  gospodarce; 
wielkość zasobów  pracy  zaleŜy  głównie  od  liczby  aktywnych 
zawodowo  (zatrudnionych  i  bezrobotnych),  długości  czasu 
pracy, przeciętnej intensywności pracy;

• Wielkość podaŜy  pracy zaleŜy  od  stawki  płac  w  danej  firmie 

czy branŜy;

• PodaŜ pracy zaleŜy od czynników demograficznych, prawnych, 

socjoekonomicznych (płace w innych branŜach, ceny towarów i 
usług  oraz  ich  dostępność na  rynku,  podatki,  preferencje 
dotyczące  pracy  i  czasu  wolnego)  - czynniki  te  określają koszt 
alternatywny pracy w danej firmie czy branŜy.

• Na  skutek  interakcji  między  popytem  na  pracę a  podaŜą pracy 

ustala się równowaga na rynku pracy;

 

Makroekonomia

BEZROBOCIE  – nadwyŜka  realnych  zasobów  pracy  nad 
efektywnym  popytem  na  pracę;  stopa  bezrobocia  – określa  udział
bezrobotnych  w  ogólnej  liczbie  aktywnych  zawodowo;  stopa 
bezrobocia  rejestrowanego  – określa  udział zarejestrowanych 
bezrobotnych  w  ogólnej  liczbie  ludności  cywilnej  aktywnej 
zawodowo.

Podział bezrobocia ze względu na jego przyczyny:

- bezrobocie  frykcyjne – in.  przejściowe,  spowodowane  krótko-
okresowym „zawieszeniem” udziału jednostek w rynku pracy; 
- bezrobocie  strukturalne – wynika  ze  zmian  strukturalnych         
w  gospodarce  (dotyczących  określonych  zawodów,  branŜ, 
regionów,  pojawiania  się nowych  technologii)  powodujących 
niedostosowania struktur popytu na pracę i podaŜy pracy; 
- bezrobocie  sezonowe – dotyczy  sezonowych  zmian  popytu  na 
pracę;
-

bezrobocie  cykliczne  (koniunkturalne)

–

powodowane 

cyklicznymi  wahaniami  aktywności  gospodarczej;  wynika  z 
niedostatku popytu globalnego: konsumpcyjnego i inwestycyjnego, 
co powoduje zmniejszenie produkcji i zatrudnienia.

 

Makroekonomia

EKONOMICZNE KOSZTY BEZROBOCIA – to negatywne 

następstwa ekonomiczne związane z bezrobociem:

1.  bezpośrednie – wydatki  z  Funduszu  Pracy  (zasiłki  dla 
bezrobotnych,  świadczenia  ubezpieczeniowe,  formy  aktywnego 
przeciwdziałania  bezrobociu),  wydatki  z  Funduszu  Pomocy 
Społecznej  (zasiłki  okresowe,  świadczenia  w  naturze,  poŜyczki 
na  rozwój  własnej  działalności  gospodarczej),  wydatki  na 
utrzymanie instytucji w zakresie obsługi bezrobotnych, wydatki 
na wcześniejsze emerytury i świadczenia przedemerytalne;

2. pośrednie – ulgi  i  zwolnienia  fiskalne  w  regionach                     
o  wysokim  bezrobociu,  luka  podatkowo-ubezpieczeniowa         
w  odniesieniu  do  osób  bezrobotnych,  luka  PKB  (czynników 
wytwórczych),  koszty  bezrobocia  „zatrudnionego” w  „szarej 
strefie” gospodarki.

 

Makroekonomia

POZYTYWNE SKUTKI BEZROBOCIA (dotyczą jedynie 

bezrobocia krótkookresowego):

• umacnianie dyscypliny pracy, zmniejszanie płynności kadr,

• konkurencja 

między 

pracownikami 

o 

miejsca 

pracy 

wymuszająca konieczność podnoszenia kwalifikacji,

• racjonalizacja wyboru zawodu i kwalifikacji pod kątem potrzeb 

rynku pracy,

• racjonalizacja  struktury  zatrudnienia  (likwidacja  bezrobocia 

ukrytego)  pod  kątem  potrzeb  rynku  pracy  i  wzrost  społecznej 
wydajności pracy.

 

Makroekonomia

POLITYKA PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU:

•

AKTYWNA  – ukierunkowana  na  redukcję rozmiarów  bezrobocia; 
zorientowana  na  przyczyny  bezrobocia;  moŜe  mieć charakter  polityki 
makroekonomicznej lub mikroekonomicznej;
-

polityka  makroekonomiczna:  ukierunkowana  na  wzrost  popytu 

globalnego  oraz  wzrost  produkcji,  dla  zlikwidowania  bezrobocia 
przymusowego;  dla  realizacji  tego  celu  wykorzystywane  są instrumenty 
fiskalne oraz monetarne;
-

polityka 

mikroekonomiczna: 

nastawiona 

na 

usprawnienie 

funkcjonowania  rynku  pracy  i  na  ograniczenie  bezrobocia  frykcyjnego 
oraz strukturalnego; narzędzia tej polityki to: prace interwencyjne, roboty 
publiczne, szkolenia i przekwalifikowania zawodowe, pośrednictwo pracy 
i  doradztwo  zawodowe,  poŜyczki  dla  bezrobotnych  i  przedsiębiorstw, 
subsydiowanie zatrudnienia;

•

PASYWNA – mająca  na  celu  łagodzenie  ekonomicznych  skutków 
bezrobocia;  jej  celem  jest  udzielenie  pomocy  finansowej  bezrobotnym  i 
ograniczenie  podaŜy  siły  roboczej;  instrumenty  tej  polityki  to:  zasiłki  dla 
bezrobotnych,  zasiłki  z  funduszu  pomocy  społecznej,  jednorazowe 
odprawy pienięŜne z tytułu  zwolnień z  winy  pracodawcy,  redukcje  czasu 
pracy, uregulowania prawne zmniejszające zasoby pracy.

 

Makroekonomia

INFLACJA  – proces  trwałego  wzrostu  ogólnego  (średniego)  poziomu  cen      
w pewnym okresie, któremu nie towarzyszy zmiana jakości towarów; in. samo-
podtrzymujący się wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce, tj. wywołujący 
mechanizmy prowadzące do kolejnego wzrostu ogólnego poziomu cen. 

Wskaźniki  inflacji - indeksy  wyraŜające  poziom  cen  danego  okresu              

w  odniesieniu  do  poziomu  cen  okresu  przyjętego  za  bazowy;  zmiany 
poziomu cen mierzone są czterema wskaźnikami:
1. wskaźnikiem cen konsumpcyjnych – średnia waŜona cen tzw, koszyka 
produktów konsumpcyjnych (nabywanych przez gospodarstwa domowe)
2.  wskaźnikiem  cen  produkcyjnych - średnia  waŜona  cen  produktów 
pośrednich (nabywanych przez przedsiębiorstwa)
3.  deflatorem PKB – obejmującym  ceny  wszystkich  dóbr  i  usług 
wytwarzanych w gospodarce
4.  deflatorami poszczególnych  składników  strumienia  produktów  PKB, 
tj.  deflatorem

wydatków  konsumpcyjnych,  deflatorem

wydatków 

inwestycyjnych,  deflatorem państwowych  zakupów  dóbr  i  usług  oraz 
deflatorem eksportu netto.

DEZINFLACJA – zmniejszenie stopy inflacji.
DEFLACJA – spadek ogólnego poziomu cen.

 

Makroekonomia

Rodzaje inflacji ze względu na jej tempo :

1. pełzająca – powolna, przytłumiona, do 5% rocznie; 
sprzyja rozwojowi gospodarczemu;

2. umiarkowana (krocząca) - 5-10% rocznie; jeśli nie jest 
kontrolowana przez rząd, powoduje spadek dochodów 
realnych

3. galopująca (superinflacja) – 10-150% rocznie, 
zniechęca do inwestycji i oszczędzania, uniemoŜliwia 
wzrost gospodarczy;

4. hiperinflacja – powyŜej 150% rocznie; dochodzi do 
silnej ekspansji ilości pieniądza oraz szybkiego wzrostu 
prędkości obiegu pieniądza. 

 

Makroekonomia

Rodzaje inflacji ze względu na jej przyczyny:

1. Inflacja  popytowa  (nabywców) – gdy  popyt  globalny 

przekracza  zdolności  produkcyjne  gospodarki;  równowagę
między  popytem  a  podaŜą przywraca  wówczas  wzrost  cen; 
podstawowe  podmioty  odpowiedzialne  za  ten  typ  inflacji  to 
rząd i bank centralny, wyróŜnia się więc :
- inflację budŜetową (rządową): budŜet  państwa  finansując 
swoje  wydatki  za  pomocą deficytu  budŜetowego  powoduje 
powstanie długu publicznego i znaczne koszty jego obsługi;
- inflację kredytową – bank  centralny  utrzymując  stopę
procentową na  zbyt  niskim  poziomie,  zasila  gospodarkę
nadmiernymi kredytami, co prowadzi do nadmiernego popytu 
inwestycyjnego i konsumpcyjnego;

2.  Inflacja  podaŜowa  (kosztowa) – powodowana  wzrostem 

kosztów  produkcji  z  powodu  wzrostu  cen  importowanych 
surowców  i  materiałów,  wzrostu  płac  nie  mającego 
odzwierciedlenia 

w 

wydajności 

pracy, 

wzrostu 

cen 

narzucanych przez przedsiębiorstwa monopolistyczne.

 

Makroekonomia

SPOŁECZNO-EKONOMICZNE NEGATYWNE SKUTKI INFLACJI:

•

zniekształcenie  informacyjnej  funkcji  cen  (utrudniające  prawidłową
kalkulację kosztów  i  spodziewanych  zysków,  wypaczające  strukturę
konsumpcji);

•

osłabienie aktywności gospodarczej (ryzyko związane z inwestowaniem);

•

spadek popytu na pieniądz w ujęciu realnym („ucieczka od pieniądza” w 
lokaty  bankowe,  wartości  rzeczowe,  „koszty  zdzieranych  zelówek”
wynikające  z  konieczności  zwiększenia  częstotliwości  podejmowania 
gotówki z rachunków bankowych);

•

nieprawidłowa  redystrybucja  dochodów  (przy  spadku  realnej  stopy 
procentowej  tracą wierzyciele  a  zyskują dłuŜnicy;  spadek  realnych 
dochodów  pracowników  ze  względu na  brak indeksacji  płac  o  wskaźnik 
inflacji;  zjawisko  tzw.  dźwigni  podatkowej,  czy  drenaŜu  fiskalnego  – w 
wyniku  zwiększonych  dochodów  nominalnych  przy  progresywnych 
podatkach 

dochodowych 

podatnicy 

„przechodzą”

do 

wyŜej 

opodatkowanych przedziałów dochodowych);

•

wzrost  kosztów  obsługi  działalności  gospodarczej  (tzw.  „kosztów 
zmienianych jadłospisów” );

•

niekorzystne  zmiany  w  sferze  stosunków  gospodarczych  z  zagranicą
(wzrost  cen  krajowych  produktów  prowadzi  do  spadku  krajowego 
eksportu netto i pogorszenia bilansu handlowego).

 

Makroekonomia

SPOŁECZNO-EKONOMICZNE POZYTYWNE 

SKUTKI INFLACJI (dotyczą tylko niskiej inflacji) :

• sprzyja  wzrostowi  gospodarczemu  przy  efektywniejszym 

wykorzystaniu  czynników  wytwórczych  i  wyŜszym  poziomie 
zatrudnienia  (gdy  inflacja  jest  rezultatem  niewielkiej  nadwyŜki 
popytu nad podaŜą);

• łagodzi ewentualne kryzysy nadprodukcji;

• słuŜy  rozwojowi  inwestycji  (występowanie  iluzji  pienięŜnej 

pozwala na obniŜkę realnych stóp procentowych i płac realnych, 
co podnosi rentowność produkcji);

• ułatwia  kształtowanie  się właściwych  relacji  cenowych  w 

warunkach  braku  moŜliwości  obniŜania  cen  (poprzez  szybszy 
wzrost  cen  dóbr,  których  koszty  produkcji  wzrosły  lub  nie 
uległy  zmianie,  i  wolniejszy  wzrost  lub  stałość cen  dóbr, 
których  koszty  wytworzenia  obniŜyły  się w  wyniku  wzrostu 
wydajności pracy).

 

Makroekonomia

SPOSOBY WALKI Z INFLACJĄ:

•

POLITYKA  FISKALNA  – restrykcyjna:  zmniejszanie  wydatków 
budŜetowych  i  podwyŜszanie  podatków;  wpływa  to  na  zmniejszenie 
globalnego  popytu  w  gospodarce  i  ograniczenie inflacji  o  charakterze 
popytowym;

•

POLITYKA  PŁACOWA  – ma  na  celu  ograniczanie  wzrostu  płac  do 
poziomu wzrostu wydajności pracy (efektywności), co nie wpływa na 
wzrost  kosztów  produkcji  i  zmniejsza  niebezpieczeństwo  inflacji 
podaŜowej;

•

POLITYKA  CENOWA  – polega  na  stwarzaniu  warunków  do 
obniŜania  kosztów  produkcji  (popieranie  technologii  energo- i 
materiałooszczędnych), co ma potem odzwierciedlenie w cenach, oraz 
przeciwdziałaniu  praktykom  monopolistycznym  i  nieuzasadnionemu 
zawyŜaniu  cen  – jest  to  polityka  sprzyjająca  rozwojowi  konkurencji, 
tworzeniu małych i średnich przedsiębiorstw oraz stwarzaniu barier dla 
powstawania monopoli;

•

POLITYKA  PIENIĘśNA  – gdy  inflacja  jest  wywołana  czynnikami 
pienięŜnymi  naleŜy  podjąć działania  zmniejszające  podaŜ pieniądza 
(wzrost stopy rezerw obowiązkowych oraz wzrost stopy procentowej).