110
Kamienio³om warstw grodziskich
w ¯egocinie
5520
Lokalizacja:
województwo ma³opolskie
powiat bocheñski
gmina ¯egocina
miescowoœæ ¯egocina
Rejon geograficzny:
Zewnêtrzne Karpaty Zachodnie
Pogórze Zachodniobeskidzkie
Pogórze Wiœnickie
Jednostka geologiczna:
Zewnêtrzne Karpaty fliszowe
p³aszczowina œl¹ska
4458
Bochnia
Pi³a
Kamienio³om warstw grodziskich w ¯egocinie po³o¿ony
jest w malowniczej dolinie potoku ¯egociñskiego. Znajduje
siê w prawym zboczu doliny, oko³o 500 m na po³udnie od
centrum ¯egociny. Jest to du¿e (100 m x 110 m) nieczyn-
ne wyrobisko, w którym na trzech dawnych poziomach
eksploatacyjnych ods³ania siê profil warstw grodziskich.
Ods³aniaj¹ce siê tu, w ponad 45 metrowym profilu, warstwy
reprezentuj¹ utwory fliszowe charakteryzuj¹ce siê rytmicznym,
naprzemianleg³ym wystêpowaniem warstw piaskowców (rza-
dziej zlepieñców) oraz osadów drobnoziarnistych: mu³owców
i i³owców wystêpuj¹cych w postaci ³upków.
W kamienio³omie w ¯egocinie osady wykszta³cone s¹
w postaci tzw. fliszu drobnorytmicznego. Sk³adaj¹ siê na
nie cienkie od kilkunastu do kilkudziesiêciu centymetrów
mi¹¿szoœci warstwy piaskowców, ³upków i margli. W
najni¿szej czêœci profilu ods³aniaj¹cej siê w prawym brzegu po-
toku, p³yn¹cego poni¿ej kamienio³omu, wystêpuj¹ zlepieñce.
W œcianach kamienio³omu widzimy zmniejszanie siê iloœci
i mi¹¿szoœci warstw piaskowcowych ku górze profilu,
a zwiêkszanie siê iloœci i mi¹¿szoœci przewarstwieñ ³upków
i margli. Ods³aniaj¹cy siê tu profil osadów jest typowy dla w
warstw grodziskich i zaproponowany zosta³ jako stanowisko
dokumentacyjne tych warstw.
Utwory te reprezentuj¹ osady morskie osadzone
w g³êbokim od 2 do 3,5 km basenie sedymentacyjnym
rozci¹gaj¹cym siê równole¿nikowo na obszarze Karpat,
tzw. basenie œl¹skim. Na dnie g³êbokiego zbiornika depo-
nowane by³y osady pelagiczne reprezentowane przez i³y
i margle, a sk³adaj¹ce siê z drobnoziarnistego materia³u
ilastego i wapiennych szkielecików i skorupek mikroor-
ganizmów planktonicznych. Grubszy materia³ okruchowy
z przybrze¿nych, p³ytszych czêœci przemieszczany by³ po
sk³onie w g³êbsze partie zbiornika przez pr¹dy zawiesinowe,
które deponowa³y materia³ w postaci podmorskich sto¿ków
rozbudowanych u podstawy sk³onu.
Niektóre gêste (zawieraj¹ce du¿¹ iloœæ materia³u okru-
chowego) pr¹dy tworzy³y osuwiska podmorskie deformuj¹c
otaczaj¹ce osady. Œlady takich osuwisk w postaci zaburzo-
nych chaotycznie osadów o bardzo zró¿nicowanej wielkoœci
fragmentów mo¿emy obserwowaæ w najni¿szych partiach
profilu kamienio³omu.
Badania geologiczne ods³aniaj¹cych siê tu osadów
pozwoli³y na oszacowanie czêstotliwoœci wystêpowania
pr¹dów zawiesinowych. Wystêpowa³y one raz na 20 000 lat.
Tempo akumulacji (gromadzenia) osadów wynosi³o 2-3 m na
1000 lat. Przyjmuj¹c takie wyliczenia mo¿emy powiedzieæ,
¿e ods³aniaj¹ce siê w kamienio³omie osady gromadzone by³y
przez 0,5 do 1 mln lat.
Ods³aniaj¹ce siê w kamienio³omie w ¯egocinie warstwy
wykazuj¹ obecnoœæ charakterystycznych dla fliszu struktur
sedymentacyjnych takich jak: uziarnienie frakcjonalne, lami-
nacja pozioma oraz struktury hieroglifowe (mechanoglify,
bioglify), widoczne na powierzchniach sp¹gowych ³awic.
W gruboziarnistych piaskowcach i zlepieñcach obok frag-
mentów takich ska³ jak gnejsy, wapienie, lidyty oraz kwarcu
spotykamy, dochodz¹ce nieraz do kilku centymetrów œrednicy,
okruchy czarnych wêgli kamiennych. S¹ to karboñskie wêgle
- takie same, jakie wystêpuj¹ na obszarze Górnoœl¹skiego
Zag³êbia Wêglowego. Mi³oœnicy skamienia³oœci zobaczyæ
mog¹ w osadach ods³aniaj¹cych siê w kamienio³omie, amonity,
belemnity i aptychy. Te ostatnie to pokrywy otworów spiralnie
skrêconych muszli amonitów.
Kamienio³om w ¯egocinie jest obiektem o wyso-
kich walorach poznawczych i dydaktycznych i mo¿e byæ
interesuj¹cym miejscem dla turystów, którzy chcieliby
dowiedzieæ siê z jakich ska³ i w jaki sposób powsta³y góry,
które ich otaczaj¹. Aby to u³atwiæ, w³adze gminy ¯egocina
przygotowa³y kamienio³om dla turystów. Oczyszczono z
roœlinnoœci i zabezpieczono œciany kamienio³omu, zbudowa-
no mostek nad potokiem u³atwiaj¹cy dojœcie do ods³oniêcia.
Limanowa
5518
1
2
3
4
