Tech_administracji_343[01]_Z2.05

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Jarosław Orczykowski

Przeprowadzanie analizy ekonomiczno-finansowej
343[01].Z2.05

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

mgr Barbara Wierzbowska

mgr Zdzisława Koźmin

Opracowanie redakcyjne:

mgr Jarosław Orczykowski

Konsultacja:

dr Elżbieta Sałata

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 343[01].Z2.05

„Przeprowadzanie analizy ekonomiczno-finansowej”, zawartego w modułowym programie
nauczania dla zawodu technik administracji 343[01].

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Rodzaje analiz ekonomiczno-finansowych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Finanse jednostki gospodarczej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Źródła analizy ekonomiczno-finansowej

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Analiza sprawozdań finansowych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o analizie ekonomicznej,

technicznej, instytucjonalnej, marketingowej, finansowej, bilansu, pionowej i poziomej,
rachunku zysków i strat, wyniku finansowego, dynamiki.

Poradnik zawiera:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia tej jednostki modułowej.
3. Materiał nauczania (rozdział, 4), który umożliwia samodzielne przygotowanie się do

wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy
wskazaną literaturę oraz inne źródła informacji. Rozdział 4 zawiera również:

−

wykaz materiałów, narzędzi i sprzętu potrzebnych do realizacji ćwiczenia,

−

pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczenia,

−

ćwiczenia,

−

sprawdzian postępów.

4. Sprawdzian osiągnięć, który sprawdzi Twoje opanowanie wiedzy i umiejętności

z zakresu całej jednostki. Zaliczenie tego testu jest dowodem osiągnięcia umiejętności
praktycznych określonych w tej jednostce modułowej.
Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po przerobieniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Jednostka modułowa: Rodzaje analiz ekonomiczno-finansowych, której treści teraz

poznasz, jest jednym z modułów koniecznych do zapoznania się z procesem przeprowadzania
analizy ekonomiczno-finansowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

343[01].Z2

Ekonomiczne podstawy

funkcjonowania jednostek

organizacyjnych

343[01].Z2.01

Prowadzenie pełnej ewidencji zdarzeń

gospodarczych w przedsiębiorstwie

343[01].Z2.02

Prowadzenie ewidencji księgowej

w jednostkach organizacyjnych sfery

budżetowej

343[01].Z2.03

Gromadzenie danych statystycznych

i ich wykorzystywanie

w procesach

decyzyjnych

343[01].Z2.04

Sporządzanie sprawozdań

finansowych,

statystycznych i budżetowych

343[01].Z2.05

Przeprowadzanie analizy

ekonomiczno-finansowej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej „Rodzaje analiz ekonomiczo-

-finansowych”, powinieneś umieć:

−

posługiwać się pojęciami dotyczącymi bilansu,

−

posługiwać się pojęciami dotyczącymi aktywów i pasywów,

−

posługiwać się pojęciami dotyczącymi ewidencjonowania majątku trwałego, obrotowego,

−

określać zdarzenia dotyczące powstawania: zobowiązań, należności,

−

posługiwać się pojęciami dotyczącymi kapitałów przedsiębiorstwa,

−

posługiwać się pojęcia dotyczącymi form ewidencji gospodarczych,

−

posługiwać się pojęciami dotyczącymi form ewidencji księgowych,

−

rozróżniać formy prowadzonej działalności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić cele analizy ekonomiczno-finansowej i jej rolę w zarządzaniu,

−

przedstawić zakres, techniki i podstawowe obszary analizy,

−

określić źródła informacji analizy ekonomiczno-finansowej,

−

wskazać materiały źródłowe analizy,

−

dokonać właściwego doboru źródeł informacji,

−

przekształcić sprawozdanie finansowe dla potrzeb analizy,

−

przeprowadzić analizę wstępną bilansu i rachunku zysków i strat,

−

ocenić prawidłowość struktury majątkowej i kapitałowej,

−

obliczyć i zinterpretować wskaźniki analizy finansowej,

−

obliczyć

zinterpretować

wskaźniki

służące

ocenie

sprawności

działania

przedsiębiorstwa,

−

przeprowadzić ocenę wyniku finansowego przedsiębiorstwa,

−

obliczyć i zinterpretować wskaźniki rynku kapitałowego,

−

skorygować wyniki analizy o wskaźnik inflacji,

−

ocenić wpływ struktury kapitałów na zyskowność firmy i ryzyko prowadzonej
działalności,

−

określić zasady opłacalności inwestycji,

−

ocenić efektywność ekonomiczną nakładów inwestycyjnych,

−

dokonać analizy stopnia wykonania budżetu państwa i budżetu jednostki samorządu
terytorialnego,

−

dokonać analizy struktury wydatków i dochodów jednostek i zakładów budżetowych,

−

ocenić stopień realizacji planu finansowego zakładów budżetowych i gospodarstw
pomocniczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Rodzaje analiz ekonomiczno-finansowych

4.1.1. Materiał nauczania

Analiza ekonomiczna

Analiza ekonomiczna, oprócz zagadnień typowo finansowych, obejmuje cały obszar

działalności gospodarczej np.: zakupy, magazynowanie, usługi, handel, transport, marketing,
ekonomika branży.
Podczas przeprowadzania analizy ekonomicznej szczególną uwagę należy zwrócić na badanie
otoczenia przedsiębiorstwa w zakresie:
1. Konkurencji wśród producentów oraz powiązań występujących między firmami

współpracującymi.

2. Źródeł zaopatrzenia:

−

analiza dostawców, warunków płatności, możliwości uzyskania kredytu kupieckiego,

−

analiza realizacji dostaw – częstotliwość, wielkość jednej dostawy, kosztów
transportu.

3. Kierunków sprzedaży:

−

analiza odbiorów pod kątem sprzedaży,

−

warunki płatności (zaliczka, gotówka, przelew),

−

możliwości zbytu produkowanych wyrobów lub świadczonych usług.

4. Występowanie produktów zastępczych lub podobnych.

Sposoby osiągnięcia przewagi nad konkurencją:

1. Obniżenie ceny sprzedaży w stosunku do ceny występującej w konkurencyjnych

przedsiębiorstwach poprzez obniżenie kosztów produkcji:

−

wzrost produkcji – koszty stałe jednostkowe maleją,

−

wprowadzenie tańszych technologii – oszczędność surowców, energii,

−

racjonalizacja systemów zarządzania – wyeliminowanie zbędnych kosztów,

−

reorganizacja sprzedaży – zmniejszenie kosztów sprzedaży.

2. Produkcja wyrobów wyróżniających się na rynku, które za swą wyjątkowość są

preferowane przez klientów, mimo wyższych cen sprzedaży.

3.  Reklama i promocja wyrobów.

Analiza techniczna
Analiza techniczna obejmuje:
1.  Ocenę stanu technicznego majątku firmy – stopnia jego zużycia.
2.  Stosowane technologie – źródła ich pochodzenia (własne, krajowe, zagraniczne).
3.  Określenie potrzeb w zakresie zastosowania nowych rozwiązań.
4.  Ustalenie niezbędnych zakupów sprzętu, maszyn i urządzeń:

−

nowe,

−

używane.

5. Określenie źródeł zakupu majątku:

−

kraj,

−

import.

6. Ustalenie sposobu finansowania zakupu majątku:

−

udział środków własnych,

−

pożyczka,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

kredyt,

−

leasing finansowy.

7.  Ocena przygotowania i przebiegu inwestycji.
8.  Źródła zaopatrzenia w materiału do produkcji.
9.  Charakterystyka produkowanych wyrobów.
10.  Stopień wykorzystania zdolności produkcyjnej i możliwości ich zwiększenia.
11.  Kontrola jakości produkcji.

Analiza instytucjonalna
1.  Analiza formy prawnej firmy.
2.  Aktualna struktura organizacyjna i planowane kierunki jej zmian.
3.  Kompetencje i fachowość kadry kierowniczej.
4.  Prowadzenie polityki kadrowej i szkoleniowej.

Analiza marketingowa
1.  Rodzaj branży, jej ocena.
2.  Promocja i reklama wyrobów.
3.  Ocena zagrożenia ze strony konkurencji.
4.  Wypłacalność odbiorców.
5.  Możliwość sprzedaży wyrobów.
6.  Preferencje, przyzwyczajenia, zamożność odbiorców.

Analiza finansowa
1.  Analiza zmian struktury i dynamiki aktywów i pasywów bilansu.
2.  Ocena poziomu i struktury przychodów i kosztów.
3.  Struktura i kształtowanie się wyniku finansowego.
4.  Analiza wybranych wskaźników techniczno-ekonomicznych:

−

analiza rentowności,

−

analiza płynności,

−

analiza rotacji należności, zapasów i zobowiązań,

−

analiza wypłacalności.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

1.  Jakie są rodzaje analiz?
2.  Czego dotyczy analiza ekonomiczna?
3.  Czego dotyczy analiza techniczna?
4.  Czego dotyczy analiza instytucjonalna?
5.  Czego dotyczy analiza marketingowa?
6.  Czego dotyczy analiza finansowa?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ cele analizy ekonomicznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z rodzajem analiz ekonomiczno-finansowych,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  określić sposoby przewagi nad konkurencją,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
5)  dokonać oceny poprawności.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Określ cele analizy finansowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z rodzajem analiz ekonomiczno-finansowych,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  określić zadania analizy finansowej,
4)  zaprezentować pracę na forum grupy,
5)  dokonać oceny poprawności.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) scharakteryzować analizę ekonomiczną?

2) scharakteryzować analizę techniczną?

3) scharakteryzować analizę instytucjonalną?

4) scharakteryzować analizę marketingową?

5) scharakteryzować analizę finansową?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Finanse jednostki gospodarczej

4.2.1. Materiał nauczania

Zarządzanie finansami

Finansami jednostki gospodarczej są określone zjawiska ekonomiczne związane

z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych na cele działalności gospodarczej.

Zadaniem kierownictwa jest stworzenie jednostce gospodarczej szans uzyskiwania

najkorzystniejszych  wyników  gospodarczych  –  celowi  temu  służy  zarządzanie  finansami.
Polega  ono  na  sterowaniu  pozyskiwaniem  źródeł  finansowania  jednostki  gospodarczej  oraz
lokowaniu  ich  w  składniki  majątkowe  w  sposób  pozwalający  na  realizację  strategicznego
celu,  jakim  jest  maksymalizacja  korzyści  przypadających  udziałowcom  (właścicielom),
którzy ulokowali w niej swoje kapitały w sposób trwały.
Korzyści udziałowców występują w formie:

−

wypłacanych im dywidend, tj. częściowego lub całego przeznaczonego na ten cel zysku
osiągniętego przez jednostkę gospodarczą,

−

wzrostu bieżącej wartości posiadanych udziałów (akcji) firmy, jeżeli wzrost ten następuje
w skali wyższej od inflacji.
Istotą zarządzania finansami jest sterowanie przepływami pieniężnymi, a cel zarządzania

finansami  sprowadza  się  do  zapewnienia  jednostce  gospodarczej  bieżącej  płynności
i  wypłacalności,  a  w  okresach  dłuższych  do  wzrostu  rynkowej  wartości  przedsiębiorstwa
(jednostki gospodarczej).
W  zarządzaniu  finansami  ważna  jest  interakcja  (zależność,  relacja)  między  kapitałem
a majątkiem, co oznacza synchronizację i optymalizację finansów w funkcji wybranego celu.
Są  nią  bądź  decyzje  inwestycyjne  (zmiana  struktury  aktywów),  bądź  finansowe  (zmiana
struktury pasywów).
Przy  podejmowaniu  decyzji  finansowych,  stanowiących  istotne  ogniwo  w  procesie
zarządzania,  uwzględnione  muszą  być  uwarunkowania  zewnętrzne,  do  których  zalicza  się
najczęściej:

−

koniunkturę gospodarczą,

−

inflację,

−

politykę finansową i monetarną państwa,

−

interwencjonizm państwowy.

Najważniejszą rolę w sferze zarządzania finansami odgrywa planowanie finansowe, które
obejmuje następujące zasadnicze problemy, stanowiące zadania w zarządzaniu finansami:

−

określenie wielkości zapotrzebowania na środki finansowe, konieczne do realizacji
programu działalności operacyjnej przedsiębiorstwa,

−

określenie najkorzystniejszych sposobów pozyskiwania kapitału ze źródeł zewnętrznych
(nowa emisja akcji lub obligacji, zaciągnięcie kredytów długoterminowych,
negocjowanie kredytów kupieckich),

−

wyznaczenie najkorzystniejszego kształtowania się wielkości i struktury majątku
niezbędnego do prowadzenia działalności operacyjnej,

−

sformułowanie sposobów postępowania, umożliwiających osiągnięcie najkorzystniejszej
relacji między przychodami finansowymi a kosztami ich uzyskania oraz wyznaczenie
optymalnego wyniku finansowego i nadwyżki finansowej,

−

zaprogramowaniu przyszłych działań i decyzji niezbędnych do sprawnej realizacji
rzeczywistego planu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Plan finansowania powinien obejmować następujące elementy:

−

preliminarz  obrotów  gotówkowych  (zwanych  też  kasowym),  który  służy  jako  narzędzie
świadomego sterowania płynnością finansową przedsiębiorstwa (przewidywane wpływy
i  wydatki  w  określonym  czasie,  sposoby  pokrycia  niedoborów,  wykorzystanie
nadwyżek),

−

preliminarz zysków i strat, wyników finansowych,

−

planowany bilans majątkowy, zawierający planowaną wielkość i strukturę majątku oraz
źródeł jego finansowania,

−

preliminarz przepływów pieniężnych, obrazujący zestawienie przewidywanego przyrostu
źródeł finansowania w odpowiednim przekroju oraz określenie kierunków ich
przeznaczania.

Strategia finansowania aktywów

Z istoty ujęcia bilansowego wynika, że zwiększenie majątku wiąże się nierozłącznie

z zaangażowaniem dodatkowych źródeł finansowania, a jego zmniejszenie z likwidacją źródeł
już istniejących. Jeżeli więc intencją kierownictwa jednostki gospodarczej jest przekształcenie
struktury  aktywów,  na  przykład  przez  zakup  maszyn,  to  jednocześnie  przekształceniu  ulega
struktura  pasywów,  gdyż  zakupy  te  muszą  być  z  czegoś  finansowane.  Prowadzi  to  do
wniosku,  że  efektywne  zarządzanie  finansami  przedsiębiorstwa  musi  polegać  na
jednoczesnym  oddziaływaniu  na  majątek  oraz  kapitał.  Nie  można  koncentrować  się  na
aktywach  i pomijać  sposób  i  koszt  ich  finansowania. Skuteczne  zarządzanie  może  zapewnić
jedynie  podejście  kompleksowe,  przy  czym  pod  uwagę  muszą  być  brane  również  czynniki
zewnętrzne,  mające  charakter  przeważnie  ograniczający.  Całokształt  dalekosiężnych  celów
może  przybrać  formę  określonej  strategii.  Strategia  finansowania  stanowi  zbiór  zasad
zarządzania  majątkiem,  w  których  w  sposób  uporządkowany  określa  się,  jaka  powinna  być
struktura majątku i źródeł jego finansowania, aby mogły zostać osiągnięte wyznaczone cele.

Podział aktywów na dwa główne składniki – majątek obrotowy i majątek trwały –

sprawia, że każdemu z nich powinna odpowiadać inna strategia finansowania, stanowiąca
odzwierciedlenie istniejących między nimi różnic. Majątek obrotowy w porównaniu do
majątku trwałego:

−

odtwarza się zwykle wielokrotnie w ciągu roku obrotowego, tym samym w odróżnieniu
od majątku trwałego ma charakter krótkoterminowy;

−

jest bardziej zróżnicowany, gdyż składa się z szeregu należnych elementów, które mają
różną postać (zapasy, należności, środki pieniężne, papiery wartościowe przeznaczone do
obrotu) oraz pełnią odrębną rolę w poszczególnych fazach cyklu produkcyjnego.
Zarządzanie nimi polega na ich dostosowaniu do różnych zadań, jakie w każdej z tych faz
muszą być spełnione;

−

można go w stosunkowo krótkim czasie (bez większych strat) zamienić na środki
pieniężne lub też przekształcić na dowolny inny składnik majątku obrotowego, na
przykład środki pieniężne na zapasy materiałów i surowców;

−

majątek  obrotowy  w  sposób  ukryty  oddziałuje  na  zysk,  gdyż  jego  składniki  są
przedmiotem  decyzji  podejmowanych  w  różnych  działach  przedsiębiorstwa.  Pochodną
tego  jest  konieczność  łagodzenia  sprzecznych  tendencji  w  zarządzaniu  tym  majątkiem.
Na  przykład  kierownik  zaopatrzenia  będzie  dążył  do  zwiększenia  zapasów  materiałów
i surowców,  z  kolei  kierownik  finansowy  chciałby  zmniejszyć  środki  zgromadzone
w zapasach.
Zaangażowanie  kapitałów  w  majątku  trwałym  powoduje  ich  zamrożenie  na  dłuższy

okres.  Stąd  też  wartość  majątku  trwałego  netto  powinna  znajdować  pokrycie  w  kapitale
stałym,  na  który  składają  się  kapitał  własny  i  długoterminowe  zobowiązania.  Zależność  tę
określa  się często złotą regułą  bilansową. Interpretując tę regułę  inaczej,  można powiedzieć,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

że utrzymanie równowagi finansowej przedsiębiorstwa wymaga, by wartość majątku trwałego
była  pokryta  w  pełni  stabilnymi  źródłami  finansowania,  jakimi  są  kapitały  własne  i  kredyty
długoterminowe.  Ważne  jest  też  zachowanie  właściwych  proporcji  między  kapitałami
własnymi  a  długoterminowymi  zobowiązaniami.  W  odróżnieniu  od  majątku  trwałego,
którego  wielkość  przedsiębiorstwa  jest  dość  stabilna  i  ulega  istotniejszym  zmianom  dopiero
w przypadku  większych  inwestycji,  majątek  obrotowy  ulega  okresowym  wahaniom.  Mimo
tego,  można  w  nim  wyodrębnić  pewną  część,  która  powtarza  się  z  okresu  na  okres  (część
stała).

Z podziału majątku obrotowego na część stałą i część zmienną wiążą się strategie jego

finansowania:

−

pełne pokrycie kapitałem stałym,

−

pełne pokrycie kapitałem krótkoterminowym,

−

pokrycie kapitałem stałym oraz krótkoterminowym.
W przypadku pierwszym przedsiębiorstwo posiada ustabilizowaną sytuacje finansową.

Zasoby pieniężne nie są absorbowane do spłaty zobowiązań bieżących. Nadwyżki środków
pieniężnych mogą być lokowane „na odsetki”. Trzeba jednak pamiętać, że kredyty
długoterminowe kosztują – strategia ta wpływa na obniżenie wyniku finansowego.

Z kolei strategia druga jest wysoce ryzykowna, wymaga nieustannego refinansowania

kredytów i może rodzić trudności w bieżącym regulowaniu zobowiązań. Najczęściej
prowadzona jest przez wykorzystanie do tego celu kredytu kupieckiego.

Za dostatecznie bezpieczną z punktu widzenia ryzyka finansowego uważa się strategię

trzecią, o ile zachowane są właściwe proporcje między kapitałem stałym a zobowiązaniami
krótkoterminowymi.

Teoria finansowania nie jest w stanie ustalić uniwersalnej (receptury) na optymalną

strukturę kapitału (źródeł finansowania majątku – aktywów) – albowiem każde
przedsiębiorstwo charakteryzuje się inną specyfiką działania. Niemniej jednak przy jej
kształtowaniu niezbędne jest:

−

ustalenie maksymalnego poziomu zadłużenia długoterminowego i krótkoterminowego
w stosunku do majątku (aktywów),

−

ustalenia minimum kapitałów własnych, których zaangażowanie w działalności
przedsiębiorstwa jest niezbędne (ich udział powinien oscylować w granicach 50%
wartości majątku),

−

konfrontowanie optymalnej struktury kapitałów z rzeczywistą i odpowiednie
korygowanie polityki kredytowej,

−

ustalenie granicy zadłużenia, przekroczenie której zagraża dalszej egzystencji
przedsiębiorstwa i prowadzi do obniżenia zyskowności.
Praktyka dostarcza wielu przykładów, że nieprzestrzeganie tych zasad prowadzi do

upadłości przedsiębiorstwa. Nie jest też łatwo ukształtować optymalną strukturę kapitału,
rodzi się ona w wyniku wielu decyzji podejmowanych na bieżąco, często w sytuacjach
wyboru między jedną a drugą koniecznością.
Strategia finansowania majątku obrotowego

Specyfika majątku obrotowego wymaga odmiennego sposobu zarządzania nim niż

majątkiem  trwałym.  Z  uwagi  na  to,  iż  majątek  obrotowy  nie  może  być  rozpatrywany
w oderwaniu  od  źródeł  jego  finansowania,  w  literaturze  przedmiotu  używa  się  terminu
„kapitał  obrotowy  brutto”–  czyli  rozpatrywanie  majątku  obrotowego  w  kontekście  źródeł
finansowania.  Kapitał  ten  jest  pojęciem  szerszym  niż  kapitał  obrotowy  netto,  który  stanowi
różnicę  między  kapitałem  majątku  obrotowego  a  zobowiązaniami  krótkoterminowymi
(bieżącymi).  Celowe  jest,  aby  całokształt  problematyki  finansowania  majątku  obrotowego
przybrał  formę  określonej  strategii  kształtowania  kapitału  obrotowego  brutto.  Poprawne

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

sformułowanie strategii kształtowania kapitału obrotowego brutto powinno odpowiadać na
podstawowe pytania, jakie rodzi zarządzanie tym kapitałem, a mianowicie:

−

jakie cele chce zrealizować kierownictwo poprzez ukształtowanie określonej struktury
kapitału obrotowego brutto,

−

jaka powinna być struktura kapitału obrotowego brutto, aby cele te zostały efektywnie
osiągnięte,

−

w jaki sposób porównywać alternatywne strategie kształtowania kapitału.
Całkowita strategia kapitału obrotowego brutto składa się ze strategii kształtowania

majątku  obrotowego  (jego  wielkości  i  struktury)  oraz  strategii  kształtowania  źródeł  jego
finansowania  (wielkość  i  struktura).  Każda  z  tych  strategii  może  być  albo  „agresywna”,
a więc  oferować  duży  zysk,  ale  i  wysokie  związane  z  tym  ryzyko,  albo  „konserwatywna”,
a więc dążyć do niskiego zysku, ale i małego ryzyka.

Całkowitą strategię kształtowania kapitału obrotowego brutto można scharakteryzować

za pomocą czterech wskaźników:

−

płynność majątku obrotowego,

−

poziomu majątku obrotowego,

−

płynności zobowiązań bieżących,

−

poziomu zobowiązań bieżących.
Wskaźnik płynności majątku obrotowego informuje, jaki jest udział środków pieniężnych

i papierów wartościowych przeznaczonych do obrotu (bez udziałów lub akcji do zbycia)
w majątku obrotowym – wskaźnik ten ma postać:

Im wyższa jest wartość tego wskaźnika, tym łatwiej jest przedsiębiorstwu regulować

wymagalne zobowiązania. Jak wiadomo spieniężenie należności i zapasów jest czasochłonne,
a  niekiedy  może  być  wręcz  niemożliwe.  Wysoka  wartość  wskazuje  na  „konserwatywny”
charakter  strategii  kształtowania  struktury  majątku  obrotowego,  niska  zaś  na  „agresywny”
charakter tej strategii.

Wskaźnik poziomu majątku obrotowego opiera się na założeniu, że zyskowność tego

majątku  wyznacza  udział  wartości  majątku  trwałego  w  aktywach.  Zaspokojenie
zapotrzebowania odbiorców na wyroby, towary i usługi zależy, bowiem od konkurencyjności
produktów,  towarów  i  świadczonych  usług  oferowanych  przez  przedsiębiorstwo,
uwarunkowanej m.in. nowoczesnością majątku trwałego (maszyn, urządzeń, sieci handlowej)
oraz  posiadanym  prze  firmę  potencjałem,  znaków  towarowych  itp.  Wskaźnik  poziomu
majątku obrotowego określa wzór:

maj

ątek obrotowy

aktywa ogó

łem

Im wyższa jest wartość tego wskaźnika, tym bardziej „konserwatywny” charakter ma

strategia kształtowania wielkości majątku obrotowego. Z kolei im jest niższy, w tym
większym stopniu ma ona charakter „agresywny”.

Wskaźnik płynności zobowiązań bieżących, a więc o terminie spłaty krótszym niż rok,

informuje, jakie jest pokrycie tych zobowiązań środkami pieniężnymi i papierami
wartościowymi przeznaczonymi do obrotu i przyjmuje wartość:

środki pieniężna + papiery wartościowe przeznaczone do obrotu

zobowi

ązania bieżące

Im wskaźnik ten jest wyższy, tym lepiej zabezpieczona jest spłata krótkoterminowych

zobowiązań – strategia kształtowania źródeł finansowania majątku obrotowego ma charakter

środki pieniężne + papiery wartościowe przeznaczone do obrotu

maj

ątek obrotowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

„konserwatywny”.  Wysoka  wartość  tego  wskaźnika  ogranicza  w  pewnym  stopniu
zyskowność  majątku  obrotowego,  gdyż  część  dostępnego  kapitału  finansuje  płynne  środki
przynoszące  minimalny  dochód.  Niski  poziom  wskaźnika  płynności  zobowiązań  oznacza
„agresywny” charakter strategii finansowania tego majątku.
Wskaźnik poziomu zobowiązań bieżących ma postać:

zobowi

ązania bieżące

aktywa ogó

łem

Im wyższa jest wartość tego wskaźnika, tym bardziej „agresywny” charakter ma strategia

finansowania majątku obrotowego. Im jest on niższy, tym bardziej „konserwatywna” jest
strategia.

Zarządzanie majątkiem obrotowym

Zarządzanie majątkiem obrotowym obejmuje decyzje wpływające na jego wielkość

i strukturę. Istotne znaczenie ma przy tym określenie i kształtowanie długości cyklu, w jakim
aktywa  obrotowe  przekształcane  są  z  formy  materialnej  i  prawnej  w  postać  gotówkową.
Sposób  zarządzania  majątkiem  obrotowym  powinien  uwzględniać  różne  właściwości  jego
elementów,  a  przede  wszystkim  stopień  jego  płynności.  W  szczególności  jest  on
zróżnicowany w stosunku do zasobów gotówki, należności i zapasów.

Zarządzanie gotówką powinno mieć przede wszystkim na uwadze maksymalizowanie

środków pieniężnych wyznaczających możliwości nabywcze przedsiębiorstwa, które powinny
zaspokajać optymalne, a nie minimalne potrzeby.
Bieżące zarządzanie zasobami gotówkowymi powinno zmierzać do:

−

przyspieszenia dyspozycyjności wpływów gotówkowych przez skracanie czasu ich
obiegu,

−

regulowania zobowiązań w terminie, ale bez wyprzedzenia w stosunku do końcowej daty
ich płatności,

−

lokowania przejściowych nadwyżek środków pieniężnych w sposób zapewniający
odpowiednie korzyści,

−

pozyskiwania najtańszych źródeł finansowania przejściowych niedoborów gotówki.

Zarządzanie należnościami powinno sprowadzać się przede wszystkim do:

−

ustalania warunków udzielania kredytów handlowych (kupieckich) w stosunku do
odbiorców,

−

stosowania właściwej polityki inkasa należności i kontroli jego prawidłowego przebiegu.
Przyśpieszenie spływu należności najczęściej wpływa na ograniczenie wykorzystania

obcych kapitałów.
Formami przyśpieszenia mogą być:

−

udzielanie kredytu odbiorcom w formie wekslowej,

−

uzyskanie kredytu bankowego pod zastaw należności,

−

cesja należności,

−

odsprzedaż należności.

Zarządzanie zapasami powinno sprowadzać się do sterowania nimi względem określonego
wzorca, w praktyce niezbędne jest określenie:

−

bieżącego stanu zapasów,

−

normatywy zapasów,

−

odchyleń (analiza przyczyn),

−

działań modyfikujących odchylenia.

Sterowanie zapasami odbywa się na dwóch poziomach:

−

w zakresie zapasów,

−

w ujęciu asortymentowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Z finansowego punktu widzenia istotne znaczenie ma podział zapasów w zależności od

funkcji spełnianych w przedsiębiorstwie:

−

bieżące, konieczne do zapewnienia ciągłości produkcji i sprzedaży,

−

sezonowe, przekraczające bieżące potrzeby, gromadzone przed okresami wzmożonego
zapotrzebowania,

−

nadmierne, tj. przekraczające uzasadnione ekonomicznie potrzeby w zakresie zapasów
bieżących i sezonowych,

−

zbędne, które nie mogą być w ogóle wykorzystane w przedsiębiorstwie, np. na skutek
zmian profilu produkcji i powinny być zakwalifikowane lub odsprzedane w celu
uniknięcia dalszych kosztów utrzymania.

Próg rentowności

Przychody ze sprzedaży i koszty stanowią dwa główne człony określające wielkość

zysku. Koszty ponoszone przez przedsiębiorstwo mogą mieć charakter kosztów stałych
(względnie stałych) i kosztów zmiennych.

Koszty zmienne wzrastają wraz ze wzrostem produkcji, koszty stałe pozostają na

niezmienionym poziomie, są one ponoszone w podobnej wysokości nawet, jeśli produkcja
znacznie wzrasta.

Wartość przychodów ze sprzedaży jest iloczynem ilości sprzedanych wyrobów i ich ceny

jednostkowej. Im jest więcej sprzedanych wyrobów, tym wyższe są przychody ze sprzedaży,
a także – im wyższe są ceny za sprzedawane wyroby, tym przychody ze sprzedaży są
większe.

Rozpoczęcie działalności produkcyjnej wiąże się nierozerwalnie z oceną opłacalności

produkcji,  która  powinna  przynieść  przedsiębiorstwu  wymierną  korzyść  w  postaci  zwrotu
zainwestowanego  w  tę  produkcję  kapitału.  W  związku  z  tym  przy  uruchamianiu  nowej
produkcji  konieczne  staje  się  przeprowadzenie  wstępnej  analizy,  pozwalającej  na  określenie
minimalnego  poziomu  produkowanych  wyrobów  (usług),  poniżej  którego  działalność  nie
przynosi zysków. W tym celu stosuje się m.in. analizę progu rentowności, uznawanej w teorii
finansów  za  podstawę  kryterium  wstępnej  decyzji  o  rozpoczęciu  lub  zaniechaniu  produkcji.
Dopiero  osiągnięcie  takiej  wielkości  produkcji,  która  zapewni  pokrycie  wszystkich
związanych z nią kosztów, pozwala na przyjęcie  danego projektu i stanowi podstawę dalszej
jego ekonomiczno-finansowej oceny.

Próg rentowności jest to wielkość lub wartość produkcji (sprzedaży), przy której wynik

finansowy jest równy zero. Produkcja poniżej tego progu jest deficytowa (przynosi straty),
a powyżej zyskowna.

Analiza progu rentowności (ang. Break-even poin-BEP) jest przeprowadzana w celu

wyznaczenia punktu równowagi w ujęciu wartościowym lub ilościowym, w którym
przychody ze sprzedaży zrównają się z kosztami produkcji sprzedanej, co można przedstawić
za pomocą wzoru:

przychody ze sprzedaży = koszty stałe + koszty zmienne

Próg rentowności można wyznaczyć na dwa sposoby:

−

metodą graficzną,

−

metodą matematyczną.

Graficzna metoda wyznaczania progu rentowności (oznaczono jako BEP) została
przedstawiona na poniższym rysunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wartość
sprzedaży
koszty całkowite

koszty zmienne

koszty
całkowite

BEP

koszty stałe

BEP

wielkość sprzedaży

Rys. 1. Graficzna metoda wyznaczania progu rentowności [opracowanie własne].

Matematyczna

metoda

wyznaczania

progu

rentowności

(dla

produkcji

jednoasortymentowej) sprowadza się do zastosowania odpowiednich formuł algebraicznych
wyznaczających próg rentowności w ujęciu ilościowym i wartościowym. Formuły te są
następujące:

−

dla progu rentowności w ujęciu ilościowym:

BEP =

cj - jkz

−

dla progu rentowności w ujęciu wartościowym:

BEP =

cj - jkz

x cj

Występujące we wzorach oznaczenia zostały określone poniżej:
BEP – próg rentowności,
KS – koszty stałe,
Cj – cena jednostkowa wyrobu,
Jkz – jednostkowe koszty zmienne.
Analiza progu rentowności powinna odpowiadać na dwa podstawowe pytania, a mianowicie:

−

Czy przygotowywane uruchomienie produkcji jest możliwe do realizacji z finansowego
punktu widzenia?

−

Czy zaplanowana produkcja jest zyskowna, a jeżeli nie, to co należy zmienić w celu
poprawy rentowności sprzedaży?
Metoda wyznaczania progu rentowności, zwanego niekiedy punktem krytycznym lub

punktem granicznym, oparta jest na przyjęciu następujących założeń:

−

wszystkie obliczenia w analizie progu rentowności przeprowadza się przy założeniu
wykorzystania pełnych zdolności produkcyjnych,

−

wielkość produkcji jest równa wielkości sprzedaży,

−

przychody ze sprzedaży są wprost proporcjonalne do ponoszonych kosztów produkcji,

−

koszty stałe są niezależne od wielkości produkcji.

−

jednostkowe koszty zmienne są stałe, a całkowite koszty zmienne są proporcjonalne
do sprzedaży,

−

jednostkowe ceny sprzedaży są stałe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dźwignia finansowa

Przedsiębiorstwa w czasie prowadzenia działalności gospodarczej korzystają zarówno

z kapitału własnego, jak i obcego (kredyt, pożyczki, zobowiązania). Dążą przy tym do takiego
ich  stosunku,  który  zapewnia  osiągnięcia  maksymalnej  rentowności  (zyskowności)  kapitału
własnego,  przy  nieprzekroczeniu  dopuszczalnego  stopnia  ryzyka  wynikającego  z  zadłużenia
przedsiębiorstwa.  Struktura  kapitału  ma  ewidentny  wpływ  na  wygospodarowany  zysk  netto.
Istotną  rolę  odgrywają  tu  kapitały  obce,  zwłaszcza  długoterminowe,  z  którymi  wiąże  się
konieczność  ponoszenia  odsetek  zaliczanych  do  kosztów  finansowania.  Korzystanie
z kapitału obcego wiąże się z zadłużeniem przedsiębiorstwa.

Mówienie o umiarkowanym bądź nadmiernym zadłużeniu powinno być rozpatrywane

w kontekście zdolności przedsiębiorstwa do obsługi długu, tzn. do pokrycia kosztów
związanych z zadłużeniem przedsiębiorstwa. W przypadku posiadania przez przedsiębiorstwo
takiej zdolności można mówić o efekcie tzw. dźwigni finansowej.

Efekt dźwigni finansowej wyrażany jest często w postaci różnicy pomiędzy

zyskownością kapitałów własnych i skorygowaną zyskownością ogółu majątku, co jest
przedstawione za pomocą następującego wzoru:

zysk netto

zysk netto + odsetki od kapit. obcego

wsk. d

źwigni finansowej

kapita

ły własne

maj

ątek ogółem

Jak z powyższego wzoru wynika dźwignia finansowa może przyjmować następujące
wartości:

−

dodatnią, co jest zjawiskiem korzystnym dla przedsiębiorstwa, jednak uzależnione jest to
od dwóch podstawowych warunków:

−

po pierwsze, dodatni efekt dźwigni finansowej występuje dopiero wówczas, gdy
zyskowność całkowitego kapitału jest wyższa od stopy oprocentowania kapitału
obcego,

−

drugim warunkiem jest zachowanie właściwej struktury kapitału, zbyt wysoki udział
kapitału obcego w kapitale przedsiębiorstwa może spowodować nadmierny koszt
użycia tego kapitału.

Można powiedzieć, że dźwignia finansowa to po prostu dodatkowa korzyść przejawiająca
się w podniesieniu rentowności kapitału własnego, uzyskana przez przedsiębiorstwo
w rezultacie

efektywnego

wykorzystania

kapitałów

obcych.

Dodatni

wpływ

wykorzystania kapitałów własnych odczuwalny jest wówczas, gdy oprocentowanie
obcych kapitałów (kredytów, pożyczek oraz ewentualnie zobowiązań) jest niższe od
zyskowności ogółu majątku wyrażonej w procentach.

−

zerową  –  taką  wartość  dźwignia  finansowa  przyjmuje  wówczas,  gdy  całość  majątku
przedsiębiorstwa  pokryta  jest  kapitałami własnymi,  nie  korzystając  w  ogóle z  kapitałów
obcych.  W  tej  sytuacji  zyskowność  kapitałów  własnych  jest  równa  skorygowanej
zyskowności ogółu majątku.

−

ujemną, oznacza to, że korzystamy z kapitałów obcych, ale oprocentowanie ich jest
wyższe od zyskowności ogółu majątku. W tej sytuacji należałoby rozważyć celowość
korzystania z kapitałów obcych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

1.  Jakie elementy powinien obejmować plan finansowy?
2.  Co to jest złota reguła bilansowa?
3.  Za  pomocą  jakich  wskaźników  można scharakteryzować strategie  kształtowania kapitału

obrotowego?

4. Zdefiniuj wskaźnik płynności majątku obrotowego?
5. Zdefiniuj wskaźnik poziomu majątku obrotowego?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj strategię finansowania majątku obrotowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z finansami jednostki gospodarczej,
2)  scharakteryzować strategię finansowania majątku obrotowego,
3)  zaprezentować pracę na forum grupy,
4)  dokonać oceny.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj strategię finansowania aktywów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z finansami jednostki gospodarczej,
2)  scharakteryzować strategię finansowania aktywów,
3)  zaprezentować pracę na forum grupy,
4)  dokonać oceny.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory dopisania,

–

literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) określić, czego dotyczy zarządzanie finansami przedsiębiorstwa?

2) scharakteryzować strategię finansowania aktywów?

3) scharakteryzować strategię finansowania majątku obrotowego?

4) ocenić zarządzanie majątkiem obrotowym?

5) ocenić próg rentowności?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Źródła analizy ekonomiczno-finansowej

4.3.1. Materiał nauczania

Sprawozdania finansowe

Do sporządzania sprawozdań finansowych – zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994

roku o rachunkowości z późn. zm. – zobowiązane są:

−

osoby prawne – krajowe i zagraniczne,

−

osoby  fizyczne  oraz  spółki  cywilne  osób  fizycznych,  jeśli  ich  przychody  netto  ze
sprzedaży  towarów,  produktów  i  operacji  finansowych  za  poprzedni  rok  obrotowy
wyniosły co najmniej równowartość w zł 800.000 EURO.
Sprawozdania  finansowe  jednostki  sporządzane  są  w  języku  polskim  i  w  walucie

polskiej.
Dane liczbowe  mogą być wykazane w zaokrągleniu do tysięcy złotych,  jeśli nie zniekształca
to  obrazu  jednostki.  Sprawozdanie  finansowe  sporządza  się  za  bieżący  i  poprzedni  rok
obrotowy. Rok obrotowy nie zawsze musi być zgodny z rokiem kalendarzowym – dotyczy to
osób prawnych prowadzących działalność gospodarczą.
Wzory  sprawozdań  zawarte  są  w  załączniku  do  ustawy  z  dnia  29  września  1994  roku
o rachunkowości.
Sprawozdanie finansowe składa się z:
1.  bilansu,
2.  rachunku zysków i strat:

−

w wariancie kalkulacyjnym,

−

w wariancie porównawczym.

3. informacji dodatkowej obejmującej:

−

wprowadzenie do sprawozdania finansowego,

−

dodatkowe informacje i objaśnienia.

Sprawozdanie finansowe jednostek podlegających corocznemu badaniu przez biegłego

rewidenta obejmuje dodatkowo:
1. rachunek przepływów pieniężnych:

−

według wariantu bezpośredniego,

−

według wariantu pośredniego.

2. zestawienia zmian w kapitale własnym.
Do sprawozdania finansowego jednostki dołącza się sprawozdanie z działalności. Obowiązek
ten dotyczy przedsiębiorstw państwowych, spółek z ograniczona odpowiedzialnością, spółek
akcyjnych, spółdzielni, towarzystw ubezpieczeniowych wzajemnych.
Informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym mogą być wykazywane:

−

ze szczegółowością większą niż określona w załącznikach do ustawy, jeśli wynika to
z potrzeb lub specyfikacji jednostki,

−

w formie uproszczonej – z pominięciem pozycji określonych cyframi arabskimi i małymi
literami.

W przypadku, gdy informacje dotyczące poszczególnych pozycji sprawozdania finansowego
nie wystąpiły w jednostce zarówno w roku obrotowym, jak i w roku poprzedzającym, pozycje
te przy sporządzaniu sprawozdania można pominąć.
Badaniu i ogłaszaniu podlegają sprawozdania finansowe:
1)

banków,

zakładów ubezpieczeniowych,

funduszy powierniczych, inwestycyjnych, emerytalnych,

spółek akcyjnych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pozostałych jednostek, które za rok badany osiągnęły dwa z następujących warunków:

−

średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wynosiło 50 osób,

−

suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła w zł równowartość
2,5 mln EURO,

−

przychody netto ze sprzedaży produktów oraz operacji finansowych stanowiła w zł
równowartość 5 mln EURO.

Celem badania sprawozdania finansowego jest wyrażenie przez biegłego rewidenta

pisemnej  opinii  wraz  z  raportem  o  tym,  czy  sprawozdanie  finansowe  jest  prawidłowe  oraz
rzetelnie  i  jasno  przedstawia  sytuację  majątkową i  finansową oraz wynik  finansowy badanej
jednostki.  Biegły  rewident  –  osoba  posiadająca  określone  wykształcenie  i  uprawnienia
Ministra  Finansów  pozwalające  na  badanie  i  weryfikowanie  sprawozdań  finansowych  oraz
sprawozdań z działalności gospodarczej (np. sprawozdanie zarządu).
Roczne  sprawozdanie  finansowe  podlega  zatwierdzeniu  przez  organ  zatwierdzający  nie
później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego.
Podział zysku lub pokrycie straty może nastąpić po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego
przez organ zatwierdzający.

Jeśli sprawozdanie finansowe jednostki podległo badaniu przez biegłego rewidenta,

zatwierdzenie sprawozdania finansowego i podział wyniku finansowego lub pokrycie straty,
może być dokonany wyłącznie w przypadku wyrażenia przez biegłego rewidenta opinii o tym
sprawozdaniu bez zastrzeżeń lub z zastrzeżeniem.

Kierownik jednostki w ciągi 15 dni od dnia zatwierdzenia rocznego sprawozdania

finansowego składa w rejestrze sądowym:

−

roczne sprawozdanie finansowe,

−

opinie biegłego rewidenta (jeśli sprawozdanie finansowe podlegało badaniu),

−

odpis uchwały o zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego, podziale zysku lub
pokryciu straty,

−

sprawozdanie z działalności jednostki (jeśli jest zobowiązany do jego sporządzenia).
Jeśli sprawozdanie finansowe jednostki nie zostało zatwierdzone w ciągu 6 miesięcy od

dnia bilansowego, należy je złożyć w rejestrze sądowym w ciągu 15 dni po tym terminie.

Kierownik jednostki zobowiązany jest w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia

sprawozdania finansowego w celu ogłoszenia do złożenia:

−

wprowadzenia do sprawozdania finansowego,

−

bilansu,

−

rachunku zysku i strat,

−

zestawienia zmian w kapitale własnym,

−

rachunku przepływów pieniężnych,

−

opinii biegłego rewidenta,

−

uchwały organu zatwierdzającego sprawozdanie o jego zatwierdzeniu oraz podziale
zysku lub pokryciu straty.

Bilans

Bilans jest sprawozdaniem finansowym, które prezentuje majątek firmy oraz źródła jego

finansowania  na  dzień  bilansowy  kończący  rok  obrotowy.  Bilans  sporządzany  jest  metodą
memoriałową, tzn. w księgach rachunkowych ujęte są wszystkie zdarzenia gospodarcze, które
wystąpiły  w danym roku oraz przychody  i odpowiadające  im koszty,  niezależnie od terminu
zapłaty.  Bilans  zawiera  zestawienia  aktywów  stanowiących  majątek  firmy  oraz  pasywów,
określających źródła sfinansowania majątku firmy na dany dzień bilansowy.
Aktywa stanowią:

−

kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe,

−

o wiarygodnie określonej wartości,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń,

−

które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych

Aktywa dzielą się na trwałe i obrotowe.
Aktywa trwałe:

−

wartości niematerialne i prawne,

−

rzeczowy majątek trwały,

−

należności długoterminowe,

−

inwestycje długoterminowe,

−

długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

Aktywa obrotowe:

−

zapasy,

−

należności,

−

inwestycje krótkoterminowe,

−

krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

Pasywa stanowią źródła sfinansowania majątku (aktywów).
Pasywa dzielą się na kapitały własne oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania.
Kapitał własny:

−

kapitał podstawowy,

−

należne wpłaty na kapitał podstawowy (-),

−

udziały (akcje) własne (-),

−

kapitał zapasowy,

−

kapitał z aktualizacji wyceny,

−

pozostałe kapitały rezerwowe,

−

zysk (strata) z lat ubiegłych,

−

zysk (strata) netto,

−

odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (-).

Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania:

−

rezerwy na zobowiązania,

−

zobowiązania długoterminowe,

−

zobowiązania krótkoterminowe,

−

rozliczenia międzyokresowe.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

1.  W jakim języku sporządza się sprawozdania finansowe?
2.  W jakiej walucie sporządza się sprawozdania finansowe?
3.  Z jakich elementów składa się sprawozdanie finansowe?
4.  W jakich wariantach sporządza się rachunek zysków i strat?
5.  Według jakich metod sporządza się rachunek przepływów pieniężnych?
6.  Jaki jest cel badania sprawozdania finansowego?
7.  W jakim terminie kierownik jednostki składa w rejestrze sądowym zatwierdzone sprawozdanie

finansowe?

8. Czym charakteryzuje się sprawozdanie finansowe – bilans?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ składniki sprawozdania finansowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się ze źródłem analizy ekonomiczno-finansowej (materiał nauczania pkt. 4.3.1),
2)  określić składniki sprawozdania finansowego,
3)  zaprezentować pracę na forum grupy,
4)  dokonać oceny poprawności.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

Ustawa z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości z późn. zm.,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Określ składniki aktywów trwałych i obrotowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się ze źródłem analizy ekonomiczno-finansowej (materiał nauczania pkt.4.3.1),
2)  określić składniki aktywów trwałych,
3)  określić składniki aktywów obrotowych,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
5)  dokonać oceny poprawności.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

Ustawa z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości z późn. zm.,

–

literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) określić podmioty gospodarcze zobowiązane są do sporządzania

sprawozdań finansowych?

2) określić, w jakim języku i w jakiem walucie sporządza się

sprawozdanie finansowe?

3) określić, jakie są warianty sporządzania sprawozdania rachunku

zysków i strat?

4) wymienić dodatkowe sprawozdania finansowe?

5) określić sprawozdania jakich podmiotów gospodarczych podlegają

badaniu i ogłoszeniu?

6) określić, co to jest bilans?

7) wymienić, jakie są składniki aktywów trwałych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Analiza wskaźnika przedsiębiorstwa

4.4.1. Materiał nauczania

Wskaźniki analizy finansowej

Najbardziej syntetyczną formą oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jest analiza

wskaźnikowa.  Analizy  te  prowadzi  się  konstruując,  na  podstawie  danych  ze  sprawozdań
finansowych, różnego rodzaju wskaźniki finansowe.
Wykorzystywane w praktyce wskaźniki można ogólnie podzielić na pięć grup:
1.  Wskaźniki płynności finansowej.
2.  Wskaźniki wykorzystania aktywów.
3.  Wskaźniki stopnia zadłużenia.
4.  Wskaźniki rentowności.
5.  Wskaźniki wartości rynkowej firmy.

Wskaźniki płynności finansowej charakteryzują zdolność firmy do terminowego

regulowania zobowiązań.
W ramach tej grupy wskaźników najczęściej wykorzystywane są:
a)  wskaźnik płynności bieżącej,
b)  wskaźnik podwyższonej płynności.
Wskaźnik  płynności  bieżącej  jest  najpowszechniej  wykorzystywaną  miarą  zdolności
przedsiębiorstwa  do  regulowania  zobowiązań  krótkoterminowych.  Inaczej  „mówiąc”,  jest
relacją  wartości  majątku  obrotowego  przedsiębiorstwa  do  zobowiązań  krótkoterminowych
(bieżących).

maj

ątek obrotowy

wska

źnik płynności bieżącej =

zobowi

ązania krótkoterminowe

Wskaźnik płynności bieżącej jest wielokrotnością aktywów bieżących względem

bieżących pasywów. Pokazuje, na ile szybko przedsiębiorstwo jest w stanie regulować swoje
bieżące  zobowiązania,  do  których  należą:  kredyty  krótkoterminowe,  rata  kredytu
długoterminowego przypadająca do spłaty z bieżącym roku obrotowym, wymagające zapłaty
zobowiązania  obrotowe,  wymagające  do  zapłaty  zobowiązania  wobec  dostawców,
pracowników,  budżetu  itp.  Prawidłowa  płynność  bieżąca  przedsiębiorstwa  powinna
przyjmować  wartość  nie  mniejszą  niż 1. Za najbardziej optymalną  przyjmuje  się wartość od
1,2 do 2. Oznacza to, że właściwą płynność ma przedsiębiorstwo, którego majątek obrotowy
przekracza zobowiązania krótkoterminowe, ale nie więcej niż dwukrotnie. Jeśli wskaźnik ten
przybiera  wartości  wyższe  od  optymalnych,  to  oznacza  to,  że  przedsiębiorstwo  nie
wykorzystuje  w  pełni  potencjału  majątku  obrotowego  lub  prowadzi  ostrożną  politykę
finansową.
Wskaźnik  podwyższonej  płynności  wyraża  relację  pomiędzy  aktywami  obrotowymi
pomniejszonymi  o  wartość  zapasów  a  zobowiązaniami  krótkoterminowymi.  Wskaźnik  ten
opiera się na założeniu, że zapasy są najmniej płynnym składnikiem aktywów obrotowych.

maj

ątek obrotowy - zapasy

wska

źnik podwyższonej płynności =

zobowi

ązania krótkoterminowe

Wskaźnik podwyższonej płynności ocenia pokrycie zobowiązań krótkoterminowych

przez składniki majątku obrotowego z wyłączeniem zapasów. Nieuwzględnienie ich przy
konstrukcji wskaźnika podyktowane jest potrzebą wyłączenia ich z oceny, gdyż często trudno
je w krótkim czasie korzystnie upłynnić, tak, więc nie mogą być używane równie szybko jak

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

gotówka,  należności  czy  krótkoterminowe  papiery  wartościowe  do  pokrycia  bieżącej
płynności.  Wskaźnik  podwyższonej  płynności  uznawany  jest za  prawidłowy,  jeśli  przyjmuje
wartość bliską 1.
Wskaźniki  rotacji  stanowią  grupę  wskaźników  charakteryzujących  pozycję  finansową
przedsiębiorstwa. Do grupy tej należą:
a)  wskaźnik rotacji zapasów,
b)  wskaźnik rotacji należności,
c)  wskaźnik rotacji zobowiązań.
Wskaźnik  rotacji  zapasów  określa,  ile  razy dokonano  obrotu  przeciętnym  stanem zapasów
w  celu  osiągnięcia  danej  wartości  sprzedaży  w  pewnym  okresie  (np.  kwartału,  roku).
Im obrotów  jest  więcej,  a  więc  im  rotacja  zapasów  jest  szybsza,  tym  efektywniej
wykorzystany  jest ten składnik aktywów. Obliczając ten wskaźnik, należy  zwrócić uwagę na
dwa  czynniki,  które  mogą  wpływać  na  uzyskane  wyniki.  Po  pierwsze,  jeżeli  sprzedaż
ewidencjonowana  jest  przedstawiana  w  cenach  realizacji,  a  zapasy  według  cen  zakupu  lub
wytworzenia,  to  wskaźnik  obliczony  na  podstawie  tej  niejednolitej  wyceny  wartości
sprzedaży  i  zapasów  będzie  zawyżony.  Poprawne  będzie  ujęcie  wartości  sprzedaży  według
kosztów  wytworzenia.  Po drugie  wartość  sprzedaży  jest  wielkością  narastającą  w  ciągu
badanego  okresu,  wielkość  zapasów  zaś,  jest  ustalona  na  określony  moment,  dlatego
zwłaszcza w  przypadku  sezonowego  charakteru  produkcji  lub  sprzedaży,  bardziej  poprawne
jest  przyjęcie  do  obliczenia  tego  wskaźnika  przeciętnego  stanu  zapasów  w  ciągu  danego
okresu.  Przy  ocenie  gospodarowania  zapasami  w  danym  przedsiębiorstwie  na  podstawie
wskaźnika  rotacji  zapasów  nie  można  odwoływać  się  do  jakiegoś  jego  poziomu.  Zwykle
należy porównać go do poziomu z danego okresu z okresami przeszłymi lub z poziomem tego
wskaźnika wyliczonego, dla całej branży lub w innych podobnych przedsiębiorstwach.

roczna sprzeda

wska

źnik rotacji zapasów =

zapasy

Wskaźnik rotacji należności pokazuje, jak szybko przeciętnie ściągano należności w ciągu
minionego roku. Zwiększenie wartości wskaźnika oznacza wydłużenie średniego czasu
spływu należnych środków i przeterminowanych części należności do jednego roku.

średni stan należności

w dniach

rotacja nale

żności w dniach =

sprzeda

ż netto

*360 dni

Wskaźnik rotacji zobowiązań w dniach pokazuje średni okres regulowania zobowiązań.

średni stan zobowiązań

rotacja zobowi

ązań krótkoterminowych w dniach =

sprzeda

ż netto

*360 dni

Wskaźniki rotacji pokazują efektywność firmy na poziomie majątku obrotowego

przedsiębiorstwa oraz pasywów bieżących. Podsumowaniem polityki zarządzania kapitałem
obrotowym w przedsiębiorstwie jest wskaźnik cyklu środków pieniężnych.
Cykl środków pieniężnych = rotacja należności krótkoterminowych + rotacja zapasów –
rotacja należności.

Wynik pokazuje średni czas, po jakim wracają do przedsiębiorstwa środki finansowe

angażowane w bieżącą działalność operacyjną przedsiębiorstwa. Wskaźnik powyższy
pokazuje, kto jest stroną kredytującą (przedsiębiorstwo czy jej klient) oraz stopień, w jakim
strony się kredytują.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskaźniki rotacji mają również zastosowanie do obserwacji zmian składników majątku

trwałego i aktywów.

sprzeda

ż netto

rotacja aktywów =

średni stan aktywów

Analiza tego wskaźnika polega na porównaniu go z analogicznymi w przedsiębiorstwach

działających w tej samej branży lub z danymi historycznymi w badanym przedsiębiorstwie.
W przypadku zaobserwowania jakichś znaczących zmian w poziomie tego wskaźnika, należy
poszukać przyczyn tego stanu. Zmiany te mogą dotyczyć powiększenia majątku trwałego lub
obrotowego przedsiębiorstwa.
Wskaźniki struktury finansowej

Podstawowym miernikiem zadłużenia przedsiębiorstwa jest wskaźnik zadłużenia ogółem.

zobowi

ązania ogółem

wska

źnik zadłużenia ogółem =

aktywa ogó

łem

* 100

Według standardów powinien on oscylować w okolicach 0,6. Analiza stanu zadłużenia

dostarcza  wielu  informacji  na  temat  sytuacji  finansowej  przedsiębiorstwa.  Z  jednej  strony,
przedsiębiorstwo  korzystające  z  kredytowych  źródeł  finansowania  korzysta  z  tzw.  „dźwigni
finansowej”,  zwiększającej  siłę  zarobkową  kapitałów  własnych.  Z  tego  punku  widzenia
wzrost długu w pasywach  może  być zjawiskiem korzystnym. Jednak z drugiej strony wzrost
zaangażowania kredytowego w tej strukturze pociąga za sobą wysokie płatności związane ze
spłatą  rat  kapitałowych  wraz  z  naliczonymi  odsetkami.  Ogólnie  możemy  powiedzieć,  że  im
wyższy udział długów w pasywach przedsiębiorstwa, tym wyższe ryzyko finansowe.

Wskaźnik zadłużenia możemy odrębnie liczyć dla zadłużenia krótkoterminowego lub

zadłużenia długoterminowego. Obliczenie takie pozwala na bardziej szczegółową ocenę
wskaźnika zadłużenia przedsiębiorstwa.

Wskaźnik zadłużenia kapitału własnego przedstawia w nieco inny sposób relacje

pomiędzy kapitałem własnym a obcym. Jest on ilorazem zobowiązań ogółem i kapitałów
własnych.

zobowi

ązania ogółem

wska

źnik zadłużenia kapitału własnego =

kapita

ł własny

Konsekwencją normy przyjętej dla wskaźnika zadłużenia ogółem jest przyjęcie za

graniczne wartości bliskie jedności. Poziom wskaźnika zadłużenia kapitału własnego może
być niższy w przypadku oceny małych przedsiębiorstw.
Wskaźniki rentowności

Wskaźniki rentowności uważane są za najlepsze mierniki oceny działalności

gospodarczej  danego  przedsiębiorstwa.  Wskaźniki  rentowności  określają  relacje  pomiędzy
zyskiem  netto  a  wielkością  przedsiębiorstwa,  czy  też  raczej  skalą  prowadzonej  przez  nią
działalności.  Na poziom  wskaźników  rentowności  wpływa  całokształt  zjawisk  i  procesów
gospodarczych  zachodzących  w  danym  przedsiębiorstwie.  Opinia  ta  jest  uzasadniona,
dlatego,  że  w  dłuższym  terminie  stosunkowo  trudno  jest  nimi  manipulować  szczególnie
w firmach produkcyjnych. Z drugiej jednak strony, wskaźniki te nie informują o konkretnych
przyczynach  oraz  przejawach  nieprawidłowości  występujących  w  przedsiębiorstwie.
Kompleksowa  analiza  działalności  przedsiębiorstwa  wymaga  zastosowania  różnych
wskaźników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pierwszą grupę wskaźników stanowią te, które odnoszą zyski osiągnięte

z poszczególnych poziomów działalności przedsiębiorstwa do sprzedaży netto.
Rentowność  sprzedaży  brutto  jest  relacją  wyniku  finansowego  brutto  (zysk  brutto  lub
strata)  do  wartości  sprzedaży.  Informuje,  ile  zysk  brutto  przynosi  jeden  złoty,  uzyskanych
przychodów ze sprzedaży. Inaczej mówiąc omawiany wskaźnik określa marżę, jaką realizuje
dane  przedsiębiorstwo  z  działalności  podstawowej.  Stąd  też  wywodzi  się  druga  nazwa  tego
wskaźnika-marża  brutto.  Im  wartość  tego  wskaźnika  jest  większa,  tym  efektywność
finansowa  przedsiębiorstwa  jest  wyższa.  Wskaźnik  ten  jest  bardzo  ważnym  miernikiem
osiągniętych przez przedsiębiorstwo wyników  finansowych. Rentowność sprzedaży  możemy
wyliczać dla wszystkich podmiotów niezależnie od ich formy własności.

zysk brutto

wska

źnik rentowności brutto =

warto

ść sprzedaży

*100

Kolejnym wskaźnikiem tego typu jest wskaźnik rentowności netto, jest on relacją

wyniku finansowego przedsiębiorstwa netto do wartości sprzedaży i informuje, ile wynik
finansowy netto uzysku z jednego złotego uzyskanych przychodów ze sprzedaży.

zysk netto

wska

źnik rentowności netto =

warto

ść sprzedaży

*100

Przykład
Zysk brutto – 45.000,- zł
Zysk netto – 36.450,- zł
Wartość sprzedanych towarów – 636.000,- zł
Wskaźnik rentowności brutto = 45.000,- zł/363.000,- zł*100% = 7,06%
Wskaźnik rentowności netto = 36.450,- zł/ 363.000,- zł*100% = 5,73%
Wyniki te oznaczają, że przedsiębiorstwo osiągnęło na każde 1 zł wartości sprzedaży zysk
brutto w wysokości blisko 7 groszy, a zysk netto w wysokości blisko 6 groszy.

Drugim poziomem rentowności, jaki zazwyczaj podlega badaniu jest rentowność

sprzedaży przed opodatkowaniem.

zysk brutto

rentowno

ść sprzedaży przed opodatkowaniem =

sprzeda

ż netto

Zaletą badania tego wskaźnika jest niezmienność bez względu na zmiany stopy obciążeń

podatkowych.

Kolejnym wskaźnikiem rentowności sprzedaży jest rentowność sprzedaży netto zwana

też marżą netto.

zysk brutto

rentowno

ść sprzedaży netto =

sprzeda

ż netto

Wskaźnik powyższy opisuje faktyczną zrealizowaną stopę zyskowności wszystkich

poziomów działalności przedsiębiorstwa. Z tego też punktu widzenia jest najważniejszym
miernikiem odnoszonym do sprzedaży. Na jego bieżącą wysokość mają wpływ działania
przedsiębiorstwa

poziomie

zarówno

operacyjnym,

jak

finansowym

oraz

pozaoperacyjnym i nadzwyczajnym, choć te dwa ostatnie tylko w wyjątkowych przypadkach
generują znaczące przepływy finansowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zarówno poziom rentowności poszczególnych poziomów działalności przedsiębiorstwa

jak i relacje pomiędzy marżami jest w dużym mierze uzależnione od rodzaju prowadzonej
działalności, czyli specyfiki branży, w której dane przedsiębiorstwo działa.

Inna grupą wskaźników rentowności są wskaźniki obrazujące rentowność majątku

trwałego. Najpopularniejsze, to: rentowność aktywów i kapitałów własnych. Rentowność
aktywów określa efektywność wykorzystania środków zaangażowanych w przedsiębiorstwie.
Inaczej mówiąc, to zwrot aktywów. Z tego względu bardzo często spotykaną nazwą jest
angielski skrót ROA (return of assets).

zysk brutto

rentowno

ść majątku ROA =

aktywa ogó

łem

Wskaźnik

rentowności

kapitału

własnego

bada

efektywność

zaangażowania

w działalności przedsiębiorstwa środków stanowiących własność akcjonariuszy.

zysk brutto

rentowno

ść kapitałów własnych ROE =

kapita

ł własny

Kapitał własny stanowi w nim sumę wszystkich kapitałów statutowych (akcyjnego,

zakładowego,  zapasowego,  rezerwowego),  skorygowanych  o  niepodzielone  zyski  netto
z okresów  minionych  i  bieżącego,  czy  też  o  niepokryte  straty  z  tych  samych  okresów.
Wskaźnik  ten  pozwala  na  określenie,  jaką  stopę  zysku  daje  inwestycja  w  dane
przedsiębiorstwo. Pozwala w związku z tym również na wiele innych pośrednich wniosków.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

1.  Jakie najczęściej wykorzystywane są wskaźniki płynności?
2.  Jakie najczęściej wykorzystywane są wskaźniki rotacji?
3.  Jaką postać przyjmuje wskaźnik rentowności?
4.  Czego dotyczy wskaźnik ROA?
5.  Czego dotyczy wskaźnik ROE?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oblicz wskaźniki płynności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wylosować zadanie przygotowane przez nauczyciela,
2)  obliczyć wskaźnik płynności bieżącej i wskaźnik podwyższonej płynności,
3)  dokonać analizy wykonanego ćwiczenia,
4)  zaprezentować efekty swojej pracy,
5)  dokonać oceny pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

kalkulator.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Oblicz wskaźniki rentowności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wylosować zadanie przygotowane przez nauczyciela,
2)  obliczyć wskaźniki rentowności,
3)  dokonać analizy wykonanego ćwiczenia,
4)  zaprezentować efekty swojej pracy,
5)  dokonać oceny pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

kalkulator.

Ćwiczenie 3

Oblicz wskaźnik zadłużenia ogółem.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

kalkulator.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) obliczyć wskaźnik płynności bieżącej?

2) obliczyć wskaźnik podwyższonej płynności?

3) obliczyć wskaźnik rotacji zapasów?

4) obliczyć wskaźnik rotacji należności?

5) obliczyć wskaźnik rotacji zobowiązań?

6) obliczyć wskaźnik ogólnego zadłużenia?

7) obliczyć wskaźnik pokrycia zobowiązań odsetkowych?

8) obliczyć wskaźnik rentowności sprzedaży brutto?

9) obliczyć wskaźnik rentowności sprzedaży netto?

10) obliczyć wskaźnik zyskowności aktywów?

11) obliczyć wskaźnik zyskowności kapitałów własnych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Analiza sprawozdań finansowych

4.5.1. Materiał nauczania

Analiza bilansu

Bilans stanowi zestawienie sald kont aktywów i pasywów, których wartość ustala się na

dany moment czasu – dzień bilansowy.

Bilans początkowy sporządzany jest na dzień rozpoczęcia działalności przez firmę.

Przedstawia on wartość majątku wniesionego do firmy oraz utworzone kapitały. Kapitały
mogą być wniesione w formie gotówki lub aportu.

Bilans zamknięcia sporządzany jest wraz z rachunkiem zysków i strat na koniec każdego

roku obrotowego.

Bilans otwarcia danego roku obrotowego stanowi jednocześnie bilans zamknięcia

poprzedniego roku obrotowego.

Porównanie danych zawartych w bilansie zamknięcia z danymi z bilansu otwarcia

pozwala na dokonanie oceny zmian majątku firmy oraz źródeł jego sfinansowania.

Analiza pionowa

Analiza pionowa polega na określeniu udziału odrębnie każdej pozycji aktywów

i pasywów  w  ogólnej  sumie  bilansowej.  Pozwala  to  na  stwierdzenie,  jaki  udział  w  ogólnej
wartości  aktywów  stanowi  majątek  trwały,  a  jaki  majątek  obrotowy.  Po  stronie  pasywów
można  uzyskać  informacje,  w  jakim  stopniu  majątek  przedsiębiorstwa  finansowany  jest
kapitałami  własnymi,  a  w  jakim  kapitałami  obcymi  –  zobowiązaniami  krótko-
i długoterminowymi.
W  aktywach  można  zbadać  dodatkowo  strukturę  majątku  trwałego,  zapasów,  należności,
w pasywach – strukturę zobowiązań.

Kształtowanie się struktury aktywów uzależnione jest od rodzaju działalności

prowadzonej przez przedsiębiorstwo. Należy najpierw ustalić, jaką branże reprezentuje
badane przedsiębiorstwo, lub, który rodzaj prowadzonej różnorodnej działalności dominuje.

Firmy produkcyjne mają w strukturze wyższy udział majątku trwałego niż obrotowego,

gdyż wyposażone są w środki trwałe niezbędne do wytwarzania wyrobów.
W firmach handlowych udział majątku obrotowego powinien znacznie przewyższać udział
majątku trwałego w aktywach. Wysoki udział majątku trwałego przy prowadzeniu
działalności handlowej pogarsza rentowność.

Ocena stopnia dopasowania aktywów i pasywów – kapitał pracujący (obrotowy).

Prawidłowa  struktura  polega  na  sfinansowaniu  aktywów  krótkoterminowych  przez
zobowiązania  krótkoterminowe.  Majątek  trwały  winien  być  w  całości  sfinansowany  przez
kapitały  własne  i  zobowiązania  długoterminowe.  Pożądanym  zjawiskiem  jest  występowanie
dodatniego kapitału pracującego. W  firmach  handlowych-ze względu  na rodzaj prowadzonej
działalności – występowanie ujemnego kapitału pracującego jest zjawiskiem normalnym.

Analiza pozioma

Polega na określeniu, jak zmieniła się w czasie wartość poszczególnych pozycji

bilansowych. Dynamika zmian może być wyrażona w kwotach lub procentach określających
wielkość spadku lub wzrostu poszczególnych pozycji.

Aby ocenić trendy zmian, należy dokonać analizy, co najmniej trzech kolejnych okresów

sprawozdawczych. Najistotniejsza jest dynamika sumy bilansowej, której wielkość wskazuje,
czy przedsiębiorstwo znajduje się w fazie szybkiego rozwoju, stagnacji, czy też rozmiar jego
działalności ulega zwężeniu.
Dynamika pozostałych pozycji bilansowych winna być porównywana z dynamiką sumy
bilansowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Analiza rachunków zysków i strat

Rachunek wyników stanowi sumę obrotów wykazanych na kontach przychodów oraz

kosztów za dany okres sprawozdawczy, obejmujący najczęściej okres kolejnych 12 miesięcy
– okres kalendarzowy.

Warianty ewidencji kosztów

W zależności od sposobu ewidencji kosztów rachunek zysków i strat może być

sporządzany w wersji porównawczej lub kalkulacyjnej.

Wariant porównawczy (układ rodzajowy)

Wersję porównawczą rachunku zysków i strat sporządzają przedsiębiorstwa, które

ewidencjonują koszty tylko w układzie rodzajowym lub jednocześnie w układzie rodzajowym
i kalkulacyjnym.
Koszty rodzajowe są to koszty poniesione, tzw. koszty proste, które dzielą się na:

−

amortyzację,

−

koszty zużycia materiałów,

−

koszty zużycia energii,

−

usługi obce,

−

podatki i opłaty (od nieruchomości, opłaty sądowe, skarbowe, notarialne, PFRON, od
środków transportu, akcyzowe),

−

wynagrodzenia,

−

ubezpieczenia i inne świadczenia (ZUS, szkolenia, koszty bhp, ZFŚS),

−

pozostałe koszty rodzajowe (np. delegacje, reprezentacja, reklama).

Układ rodzajowy kosztów wybierają firmy:

−

prowadzące działalność w niewielkim zakresie,

−

jednozakładowe,

−

o jednorodnym zakresie działania,

−

produkujące niewiele asortymentów lub świadczące jednorodne usługi.

Wariant kalkulacyjny (układ funkcjonalny)
Wersję kalkulacyjną rachunku zysku i strat sporządzają przedsiębiorstwa, które
ewidencjonują koszty tylko w układzie kalkulacyjnym lub jednocześnie w układzie
rodzajowym i kalkulacyjnym.
Koszty w układzie kalkulacyjnym dzielą się na następujące koszty:

−

produkcji podstawowej,

−

produkcji pomocniczej,

−

wydziałowe,

−

zakupu,

−

sprzedaży,

−

ogólnozakładowe.
Koszty zakupu, wydziałowe, produkcji pomocniczej oraz produkcji podstawowej na

koniec każdego miesiąca są rozliczane na produkcję wytworzoną – wyroby gotowe, które
wycenia się według technicznego kosztu wytworzenia będącego sumą wymienionych pozycji
kosztów.

Koszty sprzedaży i ogólnozakładowe wykazywane są odrębnie w rachunku zysków

i strat, nie wpływają bezpośrednio na koszt wytworzenia wyrobów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Układ kalkulacyjny kosztów wybierają firmy:

−

prowadzące działalność w dużym zakresie,

−

o różnorodnym zakresie prowadzonej działalności: produkcja, usługi, handel,

−

wielozakładowe,

−

o szerokim asortymencie produkcji lub różnorodnych usługach.
Rejestracja kosztów w tym układzie daje firmie możliwość ustalenia rentowności lub

deficytowości  wyrobów,  podjęcia  decyzji  o  likwidacji  lub  rozbudowy  zakładu,  rozszerzenia
lub  ograniczenia  zakresu  prowadzonej  działalności  w  określonej  wybranej  dziedzinie.
Nadwyżka  przychodów  nad  kosztami  stanowi  zysk,  nadwyżka  kosztów  nad  przychodami
stanowi stratę.

Analiza wyniku finansowego

W rachunku zysków i strat można wyróżnić następujące źródła powstawania przychodów

i kosztów:

−

działalność podstawowa – zasadnicza działalność firmy o charakterze powtarzalnym,

−

pozostała działalność operacyjna – związana ze sprzedażą majątku, tworzeniem odpisów
aktualizujących majątek trwały firmy, dotacjami, darowiznami, karami, grzywnami,

−

działalność finansowa – związana z pozyskiwaniem obcych źródeł finansowania lub
lokowania nadwyżek środków finansowych.
Należy analizować wynik finansowy wypracowany na poszczególnych poziomach

działalności prowadzonej przez firmę oraz przyczyny, które spowodowały jego
ukształtowanie się, a w szczególności określenie:

−

występujące zdarzenia mają charakter jednorazowy, incydentalny i nie wystąpią już
w przyszłości,

−

mają charakter powtarzalny, a więc będą miały w przyszłości wpływ na wynik
finansowy.
Należy ustalić i analizować występujące trendy w kształtowaniu się poszczególnych

pozycji przychodów i kosztów.

Jeśli firma osiągnęła stratę, to należy zastanowić się, z którym poziomem działalności

jest ona związana i czy jej przyczyna będzie oddziaływać na wynik w przyszłości.

Jeśli firma wypracowała zysk netto przy wykazanej stracie ze sprzedaży, oznacza to, że

podstawowa działalność prowadzona przez firmę jest nierentowna, a zysk jest efektem
wyprzedaży majątku.

Osoby fizyczne oraz spółki osób fizycznych w rachunkach zysków i strat jako wynik

ostateczny wykazują wynik brutto, gdyż z podatku dochodowego rozliczają się indywidualnie
wspólnicy, a nie firma.
Osoby prawne w rachunku zysków i strat po wyniku brutto wykazują dodatkowo:

−

obowiązkowe obciążenia z tytułu podatku dochodowego – bieżącego i odroczonego,

−

pozostałe obowiązkowe zmniejszenie zysku – występuje w firmach ze 100% udziałem
Skarbu Państwa,

−

wynik finansowy netto.

Analiza dynamiki

W przypadku rachunku zysku i strat jest to analiza sposobu zmiany poszczególnych jego

pozycji w kolejnych okresach sprawozdawczych wyrażona w kwotach oraz procentach.
Metoda ta pozwala na dokonanie oceny:

−

kierunków zmian dochodowości działalności prowadzonej przez firmę (rentowność,
deficytowość, jakie są trendy),

−

wysokość zmian poziomu przychodów oraz poziomu kosztów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wzajemnych relacji między wzrostem przychodów ze sprzedaży oraz kosztów produkcji,

−

relacji między przychodami z działalności podstawowej a pozostałymi przychodami.

Analiza przepływów finansowych

Rachunek przepływów pieniężnych jest sprawozdaniem finansowym o charakterze

dynamicznym rejestrującym zmiany w aktywach i pasywach przedsiębiorstwa na przestrzeni
analizowanego okresu – informacje o ilości gotówki wygenerowanej przez przedsiębiorstwo
w ciągu okresu sprawozdawczego:

−

umożliwia ocenę majątku netto przedsiębiorstwa i jej strukturę finansową łącznie
z płynnością i wypłacalnością,

−

daje podstawy do oszacowania możliwości oddziaływania przez przedsiębiorstwo na
wielkość i rozkład w czasie jej przepływów środków pieniężnych,

−

stanowi pomoc w przystosowaniu się do zmieniających się uwarunkowań i sposobów
gospodarowania,

−

pozwala na ocenę przyszłych przepływów środków pieniężnych, których obecna wartość
może być podstawą do ustalenia różnych wariantów inwestowania.

Sprawozdanie z przepływów środków pieniężnych może być sporządzane przy

zastosowaniu metody bezpośredniej i pośredniej.

Metoda bezpośrednia

Dotyczy obligatoryjnie przepływów z działalności finansowej i inwestycyjnej oraz

fakultatywnie przepływów z działalności operacyjnej, informacje o głównych strumieniach
przychodów i rozchodów środków pieniężnych pochodzą z zapisów księgowych.

Metoda pośrednia

Dotyczy fakultatywnie przepływów z działalności operacyjnej; odpowiednie pozycje

korygują bilansową wielkości zysku lub straty netto.

Podstawą do sporządzenia rachunku przepływów pieniężnych jest sporządzenie bilansu

ruchu, który informuje o przemieszczeniach składników majątkowych, źródeł ich
finansowania oraz pozwala na dokonanie oceny zmiany aktywów i pasywów bilansu
pomiędzy początkiem i końcem roku.

Bilans ruchu wykorzystywany jest przy sporządzaniu rachunku przepływów pieniężnych

– cash – flow.
Wyodrębnia się trzy rodzaje częściowych przepływów pieniężnych dotyczących:

−

działalności operacyjnej,

−

działalności inwestycyjnej,

−

działalności finansowej.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czego dotyczy analiza bilansu?
2.  Czego dotyczy analiza pozioma bilansu?
3.  Czego dotyczy analiza pionowa bilansu?
4.  Czego dotyczy analiza rachunku zysków i strat?
5.  Czego dotyczy analiza struktury wyniki finansowego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj analizę poziomą i pionową bilansu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z analizą sprawozdań finansowych (materiał nauczania pkt. 4.5.1),
2)  scharakteryzować analizę pionową,
3)  scharakteryzować analizę pionową,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
5)  dokonać oceny poprawności.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj analizę rachunku zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym

i porównawczym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z analizą sprawozdań finansowych (materiał nauczania pkt. 4.5.1),
2)  scharakteryzować analizę rachunku zysków i strat – wariant kalkulacyjny,
3)  scharakteryzować analizę rachunku zysków i strat – wariant porównawczy,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
5)  dokonać oceny poprawności.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania.

−

literatura z rozdziału 6.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować analizę bilansu?

2) scharakteryzować analizę zysków i strat?

3) scharakteryzować analizę rachunku zysków i strat – wariant porównawczy? ¨

4) scharakteryzować analizę rachunku zysków i strat – wariant kalkulacyjny? ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPARWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań.
4.  Test zawiera 15 zadań i sprawdza Twoje wiadomości z zakresu przeprowadzania analizy

ekonomiczno-finansowej.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

8. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Analiza ekonomiczna dotyczy:

a)  zagadnień typowo finansowych,
b)  całego obszaru działalności gospodarczej,
c)  wyłącznie kierunków sprzedaży,
d)  wyłącznie źródeł zaopatrzenia.

2. Analiza instytucjonalna dotyczy m.in.:

a)  analizy formy prawnej firmy,
b)  analizy zmian struktury i dynamiki aktywów i pasywów bilansu,
c)  promocji i reklamy wyrobu,
d)  kontroli jakości produkcji.

3. Analiza finansowa dotyczy m.in.:

a)  oceny poziomu i struktury przychodów i kosztów,
b)  promocji i reklamy wyrobów,
c)  oceny stanu technicznego majątku firmy,
d)  wypłacalności odbiorców.

4. Wskaźnik płynności majątku obrotowego określamy wzorem:

a)  majątek obrotowy/aktywa ogółem,
b)  środki pieniężne + papiery wartościowe przeznaczone do obrotu/majątek obrotowy,
c)  nie ma takiego wskaźnika,
d)  kapitał obrotowy/majątek obrotowy *100%.

5. Wskaźnik poziomu zobowiązań bieżących ma postać:

a)  aktywa bieżące/pasywa bieżące,
b)  majątek obrotowy/aktywa ogółem,
c)  aktywa ogółem/zobowiązania bieżące,
d)  zobowiązania bieżące/aktywa ogółem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Jaką metodą można wyznaczyć próg rentowności:

a)  graficzną,
b)  ilościową,
c)  jakościową,
d)  kosztową.

7. Do sporządzania sprawozdań finansowych zobowiązane są przedsiębiorstwa, które

osiągnęły  przychody  ze  sprzedaży  towarów,  produktów  i  operacji  finansowych  za
poprzedni rok obrotowy w wysokości:
a)  500.000 EURO,
b)  600.000 EURO,
c)  700.000 EURO,
d)  800.000 EURO.

8. W jakim języku sporządza się sprawozdanie finansowe:

a)  w języku angielskim,
b)  w dowolnym języku,
c)  tylko w języku polskim,
d)  w języku polskim lub angielskim.

9. Podstawowe sprawozdanie finansowe składa się z:

a)  bilansu, rachunku zysków i strat i informacji dodatkowej,
b)  tylko bilansu,
c)  tylko rachunku zysków i strat,
d)  rachunku przepływów pieniężnych.

10. Sprawozdanie finansowe jednostek podlegających badaniu przez biegłego rewidenta

obejmuje dodatkowo:
a)  rachunek przepływów pieniężnych i zestawienie zmian w kapitale własnym,
b)  rachunek zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym,
c)  tylko rachunek przepływów pieniężnych,
d)  tylko zestawienie zmian w kapitale własnym.

11. Wskaźnik płynności bieżącej powinien przyjmować wartość:

a)  równą 0,
b)  0–0,5,
c)  1,2–2,
d)  od 2–5.

12. Wskaźnik struktury finansowej powinien oscylować w okolicach:

a)  0,6,
b)  1,
c)  2,
d)  5.

13. Rentowność sprzedaży brutto określana jest wzorem:

a)  zysk brutto/wartość sprzedaży *100,
b)  majątek obrotowy/zobowiązania krótkoterminowe,
c)  wartość sprzedaży/zysk brutto,
d)  roczna sprzedaż/zapasy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. Rachunek zysków i strat przedstawiamy w wariantach:

a)  przepływowym,
b)  kalkulacyjnym i porównawczym,
c)  bilansowym,
d)  kosztowym.

15. Rachunek przepływów pieniężnych sporządzany jest przy zastosowaniu metod:

a)  pośredniej i bezpośredniej,
b)  kalkulacyjnej,
c)  porównawczej,
d)  kalkulacyjnej i porównawczej.

16. Do sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z ustawą o rachunkowości z dnia 29

września 1994 o rachunkowości zobowiązane są:
a)  osoby prawne,
b)  osoby fizyczne,
c)  osoby prane (tak krajowe jak i zagraniczne), osoby fizyczne oraz półki cywilne osób

fizycznych,

d) inne.

17. Sprawozdanie finansowe sporządzane jest:

a)  w walucie polskiej i w języku polskim,
b)  w walucie EURO,
c)  w walucie EURO i w języku angielskim,
d)  w dowolnym.

18. Celem badania sprawozdania finansowego jest:

a) określenie zysków,
b) wyrażenie opinii o tym, czy finanse są prowadzone prawidłowo, rzetelnie i jasno

przedstawiają sytuację majątkową firmy,

c) przeprowadzenie analizy porównawczej,
d) określenie strat.

19. Bilans finansowy to sprawozdanie prezentujące:

a) majątek firmy,
b) majątek firmy oraz źródła jego finansowania, na dzień bilansowy kończący rok

obrotowy,

c) aktywa i pasywa firmy,
d) stan firmy.

20. Pasywa stanowią źródła finansowania aktywów i dzielą się na:

a)  kapitały własne oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania,
b)  aktywa i pasywa firmy,
c)  zapasy i należności,
d)  kapitał podstawowy i zysk.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Przeprowadzanie analizy ekonomiczno-finansowej

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem: