plik

Przedmiot: Techniczne Bezpieczeństwo Pracy

Zagadnienie: Instalacje techniczne

Temat: Instalacja wentylacyjna



eksploatacja, zagrożenia powstałe w procesie eksploatacji, działania zapobiegające

zagrożeniom

Cel stosowania instalacji wentylacji i klimatyzacji oraz obszary ich zastosowania

Podstawowym celem stosowania instalacji wentylacji i klimatyzacji jest zapewnienie

wymiany  powietrza  w pomieszczeniach,  tzn.  doprowadzenie  świeżego  powietrza  o odpowiedniej
jakości  i usuwanie  powietrza  zanieczyszczonego  przez  emitowane  w pomieszczeniach  substancje,
takie  jak:  tlenki  węgla,  para  wodna,  węglowodory,  mikroorganizmy,  pyły  i inne  substancje
pochodzące w procesów życiowych i technologicznych.
Zastosowanie  wentylacji  mechanicznej  i klimatyzacji  umożliwia  ponadto  odprowadzanie  zysków
ciepła i wilgoci oraz przyczynia się do utrzymania komfortu cieplnego.
W przypadku  wentylacji  i klimatyzacji  przemysłowej  konieczne  jest  zatem  utrzymywanie  takich
parametrów powietrza, jakie wymagane są w procesach technologicznych, a w przypadku wentylacji
i klimatyzacji bytowej jej działanie powinno zapewnić właściwy komfort termiczny i higieniczny.
Zły  stan  higieniczny  tych  instalacji  jest  przyczyną  pogarszających  się  warunków  środowiska
wewnętrznego  budynków  i niekorzystnie  wpływa  na  ich  użytkowników,  niejednokrotnie  będąc
przyczyną zaburzeń zdrowotnych.
Wymagania  higieniczne  stawiane  instalacjom  zależą  od  ich  przeznaczenia,  oczekiwanej  czystości
powietrza  i klasy  czystości  wentylowanych  pomieszczeń.  W parze  ze  wzrostem  wymagań
dotyczących jakości powietrza wzrastają również wymagania dotyczące:
- cech konstrukcji instalacji,
- sposobu eksploatacji instalacji,
- ilości doprowadzanego do pomieszczeń powietrza i sposobu jego rozdziału.

Na przykład instalacjom stosowanym w szpitalach, w przemyśle farmaceutycznym lub elektronicznym
stawia  się  znacznie  bardziej  rygorystyczne  wymagania  niż  instalacjom  wentylacji  mechanicznej
i klimatyzacji  gospodarstw  domowych.  A zatem  proste  instalacje  klimatyzacji  i wentylacji
gospodarstw  domowych,  pomieszczeń  biurowych  itp.,  ze  względu  na  niższe  oczekiwania  co  do
jakości  dostarczanego  powietrza,  charakteryzują  się  mniejszą  złożonością  konstrukcyjną  i niższymi
wymaganiami eksploatacyjnymi.

Rys. 1. Skuteczność filtracji cząstek o rozmiarach od 0,1 do 10 µm określona dla filtrów o różnych
klasach filtracji

Pojęcia:

Wentylacja naturalna

Wentylacja  pomieszczeń  może  następować  w  sposób  naturalny.  Dzięki  różnicy  temperatury,  a  więc
i  gęstości  powietrza  wewnątrz  oraz  na  zewnątrz  budynku,  jak  również  dzięki  działaniu  wiatru
powietrze  dostaje  się  do  budynku  przez  nieszczelności  w  oknach  i  drzwiach  lub  przez  specjalne
nawiewniki, a wydostaje się przez kratki oraz kanały wentylacyjne.

Skuteczność wentylacji naturalnej zależy od warunków atmosferycznych, a więc zmienia się w ciągu
roku.

Klimatyzacja

Z kolei klimatyzacja to utrzymywanie odpowiednich warunków ciśnienia, temperatury, wilgotności
oraz składu chemicznego powietrza wolnego od zanieczyszczeń w zamkniętych pomieszczeniach.
Służą do tego specjalne urządzenia nazywane klimatyzatorami. Celem klimatyzacji jest zapewnienie
właściwych warunków higienicznych i dobrego samopoczucia pracowników.

Wilgotność względna powietrza

Jednym  z ważnych parametrów powietrza w środowisku pracy jest jego wilgotność względna, czyli
stosunek  ilości  pary  wodnej  zawartej  w  powietrzu  do  ilości  maksymalnej  przy  danej  temperaturze.
Wyrażona  w  procentach  wilgotność  względna  powietrza  wywiera  duży  wpływ  na  warunki  pracy.
Optymalne  warunki  wilgotności  powietrza  są  zależne  w  dużym  stopniu  od  temperatury  otoczenia.
Pracownik ma dobre samopoczucie, jeżeli w temperaturze:

18-20°C względna wilgotność powietrza wynosi 40-50%,

25°C względna wilgotność powietrza wynosi 35-40%.

Dopływ powietrza na stanowiskach pracy może być zapewniony w sposób naturalny przez kanały
wentylacyjne, okna, drzwi. Optymalne prędkości ruchu powietrza wynoszą:

w ciepłej porze roku od 0,2 do 0,5 m/s,

w zimnej porze roku od 0,2 do 0,3 m/s.

Ruch powietrza w temperaturach niskich wzmaga uczucie zimna, w umiarkowanych powoduje pewne
ochłodzenie. W temperaturach wysokich (powyżej 35°C) ruch powietrza nie przynosi pracownikom
ulgi, ale zwiększa uczucie gorąca.

Wentylacja mechaniczna

Wentylacja może także działać w sposób mechaniczny. Wymiana powietrza jest wtedy niezależna od
jakichkolwiek wpływów atmosferycznych, a wymuszony przepływ powietrza uzyskuje się dzięki
zastosowaniu wentylatora. Możliwe jest również poddanie powietrza obróbce przed wprowadzeniem
go do pomieszczeń lub sieci, przez jego: ogrzanie, ochłodzenie, odpylenie, nawilżenie, osuszenie.

Systemu wentylacji mechanicznej dzielimy na :

Wentylację wywiewną - polegającą na wywiewaniu powietrza z pomieszczeń, dzięki czemu

wskutek  wytworzonego  podciśnienia  powietrze  zewnętrzne  napływa  drogą  infiltracji  przez
nieszczelności  z  zewnątrz  lub  z  sąsiednich  pomieszczeń.  System  ten  znajduje  zastosowanie
w pomieszczeniach raczej drugorzędnych lub wymagających niewielkiej wymiany powietrza, a więc
w  budynkach  mieszkalnych,  ustępach  o  małej  ilości  oczek,  szatniach.  W  pomieszczeniach
wymagających  większych  ilości  powietrza  stosowanie  tylko  wentylacji  wywiewnej  jest
niedopuszczalne.

Wentylację nawiewną - polegającą na doprowadzeniu powietrza do pomieszczenia

i wytworzeniu nadciśnienia. Powietrze nawiewne musi być odpowiednio przygotowane (ogrzane
w okresie zimy, chłodzone w okresie lata - klimatyzacja). Obecnie stosuje się przy wejściach tzw.
kurtyny

powietrzne,

nawiew

odpowiednio

ogrzanego

lub

schłodzonego

powietrza.

Wentylację nawiewno-wywiewną - jest to podstawowy system wentylacji mechanicznej.

Sposób rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w pomieszczeniu decyduje o sposobie rozmieszczenia
otworów nawiewnych i wywiewnych, czyli o doborze systemu wentylacji. Jako zasadę należy przyjąć,
że wybrany system powinien zapewnić równomierny dopływ powietrza do sfery przebywania ludzi.
Powietrze usuwane z pomieszczenia należy zasysać jak najbliżej miejsc, gdzie wydzielają się
zanieczyszczenia.

Czerpnie powietrza

Powietrze  do  układu  wentylacyjnego  pobierane  jest  poprzez  czerpnie  powietrza,  a  zużyte  wydalone
przez  tzw.  wyrzutnie.  Czerpnie  i  wyrzutnie  zanieczyszczonego  powietrza  należy  stosować  poza
strefami zagrożenia wybuchem, zachowując między innymi odległość nie mniejsza niż 10 m, mierząc
w  rzucie  poziomym,  przy  czym  wyrzutnia  powinna  być  usytuowana  powyżej  poziomu  czerpni.

Wyrzutnie

Wyrzutnie  wentylacji  mechanicznej  powinny  być  wyprowadzone  na  wysokość  co  najmniej  0,4  m
ponad  powierzchnią,  na  której  są  zamontowane  oraz  na  wysokości  co  najmniej  0,3  m  ponad  linię
łączącą najwyższe punkty przeszkód. Odległość wyrzutni wentylacji mechanicznej od okien budynku
przeznaczonego na pobyt ludzi nie powinna być mniejsza niż 3 m w rzucie poziomym i 1 m w rzucie
pionowym. W wypadku usuwania substancji szkodliwych dla środowiska i zdrowia ludzi, odległość
pozioma powinna być zwiększona co najmniej do 6 m.

Czystość

Powietrze doprowadzone do pomieszczeń pracy z zewnętrz za pomocą wentylacji nawiewnej powinno
być  oczyszczone  z  pyłów  i  substancji  szkodliwych  dla  zdrowia.  Strumień  powietrza  pochodzący
z  urządzeń  wentylacji  nawiewnej  nie  powinien  być  skierowany  bezpośrednio  na  stanowisko  pracy.
Wentylacja nie powinna powodować wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń pracy. Nie dotyczy
to  wentylacji  awaryjnej.  W  pomieszczeniach  zagrożonych  wydzielaniem  się  lub  przenikaniem
z zewnętrz substancji szkodliwych dla zdrowia lub substancji palnej w ilościach mogących stworzyć
zagrożenie wybuchem, należy stosować dodatkową, awaryjną wentylację wyciągową, uruchamianą od
wewnątrz  i  z  zewnętrz  pomieszczenia  i  zapewniającą  wymianę  powietrza  dostosowaną  do
przeznaczenia  pomieszczenia  zgodnie  z  przepisami.  Jeżeli  proces  technologiczny  jest  źródłem
miejscowym  emisji  substancji  szkodliwych  o  niedopuszczalnym  stężeniu  lub  uciążliwym  zapachu,
należy  stosować  miejscowe  odciągi  wentylacyjne  współpracujące  z  wentylacją  ogólną  dla
zapewnienia  odpowiednich  warunków  wymiany  i  czystości  powietrza.  System  wentylacji
mechanicznej  wyciągowej,  jak  i  nawiewnej  winien  być  wyposażony  w  sygnalizację  świetlną
i

dźwiękową,

uruchamiającą

się

przypadkach

wyłączenia

się

wentylatorów.

Do mechanicznego nawiewu i wyciągu powietrza służą wentylatory osiowe i promieniowe ze stali
ocynkowanej lub malowanej farbami antykorozyjnymi.

Do  transportu  powietrza  używa  się  przeważnie  prostokątnych  kanałów  powietrznych,  wykonanych
z  blachy  stalowej,  ocynkowanej  o  grubości  do  1,5  mm  i  z  blachy  stalowej,  czarnej,  malowanej
obustronnie  dwiema  warstwami  farby  antykorozyjnej  o  grubości  równej  lub  większej  od  2  mm.
Kanały  z  blachy  ocynkowanej  łączone  są  za  pomocą  zamka  blacharskiego  i  wkładek,  a  kanały
z czarnej blachy są bezpośrednio spawane lub łączone za pomocą kołnierzy. Kanały są wyposażone
w  klapy  rozdzielcze  i  regulacyjne  oraz  w  specjalne,  zamykane  otwory  do  przeprowadzania
konserwacji.
Otwory  nawiewne  i  wyciągowe  w  kanałach  powietrznych  mają  siatki  ochronne  z  ocynkowanego,
stalowego  drutu.  Kanały  są  mocowane  za  pomocą  uchwytów  do  konstrukcji  ścian  lub  sufitów
pomieszczeń pracy.

Obliczenie przewodów powietrznych

Po obliczeniu zapotrzebowania powietrza wentylacyjnego wybiera się i produkuje odpowiedni system
wentylacji

oraz

oblicza

się

opory

przepływu

powietrza

przez

ten

system.

W tym celu trzeba wykonać następujące czynności:

• Zaprojektować układ sieci przewodów wentylacyjnych, ustalając miejsce zainstalowania
wentylatorów oraz czerpni dla nawiewu i wyrzutni. Wyznaczyć magistralę dla danego układu

przewodów wentylacyjnych, tj. taka trasę przepływu powietrza między otworem wlotowym
i wylotowym, która ma największe opory przepływu powietrza, przeważnie jest to najdłuższa trasa.

• W głównej magistrali zaleca się stosowanie optymalnych prędkości powietrza 6-8 m/s. Zasadniczo
nie należy przyjmować prędkości znacznie większych od panujących w wentylatorze. Ze zmianą
wydatku w przekroju kanału powietrznego należy stopniowo zmniejszać lub zwiększać prędkość
w celu uniknięcia dodatkowych oporów przepływu wywołanych nagłą zmianą prędkości powietrza.

Na wylotach z kratek nawiewnych prędkość powietrza powinna wnosić 1-2 m/s w pobliżu strefy
przebywania ludzi oraz 3-4 m/s jeżeli strumień powietrza nie jest skierowany w kierunku częstego
przebywania ludzi.

Na wlotach do kratek wyciągowych prędkość powietrza może wynosić 2-3 m/s w strefach częstego
przebywania ludzi oraz 4-5 m/s w innych wypadkach.

• Przy wyznaczaniu przewodów powietrznych należy stosować znormalizowane i zunifikowane
wymiary kanałów.

• Należy tak dobierać odgałęzienia magistrali, żeby opory przepływu powietrza w przewodach
zbiegających się w miejscach rozgałęzień były równe.

• Należy tak dobrać wentylatory, aby dla założonego wydatku opory sieci wentylacyjnych nie
przekraczały dyspozycyjnego sprężu wentylatora.

Przyczyny  i  skutki  złego  stanu  higienicznego  instalacji  klimatyzacji  i  wentylacji,  ocena  stanu
instalacji, planowanie przeglądów, konserwacja, czyszczenie.

Zanieczyszczenia powietrza pochodzące z instalacji wentylacji i klimatyzacji
O czystości  powietrza  doprowadzanego  do  wentylowanych  pomieszczeń  decydują  trzy  podstawowe
procesy zachodzące podczas pracy instalacji klimatyzacji i wentylacji:
-  pobieranie  z otoczenia  powietrza  zewnętrznego  wraz  z jego  zanieczyszczeniami  pyłowymi,
mikrobiologicznymi, chemicznymi;
-  emisja  własna  na  skutek:  kolonizacji  instalacji  przez  mikroorganizmy  (na  ogół  środowiskowe),
degradacji materiałów konstrukcyjnych;
-

oczyszczanie przepływającego przez instalację powietrza z zanieczyszczeń pyłowych

i środowiskowych

zanieczyszczeń

mikrobiologicznych

(niekiedy

również

chemicznych)

i doprowadzanie go do wentylowanych pomieszczeń.

Redukcja  poziomu  zanieczyszczeń  w wymienionych  procesach  składa  się  na  końcowy  efekt,  jakim
jest czyste powietrze dostarczane do pomieszczeń.
Należy  zauważyć, że  instalacja  wentylacji  i klimatyzacji  na  ogół  nie  jest  dominującym  źródłem
zanieczyszczeń  powietrza  w pomieszczeniu.  Bardzo  często  dominujące  źródła  zanieczyszczenia
powietrza  znajdują  się  w pomieszczeniach. Emisja  ta  pochodzi  z wyposażenia  wnętrz,  materiałów
budowlanych,  używanych  środków  chemicznych,  ze  spalania  paliw,  powstaje  też  podczas  wielu
zabiegów i czynności człowieka. Ciało człowieka emituje również pokaźną ilość cząstek pyłu i kropel
wody, na ogół skolonizowanych przez mikroorganizmy, a ponadto dwutlenek węgla, parę wodną oraz
wiele  innych  substancji  chemicznych  szkodliwych  dla  zdrowia  w przypadku  występowania  ich
podwyższonego stężenia na skutek braku wentylacji. Ilość i skład zanieczyszczeń powietrza zależy od
rodzaju i wielkości emisji oraz sposobu propagacji i usuwania zanieczyszczeń.

Wśród zanieczyszczeń powietrza spotykanych w wentylowanych pomieszczeniach można wyróżnić:
-  zanieczyszczenia  pyłowe  nieorganiczne  (cząstki  stałe  spalin,  lotne  popioły,  pyły  przemysłowe
i mineralne)  i organiczne  (martwe  cząstki  organiczne  roślin  i zwierząt,  przede  wszystkim  owadów,

pyłki  roślin,  fragmenty  ścian  komórkowych  zawierające  aktywne  biologicznie  makrocząsteczki
pochodzenia bakteryjnego, w tym endotoksyny bakteryjne);
- żywe zanieczyszczenia biologiczne i mikrobiologiczne – grzyby, bakterie, wirusy, roztocza;
-  zanieczyszczenia  gazowe  –  związki  organiczne  lub  nieorganiczne  szkodliwe  dla  zdrowia  lub
identyfikowane przez człowieka jako przykre zapachy;
- zanieczyszczenia promieniotwórcze i zjonizowane;
- inne.

Wymienione  zanieczyszczenia  są  często  składnikami  powszechnie  występującego  kurzu
zawieszonego w powietrzu, przyczyniającego się do powstawania wielu chorób, w tym chorób układu
oddechowego,  skóry  itd.  Zawarte  w kurzu  substancje,  np.  mikotoksyny,  endotoksyny,  po  długiej
ekspozycji  mogą  mieć  działanie  toksyczne,  alergizujące  lub  rakotwórcze.  Prawidłowo  działające
systemy wentylacyjne powinny w znacznym stopniu ograniczać stężenie kurzu w pomieszczeniach.
Intensywność oraz inercja usuwania ww. zanieczyszczeń przez instalację wentylacyjną zależą m.in. od
ilości  doprowadzanego  świeżego  powietrza  i sposobu  jego  rozdziału  w pomieszczeniu.  A zatem
podstawową  metodą  poprawienia  jakości  powietrza  w pomieszczeniu  jest  doprowadzenie  czystego
powietrza w celu rozcieńczenia i wyprowadzenia zanieczyszczeń.

Rys.  2. Wpływ  temperatury  na  możliwość  przeżycia  i reprodukcji  bakterii  Legionella  pneumophila
oraz urządzenia i instalacje, w których mogą się rozwijać

Czynniki  wpływające  na  stan  higieniczny  instalacji  wentylacji  i klimatyzacji  oraz  na  czystość
powietrza dostarczanego do pomieszczeń
Na  stan  higieniczny  instalacji  wentylacyjnej  i jakość  powietrza  w wentylowanych  pomieszczeniach
znacząco  wpływa  jakość  powietrza  zewnętrznego.  W celu  pobierania  możliwie  najczystszego
powietrza  z otaczającego  środowiska  należy  wybrać  odpowiednią  lokalizację  wentylowanych
obiektów  i czerpni  powietrza.  W centrum  miast,  w sąsiedztwie  ruchliwych  dróg,  kotłowni  i innych
budowli  przemysłowych  i komunalnych,  utrzymanie  instalacji  gwarantujących  najwyższe  standardy
czystości  powietrza  jest  bardzo  utrudnione  lub  wręcz  niemożliwe,  dlatego  lokalizację  pomieszczeń
o podwyższonych  standardach  oraz  lokalizację  czerpni  powietrza  powinno  się  wybierać  na  etapie
przygotowania koncepcji zagospodarowania terenu i struktury budynku.

W celu oczyszczenia powietrza doprowadzanego  do pomieszczeń z zawartych w nim zanieczyszczeń
instaluje się filtry. Ze względu na różnorodność występujących zanieczyszczeń w celu ich oddzielenia
od powietrza stosuje się filtry o różnym stopniu skuteczności, często w układach kaskadowych.

W zależności od wymaganego stopnia czystości powietrza znalazły zastosowanie układy filtrów:
- jednostopniowe, w których zastosowano wyłącznie tzw. filtry wstępne;
- dwustopniowe, w których zastosowano filtr wstępny i dokładny;
-  trzystopniowe,  wyposażone  w filtr  wstępny,  dokładny  i dodatkowo  np.  w filtry  węglowe,  filtry
absolutne, filtropochłaniacze.
Instalacje  wentylacji  i klimatyzacji,  a zwłaszcza  zainstalowane  w nich  filtry  w czasie  eksploatacji
ulegają stopniowemu zanieczyszczeniu.
Zanieczyszczenia  w instalacjach  wentylacyjnych  składają  się  na  ogół  z warstw  suchego  pyłu,  które
stosunkowo łatwo można oczyścić przez szczotkowanie i odkurzanie. W obszarach zawilgoconych lub
zatłuszczonych  zanieczyszczenia  tworzą  trwałą,  trudną  do  usunięcia  strukturę,  będącą  siedliskiem
wielu  mikroorganizmów.  Są  to  przede  wszystkim  mikroorganizmy  środowiskowe,  które  zasiedlają
elementy  instalacji,  w których  panują  sprzyjające  warunki  do  kolonizacji.  Skolonizowane  obszary  są
źródłami  emisji  wtórnej  mikroorganizmów,  które  kolonizują  kolejne  obszary  instalacji  oraz
zanieczyszczają  wentylowane  pomieszczenia.  Szczególnie  podatne  na  kolonizację  są:  filtry,  układy
nawilżania,  tłumiki  i chłodnice.  Przyczyną  emisji  zanieczyszczeń  mogą  być  również  przewody
wentylacyjne.
Sprawne,  okresowo  wymieniane  filtry  są  barierą  dla  mikroorganizmów.  Stosowane  w wentylacji
pomieszczeń  czystych  filtry  absolutne  w radykalny  sposób  redukują  stężenie  zanieczyszczeń
mikrobiologicznych.
Duże znaczenie dla zachowania dobrego stanu higienicznego instalacji mają również filtry o niższej
klasie  –  filtry  wstępne  i dokładne.  Liczne  mikroorganizmy  zawarte  w dostarczanym  do  instalacji
powietrzu zasiedlają większe od siebie cząsteczki zanieczyszczeń pyłowych, które są wychwytywane
przez  te  filtry.  Można  więc  stwierdzić,  że  o czystości  powietrza  dostarczanego  do  pomieszczeń
decyduje stan wszystkich filtrów.
Podsumowując,  trzeba  powiedzieć,  że  zanieczyszczenie  mikrobiologiczne  powietrza  może  wystąpić
na  każdym  etapie  jego  obróbki.  Ryzyko  to  jest  spotęgowane  szczególnie  przez  nieprawidłowe
działanie i zanieczyszczenia elementów instalacji klimatyzacji i wentylacji.

CZYSZCZENIE

W  instalacjach  wentylacyjnych  i  klimatyzacyjnych  istnieją  sprzyjające  warunki  do  rozwoju
chorobotwórczych  bakterii  Legionella,  które  mogą  powodować  chorobę  zakaźną  legionelozę,
występującą  pod  postacią  zachorowań  grypopodobnych,  a  czasami  śmiertelnego  zapalenia  płuc.
Zachorowania  następują,  w  przypadku  gdy  do  układu  oddechowego  człowieka  dostanie  się  aerozol
wodno-powietrzny  zawierający  bakterie  rodzaju  Legionella  (zwłaszcza  Legionella  pneumophila).
Ryzyko  zachorowania dotyczy  wszystkich, choć szczególnie ludzi z obniżoną odpornością, palaczy,
diabetyków.

Instalacje wentylacji i klimatyzacji występują bardzo często w budynkach użyteczności publicznej,
w tym w budynkach biurowych. W przypadku pojawienia się bakterii Legionella powstaje więc
jednoczesne zagrożenie dużej liczby ludzi. W związku z tym w wielu krajach legionelozę traktuje się
jako zagrożenie zdrowia publicznego.

W  Polsce  nie  były  prowadzone  szeroko  zakrojone  badania  dotyczące  obecności  bakterii  Legionella
w  instalacjach  wentylacyjnych  i  klimatyzacyjnych.  Nie  wiadomo  więc,  jak  często  wywołuje  ona
zachorowania  ludzi  przebywających  w  pomieszczeniach  klimatyzowanych.  Z  doświadczeń  innych
krajów  wynika  jednak,  że  zagrożenia  są  znaczne.  Szczególne  znaczenie  dla  zapewnienia  wymagań

higienicznych zapobiegających legionelozie należy przywiązywać do prawidłowej eksploatacji
i konserwacji instalacji wentylacyjnych oraz klimatyzacyjnych, określając zakres, częstotliwość oraz
sposób wykonywania i dokumentowania kontroli.

Podstawowe znaczenie w zapobieganiu ryzyku wystąpienia legionelozy związanej z instalacjami
wentylacji i klimatyzacji ma utrzymywanie instalacji we właściwym stanie higienicznym oraz
technicznym. Konieczne jest więc:

-przeprowadzanie okresowych kontroli stanu technicznego i czystości instalacji,

-konserwacja, naprawa lub wymiana uszkodzonych elementów instalacji,

-okresowe czyszczenie instalacji środkami mechanicznymi,

-właściwa, zgodna z zaleceniami producenta, eksploatacja,

-okresowe czyszczenie (dezynfekcja) instalacji środkami chemicznymi,

-kontrola jakości i uzdatnianie wody wykorzystywanej w instalacjach klimatyzacji do procesów
przygotowania powietrza doprowadzanego do pomieszczeń.

Planowanie działań zmierzających do poprawy stanu higienicznego instalacji

Jednym  z koniecznych  warunków  zapewnienia  wymaganej  czystości  powietrza  doprowadzanego  do
pomieszczeń jest przeprowadzanie okresowego czyszczenia instalacji. Proces czyszczenia  poprzedza
się oceną wstępną stanu instalacji. Ważne jest, aby instalacja była wyposażona w drzwiczki rewizyjne.
Czyszczenie instalacji należy wykonywać w części nawiewnej, i wyciągowej.

Wśród najczęściej spotykanych wyróżnia się metody:
-  mechaniczne  polegające  na  ręcznym  czyszczeniu  szczotkami  i ścierkami  lub  za  pomocą
elektrycznych lub pneumatycznych szczotek obrotowych;
- z użyciem sprężonego powietrza;
- z użyciem wody lub pary wodnej;
-  z użyciem  środków  chemicznych,  w tym  również  biocydów  min.  :  czterorzędowe  związki
amoniowe,  alkohole,  halogeny,  podchloryny,  związki  nadtlenowe,  związki  fenolowe,  aldehydy,
jodofory.
- z użyciem suchego lodu;
- wykorzystujące ultradźwięki;
- kombinowane.
Aby zapobiec wzrostowi odporności bakterii, rodzaj stosowanych biocydów powinien być regularnie
zmieniany,  a  wybór  środka  dezynfekcyjnego  oraz  jego  stężenia  dokonywany  przez  specjalistę  ds.
higieny. Środek dezynfekcyjny powinien mieć atest (np. Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego -
Państwowego  Zakładu  Higieny)  z  zaznaczeniem,  że  może  być  stosowany  w  instalacjach
klimatyzacyjnych.
Osoby  biorące  udział  w czyszczeniu  instalacji  powinny  być  wyposażone  w odpowiednie  środki
ochrony  osobistej,  zwłaszcza  w przypadku  czyszczenia  instalacji  wyciągowych  ze  stref  potencjalnie
skażonych.
Z uwagi  na  fakt,  że  filtry  stają  się  często  miejscem  namnażania  i wtórnej  emisji  zanieczyszczeń
mikrobiologicznych, należy je okresowo wymieniać. Niesprawność lub brak filtrów powietrza, poza
brakiem oczyszczania powietrza, powoduje w instalacji szybką akumulację zanieczyszczeń będących
pożywką dla bakterii i grzybów.
Dla  podtrzymania  dobrego  stanu  higienicznego  instalacji  i wymaganej  jakości  powietrza  konieczne
jest zapewnienie właściwego przebiegu procesów obróbki cieplno-wilgotnościowej powietrza, co jest
związane ze sprawnością wszystkich elementów instalacji oraz właściwym zarządzaniem i nadzorem

procesu.  Utrzymanie  właściwego  stanu  higienicznego  instalacji  wymaga  zatem  prowadzenia
okresowych  przeglądów  i zabiegów  konserwacyjnych,  a w przypadku  bardziej  złożonych  instalacji
wskazany  jest  ciągły  nadzór,  np.  za  pośrednictwem  sieci  komputerowej,  i planowanie  prac
profilaktycznych.

Opracowując zakres przeglądów i konserwacji, należy przede wszystkim:
-  zapoznać  się  z wymaganiami  związanymi  z występującymi  procesami  technologicznymi
i parametrami pracy instalacji;
-  zapoznać  się  z dokumentacją  techniczną,  aktualnym  stanem  prawnym  i normatywami  dotyczącymi
eksploatowanych instalacji;
- zbudować bazę danych dotyczących: parametrów pracy instalacji, nastaw elementów regulacyjnych
i zabezpieczeń, niezbędnych materiałów eksploatacyjnych, części zamiennych itp.;
- określić wymagane kwalifikacje i umiejętności personelu technicznego;
- ocenić stan techniczny i higieniczny instalacji;
-  korzystając  z wyników  badań  diagnostycznych,  przeprowadzić  analizę  powstałych  lub  mogących
powstać nieprawidłowości pracy instalacji;
- uwzględnić zużywanie się poszczególnych elementów i podzespołów;
- dążyć do minimalizowania kosztów energetycznych i kosztów obsługi.

Częstotliwość oraz zakres prac konserwacyjno-remontowych zależą od czasu użytkowania instalacji,
zastosowanych  rozwiązań  technicznych,  stanu  technicznego  instalacji,  warunków  eksploatacji,  np.
jakości powietrza zewnętrznego, jakości wody technologicznej. W tabeli przedstawiono przykładowy
zakres  i częstotliwość  zabiegów  konserwacyjno-remontowych  instalacji  klimatyzacji  i wentylacji
pomieszczeń o podwyższonym standardzie higienicznym.
Na  częstotliwość  prowadzenia  przeglądów  i zabiegów  konserwacyjnych  powinna  również  wpływać
ocena stanu higienicznego dostarczanego do pomieszczeń powietrza oraz stanu instalacji. Ocenę stanu
higienicznego instalacji klimatyzacji i wentylacji poza standardową oceną wizualizacyjną dokonuje się
przez  wykonanie  odpowiednich  badań,  np.:  czystości  pyłowej,  czystości  mikrobiologicznej
powierzchni instalacji, czystości powietrza w pomieszczeniach. W ocenie mogą być pomocne również
pomiary  stężenia  związków  chemicznych,  np.  lotnych  związków  organicznych.  Niekiedy  w ocenie
korzysta się także z metody olfaktometrycznej.

Przykładowy  zakres  i częstotliwość  zabiegów  konserwacyjno-remontowych  przeprowadzanych
w instalacjach klimatyzacji i wentylacji
Lp.

Zabiegi konserwacyjne i remontowe

Częstotliwość zabiegów

Kontrola i czyszczenie czerpni powietrza

1 raz w roku

Konserwacja central i przewodów

1 raz w roku (wywiewnych co 1,5 roku) i po
stwierdzeniu złego stanu higienicznego

Konserwacja przepustnic powietrza i siłowników

Konserwacja 1 raz w roku i kontrola przed
sezonem zimowym

Konserwacja

nagrzewnic,

chłodnic,

wymienników ciepła

Co pół roku i po stwierdzeniu niesprawności

Kontrola

i zalanie

syfonów

odpływowych

z centrali

Co miesiąc

Kontrola i ew. regulacja zaworów i siłowników
automatyki oraz usuwanie usterek

1 raz w roku i po stwierdzeniu niesprawności

Kontrola zabezpieczeń przeciwzamrożeniowych Przed sezonem zimowym

Kontrola stanu technicznego silników

1 raz w roku

Kontrola

stanu

technicznego

wentylatora

i przekładni pasowej

Co pół roku lub co 3 miesiące w przypadku mocno
obciążonych przekładni

Kontrola i wymiana filtrów powietrza

W zależności od ich rodzaju, stanu i czasu
eksploatacji

Kontrola i usunięcie usterek zespołu nawilżania

Kontrola

miesiąc

i po

stwierdzeniu

niesprawności.
Konserwacja co 3 miesiące

Kontrola i usunięcie usterek w szafie sterującej,
kontrola działania czujników automatyki

1 raz w roku i po stwierdzeniu niesprawności

Czyszczenie sekcji tłumienia, naprawy instalacji
termicznych

i akustycznych,

ochrona

antykorozyjna

Podczas konserwacji instalacji oraz w czasie
prowadzenia remontów i napraw

Kontrola

szczelności

instalacji

wodnych,

glikolowych i parowych

Podczas przeglądów instalacji oraz po remontach
i naprawach

Badania

skuteczności

ochrony

przeciwporażeniowej

i stanu

izolacji

oraz

usuwanie stwierdzonych usterek

Co  1–5  lat  wg  przepisów  prawa  i zaleceń
wynikających  ze  stanu  instalacji  i warunków
środowiskowych

Podsumowanie
Eksploatacja  instalacji  klimatyzacji  i wentylacji  ma  charakter  interdyscyplinarny  i wymaga  dobrej
znajomości  wielu  zagadnień  z zakresu  fizyki  procesów  obróbki  powietrza  oraz  obsługi  technicznej
instalacji:  elektrycznych,  ciepłowniczych,  parowych,  chłodniczych,  wodnych,  instalacji  automatyki
obiektowej,  transmisji  danych,  elektronicznych  systemów  nadzoru,  systemów  przeciwpożarowych,
a także zagadnień higieniczno-sanitarnych.

W przypadku zastosowania urządzeń wentylacyjnych należy również stosować się do przepisów bhp.
Ruchome części występujące w wentylatorach mogą być przyczyną groźnych wypadków, a duże
podciśnienie w okolicy czerpni powietrza może niejednemu instalatorowi zerwać beret z głowy. Nie
należy oczywiście zapominać również o zdrowym rozsądku, gdy jakiegoś paragrafu zabraknie.

podstawie

ROZPORZĄDZENIA

MINISTRA

SPRAW

WEWNĘTRZNYCH

I ADMINISTRACJI1) z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej
budynków,

innych

obiektów

budowlanych

terenów,

Rozdział

Instalacje i urządzenia techniczne, przyjmuje się:
§ 34. 1. W obiektach lub ich częściach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego,
ciekłego

lub

gazowego,

usuwa

się

zanieczyszczenia

przewodów

dymowych

spalinowych

okresach

ich

użytkowania:

1) od palenisk zakładów zbiorowego żywienia i usług gastronomicznych - co najmniej raz

miesiącu,

jeżeli

przepisy

miejscowe

nie

stanowią

inaczej;

2) od palenisk opalanych paliwem stałym niewymienionych w pkt 1 - co najmniej raz na 3
miesiące;

3) od palenisk opalanych paliwem płynnym i gazowym niewymienionych w pkt 1  - co najmniej
raz na 6 miesięcy.
2.  W  obiektach  lub  ich  częściach,  o  których  mowa  w  ust.  1,  usuwa  się  zanieczyszczenia
z  przewodów  wentylacyjnych  co  najmniej  raz  w  roku,  jeżeli  większa  częstotliwość  nie  wynika
z warunków użytkowych.
3.  Czynności,  o  których  mowa  w  ust.  1  i  2,  wykonują  osoby  posiadające  kwalifikacje

kominiarskie.
4. Przepisu ust. 3 nie stosuje się przy usuwaniu zanieczyszczeń z przewodów dymowych,

spalinowych i wentylacyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz obiektów

budowlanych budownictwa zagrodowego i letniskowego.

Zaś Prawo budowlane z 1994 roku z późniejszymi zmianami na podstawie art. 62 pkt. 6

stanowi, że:

6. Kontrolę stanu technicznego przewodów kominowych, o której mowa w ust. 1 pkt1 lit. c,
powinny przeprowadzać:

osoby

posiadające

kwalifikacje

mistrza

rzemiośle

kominiarskim

w odniesieniu do przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych

i wentylacyjnych;

2) osoby posiadające uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności -- w odniesieniu do
przewodów kominowych, o których mowa w pkt 1, oraz do kominów przemysłowych, kominów
wolno stojących oraz kominów lub przewodów kominowych, w których ciąg kominowy jest
wymuszony pracą urządzeń mechanicznych.

7. Szczegółowy zakres kontroli niektórych budowli oraz obowiązek przeprowadzania ich
częściej, niż zostało to ustalone w ust. 1, może być określony w rozporządzeniu, o którym mowa

w art. 7 (...)