file://F:\wiz\1998\98082600.htm

Drukuj artykuł

JAN KOZUBOWSKI

JAK WYGL

DA ATOM

WYNALEZIENIE MIKROSKOPU ELEKTRONOWEGO

OTWORZYŁO DROG

DO SKONSTRUOWANIA

INSTRUMENTÓW, KTÓRE POZWALAJ

OGL

POJEDYNCZE ATOMY.

Fot. Krzysztof Kali

ski

W ko

cu XIX wieku Ernst Abbe, fizyk

zwi

zany z firm

Zeiss, wyja

nił przyczyn

ograniczonej zdolno

ci rozdzielczej

mikroskopu optycznego: to dyfrakcja

wiatła sprawiała,

obrazy s

siaduj

cych ze sob

szczegółów badanego preparatu

zaczynały si

ze sob

zlewa

, gdy odległo

ść

dzy nimi stawała si

bliska

długo

ci fali

wietlnej. Mimo wszelkich wysiłków konstruktorów ograniczało to

rozdzielczo

ść

mikroskopu optycznego do kilku dziesi

tych mikrometra.

Przełom nast

pił w latach trzydziestych naszego stulecia, gdy do tworzenia

obrazu badanego przedmiotu wykorzystano elektrony, których wi

zki umiano

od pocz

tku naszego wieku wytwarza

i formowa

z pomoc

elektrostatycznych czy elektromagnetycz-nych soczewek. W kwietniu 1931

roku Max Knoll i Ernst Ruska, stosuj

c soczewki elektromagnetyczne,

otrzymali pierwszy ostry obraz (w czterokrotnym powi

kszeniu!). Zacz

li si

wówczas zastanawia

, czy przy u

yciu takiego mikroskopu byłoby mo

liwe

przekroczenie granicy rozdzielczo

ci, jak

okre

lił Abbe dla mikroskopu

optycznego. Teoria de Broglie'a i weryfikacja falowej natury elektronów nie

były im jeszcze znane. Jak wspomina Ruska: wzi

wszy pod uwag

male

kie

rozmiary elektronu, wydawało nam si

prawdopodobne,

e granica

rozdzielczo

ci b

dzie mała w porównaniu z rozmiarami odległo

Artykuł

pochodzi z

"Wiedzy i

ycia" nr

8/1998

Strona 1 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

dzyatomowych.

Knoll, ogłaszaj

c publicznie, w dwa miesi

ce pó

niej, rezultaty pierwszych

eksperymentów, unikał okre

lenia "mikroskop elektronowy", aby go nie

pos

dzono o nadmiern

skłonno

ść

do reklamy. Ruska wspomina dalej: Jako

ynierowie, nie byli

wiadomi hipotezy de Broglie'a a

do połowy 1932

roku (...) Nie przypominam sobie dzi

pierwszych dyskusji z Knollem o tym

nowym rodzaju fal, byłem zreszt

rozczarowany,

e znowu rozdzielczo

ść

ograniczona b

dzie własno

ciami falowymi. Szybko jednak pocieszyłem si

e te fale (dla energii elektronów rz

du 100 keV) b

miały długo

ść

fali o pi

ęć

dów wielko

ci mniejsz

fale

wietlne.

Spodziewano si

e mikroskop elektronowy pozwoli zobaczy

nawet

pojedyncze atomy. Nie było to jednak takie proste, bo dla soczewek

elektronowych nie dało si

zastosowa

znanych dotychczas metod eliminacji

wad soczewek. Soczewki takie nawet dzi

, przy całym ich wyrafinowaniu

technicznym, s

z punktu widzenia optyka bardzo niedoskonałe i dobre obrazy

na uzyska

tylko przy u

yciu bardzo małych przesłon, a to pogarsza

liw

do uzyskania rozdzielczo

ść

. Musiało min

ąć

kilka dziesi

tków lat,

zanim mikroskop elektronowy ujawnił atomow

struktur

materiałów.

Przedmiotem o

ywionej dyskusji w latach trzydziestych była równie

sprawa

preparatów, które mo

na by ogl

za pomoc

mikroskopu elektronowego.

Podobnie jak kineskopy i lampy elektronowe, wymagał on bowiem pró

ni, aby

nic oprócz preparatu nie rozpraszało elektronów, a preparaty musiały by

niezwykle cienkie, nie grubsze ni

dziesi

te cz

ęś

ci mikrometra. Zdawano

sobie spraw

e nie ma mowy o ogl

daniu

ywych organizmów, a nawet

martwe, jak s

dzono, zostan

spalone przez wi

elektronów. Min

ło ponad

dziesi

ęć

lat, zanim nauczono si

ąć

i utrwala

dostatecznie cienkie skrawki

materiału biologicznego dla bada

elektronomikroskopowych (przeci

bakteri

o rozmiarach 2

m trzeba było pokroi

co najmniej na kilkana

cie

plasterków, a pchł

na kilka tysi

cy!). Przygotowanie preparatów z materiałów

krystalicznych, minerałów czy metali wydawało si

pocz

tkowo w ogóle

niemo

liwe.

Nic wi

c dziwnego,

e pierwsze obrazy ujawniaj

ce atomy w ciele stałym

uzyskano przy u

yciu innego przyrz

du, tzw. mikroskopu jonowego (w 1951

Strona 2 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

roku) (patrz ramka obok). Nie było w nim soczewek, jedynie bardzo subtelne

metalowe ostrze wykonane z badanego materiału, umieszczone w ba

szklanej opró

nionej z powietrza, a wypełnionej bardzo rozrzedzonym gazem

szlachetnym. Naprzeciwko ostrza, na wewn

trznej stronie ba

ki szklanej,

naniesiona była cienka warstewka luminoforu (substancji

wiec

cej pod

wpływem bombardowania jonami). Mi

dzy ostrze a warstw

luminoforu

przykładano napi

cie około 2000 V. Atomy gazu, które podczas bezładnego

ruchu znalazły si

w pobli

u ostrza, ulegały jonizacji w polu elektrycznym,

które osi

gało tam bardzo du

e nat

ęŜ

enie. Wytworzone jony biegły po linii

prostej do warstwy luminoforu, gdzie powodowały

wiecenie, daj

c informacj

o lokalnej konfiguracji atomów w miejscu swego powstania.

Napis IBM utworzony z atomów ksenonu zaadsorbowanych

na atomowo gładkiej powierzchni kryształu niklu

Był to bardzo prosty przyrz

d, a dostarczał fascynuj

cych

informacji, mo

na było za jego pomoc

dostrzec nie tylko regularny układ

atomów na powierzchni kryształu, ale nawet "obce" atomy wbudowane w sie

krystaliczn

badanego materiału. Nie stał si

on jednak uniwersalnym

narz

dziem badawczym, głównie dlatego,

e na ostrze działały w polu

elektrycznym olbrzymie siły, tym wi

ksze, im było ono ostrzejsze. Do bada

nadawały si

c dobrze jedynie materiały o bardzo du

ej wytrzymało

ci i

wysokiej temperaturze topienia, takie na przykład jak wolfram lub tantal. Do

tego dochodziły trudno

ci z przygotowaniem ostrza, trudne do pokonania w

przypadku niejednorodnych materiałów.

Dopiero stosunkowo niedawno (w 1970 roku) udało si

przy u

yciu

mikroskopów elektronowych zarejestrowa

pierwsze obrazy pojedynczych

atomów i ich uporz

dkowanych układów - kryształów, których budow

atomow

badano od kilkudziesi

ciu ju

lat metodami po

rednimi, głównie przy

yciu dyfrakcji promieni rentgenowskich. Zapłacono za to jednak wysok

cen

. I nie chodzi tu jedynie o koszt urz

dze

, cho

przeci

tny mikroskop

elektronowy jest przeszło dwudziestokrotnie dro

szy od dobrego mikroskopu

optycznego. Trzeba było równie

nauczy

interpretowania uzyskiwanych

obrazów. Pami

tajmy,

e mikroskop optyczny wykorzystuje do tworzenia

obrazu

wiatło widzialne - te same fale, co nasze oko. Elektronów nie widzimy,

tworzony za ich pomoc

obraz uwidacznia si

dopiero wskutek oddziaływania

Strona 3 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

elektronów z emulsj

fotograficzn

lub luminoforem ekranu

wiec

cym pod

wpływem bombardowania elektronami. W dodatku, cechy tego obrazu,

okre

lone przez rozpraszanie elektronów na szczegółach struktury badanych

obiektów, s

zupełnie inne ni

znanych ludziom obrazów tworzonych przez

fale

wietlne. Zasadnicz

rol

w tym wypadku gra dyfrakcja elektronów,

szczególnie istotna w obrazach struktur krystalicznych.

Obraz przekroju rz

sek pierwotniaka Chilodonella

cucullulus zarejestrowany za pomoc

TEM. Ciekawe jest

to,

e subtelna struktura rz

sek tego pierwotnego narz

ruchu okazała si

taka sama u wszystkich organizmów, od

pierwotniaków do naczelnych.

Aby uzyska

taki obraz, pierwotniaka trzeba utrwali

, wod

zast

najpierw

alkoholem, a potem

ywic

epoksydow

, utwardzi

, pokroi

na plasterki o

grubo

ci około 0.05 mikrometra, umie

na siateczkach miedzianych,

zanurzy

w roztworze zwi

kszaj

cym kontrast, wysuszy

i wło

mikroskopu elektronowego. Jest to skomplikowana procedura, której

opracowanie zaj

ło wiele lat, a któr

dzi

rutynowo stosuj

biolodzy i lekarze

zajmuj

cy si

badaniami mikroorganizmów i tkanek dla celów badawczych i

diagnostycznych

Fot. J. Kozubowski, M. Sołty

ska

Potrzeba było nast

pnych dwudziestu kilku lat od czasów zbudowania

pierwszych mikroskopów elektronowych, aby opracowa

odpowiednie metody

interpretacji, oparte na teorii kontrastu uzyskiwanych w ten sposób obrazów, a

tak

e nauczy

trudnej sztuki przygotowywania niezwykle cienkich

preparatów bez zniszczenia pierwotnej struktury. Ten trud przyniósł jednak

znakomite rezultaty.

W biologii pozwolił zbada

struktur

komórki a

do najdrobniejszych jej

elementów. Dzi

, si

gaj

c poziomu makrocz

steczkowego, umo

liwia

poznanie szczegółów budowy bakterii i wirusów, a dzi

ki zastosowaniu

odpowiednich "znaczników" ujawnia lokalizacj

enzymów i przeciwciał w

strukturach komórkowych. Natomiast w badaniu materiałów stosowanych w

technice pozwolił na szczegółowe analizy defektów struktury krystalicznej

Strona 4 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

decyduj

cych o ró

nych własno

ciach materiałów, nie tylko o ich

wytrzymało

ci mechanicznej czy odporno

ci na zu

ycie, ale równie

własno

ciach optycznych czy magnetycznych.

Mikroskop elektronowy przyczynił si

oczywi

cie do rozwoju współczesnej

elektroniki poprzez badania materiałów, z których ona korzysta, ale te

sam z

niej korzystał, staj

c si

uniwersalnym, wielofunkcyjnym przyrz

dem

analitycznym. Post

p w elektronice umo

liwił równie

realizacj

oryginalnego

pomysłu Manfreda von Ardenne'a z 1938 roku - elektronowego mikroskopu

skaningowego. Zasada jego działania jest zupełnie inna od dotychczasowej

(patrz: ramka). W mikroskopie skaningowym soczewki nie uczestnicz

tworzeniu obrazu, który cechuje si

dodatkowo nieosi

galn

w mikroskopie

optycznym gł

ostro

ci. Jest to czysto elektroniczny obraz, podobnie jak

jest nim, na przykład, obraz radarowy. Mamy przy tym do wyboru ró

ne obrazy

tej samej powierzchni - obraz elektronowy, rentgenowski lub

wietlny, zale

nie

od detektora wtórnego promieniowania wybranego do tworzenia obrazu.

Obrazy te nie s

takie same, ł

cznie dostarczaj

jednak znacznie wi

cej

informacji o badanej próbce ni

dy z nich z osobna. O ile obraz

elektronowy ujawnia głównie nierówno

ci powierzchni, jej geometri

, to obraz

rentgenowski pozwala dokona

analizy chemicznej, mówi

cej nie tylko o tym,

z jakich atomów składa si

próbka, ale tak

e o tym, jak te składniki s

rozmieszczone. A przy tym rozmiary analizowanych obiektów s

prawdziwie

mikroskopijne.

Za pomoc

takiego mikroskopu mo

na analizowa

skład drobinek, których

masa nie przekracza 10

-12

g. Nasze codzienne do

wiadczenie nie pozwala

nam nawet zorientowa

, jak mała jest ta liczba, tym niemniej podobne

drobinki (np. włókienka azbestowe) wdychane w ulicznym kurzu mog

wywoływa

gro

ne choroby płuc. Zmiany struktury zachodz

ce w tak małych

obszarach decyduj

sto o wytrzymało

ci materiału konstrukcyjnego czy o

magnetycznych własno

ciach materiału u

ytego do budowy głowicy

magnetowidu.

Obraz w mikroskopie skaningowym nie jest statyczny, powstaje punkt po

punkcie, odzwierciedlaj

c sygnały z detektora. Umo

liwia to ró

nego rodzaju

ilo

ciowe analizy takiego obrazu i jego przekształcenia, na przykład nadanie

Strona 5 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

barw odpowiednim odcieniom szaro

ci. W innej skali przykłady takich

elektronicznych transformacji obrazu dostarcza film science fiction czy grafika

komputerowa. Elektronowe mikroskopy skaningowe, cho

umo

liwiaj

jedynie

ogl

danie i analiz

powierzchni próbek, stały si

jednak ze wzgl

du na

uproszczon

preparatyk

najpopularniejszym rodzajem mikroskopu

elektronowego, stosowanym nie tylko w laboratoriach wy

szych uczelni, ale

równie

w instytutach przemysłowych i mikrobiologicznych. Korzystaj

z nich

naukowcy, ale tak

e pracownicy tak ró

nych dziedzin, jak kryminalistyka,

przemysł papierniczy czy archeologia.

Defekty struktury krystalicznej (dyslokacje i granica mi

dzy

dwoma ziarnami polikryształu) widoczne na obrazie

uzyskanym za pomoc

TEM. Aby uzyska

taki obraz,

trzeba najpierw przygotowa

dostatecznie cienk

próbk

badanego materiału. W tym przypadku (stali nierdzewnej)

w ko

cowej fazie preparatyki zastosowano elektropolerowanie - proces

kontrolowanego rozpuszczania próbki w elektrolicie. Defekty deformuj

struktur

krystaliczn

, co zmienia lokalnie warunki dyfrakcji elektronów

przechodz

cych przez próbk

. Prowadzi to do zró

nicowania kontrastu

obrazu. Odcinki dyslokacji znajduj

ce si

pomi

dzy obu powierzchniami

cienkiej próbki widoczne s

jako ciemne faluj

ce linie (obraz jest rzutem

przestrzennej struktury na płaszczyzn

). Przecinaj

ca obie powierzchnie

próbki granica ziaren odwzorowana jest jako obszar z rozmytymi ciemnymi

ąŜ

kami (pr

ąŜ

ki s

wynikiem interferencji fal elektronowych w klinowym

obszarze jednego z ziaren, podobnie jak pr

ąŜ

ki Newtona s

wynikiem

intereferencji fal

wietlnych - widzimy wi

c tu bezpo

rednio efekt falowej

natury elektronów!). W obszarze granicy widoczne s

inne dyslokacje

Fot. J.A. Kozubowski

Otwarciem kolejnych drzwi do mikro

wiata było skonstruowanie skaningowego

mikroskopu tunelowego w latach osiemdziesi

tych, uwie

czone w 1986 ro- ku

Nagrod

Nobla, któr

podzielili si

jego młodzi odkrywcy Gerd Binning i

Heinrich Röhrer z laboratorium firmy IBM w Zurychu oraz wiekowy ju

Ernst

Ruska, konstruktor pierwszych mikroskopów elektronowych w latach

trzydziestych. Zasada działania mikroskopu tunelowego o tyle przypomina

skaningowy mikroskop elektronowy,

e po powierzchni próbki, a wła

ciwie tu

Strona 6 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

nad ni

przesuwana jest sonda b

ca subtelnym metalowym ostrzem (patrz:

ramka).

li pomi

dzy tym ostrzem a próbk

przyło

niewielkie napi

cie, to

mechanika kwantowa mówi,

e przy dostatecznym zbli

eniu ostrza do

powierzchni próbki, gdy ich lokalne chmury elektronowe zaczynaj

ze sob

oddziaływa

, zaczyna płyn

ąć

tzw. pr

d tunelowy. Sprz

ęŜ

ony z detektorem

du tunelowego komputer umo

liwia przekształcenie wykresów pr

dowych

w obraz próbki, gdzie kolory s

oczywi

cie czym

zupełnie sztucznym, ale

poprawiaj

czytelno

ść

obrazu, nie mówi

c o jego graficznej atrakcyjno

ci. Tak

zrealizowano odwieczne marzenie - zobaczy

pojedyncze atomy i ich układ na

powierzchni próbki.

W wizji Lukrecjusza sprzed 2 tys. lat mamy jakby przeczucie tej sytuacji:

I skoro, je

li czego

dotykasz, nie ma znaczenia,

Jakiego jest koloru, lecz raczej jakiego kształtu,

c oczywi

cie zacz

tki (czytaj - atomy) nie potrzebuj

koloru,

By budzi

ró

ne doznania: kształt im do tego wystarcza (II, 814-817)

Spełniło si

proroctwo Abbego. Pojawił si

przyrz

d, który mo

na by nazwa

nanoskopem (co chyba nie b

dzie naruszeniem praw do firmowej nazwy

Nanoscope) - przyrz

d odwzorowuj

cy szczegóły o rozmiarach rz

nanometra (jednej miliardowej cz

ęś

ci metra), a nawet dziesi

ciokrotnie

mniejszych, takich jak pojedyncze atomy. Nie jest zapewne dziełem

przypadku,

e przyrz

d ten pojawił si

wówczas, gdy znajomo

ść

informacji o

szczegółach tej wielko

ci zacz

ła mie

istotne znaczenie praktyczne,

zwłaszcza w technologii materiałów elektronicznych (miniaturyzacja

elementów) i no

ników informacji (zwi

kszanie g

sto

ci zapisu).

Gdy naukowcy jednego z laboratoriów, posługuj

c si

skaningowym

mikroskopem tunelowym do "przesuwania atomów", uło

yli atomy ksenonu

zaadsorbowane na gładkiej (w skali atomowej) powierzchni kryształu niklu tak,

e utworzyły miniaturowy napis IBM, w którym wysoko

ść

liter równa była

ciu atomom, była to zabawa. Uwa

na jednak za moment narodzin

nanoin

ynierii - dziedziny zajmuj

cej si

przekształcaniem własno

materiałów poprzez manipulowanie pojedynczymi atomami.

Strona 7 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

W jakim stopniu jest to czym

cej ni

atrakcyjn

nazw

, o tym zadecyduje

przyszło

ść

. Potencjalne mo

liwo

ci s

olbrzymie. Mo

na b

dzie nie tylko

tworzy

konfiguracje atomowe nieznane dotychczas przyrodzie - to domena

ynierii materiałowej XXI wieku, ale tak

e "reperowa

" pojedyncze

steczki. Ta druga mo

liwo

ść

kusi badaczy w dziedzinie biologii i medycyny,

którzy ju

od pewnego czasu staraj

rozszyfrowa

zapisy genetyczne

zawarte w ła

cuchach cz

steczek DNA

ywych organizmów i próbuj

opracowa

sposoby korekcji tego zapisu.

No dobrze, powie cierpliwy czytelnik, dotarłszy do tego miejsca. Mo

emy

uzyska

obraz układu atomów czy zaburze

w regularno

ci takiego układu,

emy nawet ujawni

miejsce, w którym atom powinien si

znajdowa

, cho

go tam nie ma. Potrafimy ju

nawet manipulowa

pojedynczymi atomami. Ale

jak wła

ciwie wygl

da atom?

le rzecz bior

c, w ogóle "nie wygl

da", bo go nadal zobaczy

nie mo

emy

i nigdy nie zobaczymy za pomoc

jedynie naszego narz

du wzroku. A

zamieszczone w artykule zdj

cia to iluzja? W pewnym sensie tak. Problem

bowiem polega na tym,

e znajomo

ść

miejsca poło

enia atomu i informacje o

jego cechach czerpiemy z do

wiadcze

, które albo s

rozpraszaniem jakich

fal (np. rentgenowskich, elektronowych) na obiektach atomowych, albo, jak w

przypadku mikroskopu tunelowego, s

sondowaniem atomowych oddziaływa

W rezultacie albo od razu uzyskujemy pewien rodzaj obrazu (np. obraz

dyfrakcji promieni rentgenowskich na krysztale lub obraz

elektronomikroskopowy), albo dane eksperymentalne przetwarzamy w obraz,

aby były dla nas czytelniejsze (dzi

najcz

ęś

ciej mamy do czynienia z t

drug

ewentualno

). Sami wi

c niejako ten obraz tworzymy.

Tworzymy go zgodnie z teoretycznym, kwantowym modelem atomu, jakim

posługuj

fizycy ju

od prawie osiemdziesi

ciu lat, a jednocze

nie tak, aby

był dla nas czytelny, to jest mo

liwie statyczny (atomy s

przecie

w ci

głym

ruchu), pozbawiony nadmiernego kwantowego szumu etc. Czasem dodajemy

do obrazu troch

cieni, kropek lub barw, aby zaspokoi

nasze potrzeby

estetyczne. Poza tym nie potrafiliby

my ju

w fizyce obej

ść

bez pomocy

coraz pot

ęŜ

niejszych komputerów, które pozwalaj

od niedawna zobrazowa

olbrzymi

liczb

danych do

wiadczalnych, trudnych do zanalizowania w inny

sposób.

Strona 8 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm

"Ubrane w obraz" wyniki eksperymentów porównuje si

z wynikami

komputerowych oblicze

mo- deluj

cych rzeczywisto

ść

. To s

równie

najcz

ęś

ciej obrazy, na których ró

norodne modele cz

steczek zbudowane s

z obłoczków, patyczków lub kulek. Musimy si

nauczy

odró

nia

to, co w

takich obrazach jest istotne: odległo

ci, k

ty, nat

ęŜ

enia, od tego, co słu

jedynie poprawieniu czytelno

ci lub wizualnej atrakcyjno

ci. Pami

tajmy przy

tym o słowach Wernera Heisenberga: nie poznajemy natury takiej, jak

jest,

lecz tak

jedynie, jaka nam si

odsłania w do

wiadczeniach. To, co nam daje

wiadczenie, to pewne wielko

ci fizyczne, ich rozkłady przestrzenne lub

czasowe. Gdy wyniki przedstawiamy w postaci obrazu, to w nieunikniony

sposób dostosowujemy go do naszych ludzkich do

wiadcze

, naszego

sposobu widzenia

wiata.

Pozostawmy wi

c problem, "jak wygl

da atom", nie rozstrzygni

ty i cieszmy

tymi metodami, które obecnie umo

liwiaj

ujawnienie ziarnistej, atomowej

struktury materii, z tak wielkim po

ytkiem dla rozwoju nauki i techniki.

Dr hab. JAN A. KOZUBOWSKI jest profesorem na Wydziale In

ynierii

Materiałowej Politechniki Warszawskiej.

Od redakcji: w numerze lipcowym "Wi

" zamie

cili

my artykuł J.A.

Kozubowskiego pt. Jak odkrywano mikro

wiat.

O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykułach:

(07/98) JAK ODKRYWANO MIKROŚWIAT

Strona 9 z 9

JAK WYGLĄDA ATOM - JAN KOZUBOWSKI - Wiedza i śycie - 8/1998

2008-03-10

file://F:\wiz\1998\98082600.htm