METROLOGIA I KONTROLA JAKOŚCI - 2015 

 

AKADEMIA

 

GÓRNICZO-HUTNICZA

 

W

 

KRAKOWIE 

WYDZIAŁ

 

INŻYNIERII

 

MECHANICZNEJ

 

I

 

ROBOTYKI 

KATEDRA

 

SYSTEMÓW

 

WYTWARZANIA 

L

ABORATORIUM 

METROLOGIA

 

I

 

KONTROLA

 

JAKOŚCI 

INSTRUKCJA

 

ĆWICZENIA

 

ĆWICZENIE: 

2

 

TEMAT: 

POMIARY GWINTÓW WALCOWYCH 

ZEWNĘTRZNYCH

 

 

Opracował: dr inż. H. Nieciąg, dr inż. Andrzej Tyka                                                                      str. 1/3 

Zakres przygotowania studentów do ćwiczenia (

literatura, wiadomości z 

wykładów

) 

1.  Układ tolerancji i pasowań gwintów metrycznych zgodny z PN ISO . 

2.  Pomiary gwintów walcowych zewnętrznych o zarysie symetrycznym metodą 

bezpośrednią oraz pośrednią. 

3.  Łańcuch wartości wymiarów oraz poprawek dla wyznaczenia średnicy 

podziałowej gwintu metrycznego w pomiarze z wykorzystaniem wałeczków. 

4.  Oszacowanie niepewności pomiaru średnicy podziałowej walcowego gwintu 

trójkątnego przy zastosowaniu metody pośredniej i bezpośredniej.  

5.  Budowa, wyposażenie i właściwości metrolog. mikroskopów pomiarowych, 

długościomierzy w układach do pomiaru gwintów. 

Przebieg ćwiczenia 

Prowadzący ćwiczenia omawia sposoby wymiarowania walcowych gwintów 

zewnętrznych zalecane przez normy PN–ISO, następnie przedstawia podstawowe 

sposoby pomiaru parametrów walcowych gwintów zewnętrznych. 

 

Zadanie I. Pomiar średnicy podziałowej gwintu walcowego 
zewnętrznego przy pomocy mikrometru do gwintów MMGe 

1.  Dobrać wymienne końcówki mikrometru (pryzmatyczna i stożkowa) w 
zależności od wartości skoku P i kąta mierzonego gwintu 



 . 

2.  Dokonać regulacji wskazania mikrometru z zastosowaniem wzorca nastawczego. 

3.  Przeprowadzić pomiar średnicy podziałowej d

2

 gwintu i wyniki wpisać do  

Tabeli I.  

UWAGI do zadania I: 

1.  Stosując pomiar suwmiarką oraz wzornikiem gwintu ustalić skok gwintu, 

przyjmując, że jest to gwint metryczny.  Pozostałe wartości wymiarowe gwintu 

uzupełnić z norm. 

2.  Pierwszą czynnością pomiarową jest sprawdzenie wskazania zerowego 

mikrometru przez zsuniecie końcówek pomiarowych. Jeśli wystąpi błąd 
wskazania 



w

 [mm] należy go zanotować i uwzględnić w opracowaniu wyniku w 

METROLOGIA I KONTROLA JAKOSCI  

Opracował: dr inż. H. Nieciąg, dr inż. Andrzej Tyka                                                                      str. 2/3 

formie poprawki, bądź skorygować ustawienie mikrometru korzystając z układu 
regulacyjnego.  

Wartość poprawionej średnicy podziałowej d

2p

: 

d

2p

= d

2s

+popr, gdzie: popr = –



w 

[mm]. 

Postać końcowa wyniku:  

d

2p

= d

2p



e

p

,  

przyjmując dla mikrometru:  

e

p

=



(5+L/36) [



m]. 

 

Zadanie II.  Pomiar wybranych elementów wymiarowych gwintu na 
mikroskopie warsztatowym 

Kierując się wskazówkami prowadzącego

:  

1.  Zamocować mierzony gwint w uchwycie kłowym mikroskopu pomiarowego, 
2.  Zmierzyć kolejno: skok gwintu P, kąt gwintu 



, średnicę zewnętrzną d  i średnicę 

wewnętrzną d

1

.  Wyniki wpisać do Tabeli II. 

Zadanie III.  Pomiar średnicy podziałowej gwintu zewnętrznego 

Zmierzyć średnicę podziałową śruby sposobem trójwałeczkowym: 
1.  Dobrać średnicę wałeczków pomiarowych d

w

 . 

2.  Zmierzyć wymiar M. Przy pomocy mikrometru z czujnikiem. Wyniki wpisać do 

Tabeli II. 

3.  Obliczyć średnicę podziałową d

2

 ze wzoru: 

2

2

2

sin

1

1

2





ctg

P

d

M

d

w

































+ p

1 

+ p

2

,

 

gdzie: 

d

 2

 – średnica podziałowa gwintu,  



 – kąt zarysu gwintu 

d 

w 

–średnica wałeczków pomiarowych, P – skok gwintu 

M – wartość zmierzona, p

1

, p

2

  – poprawki.  

UWAGI do zadania III: 

1.  Do określenia niezbędnych wielkości geometrycznych gwintu należy 

wykorzystać dane tabelaryczne zamieszczone w materiałach pomocniczych 

przygotowanych do ćwiczenia. 

2.  Średnice wałeczków (punkt 1 zadania III) należy dobrać kierując się dołączonymi 

tabelami.  

3.  Do pomiaru wykorzystuje się przyrządy mikrometryczne MMZc umieszczone w 

podstawach zaciskowych. Przed pomiarami należy wykonać odczytanie błędu  
wskazania „zerowego” i uwzględnić w opracowanym wyniku pomiaru.  

 

Zadanie IV.  Zastosowanie sprawdzianów do gwintów walcowych 
zewnętrznych i wewnętrznych  

Student samodzielnie notuje wyniki obserwacji i wykonuje sprawozdanie

. 

 

Uwagi do sprawozdania 

1.  Wpisać wyniki pomiarów do Tabeli I i II.  

METROLOGIA I KONTROLA JAKOSCI  

Opracował: dr inż. H. Nieciąg, dr inż. Andrzej Tyka                                                                      str. 3/3 

2.  Zamieścić szkic zarysu gwintu walcowego zewnętrznego. 

3.  Przedstawić schemat pomiaru średnicy podziałowej metodą bezpośrednią 

mikrometrem do gwintów.

 

4.  Przedstawić schemat pomiaru średnicy podziałowej gwintu sposobem 

trójwałeczkowym. 

5.  Obliczenie średnicy optymalnej wałeczków pomiarowych d

w0

 dla mierzonego 

gwintu. 

6.  Określenie znaku i wartości poprawek dla pomiaru średnicy podziałowej gwintu 

sposobem trójwałeczkowym. 

7.  Sformułowanie wniosków. 

 

Zakres wiadomości literatury dodatkowej 

1.  Malinowski J., Jakubiec W., Płowucha W.: Pomiary gwintów w budowie maszyn. 

Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 2008. 

2.  Jakubiec W., Malinowski J.: Metrologia wielkości geometrycznych (wydanie 5), 

Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 2006. 

3.  PN-ISO 68-1:2000.  Gwinty ISO ogólnego przeznaczenia. Zarys nominalny. Gwinty 

metryczne.  

4.  PN-ISO 724: 1993. Gwinty metryczne ISO ogólnego przeznaczenia. Wymiary nominalne.  
5.  PN-ISO 965-1:2001. Gwinty metryczne ISO ogólnego przeznaczenia. Tolerancje. Część 1 – 

Zasady i dane podstawowe.  

6.  PN-ISO 965-3:2001. Gwinty metryczne ISO ogólnego przeznaczenia. Tolerancje. Część 3 – 

Odchyłki gwintów maszynowych. 

7.  Materiały pomocnicze w formie tabelarycznej.