A N N A K I L A R S K A
P A T R Y K K O R Z E N I E C K I
Thomas More – “Utopia”
vs.
Platon – “Państwo”
A N N A K I L A R S K A
P A T R Y K K O R Z E N I E C K I
Thomas More – “Utopia”
vs.
Platon – “Państwo”
Thomas More
(1478 – 1535)
Filozof, pisarz, polityk
Działał na dworze Henryka VIII
Kanclerz Anglii w latach 1529 – 1532
Przyjaciel Erazma z Rotterdamu
Krytyk reformatorów religijnych
Skazany na śmierć za odmowę
złożenia przysięgi uznania
przyszłych dzieci Henryka VIII i
Anne Boleyn za prawowitych
potomków, oraz odrzucenia obcej
zwierzchności
Święty Kościoła katolickiego
Platon
(427 pne –
347 pne)
Grecki filozof
Wierny uczeń Sokratesa
Założyciel Akademii Ateńskiej
Twórca systemu filozoficznego –
idealizmu
“Utopia” – ogólne informacje
Wydana w 1516 roku
Wyspa “Utopia” – urzeczywistnienie humanistycznego
ideału społeczeństwa
Większość współczesnych interpretatorów uważa, że
More nie utożsamiał opisów “Utopii” z idealnym
społeczeństwem
Problem tolerancji religijnej
Różne interpretacje książki: wizja wcielenia w życie
humanistycznych ideałów, myśli racjonalnej, alternatywa
dla feudalizmu, poparcie dla idei społeczeństwa
egalitarnego, próba wcielenia w życie ideałów
chrześcijańskich
“Państwo” – ogólne informacje
Dzieło filozoficzno-polityczne
Datowane na ok. 360 r. p.n.e.
Forma dialogu
Synteza poglądów Platona na temat funkcjonowania
społeczeństwa
Oryginalny tytuł: Πολιτεία (Politeia)
X ksiąg, na które składają się: Prolog, Wprowadzenie,
Część I: Pochodzenie i ustrój polis, Część II: Ucieleśnienie idei,
Część III: Upadek polis oraz Zakończenie i Epilog
“Utopia” – streszczenie fabuły
Rozmowa More’a i jego przyjaciela, Gilesa (postać oparta
na rzeczywistym przyjacielu Thomasa More’a) z
podróżnikiem Raphaelem Hythlodayem
Hythloday podróżował razem z Amerigo Vespuccim,
spędził 5 lat na wyspie – Utopii – gdzie miał szansę
obserwować społeczeństwo idealne
Hythloday z greki – mówiący bez sensu
More z “Utopii” często nie zgadza się z Hythlodayem, co
prawdopodobnie jest zabiegiem, który miał uchronić
autora przed negatywnymi konsekwencjami wydania tak
kontrowersyjnej książki
“Państwo” – wprowadzenie
Społeczeństwo jako macroantropos
Stan uczonych (władców-filozofów)
Stan strażników (wojskowych)
Stan żywicieli (lud)
Koncepcja podziału duszy na trzy części i
odpowiadające im dobro, cnoty
mądrość, męstwo, umiarkowanie, sprawiedliwość
Ogólne cechy społeczeństwa “Utopii”
Wspólna własność
Prawa oparte na racjonalnych przesłankach
Wysoki poziom produktywności członków
społeczeństwa
Członkowie społeczeństwa nie są chciwi
Brak ludzi biednych, brak stratyfikacji społecznej
Niski poziom przestępczości i zachowań
niemoralnych
Tolerancja religijna
Ogólne cechy społeczeństwa “Państwa”
Panuje idealna sprawiedliwość
Wiedza rządzących filozofów jest bezdyskusyjna
Społeczeństwo oparte na komunie
Społeczeństwo jako jedna wielka wspólnota
Śmiałe postulaty
Np. równouprawnienia kobiet, eugeniki społecznej
Cel państwa osiągniecie sprawiedliwości i
jednolitości pod każdym względem
Cele “Państwa”
Sprawiedliwość
Sprawiedliwe jest to, aby każdy robił to, co do niego należy.
Każdy ma pewne zdolności i powinien je realizować. I dalej
wszystko co prowadzi do dobra państwa jest dobre.
Jednolitość
Dobro ogółu jest równoznaczne z dobrem jednostki. Dobro
jednostki jest bezwzględnie podporządkowane dobru ogółu.
Wszelkie zróżnicowania prowadzą do konfliktów a te do
niesprawiedliwości.
Własność w “Utopii”
Zniesienie własności prywatnej – własność wspólna
mieszkańców wyspy
Zasada własności wspólnej podstawą ładu na wyspie
Hythloday twierdzi, że istnienie własności prywatnej
przynosi nieszczęście wielu, a tych niewielu, którzy
na tym korzystają, żyją w strachu przed buntem mas
Wyspa ma być żywym przykładem funkcjonowania
ładu społecznego bez własności prywatnej
Geografia – “Utopia”
Dokładne położenie wyspy nie jest podane
Niewielka wyspa – każdy mieszkaniec może dojść do
każdego innego mieszkańca w 1 dzień
Wewnątrz wyspy zatoka z portem, która umożliwia
handel i podróżowanie, ale ułatwia też obronę w
razie ataku
Umożliwia to mieszkańcom Utopii względną izolację
od świata zewnętrznego
54 miasta na wyspie, wszystkie podobne, stolica w
punkcie najłatwiej dostępnym
Władza – “Utopia”
Miasta podzielone są na grupy 30 domostw, które
wybierają co roku swojego administratora – fylarcha
Działalność każdych 10 fylarchów nadzorowana jest
przez starszego fylarcha
Starsi fylarchowie spotykają się i dyskutują w ramach
rady
Żadna decyzja nie może zostać podjęta tego samego dnia
Pod groźbą śmierci nie można zdradzać porządku obrad
osobom spoza rady
Brak ryzyka pojawienia się łapówek – bo pieniądze
nie istnieją
Praca zawodowa – “Utopia”
Wszyscy mieszkańcy uczestniczą w pracy na roli – w
różnym stopniu
Poza pracą na roli, mieszkańcy mają też swój zawód
Mogą go w dużym stopniu swobodnie wybrać
Kobiety również pracują
Nie w ramach zawodów wymagających dużej siły fizycznej
Mieszkańcy wyspy pracują 6 godzin dziennie, bo są
produktywni
Mają dużo wolnego czasu, ale nie mogą go marnować
Osoby wybitne intelektualnie zwolnione są z
konieczności pracy fizycznej
Edukacja i nauka – “Utopia”
Każde dziecko na wyspie otrzymuje gruntowną
edukację
Edukacja jako program moralnego i kulturalnego rozwoju
Nawet jeśli później zajmuje się pracą fizyczną, w wolnym czasie
może oddawać się rozrywkom intelektualnym
Filozofowie na wyspie nie zajmują się kwestiami
typowo abstrakcyjnymi
Rozważają naturę szczęścia, relację pomiędzy szczęściem a
przyjemnością
Wojna – “Utopia”
Mieszkańcy wyspy są szkoleni do walki, ale
nienawidzą wojny i nie utożsamiają zwycięstw
wojennych z chwałą
Podejmują walkę tylko w obronie własnego
terytorium
W czasie walki starają się raczej posługiwać sprytem,
niż siłą
Na polu walki obecni są głównie najemnicy,
dowodzeni przez generałów z “Utopii”
Religia – “Utopia”
Na wyspie praktykowanych jest wiele różnych religii
Łączy je monoteizm
Wyznawcy wszystkich religii są tolerancyjni wobec
siebie nawzajem
Spotykają się w tych samych kościołach, na tych samych
nabożeństwach
Nie toleruje się tylko ateizmu
Ze względu na groźbę tego, że jeśli ktoś nie wierzy w życie
pozagrobowe, nie przejmuje się moralnością w życiu
doczesnym
Dziękujemy!