Leki stosowane w suplementacji mineralno - witaminowej
http://www.farmacja.e-lama.pl
1/5
O
S
O
H
OH
O
O
N
N
HOOC
HOOC
COOH
COOH
Ca
N
H
N
N
N
H
O
O
O
N
O
O
O
N
H
N
-N
N
H
O
O
O
N
O
O
O
+ H
2
Y
2-
CaY
2-
+
+ 2 H
+
1. CALCII CHLORIDUM HEXAHYDRICUM – CaCl
2
, 6 H
2
O
Calcii chloridum, Calcium chloratum
Działanie:
wapń jest podstawowym składnikiem mineralnym, wpływa na
utrzymanie równowagi elektrolitowej organizmu oraz
prawidłowe
funkcjonowanie
wielu
mechanizmów
(przewodnictwo
nerwowo-mięśniowe,
czynność
mięśni,
prawidłowy stan układu kostnego, krzepnięcie krwi, aktywność
enzymów, przepuszczalność błon komórkowych i ścian naczyń
[zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych], inne).
Zastosowanie:
-
uzupełnianie niedoborów wapnia;
-
w tężyczce
-
dożylnie w zatruciu antagonistami
wapnia z zaburzeniami krążenia (spadek
ciśnienia
krwi,
zaburzenia
przewodnictwa);
-
w
zatruciu
siarczanem
magnezu,
fluorkami i szczawianami.
Oznaczanie:
-
kompleksometrycznie wobec błękitu metylotymolowego wg FP VI (subst.,
inj.). Substancję rozpuścić w wodzie, zalkalizować amoniakiem, dodać
mieszaniny błękitu metylotymolowego (wzór obok) z chlorkiem sodu i
miareczkować mianowanym roztworem wersenianu dwusodowego do zmiany
barwy z niebieskiej na szarą.
-
kompleksometrycznie wobec mureksydu wg FP IV.
Substancję rozpuścić w wodzie, zalkalizować
15% wodorotlenkiem sodu, dodać mieszaniny
mureksydu z chlorkiem sodu i miareczkować
mianowanym
roztworem
wersenianu
dwusodowego do zmiany barwy różowej (barwa
kompleksu mureksydu z wapniem) na fioletowo-
niebieską (barwa wolnego wskaźnika w formie anionowej).
___________________
* - alkalizacja NaOH – ponieważ oznaczenie wapnia prowadzi się w pH powyżej 10 – w tych warunkach łatwa do zaobserwowania jest zmiana barwy;
** - dodaje się mieszaniny mureksydu z chlorkiem sodowym, ponieważ wskaźniki metalochromowe są nietrwałe w roztworach i przechowuje się je właśnie w postaci suchych
mieszanin z solami potasowców (np. z NaCl).
2. CALCII GLUCONAS – Wapnia glukonian
COO-
C
H
CH
C
H
C
H
CH
2
OH
OH
OH
O
H
OH
2
Ca
2+
, H
2
O
D-Glukonian wapnia (2:1), jednowodny
Działanie:
-
patrz wyżej – chlorek wapnia;
Zastosowanie:
-
stany niedoboru lub zwiększonego zapotrzebowania na
wapń (ciąża, karmienie);
-
stany alergiczne i obrzęki;
-
zatrucie metalami ciężkimi;
-
osteoporoza.
Oznaczanie:
-
kompleksometrycznie wobec mureksydu wg FP VI – postępowanie, reakcja, zmiana barwy identycznie jak przy
chlorku wapnia (patrz wyżej). [* - granulat i tabletki należy najpierw doprowadzić do wrzenia z wodą zakwaszoną
HCl, a po ochłodzeniu zalkalizować NaOH i postępować tak jak z substancją].
3. CALCII LACTAS PENTAHYDRICUS –
Wapnia mleczan pięciowodny
COO-
C
H
OH
CH
3
2
Ca
2+
, 5 H
2
O
Mleczan wapnia (2:1),
pięciowodny
Oznaczanie:
-
kompleksometrycznie wobec błękitu metylotymolowego wg FP VI (subst.,
granulat). Substancję rozpuścić na gorąco w wodzie zakwaszonej HCl, zalkalizować
amoniakiem, dodać mieszaniny błękitu metylotymolowego z chlorkiem sodu i
miareczkować mianowanym roztworem wersenianu dwusodowego do zmiany
barwy z niebieskiej na szarą.
-
kompleksometrycznie wobec mureksydu wg FP IV. Substancję rozpuścić w wodzie
zakwaszonej HCl, zalkalizować 15% wodorotlenkiem sodu, dodać mieszaniny
mureksydu z chlorkiem sodu i miareczkować mianowanym roztworem wersenianu
dwusodowego do zmiany barwy różowej na fioletowo-niebieską:
Leki stosowane w suplementacji mineralno - witaminowej
http://www.farmacja.e-lama.pl
2/5
4. FERROSI GLUCONAS – Żelaza(II) glukonian
Ascofer
COO-
C
H
CH
C
H
C
H
CH
2
OH
OH
OH
O
H
OH
2
Fe
2+
, 2 H
2
O
D-Glukonian żelaza(II),
dwuwodny
Działanie:
-
żelazo stanowi podstawę hemoglobiny i mioglobiny oraz wielu enzymów
żelazoporfirynowych, związanych z oddychaniem wewnątrzkomórkowym;
-
żelazo(II) wchłania się łatwiej z przewodu pokarmowego niż żelazo(III); z
udziałem
ceruloplazminy ulega utlenieniu do +3 stopnia utl. i albo jest
odkładane w postaci kompleksu z białkiem (ferrytyna), bądź też wiązane z
białkiem transportującym – transferyną. Wolne żelazo raczej nie występuje,
ponieważ jest toksyczne. W celu uwolnienia żelaza z kompleksów białkowych i
jego wykorzystania w organizmie, musi ulec redukcji z powrotem do +2 stopnia
utl., za co odpowiada kwas askorbowy.
-
przy podaniu doustnym małe ryzyko przedawkowania, ponieważ żelazo wchłania
się tylko w ilości potrzebnej organizmowi;
Zastosowanie:
-
w niedokrwistości niedobarwliwej (spowodowanej niedoborem żelaza, w przeciwieństwie do niedokrwistości
megaloblastycznej, spowodowanej niedoborem wit. B-12 lub kwasu foliowego oraz niedokrwistości aplastycznej –
spowodowanej uszkodzeniem szpiku);
-
w niedokrwistości pokrwotocznej;
-
w zwiększonym zapotrzebowaniu na żelazo (ciąża, laktacja, dawcy krwi);
-
w innych niedoborach.
Oznaczanie:
-
jodometrycznie po reakcji z KMnO
4
. Substancję rozpuścić w kolbie z doszlifowanym korkiem w mieszaninie
kwasu siarkowego i wody. Kroplami dodawać niemianowany roztwór KMnO
4
do słabo czerwonego zabarwienia
utrzymującego się w ciągu 15 sek. (*Nadmanganian nie musi być mianowany, bo oprócz ilości zużytej na reakcję
analityczną – utlenienie żelaza – część KMnO
4
zużywa się na utlenienie anionu organicznego, które nie ma znaczenia
w analizie ilościowej);
5 Fe
2+
+ MnO
4
-
+ 8 H
+
5 Fe
3+
+ Mn
2+
+ 4 H
2
O
Dodać stałego jodku potasu w nadmiarze, pozostawić w ciemnym miejscu na godzinę:
2 Fe
3+
+ 2 I
-
I
2
+ 2 Fe
2+
Powstały wolny jod odmiareczkować roztworem tiosiarczanu sodowego – dodając pod koniec miareczkowania skrobi
(do odbarwienia).
I
2
+ 2S
2
O
3
2-
S
4
O
6
2-
+ 2I
-
-
cerometrycznie wg FP VI. Substancję rozpuścić w mieszaninie kwasu siarkowego i wody, dodać roztworu o-
fenantroliny, która z żelazem tworzy barwny kompleks – ferroinę. Miareczkować mianowany siarczanem ceru(IV)
do zmiany zabarwienia (ferroina jest wskaźnikiem redoksymetrycznym, zmienia barwę w wyniku utlenienia).
N
N
N
N
N
N
N
N
FeIII
N
N
N
N
N
N
FeII
3
+ Fe
2+
+
Ce
4+
2+
3+
+
Ce
3+
o-fenantrolina
ferroina (czerwona)
ferroina (blado-niebieska)
5. KALII CHLORIDUM – Potasu chlorek, KCl
Kalium
(syrop)
, Kaldyum
(kapsułki),
Kalium Effervescens
(granulat musujący),
Kalipoz
Działanie:
potas jest jonem wewnątrzkomórkowym, wpływającym na
prawidłowe utrzymanie gospodarki wodnoelektrolitowej
organizmu. Jest niezbędny do syntezy białek, bierze także udział
w metabolizmie węglowodanów. Wpływa na prawidłowe
funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego.
Zastosowanie:
stany niedoboru (w przebiegu cukrzycy, długotrwałych
biegunek, przy istnieniu przetok jelitowych oraz podczas leczenia
lekami, które mogą doprowadzić do hipokaliemii, np.
diuretykami, hormonami steroidowymi, przy przyjmowaniu
glikozydów naparstnicy).
Oznaczanie:
argentometrycznie (subst., inj.); do wodnego
roztworu dodać chromianu potasu i miareczkować
mianowanym azotanem srebra.
AgNO
3
+ KCl
AgCl + KNO
3
Po przereagowaniu całego chlorku potasu, jony
srebra wytrącają dodany do roztworu chromian
(następuje zmiana barwy w kierunku cielisto –
brunatnej):
2 AgNO
3
+ K
2
CrO
4
Ag
2
CrO
4
+ 2 KNO
3
Leki stosowane w suplementacji mineralno - witaminowej
http://www.farmacja.e-lama.pl
3/5
-
wagowo (granulat musujący, syrop). – wytrząsać z kwasem solnym, doprowadzić do pH 3,7 (bufor
octanowy), ogrzać do wrzenia, dodać roztworu tetrafenyloboranu sodu – Na[B(C
6
H
5
)
4
] – wytrąci się biały
drobnokrystaliczny osad tetrafenyloboranu potasowego, który po przesączeniu, suszymy i ważymy.
-
metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej (tabletki o przedłużonym działaniu).
6. MAGNESII CHLORIDUM HEXAHYDRICUM – MgCl
2
, 6 H
2
O
Slow-mag
Działanie:
-
magnez jest aktywatorem wielu enzymów, m.in. przenoszących
wysokoenergetyczne związki fosforanowe. Jest regulatorem cyklu
komórkowego, np. warunkuje prawidłowe stężenie potasu w
komórce. Odgrywa ważną rolę w procesie skurczu mięśni (w tym
mięśnia sercowego), wpływa na pobudliwość nerwowo-mięśniową
(antagonista wapnia). Wpływa także korzystnie na proces
krzepnięcia krwi - jest stabilizatorem płytek krwi i fibrynogenu.
Stymuluje
mechanizmy
obronne
organizmu,
wpływa
na
prawidłowy rozwój układu kostnego, a także wywiera działanie
uspokajające;
-
niedobór magnezu objawia się wzmożonym napięciem mięśniowym,
drżeniem mięśniowym, skurczami mięśni, w skrajnych przypadkach
osłabieniem, nudnościami i wymiotami, napadami tężyczki,
zaburzeniami rytmu serca, zmianami psychicznymi - objawami
depresyjnymi,
drażliwością,
stanami
lękowymi,
omamami,
zaburzeniami snu. Zapotrzebowanie dobowe na magnez wynosi około
300 mg i wzrasta przy przyśpieszonym pasażu przez przewód
pokarmowy, nadmiernym spożyciu alkoholu, sytuacjach stresowych,
nadmiernym wysiłku.
Zastosowanie:
leczniczo
w
stanach
niedoboru
magnezu lub w chorobach, które
prowadza do jego utraty lub złego
wchłaniania, w zaburzeniach rytmu
serca,
nadciśnieniu
tętniczym,
świeżych
stanach
pozawałowych,
dusznicy
bolesnej,
nadczynności
tarczycy, depresji, astmie oskrzelowej.
Profilaktycznie w stanach zmęczenia,
rozdrażnienia,
zaburzeniach
snu,
bólach
głowy,
mięśni,
przy
długotrwałym przyjmowaniu środków
moczopędnych,
w
kuracji
odchudzającej,
przy
intensywnym
uprawianiu sportu, ciężkiej pracy
fizycznej, w ciąży i/lub w okresie
karmienia
piersią,
u
ludzi
w
podeszłym wieku.
Oznaczanie:
-
kompleksometrycznie - substancję rozpuścić w wodzie, dodać buforu amonowego (pH 10), mieszaniny czerni
eriochromowej T i NaCl, a następnie miareczkować roztworem wersenianu dwusodowego do niebieskiego
zabarwienia (równanie reakcji – strona 4).
7. NATRII FLUORIDUM – Sodu fluorek, NaF
Fluossen, Zymafluor, Natrium fluoratum
Działanie
-
fluor wiąże się z hydroksyapatytami szkliwa
zębów – tworząc fluoroapatyty, dzięki czemu
zwiększa się odporność zębów na ścieranie,
działanie kwasów oraz powstawanie próchnicy;
-
wspomaga remineralizację zębów i hamuje
wytwarzanie
przez
bakterie
kwasów
niszczących szkliwo;
-
pobudza proces tworzenia kości dzięki
zwiększaniu ilości osteoblastów oraz stymulację
osteoblastów do wytwarzania tkanki kostnej, co
prowadzi do zwiększenia masy kostnej;
-
przeciwpróchnicze.
Zastosowanie
-
zapobieganie próchnicy zębów;
-
osteoporoza (starcza, posteroidowa, idiopatyczna,
pomenopauzalna), otoskleroza;
-
zapobiegawczo w przebiegu masywnej steroidoterapi.
Oznaczanie:
-
acydymetrycznie (HClO
4
) w środ. bezw. (ogrzać w
mieszaninie: kwas octowy, bezwodnik octowy,
ochłodzić,
dodać
1,4-dioksanu).
Miareczkować
wobec fioletu krystalicznego do zmiany barwy.
CH
3
COOH + HClO
4
(CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
(CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
+ NaF
CH
3
COOH + NaClO
4
+ HF
-
potencjometrycznie (tabletki) – przygotować podstawowy roztwór fluorku sodu, z niego sporządzić roztwór
wzorcowy i roztwory porównawcze (o znanych stężeniach). Wykonać pomiary potencjometryczne roztworów
porównawczych (wykreślić krzywą wzorcową) oraz roztworu badanego (odczytać stężenie roztworu badanego z
krzywej wzorcowej). Stężenie przeliczyć na zawartość wg wzoru z FP VI. W oznaczeniu stosuje się elektrody:
fluoroselektywną (pomiarowa) i kalomelową (odniesienia).
N
N
N
+
C
H
3
C
H
3
C
H
3
CH
3
CH
3
CH
3
N
+
N
N
+
C
H
3
C
H
3
C
H
3
CH
3
CH
3
CH
3
H
Cl
-
(CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
Cl
-
ClO
4
-
+ CH
3
COOH
Leki stosowane w suplementacji mineralno - witaminowej
http://www.farmacja.e-lama.pl
4/5
-
kompleksometrycznie, po reakcji z CaCl
2
. Substancję rozpuścić w wodzie, dodać nadmiar
roztworu chlorku wapnia, czerni eriochromowej T i buforu amonowego zawierającego siarczan lub chlorek
magnezu. Chlorek wapnia wytrąca z roztworu fluorek:
CaCl
2
+ 2 NaF
CaF
2
+ 2 NaCl
Pozostałe jony wapnia oraz wprowadzone do roztworu wraz z buforem jony magnezowe tworzą połączenia
kompleksowe z czernią eriochromową T. Roztwór miareczkujemy mianowanym wersenianem dwusodowym. Wersenian
najpierw wypiera wapń z połączeń ze wskaźnikiem, ponieważ kompleks Ca-EDTA jest ponad 100 razy trwalszy od kompleksu
Mg-EDTA. Następnie zachodzi reakcja wypierania magnezu z połączeń z czernią erio-T, a dopiero po jej zajściu roztwór
zmienia barwę z różowej na niebieską:
NO
2
SO
3
-
O
N
N
O
Mg
NO
2
SO
3
-
O
N N
OH
+ H
2
Y
2-
+ MgY
2-
+ H
+
(Ca)
(CaY
2-
)
Wprowadzenie do roztworu soli magnezowej jest konieczne, ponieważ gdyby roztwór zawierał tylko jony wapniowe, koniec
reakcji byłby trudny do zauważenia z powodu mało wyraźnej zmiany barwy. Ilość EDTA zużytą na zmiareczkowanie
kompleksów magnezowych uwzględnia się poprzez wykonanie próby ślepej.
8. ACIDUM ASCORBICUM – Kwas askorbowy
Witamina C
O
O
OH
O
H
O
H
CH
2
OH
5-[1,2-Dihydroksyetylo]-3,4-dihydroksy-5H-furan-2-on
Grupy OH w pozycji 3 i 4 nadają związkowi kwasowy charakter. Protony wodorowe w tych
grupach są zdolne do dysocjacji. Silniejsze właściwości kwasowe wykazuje grupa enolowa
w położeniu 3, dlatego kwas askorbowy tworzy monosole.
Działanie i funkcje:
-
uczestniczy w procesach redoks
(może się odwracalnie utleniać do
kwasu
dehydroaskorbowego
–
grupy karbonylowe w poz. 3 i 4),
takich jak hydroksylacja proliny czy
lizyny, redukcja kwasu foliowego,
hydroksylacja
dopaminy
do
noradrenaliny, przemiany żelaza,
przemiany
aminokwasów
aromatycznych, metabolizm leków;
-
niezbędna w syntezie serotoniny i
hormonów
steroidowych
oraz
składników kolagenu;
-
niedobór prowadzi do szkorbutu,
objawiającego się stanem zapalnym
dziąseł
i
wypadaniem
zębów,
kruchością kończyn, zaburzeniem
procesu kostnienia, związanym z
osłabieniem syntezy kolagenu.
Zastosowanie:
-
leczenie awitaminozy C;
-
w chorobach alergicznych;
-
w niedokrwistości;
-
w próchnicy zębów;
-
w zatruciach;
-
w
przeziębieniach
i
stanach
zmniejszonej
odporności
immunologicznej (wspomagająco);
-
w celu przyspieszenia gojenia i bliznowacenia ran;
-
w stanach zapalnych skóry i błon śluzowych;
-
i setki innych
Oznaczanie:
-
jodometrycznie (subst. i wszystkie postacie leku) – do wodnego
roztworu substancji dodajemy kwasu siarkowego i miareczkujemy
mianowanym roztworem jodu, dodając pod koniec miareczkowania
roztworu skrobi; miareczkowanie do trwałej barwy niebieskiej:
O
O
OH
O
H
O
H
CH
2
OH
O
O
O
O
H
CH
2
OH
O
+ I
2
+ 2 HI
9. RETINOLI ACETAS – Retynolu octan
Witamina A
O
CH
3
CH
3
CH
3
O
CH
3
C
H
3
CH
3
Octan 3,7-dimetylo-9-(2,6,6-trimetylocykloheks-
1-enylo)nona-2,4,6,8-tetraen-1-olu
Powstaje z beta-karotenu (jest jej prowitaminą); obecność podwójnych wiązań w łańcuchu bocznym sprawia, że jest nietrwała
i umożliwia występowanie izomerów typu cis/trans. Postać krystaliczna ma podstawniki przy podwójnych wiązaniach w poz.
trans; odmiana oleista – w pozycji cis.
Leki stosowane w suplementacji mineralno - witaminowej
http://www.farmacja.e-lama.pl
5/5
Działanie:
-
warunkuje proces widzenia;
-
niezbędna do rozwoju komórek rozrodczych;
-
czynnik
wzrostowy
niezbędny
dla
różnicowania i czynności tkanki nabłonkowej
skóry i błon śluzowych;
-
działa antyoksydacyjnie wiążąc się z wolnymi
rodnikami – ochrania komórki;
-
bierze
udział
w
metabolizmie
białek,
węglowodanów i hormonów steroidowych;
-
pobudza aktywność enzymatyczną wątroby;
-
niedobór prowadzi do kseroftalmii, ślepoty
zmierzchowej, suchości skóry i błon śluzowych.
Zastosowanie:
-
hipowitaminoza i awitaminoza A;
-
niedowidzenie zmierzchowe;
-
choroby skóry z nadmiernym rogowaceniem i
łuszczeniem naskórka;
-
przewlekłe stany zapalne dróg oddechowych i
przewodu pokarmowego;
-
zaburzenia wchłaniania tłuszczy.
Oznaczanie:
-
spektrofotometrycznie w propan-2-olu, po
uprzedniej hydrolizie alkalicznej.
10. RETINOLI PALMITAS – Retynolu palmitynian
Witamina A
O
C
15
H
31
CH
3
CH
3
O
CH
3
C
H
3
CH
3
Palmitynian 3,7-dimetylo-9-(2,6,6-trimetylocykloheks-
1-enylo)nona-2,4,6,8-tetraen-1-olu
Działanie, zastosowanie i oznaczanie -
jak octan retynolu;
gotowe
postaci
leku
oznacza
się
metodą
HPLC
11. 12. THIAMINI HCl / NITRAS – Tiaminy chlorowodorek / azotan
Witamina B
1
N
+
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
NH
3
+
2 Cl
-
lub NO
3
-
[Chlorowodorek chlorku] lub [Azotan]
3-[(4-amino-2-metylopirymidyn-5-ylo)metylo]-
5-(2-hydroksyetylo)-4-metylotiazoliowego
Działanie:
-
jej fizjologicznie czynną postacią jest ester – pirofosforan tiaminy – koenzym w procesie dekarboksylacji α-
ketokwasów (pirogronowego i ketoglutarowego);
-
bierze udział w metabolizmie węglowodanów, kwasów tłuszczowych i steroidów;
-
wpływa korzystnie na układ nerwowy, mięśniowy, pracę serca i trawienie (zwłaszcza węglowodanów);
-
niedobór prowadzi do zwiększenie stężenia kwasu pirogronowego i upośledzenia utleniania glukozy, a w następstwie
do zaburzeń czynności układu nerwowego, serca (niewydolność komorowa) i mięśni szkieletowych (drętwienia, bóle)
- choroba beri-beri.
Zastosowanie:
-
zapobieganie niedoborom;
-
beri-beri
Oznaczanie:
-
acydymetrycznie w środowisku bezwodnym (Thiamini HCl - subst) – rozpuścić w kwasie mrówkowym, dodać
kwasu octowego i octanu rtęci(II), miareczkować kwasem nadchlorowym wobec fioletu krystalicznego.
N
+
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
NH
3
+
N
+
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
NH
3
+
+ (CH
3
COO)
2
Hg
2 Cl
-
2 CH
3
COO
-
+ HgCl
2
CH
3
COOH + HClO
4
(CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
N
+
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
NH
3
+
N
+
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
NH
3
+
2 CH
3
COO
-
+ 2 (CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
2 ClO
4
-
+ 4 CH
3
COOH
reakcja zmiany barwy fioletu krystalicznego – strona 3 (fluorek sodu)
-
fluorymetrycznie (Thiamini HCl -inj., tabl.; Thiamini nitras – subst., tabl.) – metoda polega pomiarze niebieskiej
fluorescencji ekstraktu izobutanolowego tiochromu powstałego po reakcji utleniania tiaminy za pomocą
cyjanożelazianu potasowego w środowisku alkalicznym.
N
+
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
NH
3
+
N
S
O
H
CH
3
N
N
CH
3
N
2 Cl
-
4 KOH + 2 K
3
Fe(CN)
6
2 K
4
Fe(CN)
6
+ 2 KCl + 4 H
2
O
© 2006 Bartosz Chyży