233

POLITYKA RODZINNA

„MałŜeństwo jako związek kobiety i męŜczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo

znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”.

(Dz.U.1997.78.483 (U) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.Rozdział I
RZECZPOSPOLITA,art.18)

Wstęp

Unia Europejska (UE) to oparte na zasadzie wzajemności i solidarności porozumienie

państw, które postanowiły wspólnie sprostać międzynarodowej konkurencji i razem pracować
dla rozwoju społecznego i gospodarczego.

Kraje, które są członkami Unii Europejskiej musiały dostosować całe swoje

ustawodawstwo, zwłaszcza gospodarcze, porządek prawny i orzecznictwo do obowiązujących
w UE. Musiały przyjąć "reguły gry" obowiązujące w Unii Europejskiej. RównieŜ my,
przyłączając się do Unii musimy to uczynić.

I. Polityka rodzinna

Terminu „polityka rodzinna” po raz pierwszy uŜyto w latach czterdziestych, w

dyskusjach nad polityką społeczną, które prowadzono w ówczesnej Europie. Pierwsze
działania państwa, których adresatem była rodzina, podjęto we Francji i w Szwecji na
przełomie XIX i XX.

Polityka rodzinna definiowana jest jako całokształt norm prawnych, działań i

rodków uruchamianych przez państwo w celu stworzenia odpowiednich warunków Ŝycia dla

rodziny; jej powstania, prawidłowego funkcjonowania i spełniania przez nią wszystkich
waŜnych społecznie ról

U podłoŜa tak zdefiniowanej polityki rodzinnej leŜą następujące załoŜenia:
-

rodzina jest podstawową i najwaŜniejszą instytucją społeczną,

rodzina powinna być wspierana przez państwo,

polityka rodzinna oznacza wielość polityk, a nie jeden pojedynczy akt prawny

Pojęcie „polityka prorodzinna” nie występuje jako termin w literaturze przedmiotu z

zakresu polityki społecznej. Jest to pojęcie potocznie uŜywane, mające charakter
wartościujący, przy pomocy którego ocenia się politykę państwa wobec rodziny.

Polityka społeczno-gospodarcza wobec rodziny moŜe być uznana za politykę prorodzinną,
jeŜeli faktycznie realizuje ona jasno wytyczone cele w zakresie tworzenia przez państwo
warunków sprzyjających rozwojowi rodziny i zaspokajaniu jej potrzeb

Państwo realizuje politykę rodzinną przy pomocy następujących instrumentów:

-środków prawnych,
-świadczeń pienięŜnych,

B. Balcerzak-Paradowska, Polityka pa

stwa wobec rodziny, w: Polityka społeczna w latach 1994 -

1996, red. S. Golinowska, "Raport IPiSS" nr 11, Warszawa 1996.

S. B. Kamerman: Rodzina: problemy teorii i polityki (w:) O polityce rodzinnej: definicje, zasady,

praktyka, Materiały z Zagranicy, IPiSS, Warszawa 1994.

B. Kłos, J. Szyma

czak:

wiadczenia rodzinne w krajach członkowskich Unii Europejskiej, Biuro

Studiów i Ekspertyz, 2000 r.

Polityka społeczna. Stan i perspektywy, (red:) J. Auleytner, Warszawa 1995.

. B. Balcerzak-Paradowska, Polityka pa

stwa wobec rodziny, w: Polityka społeczna w latach 1994 -

1996, red. S. Golinowska, "Raport IPiSS" nr 11, Warszawa 1996.

-świadczeń w naturze,
-świadczeń w formie usług.

Normy prawne regulują stosunki rodzinne oraz relacje rodziny z państwem i innymi

instytucjami. Wyznaczają równieŜ zasady i warunki korzystania ze świadczeń rodzinnych,
określając w ten sposób krąg uprawnionych do świadczeń pienięŜnych, rzeczowych i usług.

Świadczenia pienięŜne w postaci róŜnych zasiłków i zapomóg mogą być kierowane

do poszczególnych rodzin obligatoryjnie, albo uznaniowo (przez system pomocy społecznej)

Świadczenia w naturze obejmują dobra rzeczowe przekazywane rodzinom (odzieŜ,

opał, paczki Ŝywnościowe itp.).

Świadczenia w formie usług udzielane są przez róŜne instytucje. Mają one na celu

wspieranie rodziny w wypełnianiu jej podstawowych funkcji. Usługi te realizowane są przy
pomocy infrastruktury społecznej (np. Ŝłobki, przedszkola, świetlice szkolne)

Polityka rodzinna to jasno określone działania (np. programy), których świadomym

celem  jest  osiąganie  określonych  celów  dotyczących  rodziny  jako  całości  lub  roli  osób
indywidualnych  w  rodzinie.  Polityka  rodzinna  moŜe  obejmować  np.  politykę  ludnościową
(pro  lub  antynatalistyczną),  świadczenia  socjalne  związane  z  opieką  i  wychowaniem  dzieci,
ś

wiadczenia dla pracujących rodziców, opiekę zdrowotną nad matką i dzieckiem itd. W

krajach  prowadzących  bezpośrednią  politykę  rodzinną  często  powoływane  są  specjalne
instytucje usytuowane w strukturze rządu, powołane dla koordynacji działań na rzecz rodziny.
Na  politykę  rodzinną  składają  się  działania  podejmowane  w  innych  dziedzinach  polityki
państwa,  realizujące  cele  bezpośrednio  nie  związane  z  rodziną,  ale  takie,  które  pociągają  za
sobą  doniosłe  konsekwencje  dla  funkcjonowania  rodziny  (np.  polityka  przeciwdziałania
bezrobociu, polityka podatkowa).

II.Polityka rodzinna a normy  prawne

Przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 3 listopada 1999 roku dokument „Polityka

Prorodzinna Państwa”, został opracowany przez Międzyresortowy Zespół do Spraw
Opracowania Polityki Prorodzinnej Państwa powołany przez Prezesa Rady Ministrów

Program składa się z dwóch części: części opisowej i harmonogramu. W części I omówiono
działania w wyodrębnionych jedenastu kierunkach polityki państwa wobec rodziny. Według
autorów programu polityka wobec rodziny ma obejmować działania w zakresie:

zmiany sytuacji demograficznej i struktury rodzin,

poprawy kondycji finansowej rodzin,

poprawy warunków mieszkaniowych,

wychowania młodego pokolenia,

poprawy zdrowotności rodziny,

pomocy rodzinom z osobami niepełnosprawnymi,

opieki nad dzieckiem,

pomocy rodzinom zagroŜonym dysfunkcjami,

pomocy polskim rodzinom poza granicami kraju,

kultury i mediów,

ochrony prawnej rodziny.

Dz.U.1998.64.414 (U) Pomoc społeczna.

Analiza sytuacji rodzin i dzieci w Polsce, Raport 1992, Polski Komitet UNICEF, Warszawa 1993, s. 8.

K.S.: Dlaczego Polakom powinno zale

, by było wi

cej Polaków, „Rzeczpospolita” z 4.11.1999

Część drugą dokumentu stanowi harmonogram realizacji licznych celów we

wskazanych kierunkach, rozpisany w 5 rubrykach zatytułowanych: cele, działania, urząd
odpowiedzialny za realizację i instytucje współrealizujące, termin i uwagi, finansowanie.

Program ten w zakresie merytorycznym i konstrukcyjnym nawiązywał - z pewnymi

modyfikacjami - do „Programu polityki rodzinnej” przyjętego przez Radę Ministrów w dniu
10  czerwca  1997  r.  (pierwszego  kompleksowego  program  polityki  państwa  wobec  rodziny,
nad  którym  Sejm  II  kadencji  nie  zdąŜył  przeprowadzić  debaty).  Program  ten  traktował
politykę  rodzinną  jako  podejmowanie  działań  tworzących  odpowiednie  warunki  dla
funkcjonowania  rodziny  w  ramach  innych  szczegółowych  polityk  mających  wpływ  na
warunki Ŝycia rodziny.

Program polityki prorodzinnej został opracowany m.in. na podstawie następujących

programów rządowych:

Strategii finansów publicznych i rozwoju gospodarczego: Polska 2000- 2010

Koncepcji średniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do 2002 r.,

ZałoŜeń polityki mieszkaniowej państwa na lata 1999-2003

redniookresowej strategii rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich

, (),

Programu spójnej polityki strukturalnego rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa

Narodowego Programu Zdrowia (1990 r.).
Natomiast w zakresie praw człowieka m.in. stwierdzono, Ŝe w aktach prawa

międzynarodowego brakuje „zapisów odnoszących się do bezpośredniej ochrony rodziny jako
całości", oraz Ŝe „wynika potrzeba promocji i ochrony praw rodziny w międzynarodowym
systemie praw człowieka". NaleŜy zatem wyjaśnić, Ŝe w

przepisach prawa

międzynarodowego ochrona rodziny ma jasno sformułowaną koncepcję i rozumiana jest jako
zapewnienie rodzinie przez państwo:

odpowiedniego statusu materialnego poprzez prawo do pracy

i zabezpieczenie

socjalne

ochrony zdrowia

poszanowania wolności rodziny w zakresie zapewnienia dzieciom wychowania
zgodnego z przekonaniami rodziców (wybór szkoły, nauczanie religii,

przekazywanie tradycji i obyczajów),

nie dyskryminowanie z jakichkolwiek względów,

zrównania w prawach dzieci małŜeńskich i nie małŜeńskich,

ochrony dzieci przed wszelkim wyzyskiem ekonomicznym i społecznym,

równych praw i obowiązków małŜonków.

O ochronie rodziny mówią przepisy zawarte m.in. Powszechna Deklaracja Praw

Człowieka

, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Międzynarodowy

Dokument autorstwa Ministerstwa Finansów, przyj

ty przez Rad

Ministrów 22 czerwca 1999 r.

Dokument Ministerstwa Gospodarki przyj

ty przez Rad

Ministrów 15 czerwca 1999 r.

Dokument przyj

ty przez Rad

Ministrów 13 lipca 1999 r.

Dokument przyj

ty przez Rad

Ministrów 21 kwietnia 1998 r.

Dokument przyj

ty przez Rad

Ministrów 13 lipca 1999 r.

Dz.U.1974.24.142 (U) Przepisy wprowadzaj

ce Kodeks pracy.

J. RUTKOWSKI:Wydatki socjalne państwa. Dotychczasowe tendencje oraz przypuszczalne

kierunki zmian, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 1992/1 str. 1

Strategiczny Program Rz

dowy „Bezpiecze

stwo i ochrona zdrowia człowieka w

rodowisku pracy”

Słu

ba Pracownicza 1995/11 str. 27

Por.: Dz.U.1989.29.154 (U) Stosunek Pa

stwa do Ko

cioła Katolickiego w Rzeczypospolitej

Polskiej.DZIAŁ II Działalno

ść

cioła Rozdział 2 Katecheza i szkolnictwo

Dz.U.2000.39.448

(K)

Ochrona

dzieci

współpraca

dziedzinie

przysposobienia

dzynarodowego. Haga. 1993-05-29

Pakt Praw Gospodarczych Społecznych i Kulturalnych, Europejska Karta Społeczna,
Konwencja o Prawach Dziecka

, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności

, Deklaracja w Sprawie Społecznego Postępu i Rozwoju

, Konwencja w sprawie

likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet

oraz konwencje MOP

EUROPEJSKA KARTA SOCJALNA

, Część II, Artykuł 16 Prawo rodziny do

ochrony społecznej, prawnej i ekonomicznej W celu zapewnienia warunków niezbędnych
do pełnego rozwoju rodziny, która jest podstawową komórką społeczeństwa, umawiające się
Strony zobowiązują się popierać ekonomiczną, prawną i społeczną ochronę Ŝycia rodzinnego,
zwłaszcza poprzez takie środki jak świadczenia społeczne i rodzinne, rozwiązania podatkowe,
zachęcanie do budowania mieszkań dostosowanych do potrzeb rodzin, świadczenia dla
młodych małŜeństw oraz wszelkie inne stosowne środki.

MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW OBYWATELSKICH I POLITYCZNYCH

Artykuł 23 1. Rodzina jest naturalną i podstawową komórką społeczeństwa i ma prawo do
ochrony ze strony społeczeństwa i Państwa.

MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH SPOŁECZNYCH I

KULTURALNYCH

, Artykuł 10 Państwa Strony niniejszego Paktu uznają, Ŝe: NaleŜy

udzielić jak najszerszej ochrony i pomocy rodzinie jako naturalnej i podstawowej komórce
społeczeństwa, w szczególności przy jej zakładaniu i w okresie trwania odpowiedzialności
rodziny za opiekę i wychowanie dzieci pozostających na jej utrzymaniu. Związek małŜeński
powinien być zawierany przy swobodnie wyraŜonej zgodzie przyszłych małŜonków...

Poza przytoczonymi przykładami przepisy prawa w Unii Europejskiej dotyczą w

szczególności:  równości  męŜczyzn  i  kobiet,  przede  wszystkim  w  sprawach  wynagrodzenia,
opieki społecznej i  kształcenia, umoŜliwienia kobietom i męŜczyznom lepszego pogodzenia
obowiązków  zawodowych  i  rodzinnych,  stworzenia  dzieciom  i  młodzieŜy  odpowiednich
warunków rozwoju oraz zabezpieczenia ich praw w  społeczeństwie i na rynku pracy.

Jedną z podstawowych zasad działania UE jest zasada subsydiarności, zgodnie z którą

Unia podejmuje działania tylko wtedy, gdy na poziomie Wspólnot moŜna znaleźć
rozwiązania lepsze niŜ na poziomie narodowym. Zasada ta dotyczy takŜe polityki rodzinnej i
daje pierwszeństwo inicjatywom oddolnym (czyli najpierw rodzina, potem społeczność
lokalna, następnie państwo i Unia Europejska).

Prawo pracy Unii Europejskiej równieŜ sprzyja rodzinom.Urlopy rodzicielskie.

Pracownicy  obu  płci  (a  więc  takŜe  ojcowie)  mają  niezbywalne  prawo  do  urlopu
rodzicielskiego  w  przypadku  narodzin  lub  adopcji  dziecka  (minimum  3  miesiące).  Ochrona

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1948 r.

(art. 16, art. 23 punkt 3, art. 25),

Konwencja o Prawach Dziecka, przyj

ta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1989 r. (w

szczególno

ci art. 9, art. 18),

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolno

ci, inicjatywa pa

stw

zachodnioeuropejskich, przyj

ta przez Rad

Europy, weszła w

ycie w 1953 r. (art. 8, art. 12, art. 5 z 7

protokołu dodatkowego),

Deklaracja w Sprawie Społecznego Post

pu i Rozwoju uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne

ONZ w 1969 r. (art. 4, art. 11b, art. 22)

Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, przyj

ta przez Zgromadzenie

Ogólne ONZ w 1979 r.

Konwencja MOP nr 100 (z 1951 r.) dotycz

ca jednakowego wynagrodzenia dla pracowników

ęŜ

czyzn i kobiet za prac

jednakowej warto

ci,Konwencja MOP nr 102 (z 1952 r.) dotycz

minimalnych norm zabezpieczenia społecznego,

Europejska Karta Socjalna, inicjatywa pa

stw członków rady Europy, weszła w

ycie w 1965 r.

(cz

ęść

I art. 16, art. 17, cz

ęść

II art. 17, art. 19),

dzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, przyj

ty rezolucj

Zgromadzenia

Ogólnego ONZ w 1966 r. (art. 23, art. 24),

dzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, przyj

ty rezolucj

Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 1966 r. (art. 10, art. 11, art. 12 punkt 2a, art. 13 punkt 3)

macierzyństwa.  Państwa  członkowskie  mają  obowiązek  wprowadzania  środków  słuŜących
poprawie  bezpieczeństwa  i  zdrowia  pracownic  w  ciąŜy  oraz  w  okresie  poporodowym.  Czas
pracy.  TakŜe  podlega  kontroli  i  nie  moŜe  przekraczać  48  godzin  tygodniowo  (wraz  z
zajęciami  w godzinach  nadliczbowych).  W  praktyce  tygodniowy  czas  pracy  w
poszczególnych państwach członkowskich jest krótszy i wynosi od 35,5 godz. w Holandii do
40,6 godz. w Wielkiej Brytanii. W krajach  UE  czas pracy kobiet jest krótszy. Odpoczynek i
urlopy.  KaŜdemu  pracownikowi  naleŜy  się  minimum  odpoczynku  na  dobę  (11  godzin)
i dodatkowo  w  tygodniu  24  godziny,  nie  licząc  niedzieli.  Minimalny  wymiar  corocznych
płatnych  urlopów  to  cztery  tygodnie.  Dzięki  tym  regulacjom,  łatwiej  pogodzić  Ŝycie
zawodowe

rodzinnym.

Unijne  normy  chronią  takŜe  młodocianych,  wprowadzając  zakaz  zatrudniania  dzieci  oraz
ochronę  pracowników  poniŜej  18  roku  Ŝycia.  Prawa  związane  z  zasadą  swobodnego
przepływu  osób  przysługują  nie  tylko  samym  pracownikom,  ale  ich  rodzinom.  Dzięki  temu,
osoby  poszukujące  pracy  na  obszarze  UE  nie  muszą  zostawiać  swoich  rodzin  w  kraju
ojczystym. Do takiego pracownika mogą dołączyć: współmałŜonek, rodzice oraz dzieci do 21
roku Ŝycia

Europejskie

Obserwatorium

Państwowych

Polityk

Rodzinnych

działa  przy  austriackim  Instytucie  Studiów  nad  Rodziną.  Utworzono  je  w  1989  roku.
Obserwatorium:  monitoruje  i  porównuje  działania  krajów  UE,  mające  wpływ  na  dzieci  i
rodziny,  analizuje  zmiany  demograficzne,  ich  wpływ  na  strukturę  i  funkcjonowanie  rodzin,
analizuje oddziaływanie przemian społeczno-ekonomicznych na rodziny.

Prawa Unii zobowiązują do równej płacy za taką samą pracę dla kobiet i męŜczyzn, a

takŜe  kwestie  równości  szans  i  jednakowego  traktowania  kobiet  i  męŜczyzn.  Karta  Praw
Socjalnych  deklaruje  prawo  dzieci  i  młodzieŜy  do  ochrony  podczas  zatrudniania,  prawo  do
poprawy  warunków  pracy  i  Ŝycia,  a  takŜe  prawo  do  informacji,  konsultacji  i  uczestnictwa
pracowników  w  zarządzaniu  przedsiębiorstwami.  Komisja  Praw  Kobiety,  która  jest  komisją
badawczą Parlamentu Europejskiego sporządza raporty, odbywa przesłuchania i reprezentuje
na  forum  Unii  interesy  kobiet  w  najrozmaitszych  kwestiach.  W strukturach  Unii  działa
Doradcza Komisja ds. Równości Szans i nieformalna Rada Ministrów ds. Kobiet.

Jak zaznaczają autorzy , program odnosi się do „kaŜdej rodziny, zwłaszcza jednak do

rodzin wychowujących dzieci i wymagających wsparcia w wychowaniu i kształceniu
młodego pokolenia". Za główne cele polityki państwa wobec rodziny uznano:

pomoc rodzinom w uzyskaniu samodzielności finansowej,

poprawę warunków mieszkaniowych ludności,

przygotowanie dzieci i młodzieŜy do pełnienia funkcji rodzinnych i społecznych,

zahamowanie istniejących negatywnych trendów w rozwoju ludnościowym kraju i
poprawa sytuacji demograficznej.

Cele te są sformułowane bardzo szeroko i konkretyzują je wskazane w harmonogramie

liczne szczegółowe cele, które jednak nie zostały uhierarchizowane. Zasadnicze cele polityki
wobec  rodziny  powinny  być  rozszerzone  o  bardzo  wyraźnie  sformułowane  zadanie  -
stwarzanie  równych  szans  dzieciom  i  młodzieŜy  oraz  przeciwdziałanie  marginalizacji
licznych  rodzin.  Powiększające  się  rozwarstwienie  społeczeństwa  stanowi  zagroŜenie  nie
tylko  dla  sytuacji  rodzin,  ale  takŜe  dla  spójności  społecznej  i  stabilności  państwa.  W
programie  za  mało  jest  zadań  adresowanych  do  dzieci  i  młodzieŜy  Ŝyjących  w  trudnych
warunkach  materialnych,  których  celem  byłoby  wspieranie  aspiracji  edukacyjnych  i
kulturalnych  rodzin,  czy  zwiększenie  dostępności  do  usług  socjalnych  i  medycznych.  W
dokumencie  wskazano  tylko  dwa  programy  kierowane  do  tej  grupy  dzieci  i  młodzieŜy  -

K.D. BORCHARDT: Swobodny przepływ osób i usług..., „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1994/4 str.

581

(program  wyrównywania  szans  edukacyjnych  i  doŜywianie  dzieci).  Jednoznaczne
sformułowanie  takiego  celu  pozwoliłoby  skonstruować  program  spójnych  działań.  Na
przykład  postulaty  odnoszące  się  do  wychowania  młodego  pokolenia  koncentrują  się  na
sferze  etyczno-  pedagogicznej,  niewątpliwie  fundamentalnej  dla  wychowania.  JednakŜe
kreowanie  właściwych  warunków  wychowawczych  nie  jest  moŜliwe  bez  eliminowania
równie istotnych dla rozwoju młodego pokolenia barier natury materialnej.

Obejmowanie opieką przedszkolną, zwłaszcza dzieci ze wsi i małych miasteczek,

stanowi pierwszy krok w kierunku wyrównywania szans edukacyjnych. Ponadto z dokumentu
nie wynika w jaki sposób państwo chce osiągnąć cel - zwiększenie dostępności do przedszkoli
- którego realizacja spoczywa na samorządach. Przewidziane w programie instrumenty
przeciwdziałania narkomanii dały wyraz w ostatnio znowelizowanej ustawie

. Skuteczna

walka  z  narkomanią  to  przede  wszystkim  walka  z  przestępczością  zorganizowaną  i  dobrze
działającym  rynkiem  narkotyków  rządzonym  przez  prawo  popytu  i  podaŜy.  Ranga
problemów  i  zjawisk  społecznych  uznanych  za  szczególnie  istotne  dla  prawidłowego
funkcjonowania rodziny, nie zawsze znajduje potwierdzenie w innych źródłach. Na przykład
według  badań  socjologicznych  i  dostępnych  statystyk  zagroŜenie  sektami  jest  znacznie
mniejszym problemem, niŜ pominięta w programie przemoc w rodzinie. Przemoc w rodzinie
jak  dotychczas  w  naszym  kraju  stanowi  przedmiot  zainteresowania  przede  wszystkim
organizacji pozarządowych, chociaŜ problem ten dotyczy znaczącej części rodzin zarówno w
naszym  kraju  jak  i  w  innych  krajach  świata.  Warto  zatem  przypomnieć,  Ŝe  przemoc  w
rodzinie to zjawisko, które w latach dziewięćdziesiątych społeczność międzynarodowa uznała
za  problem  praw  człowieka.  Organizacja  Narodów  Zjednoczonych,  Rada  Europy  i  Unia
Europejska finansują specjalistyczne programy zorientowane na zapobieganie przemocy oraz
pomoc  ofiarom  i  sprawcom,  organizują  sesje  i  konferencje  poświęcone  tej  tematyce,
uchwalają  dokumenty  i  akty  prawne,  mające  sprzyjać  rozwiązywaniu  tego  problemu  w
krajach  członkowskich.  Rząd  RP  ma  zatem  określone  zobowiązania  i  chociaŜby  z  tego
względu,  pominięcie  tego  problemu  w  programie  nie  znajduje  Ŝadnego  uzasadnienia.  Cele
zawarte  w  programie  nie  zawsze  są  spójne z  działaniami  rządu  prowadzonymi  aktualnie  lub
planowanymi  w  najbliŜszej  przyszłości.  Dotyczy  to  zwłaszcza  proponowanych  zmian  w
systemie  wsparcia  rodzin  dysfunkcyjnych  i  opieki  nad  dzieckiem  osieroconym.
Przewidywane  w  programie  działania  trudno  uznać  za  rozwiązania  zawarte  w  aktualnie
nowelizowanej ustawie o pomocy społecznej. W proponowanej nowelizacji wprowadzono do
ustawy  nowy  rozdział  –  „Opieka  nad  dzieckiem  i  rodziną",  który  ma  stanowić  prawne
podstawy  funkcjonowania  systemu  wsparcia  rodziny  oraz  organizacji  zastępczej  opieki  nad
dzieckiem  w  formie  rodzinnej  (rodziny  zastępcze,  adopcja)  i  instytucjonalnej  (placówki
opiekuńczo-wychowawcze).

NajwaŜniejszym podmiotem kształtującym kierunki polityki rodzinnej jest państwo.

Jego naturalnym partnerem w prowadzeniu polityki na rzecz rodziny są samorządy i
organizacje pozarządowe, w tym wyznaniowe.

Podsumowanie

Program polityki państwa wobec rodziny powinien jasno określać cele (hierarchię

celów) wynikające z aktualnej diagnozy sytuacji rodzin i trendów demograficznych,
instrumenty słuŜące ich realizacji, podmioty prowadzące tę politykę, a takŜe wskazywać
ź

ródła finansowania. Skuteczność programu zaleŜy od właściwego wyboru celów i przyjęcia

adekwatnych do nich instrumentów. Program polityki prorodzinnej powstał na podstawie

Dz.U. 2000 nr 103 poz. 1097 Ustawa z dnia 26 pa

dziernika 2000 r. o zmianie ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii.

„Raportu  o  sytuacji  polskich  rodzin",  który  bazował  na  danych  pochodzących  z  1997  roku.
Wprowadzone  w  1999  roku  reformy:  ochrony  zdrowia,  administracji,  edukacji  oraz
ubezpieczeń  społecznych,  a  takŜe  wzrost  bezrobocia,  który  nastąpił  w  latach  1998-1999,
stworzyły nowe warunki funkcjonowania polskich rodzin. Napięcia i zagroŜenia występujące
w  trakcie  realizacji  ww.  reform,  mogą  w  efekcie  spowodować  takŜe  uboczne,  trwałe  i
niekorzystne skutki społeczne (np. ograniczenie dostępności do usług medycznych dla wielu
rodzin,  ograniczenia  dostępu  do  wyŜszych  szczebli  szkolnictwa  niektórym  grupom  dzieci,
odkładanie  momentu  zakładania  rodziny  przez  młodych  ludzi  z  powodu  braku  pracy  i
mieszkań).  Program  polityki  prorodzinnej  stanowi  w  duŜej  części  kompilację  elementów
cząstkowych  programów  rządowych,  podporządkowanych  dwóm  programom  polityki
gospodarczo-  finansowej,  uzupełnioną  o  programy  i  działania  o  charakterze  ideowo-
wychowawczym.  Kompleksowość  działań  na  rzecz  rodziny  uzaleŜniona  jest  przede
wszystkim  od  istnienia  programów  resortowych  w  tych  dziedzinach,  które  mają  wpływ  na
kondycję polskich rodzin. Jak widać z perspektywy roku czasu, nie nastąpiły istotne zmiany
w  dostosowaniu  naszego  prawodawstwa  dotyczącego  rodziny,  która  jest  cząstką  szeroko
rozumianej polityki społecznej oprócz wymienionych wcześniej nowelizacji ustaw.

Aczkolwiek sytuacja w Polsce nie jest zła i po dostosowaniu i w dalszej części

stosowaniu prawa unijnego, miejmy nadzieję sytuacja polskich rodzin poprawi się.

W stanowisku negocjacyjnym Polska zadeklarowała, iŜ wdroŜy całość acquis i nie będzie
występowała o okresy przejściowe z wyjątkiem dyrektyw 89/655/EWG i 89/656/EWG.
Polska zastrzegła moŜliwość zastosowania okresu przejściowego w odniesieniu do dyrektywy
90/679/EWG, ostateczna decyzja w sprawie zostanie podjęta po przeprowadzeniu
dodatkowych analiz ekonomicznych.
Ustawy uchwalone:
z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie
niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr 87. Poz. 435);
z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych
ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110). Częściowa harmonizacja z prawem wspólnotowym, proces
niezakończony;
ratyfikacja Europejskiej Karty Społecznej (Dz. U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67);
z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. Nr
139, poz. 932), zadanie zrealizowane zgodnie z Harmonogramem działań implementacyjnych
Narodowej Strategii Integracji;
z dnia 22 sierpnia 1997 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz. U. Nr 139, poz.
932), zadanie zrealizowane zgodnie z Harmonogramem działań implementacyjnych NSI;
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz.
887), zadanie zrealizowane zgodnie z Harmonogramem działań implementacyjnych NSI;
z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.
U. Nr 162, poz. 1118), zadanie zrealizowane zgodnie z Harmonogramem działań
implementacyjnych NSI;
z dnia 28 grudnia 1990 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami
stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19);
z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. z 1997 r.,
Dz. U. Nr 25, poz. 128) .
konieczność uchwalenia ustaw:
o substancjach i preparatach chemicznych - projekt rządowy wpłynął do Sejmu 19 grudnia
1997 r. (Druk Sejmowy nr 151 i 151-A), skierowany do Komisji Gospodarki, w uzasadnieniu
do autopoprawki wnioskodawcy informują, iŜ przedłoŜony projekt powinien doprowadzić do
pełnej zgodności z zobowiązaniem rządu RP sformułowanym w stanowisku negocjacyjnym;

o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze - projekt rządowy, uzyskał pozytywną
opinię końcową KIE o zgodności z prawem UE, wpłynął do Sejmu 1 października 1999
(Druk Sejmowy nr 1407), skierowany do Komisji Gospodarki, Komisji Ochrony Środowiska,
Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki
Regionalnej;
o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw - projekt rządowy,
uzyskał pozytywną opinię KIE o zgodności z prawem UE, harmonizacja z dyrektywą Nr
77/187/EWG, wpłynął do Sejmu 7 października 1999 (Druk Sejmowy nr 1423), skierowany
do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach oraz Komisji Polityki
Społecznej);
dalszych nowelizacji Kodeksu pracy - (np. projekt poselski, Druk Sejmowy 1564 oraz projekt
rządowy, Druk Sejmowy 1565, oba projekty wymagają podjęcia starań dla bardziej
precyzyjnej harmonizacji z acquis communautaire w tym zakresie, potrzebne będą takŜe
dalsze nowelizacje harmonizujące kodeks pracy w wieloma dyrektywami wspólnotowymi);
nowelizacji ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu -
brak informacji o ewentualnym projekcie, wg rządu zmiany powinny wejść w Ŝycie od 1
stycznia 2003 r.;
nowelizacji ustawy o związkach zawodowych - brak informacji o projekcie;
nowelizacji ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegółowych zasadach rozwiązywania z
pracownikami stosunku pracy z przyczyn leŜących po stronie zakładu pracy - brak informacji
o projekcie;
o środkach ochrony indywidualnej - (brak projektu w Sejmie, w zakresie dostosowania do
dyrektywy 89/656/EWG strona polska zapowiedziała - w stanowisku negocjacyjnym -
dostosowanie prawa polskiego w tym zakresie do 31 grudnia 2002 r.);
o tworzeniu europejskich rad zakładowych oraz wyłanianiu ich przedstawicieli - brak
informacji o projekcie;
o zbiorowych stosunkach pracy - brak informacji o projekcie;
nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego - brak informacji o ewentualnym projekcie,
termin uchwalenia w NPPC: 2002 r.;
- nowelizacji ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami
uŜywania tytoniu i wyrobów tytoniowych - zdaniem resortu zdrowia wystarczy
rozporządzenie MZ, brak projektu ustawy,