Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
1
Moduł 4
Programowanie wsparcia dla ucznia
w oparciu o opini
ę
poradni
psychologiczno- pedagogicznej lub/ i
rozpoznanie dokonane na terenie szkoły
Wiesława Machul
Po wykonaniu diagnozy i analizie opinii/ orzeczenia poradni psychologiczno-
pedagogicznej - istotnym elementem pracy z dzieckiem z trudno
ś
ciami w czytaniu
i pisaniu jest umiej
ę
tno
ść
zaplanowania działa
ń
, sporz
ą
dzania wła
ś
ciwego,
adekwatnego do potrzeb programu terapii. Poni
ż
ej dokonana zostanie próba
opisania sposobu wykorzystania informacji z diagnozy i analizy dokumentów
w oparciu o konkretny przykład.
Spróbujmy zaplanowa
ć
prac
ę
z dzieckiem czyli do zrobi
ć
przed rozpocz
ę
ciem
pisania programu wsparcia i jak pisa
ć
program?
Oczywi
ś
cie zanim podejmiemy prac
ę
z dzieckiem musimy:
•
przeprowadzi
ć
sprawdziany wst
ę
pne (czytania i pisania, o których była
mowa we wcze
ś
niejszych modułach kursu)
•
dokona
ć
analizy
opinii
poradni
psychologiczno-
pedagogicznej,
ewentualnie orzeczenia (je
ś
li takowe posiadamy)
Je
ś
li ju
ż
wykonamy to zadanie- zaczynamy planowa
ć
prac
ę
z dzieckiem. Omówimy
kolejne etapy planowania pracy na konkretnym przykładzie. B
ę
dzie to chłopiec
z klasy IV szkoły podstawowej. Jest to Piotr T.
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
2
Wyobra
ź
my sobie,
ż
e nasze dziecko w klasie IV- Piotru
ś
- napisało ze słuchu
i wykonało sprawdzian znajomo
ś
ci liter pisanych w nast
ę
puj
ą
cy sposób:
Powy
ż
ej znajduje si
ę
przykład autentycznej pracy chłopca z klasy IV. Napisał on za
słuchu nast
ę
puj
ą
ce zdanie: „Mały Ja
ś
ś
pi, a ptaki
ć
wierkaj
ą
mu pod oknem”.
Nast
ę
pnie pisał ze słuchu dyktowane litery małe: o, e, u, a, m, i, t, k, d, l, s, r, b, p, n,
c, w, f, g, ł, z, j, ó. Pod nimi zapisywał odpowiadaj
ą
ce im wielkie litery. Zrezygnowano
z dyktowania dwuznaków i zmi
ę
kcze
ń
- chłopiec ich ani nie odczytuje, ani nie
zapisuje, ani nie rozpoznaje (nawet drukowanych).
Analizuj
ą
c zawarte powy
ż
ej dyktando stwierdzamy:
•
kłopoty ze stosowaniem zasady pisowni wielkiej litery na pocz
ą
tku zdania i
w nazwach własnych (2 bł
ę
dy)
•
brak drobnych znaków graficznych np. pisanie „s” zamiast „
ś
” (2 bł
ę
dy)
•
trudno
ś
ci z ró
ż
nicowaniem i- j (2 bł
ę
dy)
•
gubienie liter (samogłosek oraz spółgłosek w zbiegu), sylab (3 bł
ę
dy)
•
mylenie
ć
-
ś
(1 bł
ą
d)
•
brak rozdzielania wyrazów (pisanie ł
ą
czne wyrazów bez odpowiedniego
odst
ę
pu) – 3 bł
ę
dy
•
bł
ę
dne ró
ż
nicowanie ó- u (1 bł
ą
d)
•
nieprawidłowe ró
ż
nicowanie i- y (1 bł
ą
d)
•
mylenie m- n (1 bł
ą
d)
•
mylenie a- o (1 bł
ą
d)
•
opuszczanie wyrazów (1 bł
ą
d)
•
Przestawianie liter (1 bł
ą
d)
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
3
Analiza sprawdzianu znajomo
ś
ci liter wskazuje na:
•
Mylenie 3- E
•
Brak znajomo
ś
ci wielkich liter: L, I, B, Ł, J
Co jeszcze wiemy o Pawle?
W ci
ą
gu 1 minuty przeczytał 5 wyrazów. Czyta po literkach, wielokrotnie odczytuje te
same wyrazy, czyta wolno, nierytmicznie, koncentruje si
ę
na technice czytania. Nie
rozumie czytanego tekstu. W trakcie czytania bardzo si
ę
denerwuje.
Wyniki bada
ń
wykonanych w poradni psychologiczno- pedagogicznej wskazuj
ą
na
przeci
ę
tny (pełna norma wiekowa) iloraz inteligencji. W rozwoju chłopca wyst
ę
puj
ą
liczne dysharmonie. Lepiej rozwini
ę
ta jest sfera niewerbalna. Piotr ma powa
ż
ne
dysfunkcje percepcji słuchowej (dokonuje analizy głoskowej tylko 3- 4- literowych,
łatwych, znanych wyrazów, ma du
ż
e problemy z syntez
ą
głoskow
ą
, nieco lepiej radzi
sobie z analiz
ą
i syntez
ą
sylabow
ą
, ma trudno
ś
ci z ró
ż
nicowaniem głosek
opozycyjnych) oraz zaburzenia percepcji wzrokowej (słaba pami
ęć
wzrokowa,
obni
ż
ona koordynacja wzrokowo- ruchowa i analiza wzrokowa). U Pawła obni
ż
ona
jest równie
ż
sprawno
ść
grafomotoryczna. Mowa prawidłowa. Wypowiada si
ę
zdaniami.
Chłopiec ma nisk
ą
motywacj
ę
do nauki.
Dysponuj
ą
c tak
ą
wiedz
ą
o dziecku przyst
ę
pujemy do sporz
ą
dzenia programu.
Zanim to nast
ą
pi uzupełnimy najpierw
Arkusz post
ę
pów
. Ułatwi to nam planowanie
działa
ń
.
.
Aby uzyska
ć
pełniejsz
ą
wiedz
ę
o rodzajach popełnianych bł
ę
dów w pisaniu
nale
ż
y jeszcze dokona
ć
analizy bł
ę
dów popełnianych w zeszytach
. My w
naszych rozwa
ż
aniach pomin
ę
li
ś
my ten etap, dlatego nasza analiza na
ograniczony charakter.
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
4
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
5
ARKUSZ POST
Ę
PÓW W CZYTANIU I PISANIU
Rok szkolny 2012/2013
Piotr T……
PISANIE- analiza bł
ę
dów:
Rodzaje popełnianych błędów w pisaniu
Rodzaj
sprawdzia
nu
nie
zna
lite
r
Myli
liter
y
Dodaj
e
litery,
sylab
y
Przes
t.
litery,
sylab
y,
wyraz
y
Opusz
-cza
litery,
sylab
y,
wyraz
y
Przestaw
ia litery,
sylaby,
wyrazy
Błędn
y
zapis
dwu-
znakó
w
Błędy w
pisowni
zmiękcz
eń
Pisownia
wyrazów z
utratą
dźwięczno
ści
i
-
j
ó
-
u
rz
-ż
ch
-h
ą-
on
-
o
m,
e-
en
-
em
Pisowni
a
wyrażeń
przyimk
o-wych
Pisown
ia “nie”
Pisown
ia “-by”
Pisown
ia
wielką
literą
Inter-
punkc
ja
Inne
błędy
Ogółe
m
liczba
błędó
w
Sprawdzian
początkowy
L, I,
B,
Ł, J
i- y 1
m-n
1
a-o 1
3-E
1
-
1
3 litery,
sylaby
+ 1
wyrazy
-
Nie zna
ś-ć 1
-
2
1
-
-
-
-
-
-
2
-
2 brak
drobnych
znaków
3 brak
rozdziela
nia
wyrazów
25
Sprawdzian
końcowy
Uwagi odno
ś
nie planowania
ć
wicze
ń
w pisaniu:
Tabelka pokazuje kolejno
ść
planowania
ć
wicze
ń
w pisaniu- rozpoczynamy od strony lewej do prawej.
Oznacza to,
ż
e kolejno
ść
pracy nad opanowaniem umiej
ę
tno
ś
ci pisania b
ę
dzie nast
ę
puj
ą
ca:
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
6
1. opanowanie znajomo
ś
ci liter (wielkie litery L, I, B, Ł, J)
2. utrwalanie znajomo
ś
ci liter, praca nad literami, które s
ą
mylone (ró
ż
nicowanie
a-o), ( i- y- ró
ż
nicowanie słuchowe), (3-E), (ró
ż
nicowanie m- n), (ró
ż
nicowanie
ś
-
ć
), (w tym przypadku nale
ż
y dobrze utrwali
ć
jedn
ą
z mylonych liter poprzez
ró
ż
ne techniki wielozmysłowego uczenia si
ę
- przykłady b
ę
d
ą
opisane
w module 6 kursu)
3. utrwalanie znajomo
ś
ci dwuznaków
4. ró
ż
nicowanie i- j
5. ró
ż
nicowanie ó- u
6. pisownia wielk
ą
liter
ą
Uwaga: wskazane w tabelce inne bł
ę
dy: pomijanie drobnych znaków graficznych
oraz brak rozdzielania wyrazów (
ć
wiczenia w tym zakresie b
ę
dziemy prowadzi
ć
w dowolnych momentach pracy).
Jeszcze jedna uwaga-
nie powinna decydowa
ć
o kolejno
ś
ci pracy
z dzieckiem ilo
ść
bł
ę
dów, ale ich rodzaj.
W analogiczny sposób mo
ż
emy dokonywa
ć
analizy poziomu graficznego pisma.
Poni
ż
ej znajduje si
ę
na naszym przykładzie taka analiza.
Zaburzony
Tempo
Rodzaj
sprawdzi
anu
Bez
zastrzeż
eń
Wadli
wy
kształt
Brak
propor
cji
Brak
łączenia
lub
niewłaści
we
połączeni
a
Nierów
ne
pochyle
nie
Mało
czytel
ne
Inne
cech
y
pis
ma
Bardz
o
szybk
ie
Szybk
ie
Przecięt
ne
Wol
ne
Bard
zo
woln
e
początko
wy
X
X
X
końcowy
Ale najpierw, aby pisa
ć
program musimy jeszcze dokona
ć
analizy umiej
ę
tno
ś
ci
czytania
.
To wła
ś
ciwie poziom czytania wyznaczy kolejno
ść
pracy.
Dokonajmy wi
ę
c analizy wyników sprawdzianów czytania.
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
7
Analiza czytania:
Sprawdzian
Technika cztania
Błędy w czytaniu
Tempo
Rozumienie czytanego tekstu
Płynnie,
całościo
-
wo
Całościo-
wo, bez
płynnośc
i
Sylabam
i (z
syntezą,
bez
syntezy)
Głoskam
i (z
syntezą,
bez
syntezy)
Metod
miesza
-
ną
Nie
czyta
/ nie
zna
liter
Nie zna liter
Myli
liter
y
Zmienia
kolejność
, gubi się
Zgaduje,
przekręc
a
Dodaj
e
litery,
sylaby
Ilość
błędów
w
czytani
u
Ilość
wyrazów
prze-
czytanyc
h w ciągu
1 min.
Nie
rozumi
e
Rozumi
e ogólny
sens
Wskaże
związki
przy-
czynowo
-
skutkow
e
Zapamię
-
tuje
istotny
sens
wraz ze
szczegó+
łami
Wyciąg
a
wnioski
na
podsta-
wie
tekstu
początkow
y
-
-
-
gł. z
syntezą
-
-
Dwuznaki,
zmiękczeni
a
a-o,
m-n,
b-d
-
X
-
7
5
X
-
-
-
-
końcowy
Wiemy ju
ż
,
ż
e Piotr czyta bardzo wolno, nierytmicznie, w bardzo wolnym tempie- wi
ę
c
prac
ę
z nim rozpoczniemy od nauki
czytania, równolegle b
ę
dziemy prowadzi
ć
ć
wiczenia w pisaniu.
Przykładowy program pracy z Piotrem zamieszczamy poni
ż
ej:
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
Oprac. Wiesława Machul
PROGRAM
zaj
ęć
korekcyjno- kompensacyjnych
Imi
ę
i nazwisko dziecka: Piotr T.
Szkoła, klasa: Szkoła Podstawowa w X, klasa IV
Cele programu: po zako
ń
czeniu zaj
ęć
dziecko:
o
zna i poprawnie odczytuje wszystkie litery drukowane,
o
zna i poprawnie zapisuje wszystkie litery pisane,
o
odczytuje poprawnie wyrazy zawieraj
ą
ce,
o
zapisuje poprawnie wyrazy bez gubienia i mylenia liter,
o
umie odczyta
ć
zapisane przez siebie wyrazy,
Dział
programu
Czas
realizac
ji
Tre
ść
programu
Wyrównywanie deficytów i zaburze
ń
rozwojowych
o
Ć
wiczenia sprawno
ś
ci manualnej
- techniki przestrzenne (układanki, dobieranki, lepienie,
wycinanie, nawlekanie koralików, konstrukcje z klocków)
- techniki płaskie (malowanie, rysowanie, wydzieranie,
stemplowanie, wyszywanie)
o
Ć
wiczenia graficzne (rysowanie po
ś
ladzie, labirynty,
kalkowanie)
o
Kształtowanie percepcji wzrokowej (w tym analizy i syntezy
wzrokowej) na obrazkach, figurach, konturach, obrazkach
tematycznych, literach i kształtach literopodobnych.
- rozpoznawanie tre
ś
ci obrazka, dobieranie par obrazków,
figur, konturów, liter, sylab, wyrazów
- segregowanie w grupy tematyczne
- wyszukiwanie w wi
ę
kszej cało
ś
ci elementów- wzorów,
kształtów, liter, sylab, wyrazów
- wyszukiwanie ró
ż
nic i podobie
ń
stw
- dobieranie cz
ęś
ci do cało
ś
ci
- układanie z cz
ęś
ci (z wzorem, z pami
ę
ci, bez wzoru)
o
Usprawnianie pami
ę
ci wzrokowej
- odtwarzanie z pami
ę
ci obrazków, figur i wzorów, rytmów
a) usprawnianie
motoryki oraz
funkcji
kinestetyczno-
ruchowych i
sprawno
ś
ci
manualnej
b) usprawnianie
funkcji
W
t
o
k
u
k
a
ż
d
y
c
h
z
a
j
ę
ć
o
Wzbogacanie słownictwa (ko
ń
czenie zda
ń
, rozwijanie zda
ń
,
budowanie zda
ń
, tworzenie wypowiedzi na podany temat itp.)
o
Wdra
ż
anie
do
słuchania
i
wykonywania
polece
ń
(wykonywanie polece
ń
zgodnie z usłyszan
ą
instrukcj
ą
)
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
Oprac. Wiesława Machul
wzrokowych i
orientacji w
kierunkach
c) usprawnianie
funkcji
słuchowych oraz
mowy
o
Ć
wiczenia wra
ż
liwo
ś
ci słuchowej: ró
ż
nicowanie d
ź
wi
ę
ków z
otoczenia, ró
ż
nicowanie usłyszanych d
ź
wi
ę
ków instrumentów
muzycznych, ró
ż
nicowanie d
ź
wi
ę
ków wysokich i niskich,
d
ź
wi
ę
ków krótkich i długich, d
ź
wi
ę
ków gło
ś
nych i cichych,
odtwarzanie struktur d
ź
wi
ę
kowych. Odtwarzanie rytmu
o
Ć
wiczenia słuchu fonematycznego
- ró
ż
nicowanie (b-p, t-d, k-g, w-f, p-pi, b-bi, n-ni, k-ki itp.)-
prowadzenie
ć
wicze
ń
na głoskach w izolacji, na sylabach,
wyrazach i zdaniach
o
Usprawnianie analizy i syntezy słuchowej
- analiza i synteza wyrazowa zda
ń
(liczenie wyrazów w
zdaniach,
układanie
zda
ń
z
usłyszanych
wyrazów,
korygowanie usłyszanych zda
ń
)
- analiza sylabowa wyrazów (liczenie sylab w wyrazach,
lokalizacja sylab)
- analiza i synteza głoskowa wyrazów (wysłuchiwanie głoski
na pocz
ą
tku wyrazu, na ko
ń
cu wyrazu, składanie wyrazów z
usłyszanych głosek, wydzielanie poszczególnych głosek w
usłyszanych wyrazach)
- tworzenie wyrazów poprzez dodanie, odj
ę
cie, zamian
ę
głoski
w wyrazie
- rozpoznawanie powtarzaj
ą
cej si
ę
głoski w wyrazie
- wskazywanie ró
ż
nic w parach usłyszanych wyrazów
- wskazywanie powtarzaj
ą
cej si
ę
głoski w usłyszanych
wyrazach
-
wyszukiwanie
wyrazów
krótszych
ukrytych
w
wypowiadanych słowach
- tworzenie i rozpoznawanie rymów
o
Ć
wiczenie pami
ę
ci słuchowej
- powtarzanie zda
ń
, sylab, wyrazów, cyfr itp.
o
Ć
wiczenie integracji wzrokowo- słuchowej –
ć
wiczenia z
rytmem, muzyk
ą
. Odtwarzanie usłyszanego rytmu układem
graficznym. Odtwarzanie widzianego graficznego układu
odpowiednim rytmem.
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
Oprac. Wiesława Machul
Rozwijanie
umiej
ę
tno
ś
ci
czytania
W
t
o
k
u
k
a
ż
d
y
c
h
z
a
j
ę
ć
o
Rozpoznawanie kształtu liter, utrwalanie liter: a, o, b, d, m, n
oraz dwuznaków i zmi
ę
kcze
ń
. Dobieranie liter małych i
du
ż
ych, liter pisanych i drukowanych. Ró
ż
nicowanie liter
podobnych kształtem.
o
Tworzenie, czytanie i pisanie sylab dwuliterowych otwartych
o
Tworzenie, czytanie i pisanie wyrazów zło
ż
onych z sylab
dwuliterowych otwartych
o
Tworzenie, czytanie i pisanie sylab trzyliterowych zamkni
ę
tych
o
Czytanie i pisanie wyrazów dwusylabowych (sylaba otwarta
+ zamkni
ę
ta, zamkni
ę
ta + otwarta, zamkni
ę
ta + zamkni
ę
ta)
o
Czytanie i pisanie wyrazów dwusylabowych ze zbiegiem
spółgłosek
o
Czytanie i pisanie wyrazów wielosylabowych
o
Czytanie i pisanie wyrazów o zró
ż
nicowanej strukturze
o
Czytanie i pisanie wyrazów z dwuznakami
o
Doskonalenie płynno
ś
ci i poprawno
ś
ci czytania poprzez
ró
ż
norodne formy czytania (naprzemienne, z przesłon
ą
,
wska
ź
nikiem, tekstów z lukami, czytanie selektywne itp.)
o
Kształcenia nastawienia na rozumienie tekstu.
Ć
wiczenia
cichego czytania ze zrozumieniem
Rozwijanie
umiej
ę
tno
ś
ci
pisania
W
t
o
k
u
k
a
ż
d
y
c
h
z
a
j
ę
ć
o
Opanowanie liter pisanych wielkich: L, I, B, Ł, J
o
Ró
ż
nicowanie mylonych liter a-o, m-n,
o
Prowadzenie
ć
wicze
ń
w pisaniu równolegle do
ć
wicze
ń
w
czytaniu
o
Koncentracja na prawidłowym zapisie wyrazów ( bez gubienia,
dodawania, powtarzania liter, sylab)- pisanie naprzemienne z
wykorzystaniem dwóch kolorów (zaznaczanie na przemian
sylab innym kolorem). Uzupełnianie tekstów z lukami (teksty z
brakuj
ą
cymi sylabami, teksty z brakuj
ą
cymi literami)
o
Pisownia dwuznaków (sz, cz, szcz, dz, d
ż
, d
ź
)
o
Pisownia zmi
ę
kcze
ń
i ró
ż
nicowanie
ś
-si,
ć
-ci, n-ni,
ź
-zi, d
ź
-dzi
przed samogłosk
ą
i spółgłosk
ą
, pisownia zmi
ę
kcze
ń
na ko
ń
cu
wyrazu
Kurs:
Wsparcie dla uczniów z trudnościami w uczeniu się
Oprac. Wiesława Machul
Zamierzenia
wychowawcze
W
m
ia
r
ę
p
o
tr
z
e
b
o
Zintensyfikowa
ć
zadania maj
ą
ce charakter zabaw i gier
o
Wprowadza
ć
zach
ę
ty, pochwały opisowe, docenia
ć
wkład
pracy
o
Organizowa
ć
sytuacje umo
ż
liwiaj
ą
ce doprowadzanie zada
ń
do ko
ń
ca
o
Uczy
ć
odporno
ś
ci na sytuacje trudne
o
Zapewni
ć
aktywny udział w zaj
ę
ciach, kształtowa
ć
wła
ś
ciw
ą
motywacj
ę
o
Wykorzystanie elementów zabaw, gier dydaktycznych, bajek
sprzyjaj
ą
cych odreagowaniu napi
ęć
emocjonalnych
Współpraca z
rodzicami
W
m
ia
r
ę
p
o
tr
z
e
b
,
w
t
ra
k
c
ie
u
d
z
ia
łu
r
o
d
z
ic
ó
w
w
z
a
j
ę
c
ia
c
h
,
w
t
ra
k
c
ie
r
o
z
m
ó
w
i
n
d
y
w
id
u
a
ln
y
c
h
,
s
p
o
tk
a
ń
g
ru
p
o
w
y
c
h
d
la
ro
d
z
ic
ó
w
o
Pokaz
ć
wicze
ń
do wykonywania przez rodziców w domu
o
Nauczenie rodziców sposobów doskonal
ą
cych w oparciu o
metod
ę
: czytanie naprzemienne sukcesywnie utrudniane
1
o
Pokaz dla rodziców, w jaki sposób nale
ż
y korygowa
ć
bł
ę
dy w
pisaniu
o
Konsultacje i rozmowy z rodzicami zmierzaj
ą
ce do zmiany
postaw wychowawczych- podkre
ś
lanie mocnych stron,
stosowanie skutecznych pochwał opisowych
o
Współpraca z rodzicami w zakresie zapewnienia wła
ś
ciwej
frekwencji
na
zaj
ę
ciach
(monitorowanie
frekwencji
i
informowanie rodziców w razie potrzeby)
o
Zapoznanie rodziców z realizowanym programem i z jego
celami
o
Ustalenie form i zasad kontaktu z rodzicami (cz
ę
stotliwo
ść
,
forma kontaktu- telefoniczna, pisemna itp.)
1
Ten sposób nauki czytania zostanie omówiony podczas przedostatniego modułu.