Wykład 34

Wykład 34

Ks. Mirosław Łanoszka

Bliskość zbawienia mesjańskiego (Księga Zachariasza)

Prowadzący: Co wiemy o Ŝyciu i dziele proroka Zachariasza?

Wykładowca:  Po  Księdze  Aggeusza  na  miejscu  jedenastym  w  zbiorze  Dwunastu  Proroków  znajduje
się Księga Zachariasza. Hebrajskie imię proroka Zekar-jah znaczy „oby Bóg (Jahwe) pamiętał”. Z tek-
stu samej księgi dowiadujemy się, Ŝe Zachariasz był synem Berekiasza, syna Iddo (Za 1,1.7). Księga
Ezdrasza (5,1;6,14) wspomina „Zachariasza, syna Iddo”, jako tego, który wzywał lud izraelski do od-
budowy  świątyni,  a  w  Księdze  Nehemiasza  (12,16)  pojawia  się  Zachariasz,  który  jest  głową  kapłań-
skiego  rodu  Iddo.  Z  powodu  wyraźnego  zainteresowania  świątynią  i  jej  liturgią,  a  takŜe  wzmianką  o
ojcu Zachariasza, którym był znajdujący się na liście kapłanów wracających z wygnania babilońskiego
Iddo (Ne 12,4.16), część uczonych sugeruje,  Ŝe sam  prorok  mógł być  równieŜ kapłanem.  Księga Za-
chariasza z powodu istotnych róŜnic literackich i teologicznych dzieli się na dwa odrębne dzieła, które
mają równieŜ dwóch róŜnych autorów. Pierwsze z nich tworzą rozdziały Za 1-8, nazywane Pierwszym
Zachariaszem  (Proto-Zachariasz),  albo  po  prostu  Zachariaszem,  natomiast  drugie  obejmuje  fragment
Za 9-14, określany  umownie Drugim Zachariaszem (Deutero-Zachariasz). Pierwsza część  tego pisma
zawiera autentyczne wyrocznie proroka działającego w szóstym stuleciu przed Chr. Wypowiedzi z te-
go okresu moŜna datować dokładnie na lata 520-518 przed Chr. Ówczesna sytuacja historyczna, kiedy
to Zachariasz doświadczał wizji i słyszał BoŜe słowa, jest taka sama jak kontekst religijny i polityczny
wystąpień  Aggeusza.  Posłannictwo  Zachariasza  wypełniała  świadomość  bliskości  królestwa  mesjań-
skiego,  dlatego  prorok  pragnie  odpowiednio  przygotować  swój  naród  na  zamieszkanie  pośród  niego
samego Boga. Nic zatem dziwnego, Ŝe Księga Zachariasza podkreśla w tym względzie znaczenie Jero-
zolimy,  a  zwłaszcza  wagę  odbudowy  świątyni  na  Syjonie,  gdzie  jest  mieszkanie  Boga.  Zachariasz
uwypuklił  takŜe  rolę  Jozuego  i  Zorobabela,  którzy  jako  przedstawiciele  władzy  religijnej  i  cywilnej,
mieli działać wspólnie dla dobra mesjańskiego ludu. Druga część tego pisma (Za 9-14), która prawdo-
podobnie  pochodzi  od  anonimowego  proroka  z  IV  w.  przed  Chr.,  zawiera  bardzo  waŜne  zapowiedzi
mesjańskie i eschatologiczne, które są często cytowane przez autorów Nowego Testamentu.

Prowadzący: Naszkicujmy zatem najwaŜniejsze elementy religijnego przesłania Księgi Zachariasza.

Wykładowca: Przypomnijmy, Ŝe dominującym tematem pierwszej części Księgi Zachariasza, na którą
składa się zbiór wizji uzupełniony róŜnymi dodatkami, jest nadejście królestwa mesjańskiego. Będzie to
czas zbawienia, kiedy to Bóg zamieszka pośród swojego ludu, udzielając hojnie swojego błogosławień-
stwa Izraelowi, a takŜe pogańskim narodom. Bliskość królestwa mesjańskiego, realizującego się w Bo-
Ŝ

ym zamieszkaniu pośród ludu, sprawia, Ŝe prorok wszystkie swoje pouczenia kieruje do narodu, by w

ten sposób przygotować go na te wydarzenia. Ta pierwsza część dzieła Zachariasza (Za 1-8) charaktery-
zuje się niezwykłym językiem obrazów literackich i symboli, bliskich apokaliptycznemu stylowi. O ile
klasyczne proroctwo włącza zapowiedzi BoŜego sądu w bieg historycznych wydarzeń, to apokaliptyka
widzi ten element w finalnym akcie dziejów ludzkości. ChociaŜ Zachariasz posługuje się typowymi dla
apokaliptycznego stylu komponentami (wizje, angelologia, motywy mitologiczne, idea odnowienia świa-
ta), to jednak umieszcza zapowiadane wydarzenia zbawcze w ramach historycznej perspektywy, stąd
moŜna mówić, Ŝe jest on prekursorem tego nurtu. Dzieło Zachariasza jest przepojone mesjanizmem. W
pierwszych sześciu rozdziałach zbawcze nadzieje i zapowiedzi zostały odniesione do postaci Zorobabela
i Jozuego, natomiast wizja mesjańskich czasów znajduje się w Za 7-14. Religijne przesłanie drugiej czę-
ś

ci Zachariasza (Za 9-14) zostało zawarte w całej kolekcji proroctw, których motywem przewodnim jest

temat zbawienia mesjańskiego. Drugi Zachariasz zapowiada, Ŝe to zbawienie dokona się po zwycięŜeniu
wrogów Judy, po którym nastanie uniwersalne królestwo BoŜe. W wyniku tej eschatologicznej walki

dokona się odrodzenie całej rzeczywistości i zjednoczenie rodzaju ludzkiego. Mamy tutaj do czynienia
ze zbawczym działaniem Boga-Zbawiciela, w którym nie pojawia się postać Mesjasza. Jednak w drugiej
części  Księgi  Zachariasza  znajdują  się  równieŜ  fragmenty  zawierające  mesjanizm  osobowy,  w  których
autor do tradycyjnego obrazu Mesjasza dodaje kilka nowych cech. Drugi Zachariasz mówi, Ŝe ten Me-
sjasz  jest  pokornym  królem,  który  przybywa  na  osiołku  do  Jerozolimy,  by  przynieść  miastu  pokój  i
chwałę (Za 9,9-10). Autor kreśląc kolejne nowe rysy postaci Mesjasza osobowego dodaje, Ŝe ten spra-
wiedliwy  i  skromny  król  jest  równieŜ  dobrym  pasterzem,  troszczącym  się  o  owce  (Za  11,4-17),  który
złoŜy z siebie ofiarę przebłagalną (Za 12,1-13,6). Ewangeliści wiele razy odwołują się do tekstu Zacha-
riasza  (9-14)  w  opisach  męki  Chrystusa.  Uroczysty  wjazd  Jezusa  na  „źrebięciu  oślicy”  do  Jerozolimy
przed  męką (por. Mt 21,1-11) został zinterpretowany jako wypełnienie proroctwa Zachariasza (Za  9,9-
10). Pan Jezus odwołał się do fragmentu Za 13,7, kiedy zapowiadał ucieczkę swoich uczniów po aresz-
towaniu w Ogrodzie Oliwnym (Mt 26,31; Mk 14,27). Kiedy Ewangelista Mateusz mówi o kupnie pola
Garncarza  za  srebrniki  porzucone  przez  Judasza  (Mt  27,7)  stwierdza  wypełnienie  się  proroctwa  Za
11,13.  TakŜe  ewangelista  Jan  (J  19,37)  w  opisie  przebicia  boku  Chrystusa  na  krzyŜu  nawiązuje  do  Za
12,10.  Autorzy  Ewangelii  wybierając  poszczególne  teksty  Zachariasza  wskazali  na  ich  mesjański  sens.
Drugi  Zachariasz  przekazuje  nam,  Ŝe  zbawcze  działanie  Boga  i  Jego  Mesjasza  osiągnie  swój  finał  w
ustaleniu nowego nieba i nowej ziemi oraz nowego ludu BoŜego.

Ks. Piotr Łabuda

Apokalipsa św. Jana

Prowadzący: Apokalipsa św. Jana – księga, która dla wielu jest tajemnicą i zagadką. Chyba rzeczywi-
ś

cie księga ta jest dla nas jakby zakrytą.

Wykładowca:  Dla  wielu  chrześcijan  Księga  Apokalipsy  jest  niezwykle  tajemniczą.  Jest  to  po  części
zrozumiałe,  jeśli  się  pamięta,  Ŝe  jej  treść,  której  podstawowym  środkiem  wyrazu  jest  symbol,  który
niejako  z  załoŜenia  zawiera  w  sobie  wiele  niejasności  i  często  niepokoi  człowieka.  MoŜna  jednak,  a
nawet trzeba chcieć tę księgę – Objawienie dane św. Janowi, poznawać.

Prowadzący: Co oznacza nazwa „apokalipsa”?

Wykładowca: Pierwszy wiersz ostatniej Księgi Nowego Testamentu staje się równocześnie jej tytułem:
Apokalypsis, tzn. Objawienie. Nie jest to jednak termin związany wyłącznie z ostatnią księgą Nowego
Testamentu. Występuje on bowiem często w tekstach biblijnych. Najczęściej przez słowo objawienie –
apokalipsa, rozumiemy objawienie się Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego sądu Boga, chwały Boga,
chwały Jezusa, objawieniu się synów BoŜych i wiary. Jednocześnie słowo to oznacza dar odkrywania
rzeczy tajemnych, udzielonym wybranym chrześcijanom, który to dar daje im głębsze poznanie.

Słowo apokalipsa, oznaczające odkrycie czegoś nieznanego, będąc tytułem ostatniego nowotestamen-
talnego pisma, jest terminem technicznym na określenie całego gatunku literackiego, do którego naleŜy
wiele pism o podobnym charakterze. Wato pamiętać, Ŝe na terenach Judei literatura określana mianem
apokaliptycznej przeŜywała swój rozkwit między między powstaniem machabejskim a powstaniem
Bar Kochby (lata 170 przed Chr. a 135 po Chr). Powstające wtedy dzieła miały za zadanie obronę tra-
dycji oraz zapowiedź wyzwolenia Izraela z ucisku.

Prowadzący: Patrząc jednak na język Apokalipsy św. Jana, moŜna rzeczywiście odczuć swoistego ro-
dzaju zniechęcenie.

Wykładowca: Jest rzeczą znamienną, Ŝe w księdze Apokalipsy zauwaŜamy liczne wady językowe.
Według niektórych komentatorów Ŝaden inny dokument literacki staroŜytnego świata greckiego nie
charakteryzuje się tak duŜą ilością błędów gramatycznych i składniowych. Czasami moŜna nawet od-
nieść draŜnienie, iŜ autor Apokalipsy celowo lekcewaŜy wszystkie podstawowe reguły greckiej grama-
tyki i składni.

Według niektórych znacząca liczba błędów i niekonsekwencji czasowych w stosunku do klasycznej
greki moŜe być efektem słabego przekładu z aramejskiego oryginału. Pogląd ten jednak nie wydaje się
słusznym. Bardziej moŜliwą wydaje się opinia według której słaby język grecki moŜe być wynikiem
tego, Ŝe autor księgi pisał w j. greckim, myśląc po hebrajsku.

Mówiąc o języku Księgi Apokalipsy, naleŜy podkreślić duŜą ilości liczb, symboli, obrazów. Elementy
te będąc charakterystycznymi dla tego gatunku literackiego, stają się problemem dla czytelnika.

Prowadzący: Wydaje się, Ŝe sam tekst Apokalipsy wskazuje czas i miejsce powstania Księgi Objawień

Wykładowca: Rzeczywiście, na samym początku autor stwierdza: „Ja, Jan, wasz brat i współuczestnik
w ucisku i królestwie, i wytrwałości w Jezusie, byłem na wyspie, zwanej Patmos, z powodu słowa Bo-
Ŝ

ego i świadectwa Jezusa. Doznałem zachwycenia w dzień Pański i posłyszałem za sobą potęŜny głos

jak gdyby trąby mówiącej: «Co widzisz, napisz w księdze i poślij siedmiu Kościołom»” (Ap 1, 9-11).
Z tych słów moŜna wnioskować, iŜ Jan otrzymał objawienie dotyczące siedmiu Kościołów na wyspie
Patmos w niedzielę. Jednak ze względu na wyniki krytyki redakcji ów termin i miejsce niektórzy ko-
mentatorzy łączą jedynie z siedmioma listami, niekoniecznie z resztą Apokalipsy.

Według św. Ireneusza i innych staroŜytnych pisarzy Apokalipsa powstała pod koniec panowania cesa-
rza Domicjana (81-96), czy teŜ Wespazjana (69-79). Są jednak i świadectwa (np. Kanon Muratoriego),
według których ostatnia Księga Nowego Testamentu powstała za czasów prześladowań Nerona (54-
68).

Współcześni komentatorzy, którzy podkreślają jedność całego tekstu Apokalipsy mówią o powstaniu
Apokalipsy w czasach Domicjana. Ci zaś, którzy opowiadają się za dłuŜszym procesem redakcyjnym,
czyli powstawaniem Apokalipsy w dzisiejszym kształcie w pewnych etapach, mówią o powstaniu
pierwszych tekstów za czasów Nerona, potem o złoŜeniu i publikacji całości, co mogło mieć miejsce
za czasów cesarza Domicjan, czy nawet Wespazjana.

Większość jednak komentatorów jako najbardziej prawdopodobny czas powstania tej księgi uznaje lata
90-95. Gdy idzie o miejsce powstania, to sam tekst przemawiają za terenami Azji Mniejszej. RównieŜ
wzmianka o wyspie Patmos wskazuje na region Azji Mniejszej.

Prowadzący: Czy autorem Apokalipsy jest św. Jan – autor czwartej Ewangelii, czy teŜ listów? Czy sa-
ma Księga Objawienia przekazuje jakieś informacje o autorze?

Wykładowca: W Księdze Apokalipsy jej autor czterokrotnie nazywa siebie Janem (Ap 1,1.4.9; 22,8).
Jest to znamienne, Ŝe w odróŜnieniu od innych pism apokaliptycznych autor ostatniej księgi Nowego
testamentu nie ucieka się on do pseudonimu, ale wymienia swoje własne imię. Autor Apokalipsy okre-
ś

la się jako sługa Jezusa Chrystusa, i równocześnie sługa Boga (Ap 1,1).

Poza jednak danymi, które moŜna znaleźć w samym tekście biblijnym, posiadamy takŜe liczne świa-
dectwa pierwszych wieków, które odnoszą się do kwestii autorstwa Apokalipsy. Analizując te pisma
moŜna wyróŜnić dwa poglądy Ojców Kościoła na temat autorstwa Apokalipsy: pierwszy reprezentują
pisarze, którzy wypowiadają się za autorstwem Jana Apostoła, są jednak i tacy, którzy mają wątpliwo-
ś

ci co do Janowego autorstwa Apokalipsy.

Do komentatorów i świadectw przyjmujących Janowe autorstwo naleŜą: św. Justyn, który stwierdza,
Ŝ

e autorem Apokalipsy jest Jan, jeden z Apostołów Chrystusa; Kanon Muratoriego, w którym autor

Apokalipsy jest nazwany uczniem Pańskim i poprzednikiem Apostoła Pawła; św. Ireneusz, który wie-
lokrotnie określa autora Apokalipsy uczniem Pańskim, który spoczywał na piersi Pana. W podobnym
tonie wypowiadają się takŜe Klemens Aleksandryjski, Hipolit Rzymski, Tertulian, Orygenes. Wszyst-
kie te i inne komentarze Ojców Kościoła, świadczą o tym, Ŝe do początku III w. po Chrystusie Apoka-
lipsa uwaŜana była za prawdziwe pismo apostolskie na całym Wschodzie.

Dopiero na przełomie II/III wieku na Zachodzie powstają pierwsze wątpliwości, które powstawały naj-
częściej z niezrozumienia tekstu oraz kłopotów doktrynalnych. W końcu jednak, zamykając dyskusję,
za autorstwem Jana Apostoła wypowiedzieli się św. Atanazy i św. Augustyn. Od tej pory autorstwo
apostolskie nie było juŜ podwaŜane. Potwierdzeniem tego jest stanowisko św. Hieronima, który nie ma
Ŝ

adnych wątpliwości w tej kwestii.

Prowadzący: Kim są adresaci przesłania Księgi Apokalipsy?

Wykładowca: MoŜna powiedzieć, Ŝe ostatnia Księga Nowego Testamentu jest skierowana do dwóch
grup adresatów: bliŜszych i dalszych.

BliŜszymi adresatami przesłania św. Jana są wymienieni członkowie poszczególnych Kościołów Azji
Mniejszej: wspólnoty w Efezie, Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii i Laodycei. O wybo-
rze tych właśnie wspólnot zadecydowało prawdopodobnie to, Ŝe znajdowały się one pod opieką Jana,
który jak się wydaje załoŜył je i odwiedzał. Liczba – siedem, zastosowana przy ich wymienianiu praw-
dopodobnie ma swoje korzenie historyczne, ale ma takŜe znaczenie symboliczne. Poprzez wymienie-
nie siedmiu Kościołów autor podkreśla, Ŝe adresatami listów i Apokalipsy byliby wszyscy chrześcija-
nie Azji Prokonsularnej.

Dalszymi adresatami Apokalipsy są chrześcijanie całego Kościoła powszechnego, Ŝyjący w kolejnych
wiekach.  Tradycja  kościoła  podkreśla,  Ŝe  adresatów  nie  moŜna  sprowadzić  tylko  do  Kościołów  Azji
Mniejszej. Stąd Księga Apokalipsy, podobnie jak i inne pisma nowotestamentalne, wykracza poza cza-
sy  w  których  Ŝył  autor  natchniony  i  sięga  aŜ  po  czasy  eschatologiczne  Kościoła.  Adresatami  zatem
ostatniej  Księgi  Nowego  Testamentu  jest  cały  Kościół  Chrystusowy,  działający  na  przestrzeni  kolej-
nych wieków. Na to właśnie, według wielu komentatorów wskazuje wymienienie siedmiu kościołów.

Prowadzący: Przyjmując rzecz jasna, Ŝe adresatami jest wspólnota uczniów Chrystusa, która Ŝyła i Ŝyje
na przestrzeni wieków, rzeczą znamienna wydaje się być jednak fakt, Ŝe Jan wymienia te, a nie inne
wspólnoty znajdujące się w pobliŜu Efezu.

Wykładowca: Rzeczywiście Jan wymienia Efez, Smyrnę, Pergamon, Tiatyrę, Sardes, Filadelfię, i Lao-
dyceę. Miasta te, będąc siedzibami siedmiu Kościołów, leŜały na terenie Azjatyckiej prowincji rzym-
skiej

. Pod panowanie Rzymian ziemie te przeszły za sprawą testamentu króla Pergamonu, przekazują-

cego te tereny pod władzę Rzymu. Stad teŜ, po zajęciu tych terenów przez wojska rzymskie tereny te
otrzymały nazwę Azja Prokonsularna. W jej skład wchodziły tereny Mizji, Lidii, Karii, część Frygii i
zachodnia, niezmiernie bogata część Azji.

Mając duŜą autonomię, miasta te rozwijały się niezwykle dynamicznie. Będąc jednak pod szczególnym
wpływem kultury hellenistycznej, jak równieŜ licznych kultów pogański, naraŜone one były na demo-
ralizacje. Demoralizacja ta odzwierciedlała wady religii synkretycznych, które zostały surowo napięt-
nowane przez chrześcijaństwo. Synkretyzm, który dość powszechnie panował na tych terenach, swoje
ź

ródło miał w znaczącej mierze w połoŜeniu tych miast. LeŜały bowiem one na skrzyŜowaniu dróg

Przez staroŜytnych historyków miasta te zaliczane były do szczególnie waŜnych. Rezydowały w nich lokalne zarządy,

tzw. capita conventus.

między  Europą  a  Azją.  Stąd  teŜ  następował  rozwój  róŜnych  kultów.  Z  Egiptu  pochodziły  wierzenia
związane z czcią Izydy, z Syrii przeniesiony został kult bogini Atargatis (utoŜsamianej z Asztarte czy
Afrodytą),  z  Frygii  pochodził  kult  Cybele,  wielkiej  matki  bogów,  z  czasem  teŜ  w  miastach  tych  po-
wstał  kult  władców  Rzymu.  Rzym  cesarski  zaś  tolerował  i  popierał  wszelkie  kulty  i  wierzenia,  jeśli
tylko nie kolidowały one z interesami cesarstwa.

Z czasem szczególnego znaczenia zaczął nabierać kult cesarzy. Począwszy od cesarza Oktawiana cen-
trum tego kultu stało się miasto Pergamon, w którym wybudowano świątyni Augusta. Później, juŜ za
czasów cesarza Tyberiusza, przywilej budowy świątyni ku czci władcy uzyskała Smyrna, później zaś
Efez, Sardes i Milet.

Kościoły Azji Mniejszej gromadzące judeochrześcijan jak i nawróconych na chrześcijaństwa spośród
pogan musiały zajmować stanowiska wobec tych tendencji, które były niezgodne, a bardzo często tak-
Ŝ

e i wrogie chrześcijaństwu. Kulty bałwochwalcze łącząc się bardzo często z nierządem powodował

upadek moralny niektórych chrześcijan, związany z naśladowaniem obyczajowości pogańskiej. Stąd
teŜ i napiętnowanie przez Jana sekty nikolaitów (Ap 2,6.15.20.24). Wydaje się, Ŝe przywódca tej sekty
mieszkał w Pergamonie, gdzie doprowadził do prześladowania i śmierci tych, którzy trwali w prawo-
wiernej nauce.

Ks. Michał Bednarz

Jak czytać Pismo Święte?

Prowadzący: Kto jest zobowiązany do czytania Biblii? Czy kaŜdy wierzący?

Wykładowca: Sobór Watykański II zrewolucjonizował podejście Kościoła do propagowania Pisma
Ś

więtego domagając się, aby czytali je wszyscy wierzący. Dzięki niemu, a szczególnie dzięki zainspi-

rowanej przez niego reformie liturgicznej, wielu wierzących odkryło Biblię i zaczęło ją czytać. Wiele
juŜ uczyniono. Pismo Święte częściej niŜ dotychczas pojawia się w liturgii, katechezie, w róŜnych gru-
pach, w czasie rekolekcji. Uprzywilejowanym miejscem czytania Biblii w Kościele jest liturgia a
szczególnie liturgia niedzielna. Są takŜe inne miejsca i określony czas przeznaczony na czytanie Pisma
Ś

więtego, np. w róŜnych grupach apostolskich. Dzięki temu zaczęło się zmieniać podejście wierzących

do Słowa BoŜego. Biblia u bardzo wielu katolików przestała mieć opinię księgi niezwykle skompliko-
wanej, niedostępnej, zastrzeŜonej dla specjalistów. Przeciwnie, stała się codziennym pokarmem du-
chowym, manną, którą Bóg zsyła swemu ludowi, aby umocnić go w długiej i uciąŜliwej wędrówce.
Jednak ciągle jeszcze występują rozległe obszary, na które trzeba oddziaływać. Kościół domaga się od
wiernych takŜe osobistego, indywidualnego i regularnego czytania Pisma Świętego.

Kiedy czytamy Pismo Święte indywidualnie, niekoniecznie naleŜy stosować Lectio divina w sensie
ś

cisłym, tzn. tak jak usystematyzowali ten sposób czytania Biblii mnisi w ciągu wieków. Nie zawsze

jest to moŜliwe. Jest to bowiem dosyć skomplikowana technika. MoŜna to jednak uczynić w sposób
znacznie prostszy. Ale jak się do tego zabrać? Starą metodę moŜna dostosować do własnych moŜliwo-
ś

ci. Trzeba jednak pamiętać o pewnych zasadach, aby uniknąć naiwnego, a w ostateczności zwodni-

czego, czytania Pisma Świętego.

Prowadzący: Od czego trzeba zacząć, gdy chcemy czytać Pismo Święte?

Wykładowca: Czytanie naleŜy rozpocząć krótką modlitwą błagalną albo modlitwą uwielbienia, aby
spotkanie z Biblią przeŜyć w duchu wiary: chodzi przecieŜ o słuchanie świadectwa wiary, która wyra-
Ŝ

a się w tekście natchnionym. Dobrze byłoby wykorzystać psalmy. Modlitwa podkreśla, Ŝe zabieram

się do czytania Biblii jako chrześcijanin. Czytam tekst wiary, który powinien znaleźć odbicie w moim
Ŝ

yciu. Po modlitwie powinna nastąpić chwila milczenia i ciszy.

Przeczytać wybrany tekst, powoli i głośno (albo cicho bez wymawiania słów). Głośne odczytanie jest
niezwykle cenne, gdyŜ pozwala usłyszeć Słowo BoŜe. NaleŜy odczytywać fragment Pisma Świętego
nie zwracając uwagi na trudności, które mogą się nasunąć.

Prowadzący: Od jakich tekstów naleŜy rozpocząć czytanie Pisma Świętego? Jaki tekst wybrać?

Wykładowca: KaŜdy winien dokonywać wyboru według własnych upodobań, potrzeb czy moŜliwości.
Oto kilka wskazań:

– Wziąć księgi Biblii według porządku i czytać codziennie (lub dwa czy trzy razy na tydzień) jeden,
dwa lub trzy kolejne rozdziały, zaczynając np. od Księgi Rodzaju.

– MoŜna zacząć od Nowego Testamentu a dopiero później przejść do Starego Testamentu.

– Czytać codziennie jeden (lub dwa) rozdziały ze Starego Testamentu i jeden rozdział (lub dwa) z No-
wego Testamentu. MoŜna to uczynić w następującym porządku. Najpierw wziąć jedną księgę z Pięcio-
księgu, następnie proroków, dalej księgi mądrości, Ewangelie, list św. Pawła i wreszcie moŜna powró-
cić do drugiej księgi Pięcioksięgu.

– MoŜna czytać po jednym rozdziale jakiejś księgi biblijnej za kaŜdym razem.

– MoŜna czytać teksty biblijne wykorzystywane w liturgii dnia.

– Dokonać własnego wyboru zaczynając od ksiąg, które wydają się łatwiejsze a dopiero później
przejść do ksiąg trudniejszych, jak np. Księga Kapłańska, Księga Liczb, Księga Daniela, Apokalipsa.

– MoŜna czytać w jednym roku proroków i powracać nawet częściej do tej samej księgi.

– MoŜna wreszcie czytać kolejne perykopy jakiejś jednej księgi natchnionej, np. Ewangelii św. Łukasza.

Prowadzący: Czy wystarczy poprzestać na samym tekście biblijnym?

Wykładowca: Nie wolno zapominać o przeczytaniu wprowadzenia, tytułów, podtytułów, uwag.

Dobrze byłoby przyswoić sobie jakoś zasadnicze części i elementy perykopy biblijnej. Warto wziąć
ołówek i podkreślić słowa, które specjalnie nas uderzyły, jakieś stwierdzenia, wyraŜone uczucia albo
określenia kluczowe. JeŜeli to uczynię, pobudzę uwagę, inteligencję, wraŜliwość i wyobraźnię. OkaŜe
się, Ŝe tekst Pisma Świętego, który wydawał się znany, nagle objawia się jako coś nowego. Zorientuję
się, Ŝe jeŜeli nawet czytałem wiele juŜ razy Biblię, to jednak nagle odkrywam jej nowe aspekty.

Przeczytać tekst po raz drugi.

– JeŜeli chcemy lepiej zrozumieć perykopę, musimy ją umieścić w kontekście znacznie szerszym.
Trzeba zwrócić uwagę na to, co znajduje się bezpośrednio wcześniej i później. NaleŜy odczytać dany
tekst biorąc pod uwagę całą księgę, a nawet całą Biblię. Pomogą w tym w jakimś stopniu uwagi, które
występują poniŜej zasadniczego tekstu Pisma Świętego a odnoszą się do przeczytanej perykopy.

Prowadzący: Na co naleŜy zwrócić uwagę w trakcie czytania Pisma Świętego?

Wykładowca: Przede wszystkim:

– Skupić uwagę na osobistościach, miejscach, zwrotach, które są nieznane i niezrozumiałe. Wyjaśnie-
nia moŜna szukać w samej Biblii.

– MoŜna mieć przed sobą mapę i wyszukać miejsca, gdzie rozgrywa się akcja.

Nie naleŜy ściśle i z góry określać, jak długo winna trwać ta praca. Nie moŜna się jednak ograniczać
tylko do niej. Byłoby to nawet niebezpieczne i nie prowadziłoby do zrozumienia Pisma Świętego.

MoŜe to zająć trochę czasu, o ile jesteśmy otwarci na działanie Ducha Świętego.

Ten etap jest w jakiś sposób studium tekstu Pisma Świętego. Ale nie naleŜy go przekształcać w stu-
dium w sensie ścisłym.

Pytanie: Do kogo Jan adresuje Księgę Apokalipsy?