Udział własny pacjenta w 

farmakoterapii

DR N. MED.MAGDALENA 

DEREWIANKA-POLAK



Przez współpracę rozumie się aktywny udział 

chorego w procesie leczenia , w tym przede 

wszystkim w przestrzeganiu zasad leczenia 

farmakologicznego.



Nie chodzi tylko o to czy chory bierze lek tak jak 

mu zalecił lekarz , ale też czy rozumie potrzebę 

leczenia, uczestniczy w procesie terapii , stosuje 

się do wymogów leczenia farmakologicznego , 

przestrzega innych zaleceń (np. reżim dnia, dieta, 

aktywność fizyczna)



Szacunkowo około 50 % wszystkich chorych, którzy 

wymagają leczenia ,nie stosuje się w pełni do 

zaleceń lekarskich.



W opinii lekarzy odsetek chorych w pełni 

współpracujących przy terapii jest wyższy niż 

rzeczywisty

Konsekwencje złej 

współpracy



Utrudnia uzyskanie poprawy po leczeniu



Stanowi ryzyko pogorszenia/nawrotu



Wydłuża czas leczenia



Zwiększa koszty leczenia



Pogarsza pracę z rodziną chorego ( wini lekarza)



Własny świadomy udział pacjenta w terapii ma 

decydujący wpływ na jej powodzenie



Jeśli osoba chora będzie rozumiała sens i 

znaczenie farmakoterapii , będzie w stanie lepiej 

znosić jej niedogodności i ryzyko odstawienia leku 

jest mniejsze 



Ktoś kto świadomie uczestniczy w procesie terapii 

ma poczucie sprawstwa, wpływu na swoją 

sytuację ,a to już samo w sobie stanowi ważny 

czynnik wzmacniający

Lekarz powinien:



wyjaśnić pacjentowi działanie leku



możliwe skutki uboczne



jak sobie z nimi poradzić



długość stosowania leku



sposób jego odstawienia



dawkowanie 



sposób jego podania

Pacjenci gorzej 

współpracujący



Mężczyźni



Mniejszości etniczne



Osoby bardzo młode 



Chorzy w wieku podeszłym

Odpowiedni dobór leku



Tylko 1/3 pacjentów otrzymuje leki zgodnie z 

aktualnym stanem ich zdrowia



Około 80 % hospitalizacji psychiatrycznych wynika 

z błędnego doboru leków



Odpowiedni dobór leków jest istotny w przypadku 

schorzeń , które wymagają leczenia trwającego 

całe życie

Przyczyny braku 

współpracy przy 

przyjmowaniu leków



Stale utrzymujące się objawy choroby lub 

współchorobowość



Negatywna postawa odnośnie przyjmowania 

leków, stygmatyzacja wiążąca się z „byciem na 

lekach”



Skutki uboczne trudne do zaakceptowania np. 

przyrost masy ciała, zaburzenia funkcji 

seksualnych



Zapominanie

Przyczyny braku 

współpracy przy 

przyjmowaniu leków



brak komunikacji  (udzielenie 

niedokładnych lub niezrozumiałych 

przez pacjenta informacji 

dotyczących leków 



niepowodzenie w otrzymaniu kolejnej 

recepty na leki (spowodowane 

nieuwagą, słabą komunikacją lub 

słabym związkiem z lekarzem 

wypisującym recepty



przekonanie że leki „nie działają”



dobre samopoczucie i brak potrzeby 

dalszego przyjmowania leków



„Nagroda” w postaci braku efektów ubocznych 

jest natychmiastowa , podczas gdy „kara” w 

postaci nawrotu choroby jest bardziej odległa, 

nie jest traktowana poważnie lub nie jest 

bezpośrednio wiązana z przerwaniem leczenia

Strategie mające na celu 

lepszą współpracę z 

pacjentem



Promowanie uzyskania wglądu, zrozumienia 

choroby oraz korzyści płynących z leczenia



Omówienie problemów w terapii 

długotrwałej lub profilaktycznego 

przyjmowania leków, szczególnie w okresie , 

kiedy pacjent czuje się dobrze



Przeprowadzenie rozmów na temat zalet i 

wad zalecanego planu terapeutycznego



Przeprowadzenie rozmowy dotyczącej 

możliwości pojawienia się niepożądanych 

efektów ubocznych , które mogłyby 

prowadzić do braku współpracy



Regularne pytania dotyczące efektów 

ubocznych terapii oraz zapisywanie 

informacji na ten temat podczas każdej 

wizyty pacjenta

Przepisywanie recept z 

wyczuciem



Uproszczenie schematu przyjmowania leków-

zastosowanie jednej dawki ,jeżeli jest to 

możliwe



Minimalizacja wystąpienia efektów 

ubocznych poprzez wybór takiego leku , 

który wywołuje mało skutków niepożądanych 

oraz zastosowanie najniższej możliwej dawki 

terapeutycznej 



Przy nasilonych skutkach ubocznych 

rozważenie zmiany leku lub zastosowanie 

leków które zmniejszają nasilenie efektów 

ubocznych 



Racjonalny wybór leków na podstawie 

indywidualnego akceptowania efektów 

ubocznych przez pacjenta (np.jakikolwiek 

przyrost masy ciała może być nie do 

zaakceptowania dla młodej kobiety)

Przepisywanie recept z 

wyczuciem



Dokładne wyjaśnienie jakichkolwiek 

zmian dawkowania leków zarówno 

pacjentowi, jak i osobom 

sprawującym nad nim opiekę 

(pisemne instrukcje dla pacjenta, 

bezpośredni kontakt z lekarzem 

rodzinnym)



Regularne sprawdzenie , czy w 

dalszym ciągu istnieje potrzeba 

przyjmowania leków



Zastosowanie formy depot

Porady praktyczne



Pisemne informacje dla pacjenta , 

szczególnie kiedy schemat podawania 

leków jest skomplikowany lub jeżeli 

planowana jest zmiana dawki leku



Ustalenie stałej pory przyjmowania leków 

w ciągu dnia



Przyjmowanie leków pod kontrolą 

opiekuna



Aktywne monitorowanie ( np.. liczenie 

tabletek, oznaczanie poziomu leku we 

krwi)