Scenariusz wypadkowy 

Ryzyko zawodowe 

Zgodnie z definicją zawartą w 

Dyrektywie Seveso II

, poważna awaria 

jest to „zdarzenie, takie jak poważna emisja, pożar lub eksplozja, w 
wyniku niekontrolowanego rozwoju sytuacji w czasie eksploatacji 
dowolnego zakładu objętego zakresem  zastosowania tej dyrektywy, 
prowadzące do powstania, natychmiast lub z opóźnieniem, poważnego 
niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego i/lub środowiska, związanego 
z obecnością jednej bądź wielu substancji niebezpiecznych”.  

liczba ZDR/ liczba ZZR  

ZZR 

– Zakład Zwiększonego 

Ryzyka 

ZDR 

– Zakład Dużego Ryzyka 

W Polsce łączna liczba zakładów 
podlegających przepisom o 
przeciwdziałaniu poważnym 
awariom przemysłowym (ZDR + 
ZZR) wynosi 342.  

Scenariusz wypadkowy 

 



Dla zakładów z grupy ZZR i ZDR i blisko sąsiadujących ze względu 

na tzw. efekt domina 



W oparciu o analizę znanych awarii przewiduje się możliwość 

powstania substancji niebezpiecznych 



Rozpatruje się możliwość pożarów, zachodzenia reakcji 

niekontrolowanych i niepożądanych 



Zagrożenia antropotechniczne  



Warunki pogodowe  



Systemy bezpieczeństwa 



Systemy ratownictwa 

 

Substancje niebezpieczne 



Bardzo toksyczne (

T

+

) 



Toksyczne, w dużych ilościach (

T

) 



Skrajnie łatwopalne (

F

+

) 



Wybuchowe (

E

) 

Pożary 



Substancje obecne w zakładzie (magazyny) 



Wytwarzane w procesie 



Powstające w wyniku awarii 

Reakcje niekontrolowane 

– w obrębie procesu, ale w wyniku awarii o 

zbyt dużej szybkości (polimeryzacja egzotermiczna, autokataliza, hydroliza 
– np.. W wyniku awarii chłodzenia, przedostania się wody do reaktora, 
zanieczyszczeń pełniących rolę katalizatorów 

Reakcje niepożądane 

– reagują substancje, które normalnie są rozdzielone 

(np.. Izocyjanian metylu i woda w Bhopalu) 

Z tego samego stanu wyjściowego mogą powstać różne procesy - konieczna 
znajomość mechanizmów tworzenia (zmienne p. T, kataliza) -  

Reakcje niepożądane (przykłady produktów) 

5 

10 

15 

20 

25 

Liczba awarii 

37 

7 

Kwas chlorosulfonowy 

HCl 

HOCl 

HNO

3 

NaOCl 

H

2

SO

4 

Tiosiarczan sodu 

W 2 awariach 
 
NaNO

3

, (CH

3

CO)

2

O, FeCl

3

, H

2

O

2

, SiCl

4

, TiCl

4

, NaOH 

W 1 awarii (m.in.) 
 
Aceton, akrylonitryl, NH

3

, As, Be, Br

2

, Cl

2

, SCl

2

, K

2

Cr

2

O

7

, HF, 

Al, HCOOH, SnCl

4

, PCl

3

, CaC

2

, LiAlH

4

, CH

3

COOH, C

2

H

5

OH,  

 

Pożary 
W kryteriach około 2000 substancji 
 
 

CO (F+, T) 

SO

2

 (T) 

NO

2

 (T+) 

Tlenki metali (T+, kancerogenne) 

PCDD (polichlorodibenzodioksyny) 
COCl

2

 (fosgen) 

Ocena prawdopodobieństwa w reakcjach niekontrolowanych 



Ekstremalnie duże – PCDD, fosgen 
 



Bardzo duże – benzydyna, nitroaminy, H

2

S, etery chlorometylowe, 

acetylen 
 



Duże – PH

3

, nitrozoaminy, aldehyd akrylowy, dimetylosiarczan, tlenki 

azotu, cyjanki, HX, fluorowce, ketony 
 



Średnie – izocyjanian metylu, azydki nitropochodnych, BX

3

, R-NH

2

, 

formaldehyd, estry fosforowe  
 

Zagrożenia antropotechniczne 



Lokalne zdarzenie wypadkowe 
 



Poważne zdarzenie wypadkowe 
 



Katastrofa (przekracza granice zakładu) 

             - 

najcięższe, o najgroźniejszych skutkach,  

               

bez względu na   prawdopodobieństwo) 

 
             - 

najbardziej wiarygodne, najpoważniejsze  

 

skutki, uważane za możliwe, np. pęknięcie  

              

rurociągu, pełne zbiorniki+pożar zewnętrzny, 

              

awaria pochodni lub absorberów 

 
 

W warunkach 
obrony 
cywilnej 

W warunkach 
pokojowych 

Ryzyko tolerowane 

Ryzyko 
akceptowane 

Ryzyko nie 
akceptowane 

Potencjał bezpieczeństwa 

Potencjał zagrożeń 

Inwentaryzacja 
zagrożeń 

Inwentaryzacja systemów 
bezpieczeństwa i ochrony 

Zdolność do 
powodowania 
strat 

Zdolność do 
zapobiegania 
stratom 

Czynniki 
wymierne 

Czynniki 
niewymierne 

Rodzaj  

i ilość 

subst., 

aparatura 

p,T 

Najlepsza 

dostępna 
technolo-

gia 

Ocena 
nadzwyczajnych 
zagrożeń środowiska 
przez zakłady 
chemiczne 

Dyrektywa Seveso 2 

– poważne awarie w zakładach stosujących  

substancje niebezpieczne (także palne) 
 

Bezpieczeństwo procesowe 

 

Dyrektywy ATEX 

– dotyczą tzw. atmosfer wybuchowych  

 

-

producenci sprzętu i urządzeń ochronnych 

 

-stanowisko pracy 

 

Bezpieczeństwo zawodowe 

OBIE  DYREKTYWY ŁĄCZNIE !!! 

ATEX 137 

– ocena ryzyka 

 



Obszar atmosfery wybuchowej 
 



Prawdopodobieństwo źródeł zapłonu 
 



Możliwe skutki wybuchu 

Strefy ATEX 

 



 

ponad 1000godz/rok 

– stale 



 

max 100 godz/rok 

– prawdopodobne 



 

max 10 godz/rok 

– mało prawdopodobne przy 

 

 

 

normalnej pracy 



J.S.Michalik, A,Gajek , Bezpieczeństwo Pracy, 10, (375), 2002, 14-18 



Council Directive 96/82/EC, 1998 (wersja pol.), tzw. Dyrektywa Seveso II 



V.Cozzani, S.Zanelli 

– A Study of Emission of Unwanted Compounds 

Linked to Industrial Disasters, Bruksela, 1997 



Ustawa z 27.04.2001 

– Prawo Ochrony Środowiska – Dz.U. nr 62, poz. 

 

 

 

 

 

 

 

627 



J.S.Michalik, A.Gajek 

– „Tworzenie się niebezpiecznych substancji 

chemicznych podczas poważnych awarii przemysłowych”, CIOP, 
Warszawa, 2002 



Bieżące informacje CIOP (Centralny Instytut Ochrony Pracy)