Copyright by Joanna Sikora 

Wydz. Nauk o Zdrowiu 

I Ratownictwo Medyczne 2007/2008 

_________________________________________________________________________________________________________________ 

Seminarium V 

18.03.2008 

 

GRUŹLICA 

 
Nazwa:  
Gruźlica 
Polska nazwa gruźlica pochodzi od zmian widocznych w badaniu histopatologicznym w 
tkance zmienionej gruźliczo - tzw. gruzełków. UŜywany jest takŜe skrót TB (patrz niŜej). 
 
Tuberkuloza 
Nazwa obecnie nieuŜywana. Łaciński odpowiednik tuberculosis wywodzi się od tuberculum, 
czyli tłumacząc dosłownie: guzka. 
 
Suchoty 
Dawna nazwa suchoty (łac. phthisis z gr. ἡ φθίσις) nie jest juŜ uŜywana; została 
wprowadzona przez Hipokratesa ze względu na wyniszczający ("wysuszający") przebieg 
choroby. 
 
Etiologia: 
Bakterie gruźlicy sa pozbawione ruchu pałeczkami. Ze względu na ich wewnatrzkomórkowe 
przetrwanie w jednojądrowych fagocytach mogą uniknąć humorlnych mechanizmów 
odpornościowych zakaŜonego. 
Glikolipidy i woski ściany komórkowej powodują m.in. kwasooporność i zdolność 
przeciwstawiania się substancjom, które mogłuby je uszkodzić.  
Czynnik wiązkowy powouje tworzenie się ziarniaków, co odzwierciedla udane często próby 
ograniczenia ogniska zakaźnego przez zakaŜony organizm. 
 
3 gatunki Mycobacterium: 
M. tubrculosis (zarazek występujący u nas) 
2 bardzo rzadko spotykane gatunki: M. Bovis i M. Africanum 
Okres wylęgania: 4-12 tygodni 
 
ZakaŜenie: 
Następuje drogą kropelkową od człowieka do człowieka. Drogi oddechowe są praktycznie 
najwaŜniejszymi wrotami zakaŜenia (rzadko przewód pokarmowy). 

•

 

ZakaŜenie pierwotne: pierwszy kontakt z Mycobacterium 

•

 

„późne” zakaŜenie pierwotne: pierwszy kontakt z Mycobacterium w wieku dorosłym. 
Cecha szczególna: od początku przebiega jako pierwotna gruźlica płuc. 

•

 

NadkaŜenie: prątki trafiają z zewnątrz do ustroju, który reaguje dodatnio na 
tuberkulinę. Występuje stosunkowo rzadko 

•

 

Reinfekcja zewnątrzpochodna: prątki trafiają  do ustroju, który juŜ kiedyś uległ 
zakaŜeniu gruźlicą i reagował dodatnio na tuberkulinę, a następnie zarazki obumarły 
w odosobnionych, nieczynnych ogniskach. Ustrój taki znów reaguje w okresie 
reinfekcji ujemnie na tuberkulinę. MoŜe występować u osób starszych. 

•

 

Reinfekcja endogenna: czynniki zmniejszające odporność mogą doprowadzić do 
reaktywacji Ŝywych prątków, które „drzemią” w zwapnianych bliznach. Większość 
przypadków gruźlicy w Niemczech występuje wskutek reinfekcji endogennych. 

 

Copyright by Joanna Sikora 

Wydz. Nauk o Zdrowiu 

I Ratownictwo Medyczne 2007/2008 

_________________________________________________________________________________________________________________ 

 
Patologia: 

1.

 

postać wysiękowa zapalenia gruźliczego: 

cechy: wysięk i martwica (serowacenie) 
zmiany wtórne: rozmiękanie, tworzenie jam (przez dołączenie oskrzela 
odprowadzającego). 
2.

 

postać wytwórcza zapalenia gruźliczego: 

cecha: gruzełki. 

wewnątrz: warstwa komórek nabłonkowatych z komórkami olbrzymimi Langhansa 
(wokół martwicy) 
Na zewnątrz: warstwa limfocytowa 

Uwag. Gruzełki nie są absolutnie swoiste dla gruźlicy, moŜna je znaleźć równieŜ w 
sarkoidozie ( tu jednak nigdy z centralną martwicą) i w niektórych innych chorobach 
(beryloza, węzły chłonne w obszarze spływu zmian nowotworowych). 

 
Zmiany wtórne: zbliznowacenie i zwapnienie. 
Pierwotna styczność z Mycobacterium powoduje odpowiedź wysiękową w postaci zespołu 
pierwotnego, tzn. Ogniska pierwotnego oraz ogniska w węzłach wnękowych. W dalszym 
przebiegu gruźlicy przez wszystkie okresy choroby mogą powstawać wszystkie 3 odczyny 
tkankowe w rozmaitym wymiarze. 
 
Objawy kliniczne 
 
Układ oddechowy: 

•

 

Duszność 

•

 

Kaszel i wykrztuszanie 

•

 

Krwioplucie 

•

 

trzeszczenia  

•

 

gorączka 

 
Rozsiew pozapłucny: 
Skóra 

•

 

Toczeń zwykły 

•

 

Ośrodkowy układ nerwowy 

•

 

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych 

•

 

PoraŜenie nerwów czaszkowych 

 
Układ kostno-mięśniowy 

•

 

TBC kręgosłupa 

•

 

DuŜe stawy (przewlekłe zapalenie stawów) 

 
Gruźlica nerek 

•

 

Krwiomocz 

•

 

Ropomocz bez bakterii 

•

 

Przewlekła niewydolność nerek 

 
 
Gruźlica prosówkowa 

•

 

Złe samopoczucie i zmęczenie 

Copyright by Joanna Sikora 

Wydz. Nauk o Zdrowiu 

I Ratownictwo Medyczne 2007/2008 

_________________________________________________________________________________________________________________ 

•

 

Spadek masy ciała 

•

 

Niewielka gorączka 

 
Wysiękowe zapalenie opłucnej 
 
Występowanie: 
Jest to najczęstsze umiejscowienie gruźlicy pierwotnej. U młodszych chorych poniŜej 30 roku 
Ŝycia gruźlica jest najczęstszą przyczyną wysięku opłucnowego. 

 
 

Leczenie  
Leczenie lekami przeciwgruźliczymi - podstawowy typ leczenia. Stosuje się w nim 
długotrwałą (zazwyczaj trwającą 6 miesięcy) kurację kilkoma (trzema lub czterema) 
antybiotykami przeciwprątkowymi.[ rifampicyna, izoniazyd, streptomycyna, pyrazynamid, 
etambutol] Ma to na celu zabicie prątków o specyficznych cechach (np. gwałtownie 
rozmnaŜających się, utajonych w gruzełkach itp.), a takŜe zapobiega wytworzeniu 
lekooporności. 
 
W leczeniu gruźlicy stosuje sie leki przeciwgruźlicze pierwszego rzutu: etambutol, izoniazyd, 
antybiotyki ansamycynowe; oraz leki przeciwgruźlicze drugiego rzutu: streptomycynę, 
wiomycynę, cykloserynę, kwas aminosalicylowy. Za kryterium podziału na leki pierwszego i 
drugiego rzutu przyjęto skuteczność i toksyczność. 
leczenie operacyjne w niektórych przypadkach 
leczenie klimatyczne - stosowane od staroŜytności 
 
Leczenie gruźlicy w Polsce jest przymusowe. Normalizuje to USTAWA z dnia 6 września 
2001 r. o chorobach zakaźnych i zakaŜeniach (Dz. U. z dnia 31 października 2001 r.). Polskie 
prawo nakazuje hospitalizację we wstępnym okresie leczenia choroby.