background image

28 

 

3. INFRASTRUKTURA KOLEJOWA. 

3.1. BUDOWA TORU. 

I. Ogólne wiadomości o budowie i parametrach toru kolejowego. 

1. Podtorze i nawierzchnia kolejowa 

Nawierzchnia  kolejowa 

oznacza  drogę  dla  pojazdów  szynowych.  Jest  to  konstrukcja 

złożona  z  szyn,  podkładów,  złącze  i  podsypki.  Do  konstrukcji  tej  zaliczana  jest  również 
warstwa  ochronna.  Podstawowym  zadaniem  nawierzchni  kolejowej  jest  przeniesienie 
obciążenia eksploatacyjnego na podłoże, które w przypadku kolei nazywa się podtorzem.  

Podtorze kolejowe to budowle wyko

nane z gruntu na podłożu lub w podłożu gruntowym. Do 

podtorza  zaliczamy  nasypy,  przekopy  (  wykopy),  budowle  odwadniające  oraz  związane  z 
nimi budowle inżynierskie, jak mury oporowe, przepusty itp. 

Najbardziej  rozpowszechniona  na  świecie  konstrukcja  toru  kolejowego,  to  ruszt  z  szyn 
przytwierdzonych  do  poprzecznych  podkładów,  spoczywających  na  warstwie  podsypki. 
Szyny przytwierdzone są do podkładów za pomocą złączek. Wyszczególnione elementy oraz 
konstrukcje specjalne, jak rozjazdy i skrzyżowania są łącznie traktowane jako tor kolejowy. 

 

Przekrój poprzeczny nawierzchni i podtorza jednotorowej linii magistralnej i pierwszorzędnej

 

 

 

 

 

 

 

 

background image

29 

 

 

Przekrój poprzeczny nawierzchni i podtorza dwutorowej linii drugorzędnej. 

 

W łuku należy uwzględniać poszerzenie rozstawu toru jak w torach wyższej  kategorii. 
Wartości w nawiasach dotyczą odcinków linii, po których przewiduje się prowadzenie ruchu 
pociągów z prędkością większą niż 80 km/h i mniejszą niż 160 km/h.

 

 
 
 

Elementy konstrukcji nawierzchni 

Szyny 
Szyna  jest  zasadniczą  częścią  konstrukcji  toru  kolejowego.  Zdaniem  szyn  jest  przejęcie  sił 
pionowych i poprzecznych z kół taboru i przeniesienie ich na podkłady. Szyny są elementem 
prowadzącym  zestawy  kołowe  nadając  im  właściwy  kierunek  jazdy.  Dodatkowo  szyny 
przewodzą  prąd  zasilający  pojazdy  trakcyjne  na  liniach  zelektryfikowanych,  są  również 
elementem systemu urządzeń zabezpieczenia ruchu kolejowego(odcinki izolowane). 
Obecnie w Polsce stosowane są szyny typu UIC60, 60E1, S49, 49E1. 
 

Podkłady 
Zadaniem podkładów jest przejęcie nacisków wywieranych przez szyny i przekazywanie tych 
nacisków na podsypkę oraz utrzymywanie szyn w określonej odległości zwanej szerokością 
toru  oraz  w  odpowiednim  pochyleniu  poprzecznym.  Podkłady  zapewniają  również  opór 
przeciwko przesunięciom podłużnym i porzecznym toru w podsypce kolejowej stosowane są 
podkłady drewniane, betonowe i stalowe. 
 

Podsypka 
Podsypkę  stanowi  warstwa  sypkiego,  gruboziarnistego  materiału,  który  w  efekcie  tarcia 
wewnętrznego  pomiędzy  ziarnami,  może  przyjmować  znaczne  naprężenia  ściskające,  nie 
przenosząc jednak naprężeń rozciągających. 
Podsypka powinna charakteryzować się następującymi cechami: 

odpowiednia do przenoszonego obciążenia wytrzymałością, 

dobrą przepuszczalnością wody, 

oporem poprzecznym i podłużnym dla podkładów, zapewniając stateczność toru, 

właściwą mrozoodpornością, odpowiednim uziarnieniem 

background image

30 

 

 
Szyny w torze klasycznym połączone są za pomocą złącz: 

1) 

podpartych na podzłączowych podwójnych podkładach drewnianych z połączeniem szyn 
łubkami i czterema śrubami łubkowymi, 

2) 

wiszących  przy  nominalnym  rozstawie  podkładów  z  połączeniem  szyn  łubkami 
wzmocnionymi i sześcioma śrubami łubkowymi. 

 

 

Złącze szyn UIC60 (60E1)podparte 

 

background image

31 

 

 

Złącze szyn UIC60(60E1) wiszące  

 

Sposoby przytwierdzenie szyn do podkładów 

 

 

 Przytwierdzenie 

typu K szyny UIC60 (60E1) do podkładów betonowych  

Oznaczenia:  1-  szyna,  2- 

podkładka  żebrowa,  3-  przekładka,  4-  łapka,  5-  śruba  stopowa  z 

nakrętką, 6- pierścień sprężysty potrójny, 7- przekładka izolacyjna, 8- wkręt, 9- pierścień                  

background image

32 

 

                     

sprężysty podwójny, 10- dybel, 11- korek, 12- podkład betonowy. 

 
 
 
 
 

 

 

Przytwierdzenie typu SB szyny UIC60(60E1) do podkładów betonowych  

Oznaczenia: 1- kotwa, 2- 

łapka sprężysta, 3-elektroizolacyjna wkładka dociskowa, 4- 

przekładka podszynowa.  

background image

33 

 

 

Przytwierdzenie typu K szyny UIC60(60E1) do podkładów drewnianych 

Oznaczenia: 1- szyna, 2- 

podkładka żebrowa, 3- przekładka podszynowa, 4- łapka, 5- śruba 

stopowa z nakrętką,6- pierścień sprężysty potrójny, 7- wkręt, 8- pierścień sprężysty 

podwójny, 9- podkład drewniany. 

 

2. Szerokość toru 

1. 

Nominalna  szerokość  toru  na  odcinkach  prostych  i  w  łukach  o  promieniu 

większym od      250 m mierzona 14 mm poniżej górnej powierzchni główki szyny wynosi 
1435 mm.  

2. 

W  łukach  o  promieniach  mniejszych  od  250  m,  szerokość  toru  powinna  być 

powiększona  o  wartość  poszerzenia  toru  podaną  w  tablicy  1,  które  wykonuje  się  przez 
odsunięcie szyny wewnętrznej w kierunku środka łuku.  

3. 

W  torach  istniejących,  do  czasu  wykonania  najbliższego  remontu  -  naprawy 

głównej,  dopuszcza się w łukach o promieniach 300 m > R ≥ 250 m poszerzenie toru 5 
mm . 

4. 

Przejście  od  szerokości  normalnej  do  zwiększonej  w  łuku  należy  wykonać 

stopniowo  na    krzywej  przejściowej,  a  jeżeli  jej  brak  -  na  torze  prostym,  zachowując 
warunki  podane  w  załączniku  13,  nie  przekraczając  następujących  maksymalnych 
wartości gradientu: 

1) 

w torach klasy 0, 1, 2       -     

 

 1 mm na 1 m,  

2) 

w torach klasy 3, 4, 5       -     

 

 2 mm na 1 m. 

 

background image

34 

 

Tablica 1 

Poszerzenia toru w łukach 

Promień łuku 

[m] 

Poszerzenie toru 

[mm] 

250 

200 

 R < 250 

10 

180 

 R < 200 

15 

160 

 R < 180 

20 

R < 160 

25 

 

 

3. Plan i profil toru 

Układ  linii  kolejowej  w  płaszczyźnie  poziomej  (  tzw.  planie)  składa  się  z  odcinków 
prostych połączonych łukami.  
W przekroju pionowym 

( w profilu podłużnym) stanowi on szereg odcinków o różnych 

pochyleniach lub poziomych. 
 

Łuki poziome, przechyłka toru w łuku 

1.      W  zależności  od  kategorii  linii  kolejowej  oraz  ukształtowania  terenu  ustalone  są 

minimalne wartości promieni łuków poziomych. 

2.  Na  odcinkach  toru  położonych  w  łukach,  górna  powierzchnia  główki  szyny  toku 

zewnętrznego powinna być wzniesiona względem górnej powierzchni główki szyny toku 
wewnętrznego o wielkość zwaną przechyłką toru.  

3. Przechyłki nie stosuje się: 

w łukach położonych w torach stacyjnych bocznych, 

w łukach torów zwrotnych rozjazdów leżących w torach prostych, 

w łukach położonych w torach, na których prowadzony jest ruch z prędkością równą lub 

mniejszą od 30 km/h. 

4. Wartość przechyłki w torze musi być zawarta w przedziale: 

20  m

m ≤ h ≤150 mm. 

5. Warto

ść przyjmowanej przechyłki zaokrągla się do 5 mm . 

6.  Jeżeli  obliczona  wartość  maksymalnej  przechyłki  jest  mniejsza  od  20  mm,  to  wówczas  

należy przyjmować przechyłkę h = 0

 

Profil podłużny toru 

1. 

W profilu podłużnym oś toru kolejowego składa się z odcinków prostych poziomych lub 
pochylonych w  górę lub w dół. Załomy tych odcinków są zaokrąglone łukami kołowymi o 
możliwie dużych promieniach. 

2.   

Wielkość pochylenia toru i jego długość są bardzo ważne dla maszynisty lokomotywy, 

gdyż  zależnie od    tego, czy  jazda  odbywa się na  spadku,  na  wzniesieniu czy  na  torze 

background image

35 

 

poziomym  musi  on  odpowiednio  regulować  bieg  lokomotywy.  Jeśli  oś  toru  w  profilu 
podłużnym  wznosi  się  na  długości  l  o  wysokość  y,  to  stosunek  y/l  jest  wielkością 
wzniesienia, a gdy oś toru opada – wielkości spadku osi. 

       

Ogólnie  stosunek  ten  oznacza  się  przez  i.  Pochylenie,  czyli  stosunek  y/l  ,  wyraża  się 
ułamkiem  dziesiętnym  z  dokładnością    do  tysięcznych  części  jedności,  np.  jeżeli  

l= 1200 m, a y = 6,0 m, to pochylenie i= 

 

=0,005 = 5‰. 

3. 

Długość  odcinków  o  stałym  pochyleniu  (odległość  pomiędzy  załomami  profilu 

podłużnego  torów)  nie  powinna  być  mniejsza  od  długości  najdłuższego  pociągu 
kursującego  po  danym  torze.  Odległość  ta  może  być  zmniejszona  do  1/3  długości 
najdłuższego pociągu w następujących przypadkach: 

przy łagodzeniu załomów profilu podłużnego odcinkami o pochyleniu pośrednim, 

przy  podejściach  do  dwupoziomowych  skrzyżowań  torów  przed  stacjami  węzłowymi   

oraz w torach węzłów kolejowych, łącznic i czasowych objazdów, 

- w przebudow

ywanych torach stacyjnych, w których podczas przebudowy dokonuje się 

okresowych zmian profilu podłużnego. 

4. 

Dla  istniejących  linii  kolejowych,  długość  odcinków  o  stałym  pochyleniu  może 

być mniejsza od wielkości podanych w ust. 3.  

5. 

Algebraiczna  różnica  sąsiednich  pochyleń  z  uwzględnieniem  znaku  ich 

pochylenia (+wzniesienie, - 

spadek) nie może przekraczać: 

w torach linii magistralnych, pierwszorzędnych i drugorzędnych 

 -  

5‰, 

-  w torach linii znaczenia miejscowego  

 

 

  

 - 

10‰. 

6. 

W  przypadku,  gdy  różnica  pochyleń  jest  większa  od  dopuszczalnych,  należy 

wykonać pochylenia pośrednie.  

7. 

Dla  istniejących  linii  kolejowych  dopuszcza  się  sumę  pochyleń  większą  od 

wartości podanych w ust. 5. 

8. 

Zalecane  minimalne  wielkości  promieni  łuków  zaokrąglających  załomy  profilu 

podłużnego  przedstawia  tablica  2.  W  trudnych  warunkach  terenowych,  w  torach 
głównych  mogą  być  stosowane  promienie  łuków  pionowych  nie  mniejsze  od 
minimalnych promieni w torach głównych dodatkowych danej linii. 

 

 

 

  Tablica 2 

 

Zalecane wartości minimalne promieni łuków pionowych 

    

Rodzaj torów 

Promień łuku pionowego  

[m] 

Tory przeznaczone do jazdy z prędkościami 
maksymalnymi 

>160 km/h 

20 000 

background image

36 

 

Tory przeznaczone do jazdy z prędkościami 
maksymalnymi  

141≤V≤160 km/h 

15 000 

Tory główne linii magistralnych i pierwszorzędnych 

10 000 

 

Tory główne linii drugorzędnych i tory główne 
dodatkowe linii magistralnych i pierwszorzędnych 

5 000 

Tory główne dodatkowe linii drugorzędnych 

2 500 

 

Tory linii znaczenia miejscowego i tory boczne 
wszystkich kategorii linii 

2 000 

 
9.  Pocz

ątki  łuków  zaokrąglających  załomy  profilu  podłużnego  powinny  być  oddalone  co 

najmniej 6 m od: 

      - 

końców belek głównych mostów i wiaduktów na których tor ułożony jest  bez  podsypki,  

      - 

początku rampy przechyłkowej. 

10. 

Na  mostach  i  wiaduktach  mogą  być  stosowane  łuki  pionowe,  jeżeli  w  projekcie 
konstrukcji  obiektu  uwzględniono  dodatkowe  obciążenia  spowodowane  istnieniem 
załomu profilu podłużnego. 

11. 

Pochylenia osi toru są podane na ramionach wskaźników pochyleń, które ustawione są 
na ławie torowiska tak, że ramiona znajdują się w płaszczyźnie prostopadłej do osi toru. 
Na  ramieniu  oznaczenie  pochylenia  ujęte  jest  w  formie  ułamka,  którego  licznik  podaje 
wartość pochylenia, a mianownik długość pochylenia.  

       

Prawe  ramie  wskaźnika  podniesione  w  górę  oznacza  wzniesienie,  opuszczone  w  dół 
oznacza spadek toru, a poziome oznacza poziomy odcinek toru za wskaźnikiem. Ramię 
lewe jest zaczernione i odnosi się do odcinka toru przed wskaźnikiem. 

       

Na sieci PKP wielkość pochyleń waha się od 0÷45‰. 

 
 

background image

37 

 

12.  Znaki pochylenia:  

Znak pochylenia na liniach niezelektryfikowanych 

Znak pochylenia na liniach zelektryfikowanych 

background image

38 

 

 

 

‰ 

5,3 

3,8 

2,3 

2,8 

6,2 

4,8 

[m] 

320 

625 

420 

345 

430 

135 

1200 

 

5,5 

1370

 

5,5 

1370

 

350

 

350

 

430

 

430

 

1340

 

1340

 

Miejsca ustawiania znaków pochyleń 

Miejsca załomów 

 

Zasada umieszczania znaków załomu profilu 

 

 

 

4.   Pochylenie miarodajne 
 
1.   

Dla  każdej  linii  kolejowej  ustala  się  największe  dopuszczalne  pochylenie,  zwane 

pochyleniem miarodajnym. 

2.  Pochylenie  miarodajne  i

określone jako maksymalna suma wzniesienia rzeczywistego 

i

o

 

i oporu łuku na łuku położonym na tym wzniesieniu i

R

: 

I

m

  =  i

o

i

R

 

Na kolejach polskich obowiązują następujące wartości pochyleń miarodajnych: 
 - 

dla linii magistralnych i pierwszorzędnych 6 ‰ 

dla linii drugorzędnych 10 ‰ 

dla linii znaczenia miejscowego i bocznic 20‰. 

 

 

 

 

 

 

 

II.   Ogólna budowa rozjazdów oraz skrzyżowań torów. 

background image

39 

 

1.    Rozjazdy  stanowią  rodzaj  połączenia  torów,  umożliwiający  przejazd  całych  pociągów  z 

jednego  toru  na  drugi.  Zasadniczymi  rodzajami  rozjazdów  są  :  rozjazdy  zwyczajne, 
rozjazdy podwójne, rozjazdy łukowe, rozjazdy krzyżowe. 

 

Rozjazd zwyczajny 

 

 

 

background image

40 

 

 

 

2.    Typ  i  rodzaj  rozjazdów  powinien  być  dostosowany  do  standardu  nawierzchni 

wymaganego  klasą  toru  oraz  wymaganej  prędkości  na  kierunek  zwrotny.  W  torach 
głównych  zasadniczych  klas  0,  1  i  2  należy  układać  wyłącznie  rozjazdy  zwyczajne 
podstawowych typów. W uzasadnionych przypadkach, można zastosować w tych torach 
rozj

azdy  krzyżowe.  Prędkość  na  kierunek  zwrotny  w  rozjeździe  bez  przechyłki  należy 

określać wg wzoru: 

R

65

,

0

6

,

3

V

dop

  [km/h]  

           gdzie:  R 

– promień łuku w rozjeździe w[m] 

     

W  tablicy  przedstawiono  dopuszczalne  prędkości  na  kierunek  zwrotny  w 

podstawowych typach rozjazdów. 

Dopuszczalne prędkości w torze zwrotnym rozjazdu 

Dopuszczalna prędkość pociągu 

na torze zwrotnym [km/h] 

Promień łuku rozjazdu 

[m] 

Skos rozjazdu 

v ≤ 100 

1200 

1:18,5 

v≤ 80 

760 

1:14 

v ≤ 60 

500 

1:12 

v ≤ 40 

300 lub 190 

1:9 

Rozjazdy o skosach 1:7,5; 1:7; 1:6,6 i 1:4,8 mogą być stosowane w torach bocznych 

 

 

 

 

Rozjazd zwyczajny 

background image

41 

 

 

 

 I - blok zwrotnicy, II - 

blok szyn łączących, III - blok krzyżownicy; 

1- 

początek rozjazdu (styk przediglicowy), 2 - iglice, 3 - opornice, 4 - dziób krzyżownicy, 

–  szyny  skrzydłowe,  6  –  kierownice,  7  –  końce  rozjazdu  (styki  za  krzyżownicą),  8  – 

ostatnia podrozjazdnica, 9 

– szyny łączące, tg  & - skos rozjazdu, R – promień toru 

zwrotnego rozjazdu 

 

Zamknięcie  nastawcze hakowe 
 
Zamknięcie nastawcze hakowe znajduje się przy początku iglic i umieszczone jest zazwyczaj  
pomiędzy 2 i 3 podrozjazdnicą . 

 
 

 

 

   

Zamknięcie  hakowe  składa  się  z  dwóch  zespołów  zamknięć  iglicowych,  z  których  każdy 

wbudowany jest przy iglicy, oraz ze ściągu iglicowego „p”. Każdy zespół zamknięć iglicowych 
składa się z haka S

1

 lub S

2

 oraz 

opórki O

1

 lub O

2

background image

42 

 

 

 

     

Hak  przymocowany  jest  przegubowo  jednym  ramieniem  do  łapki  iglicowej  ł

1

 

lub  ł

2

przytwierdzonej do iglicy, a drugim ramieniem r

1

 lub r

2

 

(zwanym nastawczym) połączony jest 

ze 

ściągiem iglicowym. Opórka przymocowana jest do opornicy. 

 

    

Na jednym końcu ściągu ig1icowego, w miejscu jego połączenia z ramieniem napędnym 

haka,  osadzone  jest  przegubowo  cięgło,  „n”,  które  łączy  zamknięcie  nastawcze  ze 
zwrotnikiem przy ręcznym nastawianiu zwrotnic. 

     

Przy  zwrotnicach  nastawianych  z  odległości  ze  ściągiem  iglicowym  łączy  się  również 

suwak napędowy. 

      

Całkowity przesuw pręta napędowego mierzony przy łapkach iglicowych wynosi 210 mm 

+ zapas do 10 mm 

i rozkłada się na 3 fazy, z których każda wynosi około 70 mm. 

 

                                                 

 

background image

43 

 

 

 

 

II faza 

 

 

III faza 

 

background image

44 

 

 

Stopka haka w stanie zamkniętym zasadniczo powinna schodzić się z zewnętrzną 
krawędzią opórki w żadnym zaś razie nie powinna wystawać więcej niż 5 mm, aby nie 
utrudniać rozpruwalności zamknięcia. 

Jeżeli  hak  obejmuje  należycie  opórkę,  to  odległość  iglicy  odsuniętej  od  opornicy,  mierzona 
na  osi  opórki  hakowej,  powinna  wynosić  140  +  10mm,  przy  czym  odległość  ta  w  żadnym 
przypadku  nie  może  być  mniejsza  niż  120  mm  i  większa  niż  170  mm.  W obu,  bowiem 
końcowych  położeniach  zwrotnicy,  położenie  iglicy  dosuniętej  jest  zawsze:  wyznaczone 
dokładnie, natomiast położenie iglicy odsuniętej jest w pewnych granicach zmienne, zależnie 
od drogi przesuwu pręta nastawczego przy przestawianiu zwrotnicy.  

Hak  połączony  z  iglicą  dosuniętą  powinien  obejmować  walcowatą  powierzchnię  ślizgową 
opórki hakowej zamknięcia nastawczego na długości przynajmniej 60mm.  

 
 

Zamknięcie nastawcze suwakowe 

 

Zamknięcie suwakowe składa się z dwóch zespołów zamknięć iglicowych  z których każdy 

wbudowany  jest  przy  iglicy  oraz  z  suwaka  iglicowego,  który  jednocześnie  jest  ściągiem 
iglicowym.  

 

W rozjazdach nowej konstrukcji typu S49 odstęp iglicy odsuniętej od opornicy wynosi 160 ± 

5mm, a w rozjazdach typu S49 starszej konstrukcji 

150 ± 10mm. Zamknięcie suwakowe w 

każdym rodzaju rozjazdu jest w zasadzie jednakowe. Różni się ono tylko wymiarami suwaka 
iglicowego oraz położeniem prowadnicy względem opornicy. 

 

Każdy zespół zamknięć suwakowych składa się z dwóch zasadniczych części ): 

a)   prowadnicy 

(opórki zamknięcia) przymocowanej do opornicy, 

b)   klamry przymocowanej do iglicy.  
Obydwa zespoły współpracują z jednym suwakiem i iglicowym. 

 

background image

45 

 

 

 

Całkowita droga przesuwu suwaka iglicowego  wynosi 220 mm
 
 

Działanie  zamknięcia  nastawczego  suwakowego  dzieli  się  zasadniczo  na  trzy  fazy, 

rozłożone na długości skoku suwaka iglicowego, wynoszącego normalnie 220 mm. 
 

położenie normalne 

 

 

Iglica  lewa - 

jest w położeniu zasadniczym - dosunięta do opornicy, a iglica druga prawa - w 

tym położenia odsunięta na 150mm. 

 

 

background image

46 

 

 

 W  pierwszej  fazie  od  0  do  78  mm 

skoku  suwaka  następuje  częściowo  dosunięcie  iglicy 

prawej w kierunku opornicy z odległości 150 mm na 72 mm. 

W  międzyczasie    następuje  uchylenie  zamknięcia  iglicy  lewej  przez  wejście  głowicy 
klamrowej w wycięcie suwaka iglicowego, wskutek nacisku przez skośny ząb tegoż suwaka.  
Iglica lewa jest już przygotowana do odsuwania się od swej opornicy 
 

 

 

W drugiej fazie  od 78 mm do 142 

mm skoku suwaka głowice obu klamer przesuwają się 

równocześnie  w  kierunku  opornicy  prawej,  przy  czym  iglica  lewa  odsuwa  się  od  lewej 
opornicy,  natomiast  iglica  prawa  dosuwa  się  już  wtedy  całkowicie  do  prawej  opornicy, 
kończąc tym samym swój przesuw; 

 

 

 

 

    W  trzeciej  fazie    od 142  do  220mm 

skoku suwaka iglica pierwsza odsuwa się o resztę 

swej  odległości  od  opornicy,  to  jest,  znajduje  się  w przepisowej  od  niej  odległości  150mm, 
przy czym w międzyczasie następuje początek zamykania  iglicy prawej do opornicy wskutek 
wyparcia  głowicy  klamrowej  przez  skośne  wycięcie  w  listwie  suwakowej  i  oparcie  tejże 
głowicy na skośnym zewnętrznym obrzeżu prowadnicy. 

      Droga oporowa klamry 

powinna być jednakowa po obu stronach suwaka. Jeśli wielkość 

tej  drogi  U,  mierzona  od 

początku skośnego wycięcia suwaka do  czoła  głowicy  klamrowej, 

dla zwrotnic o odsunięciu iglicy od opornicy Z=150mm wynosi około 56mm, a dla zwrotnic 
o odsunięci Z=160mm wynosi około 46mm, oznacza to pełne zamknięcie iglicy dosuniętej 
do opornicy. 

background image

47 

 

 

      Przy 

szybkobieżnych napędach zwrotnicowych na górkach rozrządowych należy skok 

suwaka iglicowego zmniejszyć z 220 mm do 150 mm, przez co odległość iglicy odsuniętej od 
opornicy,  mierzona  na  wysokości  osi  klamry,  wynosić  powinna  125  mm  a  droga  oporowa 
klamry wyniesie wówczas 14 mm.  

 

 

 

 

     

W  przypadku  zerwania  się  pędni  drutowej,  może  nastąpić  cofnięcie  się  suwaka 

background image

48 

 

iglicowego,  przy  czym  zamknięcie  przez  suwak  głowicy  klamry  powinno  wynosić 
przynajmniej 5mm 

, co stanowi najmniejsze dopuszczalne zamknięcie iglicy dosuniętej. 

 

III. Ogólne zapoznanie z urządzeniami drogowymi. 

1.  Na szlaku: 

   a) mosty, wiadukty  

     

Tor  kolejowy  na  obiektach  inżynieryjnych  (  mosty,  wiadukty  ),  w  zależności  od  ich  

konstrukcji, może być układany: 

- na mostownicach,  

z bezpośrednim przymocowaniem szyn do konstrukcji obiektu, 

na podkładach i podsypce. 

 

Standard konstrukcyjny nawierzchni na obiekcie powinien odpowiadać wymaganiom klasy, 
do jakiej tor został zakwalifikowany, z tym, że na obiektach o długości 60 m i większej, w 
torze ułożonym na mostownicach wymaga się stosowania szyn UIC60(60E1) 

.

 

Na obiektach nowobudowanych lub modernizowanych, gdy konstrukcja umożliwia układanie 
toru na podsypce tłuczniowej, wymiary pryzmy podsypki w konstrukcji obiektu muszą 
zapewnić normalną pracę maszyn torowych – rys.  W przestrzeni przeznaczonej na 
podsypkę nie mogą znajdować się żadne elementy konstrukcyjne, elementy wyposażenia 
lub inne.  

 

min. 
 0,75 m 

min. 
 0,35 m 

min. 2,2 m 

min. 2,2 m 

podsypka 

konstrukcja 

 

Rys. Minimalne wymiary podsypki na obiektach inżynieryjnych  

Nie dopuszcza się stosowania złączy szynowych na obiektach inżynieryjnych. Tor kolejowy 
na całej długości obiektu oraz na odcinku przejściowym za skrzydłami przyczółków powinien 
być układany z szyn zgrzewanych (jako tor bezstykowy). 

Konstrukcje  zabezpieczające  przed  skutkami  wykolejenia  taboru  (odbojnice)  należy 
stosować, gdy: 
-    

długość toru na moście, wiadukcie lub przejściu pod torami jest większa od 20,0 m, 

-    

długość toru ułożonego na mostownicach na moście, wiadukcie lub przejściu pod torami    

wynosi od 6,0 m do 20,0 m i równocześnie występuje jeden z poniższych warunków: 
-  

tor na obiekcie jest usytuowany w łuku poziomym o promieniu mniejszym niż 350 m lub na 

krzywej przejściowej tego łuku, 

background image

49 

 

-    

obiekt sąsiaduje bezpośrednio z nasypem o wysokości większej od 4,0 m, 

-    

obiekt zlokalizowany jest w obrębie stacji, 

-   

pod obiektami inżynieryjnymi, których podpory znajdują się w odległości mniejszej niż  2,5 

od osi toru. 
 
Na obiektach stalowych, których długość dylatacyjna jest równa lub większa od 60,0 m oraz 
nie jest zapewniona swoboda przesuwu toru względem konstrukcji, muszą być zastosowane 
przyrządy  wyrównawcze.  Przyrządy  wyrównawcze  należy  układać  wyłącznie  na  prostych 
odcinkach  toru  w  takim  położeniu,  aby  ruch  pociągów  odbywał  się  z  ostrza  przyrządu. 
Przyrządy wyrównawcze muszą być zgrzewane (spawane) z łączącymi się z nimi odcinkami 
szyn. 

b) przejazdy i przejścia kolejowe 

Przejazdy i przejścia dzielą się na następujące kategorie: 

1)   kategoria A 

– przejazdy użytku publicznego z rogatkami lub przejazdy użytku publicznego 

bez  rogatek  na  których  ruch  na  drodze  kierowany  jest  sygnałami  nadawanymi  przez 
pracowników kolejowych, 

2)      kategoria  B  - 

przejazdy  użytku  publicznego  z  samoczynną  sygnalizacją  świetlną  i  z  

półrogatkami, 

3)   kategoria  C  - 

przejazdy  użytku  publicznego  z  samoczynną  sygnalizacją  świetlną  lub 

uruchamianą przez pracowników kolejowych, 

4)   kategoria  D - 

przejazdy użytku publicznego bez rogatek i półrogatek i bez samoczynnej 

sygnalizacji świetlnej, 

5)   kategoria E 

– przejścia użytku publicznego, 

6)   kategoria F 

– przejazdy i przejścia użytku niepublicznego. 

 
Widoczność przejazdu i przejścia z drogi publicznej powinna być zachowana, niezależnie od 
rodzaju zabezpieczenia ruchu zastosowanego na skrzyżowani 
Warunki widoczności przejazdu kategorii D przedstawia rys. 1. 

background image

50 

 

 

 

Długości odcinków L i L1 

Okreslenie odcinków w 
metrach 

Dla przejazdów 
przez: 

 

Dla przejazdów 
przez:
 

 

jeden tor 

 dwa tory 

L=5,5 Vmax 

L=( 5,5 + o,25 d 
)Vmax
 

L1 

L1= 3,6 Vmax 

L1= ( 3,6 + 0,07 d 
)Vmax
 

 

– odległość miedzy osiami torów, 

Vmax 

– największa dozwolona prędkość jazdy pojazdów szynowych na danej linii kolejowej  

w km/h ( nie mniejsza niż 40 km/h na linach normalnotorowych

W  zwykłych  warunkach  atmosferycznych  czoło  zbliżającego  się  pojazdu  szynowego,  a  co 
najmniej latarnie sygnałowe jego czoła, powinny być widoczne z drogi z odległości 20 m (pkt 
E), 

mierzonej  od  skrajnej  szyny  po  osi  jezdni,  przez  cały  czas  zbliżania  się  pojazdu 

szynowego do przejazdu. 
 
Z  punktu  E  czoło  pojazdu  szynowego  powinno  być  widoczne  począwszy  od  punktu  B.  W 
miarę  zbliżania  się  pojazdu  drogowego  do  przejazdu  odcinek  widoczności  pojazdu 
szynowego  powinien  się  zwiększyć,  tak  aby  z  odległości  10  m  od  skrajnej  szyny  (  pkt  C  ) 
czoło pojazdu szynowego było widoczne co najmniej od punktu D. 
Widoczność pojazdu szynowego z drogi ustala się dla obu stron przejazdu. 
 

background image

51 

 

Obserwację czoła zbliżającego się pojazdu szynowego przeprowadza się z wysokości 1- 1,2 
m nad osią pasa ruchu drogi. 
 

W  przypadkach  uzasadnionych  warunkami  miejscowymi,  jeżeli  przejazd  nie  odpowiada 

warunkom widoczności z 10 m, czoło pojazdu szynowego powinno być widoczne z drogi co 
najmniej  z  odległości  5  m  od  skrajnej  szyny  (  pkt  A  )  na  całym  odcinku  L,  począwszy  od 
punktu D. 
Przy przejazdach takich należy ustawić z obu stron przejazdu: 
1) 

przy torze kolejowym wskaźnik „W6a”, 

2) 

przy drodze znak drogowy „Stop”. 

Ponadto na drodze o 

nawierzchni bitumicznej należy namalować poziome linie zatrzymania 

pojazdu. 
 
Jeżeli odległość znaku „ krzyż św. Andrzeja” od skrajnej szyny toru jest większa niż 5 m, to 
odległość L należy zwiększyć o 0,25 Vmax , a L1 o 0,07 Vmax. 

Jeżeli  kąt  skrzyżowania  wynosi  mniej  niż  60º,  na  każde  5º  poniżej  60º  odległość  20  m  ( 
odcinek EP ), przy ustaleniu L1 od strony kąta ostrego, należy zwiększyć o 1m. 

 

Warunki  widoczności  przejścia  użytku  publicznego  kategorii  E

 

bez  urządzenia 

zabezpieczającego obsługiwanego na miejscu 

 

 

W zwykłych warunkach atmosferycznych latarnie sygnałowe czoła zbliżającego się pojazdu 
szynowego  powinny  być  widoczne  z  obu  stron  przejścia,  w  odległości  co  najmniej  4  m, 
mierząc  od  skrajnych  szyn  toru,  przez  cały  czas  zbliżania  się  pojazdu  szynowego  do 
przejścia, począwszy od punktu E. 

Długość odcinka widoczności L2, mierzoną od osi przejazdu, określa się według wzoru: 

L2 = 3 · Vmax 

Żłobek stanowiący urządzenie zabezpieczające na przejeździe swobodne przejście obrzeży 
kół pojazdu szynowego pomiędzy pokryciem przejazdu ułożonym  wewnątrz toru a szynami 
powinien odpowiadać łącznie następującym warunkom: 

•    jego szerokość mierzona od górnej powierzchni główki szyny na głębokości 14 mm dla 
kolei normalnotorowych i 10 mm dla kolei wąskotorowych powinna wynosić: 

background image

52 

 

      -  

w torach prostych i na łukach o promieniu 350 m lub większym – co najmniej 67mm, 

      - 

na łukach o promieniu 250 m do 350 m – co najmniej 75 mm

      - 

na łukach o promieniu mniejszym niż 250 m – co najmniej 80 mm. 

•    jego szerokość powinna być osiągnięta przez ułożenie równoległe do szyn toru odbojnic z 
drewna, szyn lub kątowników, 
•        głębokość  żłobków  przy  największym  dopuszczalnym  zużyciu  szyn,  mierzona  od 
powierzchni główki szyny, powinna być nie mniejsza niż 38 mm. 
Warunki techniczne w zakresie budowy rogatek 

Rogatki  zamykające  przejazd    na  okres  przejeżdżania  pojazdu  szynowego  mogą  być 
obsługiwane z miejsca i z odległości. 

Jeżeli miejsce obsługi rogatek jest umieszczone w odległości mniejszej lub równej 60 m od 
osi przejazdu, 

przejazd uważa się za obsługiwany na miejscu, a przy odległości większej  – 

za obsługiwany z odległości. 

Odległość tę mierzy się w rzucie poziomym po osi toru. 

Rogatki obsługiwane z odległości powinny być widoczne z posterunku obsługującego i 
umożliwiać na miejscu podniesienie opuszczonych drągów rogatkowych. Odległość rogatek 
od posterunku obsługującego nie powinna być większa niż 1000 m; przy zastosowaniu 
telewizji przemysłowej odległość ta może być większa; z jednego posterunku mogą być 
obsługiwane rogatki kilku przejazdów. 

 

Znaki, wskaźniki i tablice ostrzegawcze 

Znak  „  krzyż  św.  Andrzeja”,  określony  w  przepisach  w  sprawie  znaków  i  sygnałów 
drogowych,  powinien  być  ustawiony  przed  przejazdami  kategorii  C  i  D  oraz  przejściami 
użytku publicznego kategorii E bez obsługiwanego urządzenia zabezpieczającego. 
 

Przed  przejazdami  kategorii  C  i  D  znak  „  krzyż  św.  Andrzeja”  powinien  być  ustawiony  na 
prawym poboczu drogi w odległości 5 m od skrajnej szyny toru, a przed przejściami kategorii 
E  - 

w odległości 3 m. Odległości te mogą być zwiększone, jeżeli okaże się to niezbędne do: 

a) osiągnięcia lepszej widoczności znaku „ krzyż św. Andrzeja”, 
b)  zapewnienia  co  najmniej  3  m  odległości  pojazdu  drogowego  od  skrajnej  szyny  toru, 
mierząc prostopadle do osi toru, 
c) 

uniknięcia  kolizji  z  urządzeniami  nadziemnymi  i  podziemnymi  przy  posadowieniu  słupa 

znaku. 
Ustawienie znaku „ krzyż św. Andrzeja” w odległości mniejszej niż 5 m od skrajnej szyny toru 
ze  względu  na  warunki  miejscowe  może  nastąpić  na  wniosek  zarządu  kolei,  za  zgodą 
organu  administracji  państwowej  właściwego  do  zarządzania  ruchem  na  drogach 
publicznych. 
Przy przejściach kategorii E bez obsługiwanego urządzenia zabezpieczającego powinny być 
ustawione po  obu stronach  przejścia na  prawym  poboczu drogi,  oprócz  znaku   „ krzyż  św. 
Andrzeja”, tablice ostrzegawcze z napisem „ Przejście przez tor. Strzeż się pociągu”. Tablice 
te powinny być widoczne w dzień i w nocy. 
 
Przed  przejazdami  na  linii  zelektryfikowanej  siecią  górną  znak  „  Sieć  pod  napięciem” 
powinien być umieszczony: 

background image

53 

 

a) na przejazdach kategorii C i D 

– po obu stronach przejazdu na słupie, na którym znajduje 

się znak „ krzyż św. Andrzeja”, poniżej tego znaku, 

b) na przejazdach kategorii A i B 

– po obu stronach przejazdu, na prawym poboczu drogi, na 

osobnym słupie o wysokości 2,5 m w odległości 5 m od skrajnej szyny toru. 

       

Przed  przejazdami  i  przejściami  wszystkich  kategorii  należy  ustawić  przy  torze 

kolejowym wskaźnik 

W6a” określony  w przepisach sygnalizacji na PKP, nakazujący danie 

sygnału  baczność,  gdy  ze  względu  na  warunki  miejscowe  konieczne  jest  dodatkowe 
ostrzeżenia o zbliżaniu się pojazdu szynowego. 

      

Wskaźnik „W6a” powinien być ustawiony przed przejazdem lub przejściem w odległości 

wyrażonej w metrach, równej iloczynowi liczby określającej największą dozwoloną prędkość 
pojazdów  szynowych  na  danej  linii  kolejowej  wyrażoną  w  km/h  i  pomnożonej  przez 
współczynnik od 6 do 8, w zależności od warunków miejscowych. 

 

Postępowanie w razie uszkodzenia urządzeń sterowania ruchem na przejeździe 

kolejowym: 

 

     

W    razie  wystąpienia  nieprawidłowości  w  działaniu  urządzeń  sterowania  ruchu  na 

przejeździe kolejowym   obsługiwanym z miejsca dróżnik przejazdowy powinien: 

  1)   

w  zależności  od  rodzaju  nieprawidłowości,  przejść  na  obsługę  ręczną  danego 

urządzenia i postępować zgodnie  z instrukcją obsługi  dla  danego typu urządzeń; 

  2)  

w przypadku wystąpienia nieprawidłowości uniemożliwiających zamykanie  rogatek, 

        

przed przejazdem pociągu należy : 

a) zatrzymać pojazdy nadjeżdżające,  
b) ustawić z obu stron przejazdu po prawej stronie drogi bezpośrednio przed uszkodzonymi 

rogatkami, w odległości l m od krawędzi jezdni znak drogowy  

      B-32b 

„ rogatka uszkodzona"  lub B-32c  „ sygnalizacja uszkodzona”. 

     

Jeżeli uszkodzenie rogatki nastąpiło tylko z jednej strony przejazdu, to znak  drogowy B-

32b  „rogatka  uszkodzona”  ustawia  się  tylko  od  strony  uszkodzonego  urządzenia  a  dróżnik 
powinien  obserwować przejeżdżające  pociągi    stojąc  na  drodze        po  stronie uszkodzonej 
rogatki. 

      

W  takich  przypadkach  dyżurny  ruchu  powiadamia    rozkazami  pisemnymi    drużyny  

pociągowe  o  konieczności  zachowania  ostrożności    /  bez  ograniczenia  prędkości  /  i 
podawania sygnałów Rp1 „Baczność” w związku z występującymi nieprawidłowościami. 
      

Po zjechaniu pociągu z przejazdu i upewnieniu się, że do przejazdu nie zbliża się pociąg 

po  sąsiednim  torze,  dróżnik  przejazdowy  powinien  podać,    zgodnie  z  obowiązującymi 
przepisami  i  instrukcjami,    zezwolenie  oczekującym    przed        przejazdem  kierowcom 
pojazdów na kontynuowanie jazdy przez przejazd. 
      

Dopuszcza się, jeżeli warunki miejscowe na to pozwalają i zostało to szczegółowo ujęte 

w  regulaminie  obsługi  przejazdu,  aby  po  przejeździe  pociągów  dróżnik  przejazdowy  mógł 
znaki  drogowe  B-

32b  „rogatka  uszkodzona”,  B-32  c  „sygnalizacja  uszkodzona”    zdjąć  lub  

obrócić  na  bok względnie zasłonić w taki sposób by były one niewidoczne dla  kierujących  
pojazdami drogowymi. 
        

Do  czasu  naprawy  rogatek,  przed  każdym  następnym  spodziewanym  przejazdem 

pociągu  przez  przejazd,  powyższe  znaki  powinny  być  ponownie  uwidocznione  dla 
nadjeżdżających pojazdów drogowych. 
 

background image

54 

 

      

W przypadku wystąpienia nieprawidłowości  w działaniu urządzeń  zabezpieczenia ruchu 

na  przejeździe  kolejowym    obsługiwanym  z  odległości    pracownicy  obsługi    (lub  inni 
upoważnieni do tego pracownicy) zobowiązani są do: 
 
1)    niezwłocznego  oznakowania  przejazdu  znakiem  B-20  „Stop”  wraz  z  umieszczoną  pod 
nim  tablicą  z  napisem  „rogatka  uszkodzona”  lub  „sygnalizacja  uszkodzona”  zgodnie  z 
postanowieniami  regulaminu  obsługi  przejazdu  kolejowego  a  następnie  wezwania 
uprawnionego pracownika do strzeżenia przejazdu na miejscu. 
2)  w przypadku utraty  możliwości sterowania systemem przejazdowym z odległości, należy 
przejść na sterowanie lokalne na miejscu, jeżeli typ urządzeń przewiduje takie rozwiązanie. 
3)    w  przypadku  nieprawidłowości,    uniemożliwiających  zamykanie  rogatek  (rogatki),  nie 
działanie sygnału dźwiękowego lub sygnalizatorów drogowych: 
 

4)      dróżnik  przejazdowy  obsługujący  dany  przejazd  powinien  niezwłocznie    powiadomić 

dyżurnych  ruchu  sąsiednich  posterunków  zapowiadawczych  w  celu  wprowadzenia 
stosownych obostrzeń – ograniczenie prędkości jazdy pociągów przez   przejazd do 20 km/h 
dla  czoła  pociągu,  obowiązek  podawania  z  pojazdu  kolejowego  sygnału  Rp1  „Baczność” 
bezpośrednio przed przejazdem kolejowym. 

5) wprowadzone obostrzenia powinny obowiązywać do czasu podjęcia strzeżenia  przejazdu 
na miejscu. 

 

 

c) Kilometraż linii 

Znakami drogowymi w rozumieniu niniejszych przepisów są: 
- znaki kilometrowe i hektometrowe, 

znaki pochylenia podłużnego linii, 

Znaki kilometrowe i hektometrowe służą do oznaczania kilometrażu linii. 

W przypadku zmiany długości toru (w związku z przebudową), dopuszcza się wprowadzenie 
hektometra  o  nieprawidłowej  długości.  Hektometr  o  nieprawidłowej  długości  oznacza  się  
poziomym paskiem w kolorze czarnym RAL 9004 o szerokości 50 mm pod cyfrą hektometra. 
Hektometrów  o  nieprawidłowej  długości  nie  należy  stosować  na  stacjach,  przystankach, 
przed  semaforami  w  granicach  dróg  hamowania  oraz  na  łukach  poziomych  i  znacznych 
pochyleniach.  

 

Dopuszcza się dwa sposoby wykonywania tych znaków: 
-  

słupowe - ustawiane na ławie torowiska jako słupki wolnostojące, wyłącznie do oznaczania 

długości linii; odległość między tymi znakami wynosi 100 m, 
-  tablicowe  - 

umieszczane  na  istniejących  słupach  trakcyjnych,  oraz  innych  urządzeniach 

stałych znajdujących się przy torze, umożliwiających przytwierdzenie tablicy; znaki te mogą 
być umieszczone przed lub za pełnym hektometrem. 
Znaki  słupowe  stosuje  się  na  liniach  niezelektryfikowanych.  Dopuszcza  się  dwa  rodzaje 
znaków: 
- niskie - 

o wysokości do 0,5 m ustawiane na ławie torowiska w minimalnej odległości 2,50 m 

od osi toru, 
-  wysokie    - 

o  wysokości  ponad 2,0  m  ustawiane na  krawędzi  ławy  torowiska (na  torze na 

nasypie) lub na   skarpie przekopu na 

wysokości ławy torowiska. 

background image

55 

 

Znaki słupowe oznaczające kilometry i hektometry parzyste ustawia się po prawej stronie linii 
kolejowej patrząc w kierunku kilometrowania, a znaki nieparzystych hektometrów po stronie 
lewej. 
Znaki  powinny  być  obustronnie  trwale  pomalowane  kolorem  białym  RAL  9003,  zaś 
oznaczenia  cyfrowe  po  obu  stronach  znaku  kolorem  czarnym  RAL  9004  (dopuszcza  się 
stosowanie  farb  odblaskowych).  Wymiary  i  odstępy  cyfr  na  tablicy  powinny  być  zgodne  z 
normą  PN-EN ISO 3098-0:2000.  
Znaki  tablicowe  z  o

znaczeniami  kilometrów  i  hektometrów  na  liniach  zelektryfikowanych 

umieszcza  się  na  słupach  sieci  trakcyjnej  stojących  najbliżej  w  stosunku  do  właściwego 
punktu  hektometrowego.  Tablice  mogą  być  wykonane  z  blachy

 

o  grubości  2-3mm, 

zabezpieczonej  antykorozyjnie  poprzez  malowanie,  lakierowanie  lub  foliowanie  ,  tworzyw 
sztucznych lub namalowane bezpośrednio na słupie trakcyjnym, jeżeli jego konstrukcja na to 
zezwala.  Tablice  powinny  być  pomalowane  kolorem  białym  RAL  9003  z  cyframi  koloru 
czarnego  RAL  9004,  przy

mocowane  w  sposób  trwały  do  słupa,  bez  naruszania  jego 

konstrukcji, czołową stroną do kierunku jazdy na wysokości zapewniającej dobrą widoczność 
tj. ok. 2,0 m nad poziomem główki szyny. 
Tablice  z  oznaczeniami  kilometrów  i  hektometrów  parzystych  umieszcza  się  po  prawej 
stronie linii kolejowej, a tablice z oznaczeniami hektometrów nieparzystych - po lewej stronie. 
Jeśli wzdłuż linii znajduje się tylko jeden rząd słupów trakcyjnych, wtedy tablice powinny być 
umieszczane  na  przemian  po  obydwu  stronach  słupa,  parzyste  i  nieparzyste  -  zgodnie  z 
kierunkiem kilometrowania.  
Wymiary  i  odstępy  cyfr na  tablicy  powinny  być  zgodne  z  normą   PN-EN  ISO  3098-0:2000

Dodatkowo  w  dolnej  części  tablicy  lub  boku słupa trakcyjnego maluje się  cyfry  ze znakiem 
plus lub minus, oznac

zające odległość słupa od właściwego hektometra, z dokładnością do 

0,1  m  (np.  +12,0  co  oznacza,  że  słup  trakcyjny  znajduje  się  12,0  m  za  właściwym 
hektometrem  lub   

–21,2,  co  oznacza,  że  do  pełnego  hektometra  brakuje  21,2  m  licząc  w 

kierunku wzrostu kilometrowania).  
W  obrębie  torów  stacyjnych,  w  przypadku  niemożliwości  umieszczenia  tablicy  na  słupie 
trakcyjnym, można ją umieścić na innych konstrukcjach (słupy teletechniczne, wiaty, bramki 
itp.).  Nie  umieszcza  się  dodatkowych  tablic  z  oznaczeniami  kilometrów  i  hektometrów  na 
obiektach inżynieryjnych o długościach mniejszych od 50m. .  

 

Znaki kilometrowe i hektometrowe niskie na liniach niezelektryfikowanych 

 

background image

56 

 

 

Znaki kilometrowe i hektometrowe wysokie na liniach niezelektryfikowanych 

 

 2.  Na stacji: 

1)  perony 

–  ze  względu  na  wzajemny  układ  peronów  i  torów  oraz  sposób  rozwiązywania 

dojścia  do  peronu  rozróżnia  się  perony  jednokrawędziowe,  perony  dwukrawędziowe  z 
dojściem od czoła, perony dwukrawędziowe z dojściem wielopoziomowym w środku peronu. 

Peron  jednokraw

ędziowy  ,  mimo  że  może  być  zlokalizowany  pomiędzy  dwoma  torami, 

tylko  jedną  krawędź  czynną.  W  przypadku  lokalizacji  peronu  tego  typu  na  międzytorzu, 
możliwe  jest  tylko  dojście  boczne  w  poziomie  szyn.  W  czasie  wsiadania  i  wysiadania 
podróżnych niedopuszczalny jest ruch pociągów na drugim torze przyperonowym. 

Peron  dwukrawędziowy  z  dojściem  schodami  lub  pochylnią  od  czoła,  ze  względu  na 
lokalizację dojścia końcu peronu, jest możliwy do stosowania już przy minimalnym rozstawie 
torów  9,00  m.  Przejazd  wózków  bagażowych  pomiędzy  obudową  dojścia  od  czoła  a 
krawędzią  peronu  jest  wykluczony.  Dojazd  wózków  należy  w  takiej  sytuacji  przewidzieć  w 
drugim końcu peronu. 

Peron  dwukrawędziowy  z  dojściem  schodami  w  środkowej  części  peronu  wymaga 
międzytorza  o  szerokości  min  10,70  m.  W  układzie  takim  możliwy  jest  przejazd  wózków 
bagażowych pomiędzy obudową schodów a krawędzią peronu ( minimalna odległość wynosi 
2,50  m  ).  Na  liniach  na  których  kursują  pociągi  z  prędkością  ponad  140  km/h,  szerokość 
peronu  dwukrawędziowego  powinna  wynosić  do  13,0  m.  Poszerzenie  peronu  ma  na  celu 
poprawę bezpieczeństwa podróżnych. 

background image

57 

 

Ze względu na wysokość rozróżnia się perony: 

• perony niskie : h=0,30 m nad główkę szyny, 

• perony o wysokości h=0,55 m nad główkę szyny, 

• perony wysokie : h=0,76 m, 0,86 m, 0,96 m nad główkę szyny. 

Obecnie  zaleca  się  stosowanie  zgodnie  z  zaleceniami  Międzynarodowego  Związku  Kolei 
(UIC)  przede wszystkim wysokości peronów h=0,55 m, z tym że dla stacji oraz posterunków 
obsługujących aglomeracje miejskie właściwa jest wysokość h=0,76 m. Żadna część peronu 
nie może znajdować się w obrębie skrajni budowli. Dlatego odległość krawędzi peronu od osi 
toru  wynosi  1,60  m  dla  peronów  o  wysokości  h=0,30  m,  oraz  1,725  m  dla  wszystkich 
pozostałych.  

Długość peronów powinna zapewnić przyjęcie najdłuższych pociągów zatrzymujących się na 
danej  stacji.  Typowe  długości  peronów  stosowane  w  Polsce  to  :  400  m  dla  pociągów  16-
wagonowych, 300 m dla pociągów 12-wagonowych, 200 m dla pociągów 8-wagonowych lub 
zestawionych z 3 jednostek trakcyjnych ( 

po 3 wagony w każdej jednostce ). 

2) Rampy  
Rampa kolejowa jest budowlą równoległa lub prostopadłą, bądź równoległą i i jednocześnie 
prostopadłą do osi toru, wykonaną z zachowaniem skrajni budowli. 
Pod względem położenia w stosunku do toru ładunkowego rampy dzielą się na: 
- boczne 

– równoległe do osi torów ładunkowych i przeznaczone do załadunku i wyładunku z 

boku; rampy te mogą być jednokrawędziowe ( rampa mająca ścianę oporową od strony toru 
) lub dwukrawędziowe (( rampa mająca ściany oporowe z dwóch  stron, równoległe do torów 
albo równoległe do toru z jednej strony i do drogi z drugiej strony); 

czołowe- prostopadłe do osi torów ładunkowych, przeznaczone do załadunku i wyładunku 

od czoła wagonów;  

boczno  czołowe  –  równoległe  i  jednocześnie  prostopadłe  do  osi  torów,  umożliwiające 

wykonywanie czynności ładunkowych zarówno z boku jak i od czoła wagonów. 
  

 

Schematy ramp ładunkowych a-boczna jednokrawędziowa, b – boczna dwukrawędziowa, c – 
czołowa, d – boczno-czołowa 
 
W zależności od przeznaczenia rampy dzielą się na: 

załadunkowe, przeznaczone wyłącznie do załadunku; 

wyładunkowe, przeznaczone wyłącznie do wyładunku; 

background image

58 

 

ładunkowe, służące do załadunku i wyładunku; 

przeładunkowe,  służące  do  przeładunku  z  wagonów  do  wagonów  tej  samej  lub  innej 

szerokości toru; 

składowe, służące do wyładunku i składowania ładunków. 

Wysokość rampy mierzona od powierzchni tocznej główki szyny powinna wynosić  1,1 m dla 
rampy boczne oraz 1,235 m dla rampy czołowe. 
Odległość zewnętrznej powierzchni krawędzi rampy od osi toru przyjmuje się 1,725 m ( lub 1, 
92 m przy torze szerokim ). 
 

 

 

 

 

 

IV.  Pojęcie skrajni: ładunkowej, taboru, budowli  

1. 

Przy  wznoszeniu  wszelkich  budowli  oraz  wykonywaniu  robót  w  torach  lub  ich  pobliżu, 

należy bezwzględnie przestrzegać zachowania skrajni budowli obowiązujących na liniach 

zarządzanych przez zarządcę infrastruktury. 

2. 

Wymiary skrajni budowli mają zastosowanie do torów położonych na odcinkach prostych 

i  w  łukach  o  promieniu  większym  od  4000  m.  W  łukach    o  promieniach  4000  m  i 

mniejszych, należy stosować poszerzenie skrajni budowli.  

3. 

Na  liniach  kolejowych  istniejących  oraz  podlegających  przebudowie  lub  modernizacji, 

zabrania się wznoszenia obiektów, podnoszenia i przesuwania torów pod wiaduktami i w 

tunelach,  w  wyniku,  których  mogłoby  nastąpić  zmniejszenie  poszczególnych  wymiarów 

skrajni budowli.  

background image

59 

 

4. 

Tory  położone  przy  peronach,  rampach,  podporach  oraz  budowlach  inżynieryjnych 

muszą być tak utrzymywane, aby ich odkształcenia w płaszczyźnie poziomej i pionowej 

nie powodowały naruszenia wymiarów obowiązującej skrajni budowli. 

5. 

Ze  względu  na  zasięg  maszyn  do  napraw  podtorza,  należy  przestrzegać  zachowania 

zwiększonego w stosunku do normy, dolnego obrysu skrajni o wymiarach 2,20 m od osi 

toru i 1,50 m 

poniżej główki szyny.  

a) Skrajnia budowli na odcinkach to

ru na prostej i w łuku 

1. 

Wymagania ogólne: 

1) 

skrajnia  budowli  jest  to  zarys  figury  płaskiej,  stanowiący  podstawę  do  określania 

wolnej  przestrzeni  dla  ruchu  pojazdów  kolejowych,  na  zewnątrz  której  powinny 
znajdować  się  wszelkie  budowle,  urządzenia  i  przedmioty  położone  przy  torze,  z 
wyjątkiem urządzeń przeznaczonych do bezpośredniego współdziałania z torem,

 

jak 

na  przykład  hamulce  torowe  w  stanie  roboczym  i przewody jezdne, 

2) 

wymiary skrajni w kierunku pionowym liczy się w [mm] od powierzchni główki szyny, 

a w kierunku poziomym 

– od osi toru,  

3) 

skrajnię  budowli  oraz  wybrane  parametry  wolnej  przestrzeni  stosowane  na  
istniejących  liniach  kolejowych  regulują  postanowienia  Polskiej  Normy  PN-69  K-

02057 oraz przepisy UIC, 

4) 

podane  na  rysunkach  1 

–  4  wymiary  skrajni  budowli  obowiązują  na  prostych 

odcinkach  toru  oraz  w  łukach  o  promieniu  większym  niż  4000  m  i  odnoszą  się  do 
prostokątnego układu współrzędnych położonego w płaszczyźnie prostopadłej do osi 
toru, którego oś pionowa pokrywa się z osią toru, a oś pozioma leży w płaszczyźnie 
górnej krawędzi główki szyn,  

5) 

w  łukach  o  promieniach  4000 m  i  mniejszych  należy  stosować  poszerzenie 
poziomych wymiarów skrajni budowli zgodnie z tablicami 1 i 2 , 

6) 

przy budowie nowych normalnotorowych linii, przy modernizacji linii istniej

ących oraz 

przy wznoszeniu wszelkich budowli i urządzeń, zarządca infrastruktury może określić 
inne,  dodatkowe  wymagania  odnośnie  skrajni  budowli  na  administrowanych  liniach 

kolejowych. 

 

2. 

Wymagania uzupełniające  

1) 

na mostach o długości do 10 m z torem na podsypce, w konstrukcjach skrzynkowych 

i  na  przepustach  oraz  pod  nowo  wybudowanymi  obiektami  mostowymi  na  szlaku, 

odległość dolnego obrysu skrajni DE powinna wynosić nie mniej niż 700 mm poniżej 
główki szyny,  

2) 

na mostach z jazdą górą z obniżonym chodnikiem, położenie punktów C i D należy 

przyjąć na poziomie chodnika,  

background image

60 

 

3) 

w tunelach poza skrajnią budowli, powinna być pozostawiona dodatkowa przestrzeń 

o  szerokości  300  mm  na  liniach  dwutorowych  i  400  mm  na  liniach  jednotorowych. 
Podana  wolna  przestrzeń  poza  skrajnią  budowli  w  tunelach  powinna  być 
zastosowana  na  całej  wysokości  skrajni  budowli,  przy  czym  wymiar  pionowy  do 
górnej obudowy tunelu w obiektach nowych powinien wynosić 5450 mm  

4) 

skrajnię  budowli  z  zastosowaniem  wolnych  przestrzeni  w  konstrukcjach 

skrzynkowych 

długości powyżej 20 m, liczonych po torze wewnątrz skrzynki wraz  z 

równoległymi skrzydłami, należy określać jak dla tunelu, a do długości 20 m należy 
stosować wolną przestrzeń oznaczoną linią ABC,  

5) 

najmniejsza  odległość  osi  toru  od  krawędzi  obudowy  tunelu  stacyjnego,  słupów, 

latarń,  na  peronie  po  którym  odbywa  się  ruch  wózków  bagażowych  –  powinna 
wynosić 4000 mm, a na peronie bez ruchu wózków – 3000 mm; odległości te należy 
zachować do wysokości 3050 mm nad główką szyny, 

6) 

wrota  lokomotywowni,  wagonowni  itp. 

Nie  wymagają  stosowania  wolnych   

przestrzeni poza skrajnią budowli. 

7) 

najmniejsza  odległość  elementów  sieci  trakcyjnej  będących  pod  napięciem  do 

elementów obiektu inżynieryjnego powinna wynosić 200 mm. 
 

3.  Na rys 1 

–4  przedstawiono graficznie skrajnię budowli. 

 

 

 

Objaśnienia do rys. 1 – 4 

Wymiary na rys. 1 

–4. 

A = 135 mm dla przedmiotów nieruchomych stale połączonych z szyną jezdną,  

 

a = 150 mm dla pozostałych przedmiotów nieruchomych, 

b =   41 mm dla kierownic przy krzyżownicach rozjazdów i skrzyżowań torów,  

b =  45 

mm dla odbojnic, w przypadkach szczególnych za zezwoleniem Ministerstwa     

        Infrastruktury,  

b =   67 mm dla przedmiotów nieruchomych w innych przypadkach.  

Odsyłacze na rys. 1-4 .  

1) dla budowli wybudowanych przed wprowadzeniem tej skr

ajni dopuszcza się 1770 mm, 

background image

61 

 

2) 

dla  wysokich  peronów  i  innych  urządzeń  wybudowanych  przed  wprowadzeniem 

niniejszej skrajni dopuszcza się 1700 mm,  

3) 

dopuszcza  się  dla  budowli  i  urządzeń  wybudowanych  przed  wprowadzeniem  tej 

skrajni,  

4) 

dla  peronów  na  liniach  zelektryfikowanych  dopuszcza  się  960  mm  tylko  za  zgodą 

Ministerstwa Infrastruktury , 

5) 

dopuszcza się dla budowli wybudowanych przed wprowadzeniem tej skrajni,  

6) 

dopuszcza się dla obiektów nie modernizowanych, 

7) dla obiektów nowobudowanych i modernizowanych. 
 

Wymagana wolna przestrzeń na rys. 1 -4 

AB  - na przystankach,  

ABC  - 

na  obiektach  mostowych  długości  ponad  20  m  bez  wykuszy  z  jazdą 

górą,  

ABCDE  - 

na  szlakach,  z  wyjątkiem  peronów  na  przystankach  i  przestrzeni  na  i 

pod obiektami mostowymi,,  

ABGDE  - pod nowo budowanymi obiektami mostowymi na szlaku,  

FG  - 

na  stacyjnych  torach  głównych  zasadniczych  i  dodatkowych  oraz  na 

obiektach mostowych długości poniżej 20 m lub długości powyżej 20 m 
z jazdą dołem, jeżeli istnieje wolna przestrzeń w płaszczyźnie dźwigara 
głównego,  

FGD  - 

na  obiektach  mostowych  długości  poniżej  20  m  lub  długości  powyżej 

20 

m  z  jazdą  górą  w  przypadku  zastosowania  wykuszy  oraz  pod 

istniejącymi obiektami mostowymi na szlaku,  

HI  - 

na  torach  stacyjnych,  z  wyjątkiem  torów  głównych    zasadniczych  i 

dodatkowych.  

 

background image

62 

 

 

 

 

 

Rys. 1. Skrajnia budowli na liniach nie podlegających elektryfikacji (skrajnia A) 

Na rysunku dolnego obrysu skrajni zaznaczono dodatkowy wymóg określony  ust. 5 

1500

 

2200 

background image

63 

 

 

 

Rys. 2. Skrajnia budowli ulgowa linii 

zelektryfikowanych z siecią górną, dla budowli 

istniejących (skrajnia B) 

Na rysunku dolnego obrysu skrajni zaznaczono dodatkowy wymóg  określony w  ust. 5 

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

background image

64 

 

 

 

Rys. 3. Skrajnia budowli linii zelektryfikowanych z siecią górną dla nowych budowli ciężkich, 

tj. takich, których stateczność umożliwia zakotwienie linki nośnej przewodów jezdnych 

trakcji elektrycznej (skrajnia C) 

Na rysunku dolnego obrysu skrajni zaznaczono dodatkowy wymóg określony w ust. 5 

 

background image

65 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. 

4. Skrajnia budowli linii zelektryfikowanych z siecią górną dla nowych budowli lekkich  tj. 

takich których stateczność uniemożliwia zakotwienie linki nośnej przewodów jezdnych 

trakcji elektrycznej (skrajnia D) 

Na rysunku dolnego obrysu skrajni zaznaczono 

dodatkowy wymóg  określony w ust. 5  

1500

 

2200 

2200 

background image

66 

 

4. 

Skrajnia na odcinkach toru w  łuku: 

1) 

w torach położonych w łukach o promieniach 4 000 m i mniejszych, pudła pojazdów 

kolejowych będą ustawiać się równolegle do cięciwy, którą wyznaczają czopy skrętu 
wózków oraz ulegać będą pochyleniom do wewnątrz łuku, zgodnie z przechyłką jaka 
występuje  na  części  kolistej  łuku.  Powoduje  to  konieczność  poszerzania  na  łuku 
poziomych wymiarów skrajni podanych na odpowiednich rysunkach 1 – 4 o wartości: 

a) 

w części wewnętrznej łuku: 

w

R

b) 

w części zewnętrznej łuku: 

z

 

R

 

– poszerzenie wywołane ustawianiem się pojazdu wzdłuż cięciwy, 

 

             

 - 

poszerzenie wywołane przechylaniem się pudła pojazdu torowego. 

 

2) 

R

 poda

ne zostały w tablicy 1 i 

dotyczą one zarówno poszerzenia wymiarów skrajni w części wewnętrznej łuku, jak i 
w części zewnętrznej. 

Tablica 1 

Obustronne poszerzenia poziome wymiarów skrajni budowli [mm] 

R [m] 

R

 [mm] 

4 000 

–3 500 

10 

3 500 

– 2 500 

15 

2 500 

– 1 800 

20 

1 800 

– 1 500 

25 

1 500 

– 1 200 

30 

1 200 

– 1000 

35 

900 

40 

800 

45 

700 

50 

600 

60 

500 

75 

450 

80 

background image

67 

 

400 

90 

350 

105 

300 

120 

280 

130 

260 

140 

250 

145 

240 

150 

220 

165 

200 

180 

190 

190 

180 

200 

 

3) 

zmiany skrajni wywołane pochyleniem się pudła pojazdu na przechyłce h, uwzględnia 

się  jako  poszerzenie  wymiarów  poziomych  skrajni  jedynie  od  strony  wewnętrznej 
łuku. Przy określonej przechyłce h, charakterystyczne punkty skrajni na wysokości H

i

 

nad  główką  szyny  wewnętrznej  ulegają  przemieszczeniu  do  wewnątrz  łuku  o 
wartość: 

2

2

i

h

h

1500

h

H

b

 

 

 

gdzie: 

h

b

poszerzenie skrajni z uwagi na przechyłkę [mm], 

 

             H

i  

- wymiar pionowy skrajni na prostej [mm], 

 

             h  - 

maksymalna wartość przechyłki jaka występuje na łuku [mm]. 

 

 

 

h

 dla 

charakterystycznych  

punktów skrajni przy różnych wartościach przechyłek. 

Tablica 2 

Jednostronne poszerzenia poziome wymiarów skrajni budowli [mm] 

h [mm] 

h

 [mm] mierzone na w

ysokości H ponad główką szyny: 

 

4850 

4250 

3850 

3050 

1100 

300 

150 

490 

430 

390 

305 

110 

30 

background image

68 

 

145 

470 

415 

375 

300 

105 

30 

140 

455 

400 

360 

285 

105 

30 

135 

440 

385 

350 

275 

100 

30 

130 

420 

370 

335 

265 

95 

25 

125 

405 

355 

325 

255 

90 

25 

120 

390 

345 

310 

245 

90 

25 

115 

375 

330 

300 

235 

85 

25 

110 

355 

315 

285 

225 

80 

25 

105 

340 

300 

270 

215 

80 

20 

100 

325 

285 

260 

205 

75 

20 

95 

310 

270 

245 

195 

70 

20 

90 

290 

255 

230 

185 

65 

20 

85 

275 

245 

220 

175 

65 

20 

80 

260 

230 

205 

165 

60 

15 

75 

245 

215 

195 

155 

55 

15 

70 

225 

200 

180 

145 

50 

15 

65 

210 

185 

170 

135 

50 

15 

60 

195 

170 

155 

125 

45 

15 

55 

180 

155 

145 

110 

40 

10 

50 

160 

145 

130 

100 

35 

10 

45 

145 

130 

115 

90 

35 

10 

40 

130 

115 

105 

80 

30 

10 

35 

115 

100 

90 

70 

25 

10 

30 

100 

85 

80 

60 

25 

10 

25 

80 

70 

65 

50 

20 

20 

65 

60 

55 

40 

15 

 

background image

69 

 

4) 

w to

rach linii wielotorowych położonych w łukach, rozstaw torów należy zwiększyć o 

wartości podane w tablicy 3 

Tablica 3 

Poszerzenie rozstawu torów w łukach [mm] 

Promień 

łuku R 

 [m] 

W przypadku przechyłki toru zewnętrznego 

większej od przechyłki w torze wewnętrznym 

W pozostałych 

przypadkach 

na szlaku 

w  torach głównych na 

stacjach 

dla linii kolejowych o prędkości v [km/h] 

v 10

100<v 1

60 

v

16

v 10

100<v 1

60 

v

16

v 10

100<v 1

60 

v

160 

4000 

45 

90 

140 

30 

50 

80 

20 

20 

40 

3500 

45 

100 

150 

35 

60 

100 

20 

20 

40 

3000 

60 

110 

160 

40 

70 

110 

25 

25 

50 

2000 

90 

170 

250 

65 

100 

130 

35 

35 

70 

1800 

100 

190 

 

70 

120 

 

40 

40 

 

1500 

115 

230 

 

80 

140 

 

50 

50 

 

1200 

160 

260 

 

110 

160 

 

60 

60 

 

1000 

220 

270 

 

145 

170 

 

75 

75 

 

800 

230 

280 

 

160 

190 

 

90 

90 

 

700 

255 

300 

 

180 

200 

 

105 

105 

 

600 

260 

320 

 

190 

220 

 

120 

120 

 

500 

290 

340 

 

220 

250 

 

145 

145 

 

400 

340 

 

 

260 

 

 

180 

 

 

350 

375 

 

 

290 

 

 

205 

 

 

300 

425 

 

 

335 

 

 

240 

 

 

250 

480 

 

 

385 

 

 

290 

 

 

200 

560 

 

 

460 

 

 

360 

 

 

180 

580 

 

 

490 

 

 

400 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

background image

70 

 

c)  Skrajnia taboru 

 

 

 

Prawa  połowa  rysunku  skrajni  taboru    dotyczy  wagonów,  lewa    połowa  –  lokomotyw, 
tendrów, pojazdów trakcyjnych i wagonów motorowych. 

Tabor kolejowy  ma  znormalizowane  wymiary,  a  zatem  żadna  jego część  konstrukcyjna  nie 
może się wysuwać poza dozwoloną linię graniczną, zwaną skrajnią taboru. Również i ładunki 
na taborze powinny się mieścić w skrajni taboru. 

5) 

Usterki toru : 

a) pęknięcia szyn i sposoby ich wykrywania 

background image

71 

 

Pęknięcia  szyn  w  torze  mogą  występować  wskutek  zmęczenia  materiału,  źle  wykonanych 
zgrzein elektrycznych i spawów termitowych, uderzeń płaskich miejsc na kołach taboru oraz 
niedostatecznego utrzymania toru.  
Pęknięcia  i  inne  uszkodzenie  szyn  wykrywa  się  wzrokowo  podczas  przeprowadzania 
obchodów  torów,  oględzin  i  badań  technicznych  rozjazdów  oraz  podczas  badań 
defektoskopowych szyn. 
Badania defektoskopowe szyn przeprowadzane są za pomocą ręcznych defektoskopów oraz 
przy pomocy wagonu defektoskopowego. 
Badaniom  defektoskopowym  podlegają  wszystkie  czynne  linie  normalnotorowe  zarządzane 
przez PKP PLK S.A. 
Obchody torów, oględziny rozjazdów oraz badania techniczne   rozjazdów przeprowadzane 
SA przez pracowników PKP PLK S.A. w ściśle określonych terminach. 

b) wyboczenia toru, przyczyny i środki zaradcze 

W  torze  bezstykowym,  w  którym  występuje  zły  stan  utrzymania  toru  lub  tor  bezstykowy 
układany  był  w  temperaturach  różnych  od  temperatur  neutralnych  może  wystąpić 
wyboczenie  toru.  Zmiany  naprężeń  w  torze  bezstykowym  należy  likwidować  poprzez 
wyrównanie stanu naprężeń w torze odpowiednimi metodami.