Instrukcja wykonania ćwiczenia nr 2 

 

"Mikrobiologiczna analiza jakości powietrza" 

 
 
 
 

Cel ćwiczenia 

 
Powietrze nie stanowi środowiska życia mikroorganizmów, a jedynie drogę ich transportu. Na 
znaczne niejednokrotnie odległości są nią przenoszone zarówno mikroorganizmy chorobo-
twórcze jak też i niechorobotwórcze. Liczebność mikroorganizmów w powietrzu jest różna – 
od kilku osobników w m

3

 powietrza po kilka i kilkaset tysięcy.  Szczególnie dużą ilość mikro-

organizmów spotyka się w powietrzu terenów zamieszkałych przez ludność oraz w pobliżu 
różnorodnych zakładów przemysłowych, składowisk odpadów czy oczyszczalni ścieków. Ce-
lem ćwiczenia jest określenie ilości podstawowych grup mikroorganizmów w powietrzu (bak-
terii i grzybów).   
 
 

Materiały niezbędne do ćwiczeń 

 
1.  Powietrze z pomieszczeń zamkniętych, punkty pomiarowe wokół i na terenie oczyszczalni 

ścieków, punkty pomiarowe wokół składowiska odpadów, punkty pomiarowe wokół zakła-
dów przemysłowych. 

2. Agar odżywczy przygotowany wg PN 89/Z-04111/02 na płytkach Petriego. 
3. Pożywka Czapek-Doxa wg PN 89/Z-04111/03 na płytkach Petriego. 
4. Termostaty.  
 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 
Przed rozpoczęciem  ćwiczenia należy scharakteryzować miejsce poboru prób, uwzględnia-
jąc czynniki wpływające na stopień zanieczyszczenia oraz uwarunkowania atmosferyczne. 
Liczebność bakterii i grzybów należy oznaczyć metodą sedymentacyjną. Płytki Petriego z od-
powiednim podłożem stałym należy wyeksponować przez odpowiednio dobrany czas w kilku 
miejscach wokół badanego obiektu. Zalecany czas ekspozycji płytek do hodowli bakterii i 
grzybów wynosi około 10 minut (w zależności od stopnia zanieczyszczenia można go utrzy-
mać na tym poziomie, wydłużyć lub ew. nieznacznie skrócić). Po odpowiednim czasie płytki 
należy zamknąć i odwrócone do góry dnem (aby uniknąć odparowania wody z podłoża) prze-
transportować zabezpieczone do laboratorium do termostatu.  
 
Inkubację hodowli bakterii na podłożu z agarem odżywczym należy prowadzić w temperatu-
rze 37

o

C przez 24-48 godzin. Hodowlę grzybów na podłożu z agarem odżywczym i podłoży 

Czapek-Doxa umieścić w termostacie w temperaturze 26

o

C na 3 do 5 dób. W przypadku sła-

bego wzrostu grzybów inkubację należy przedłużyć do 7 dób. Począwszy od drugiego dnia 
inkubacji należy jednak obserwować wzrost kolonii grzybów. Jeśli grzybnia jest obfita i pu-
szysta przerwać inkubację. Po okresie hodowli ostrożnie wyjąć płytki z termostatu. Do ozna-
czenia ogólnej liczebności bakterii przeznaczyć tylko takie płytki, w których wstępnie ocenio-
na liczba wszystkich wyrosłych kolonii nie przekracza 300.  
 
Dane należy gromadzić w karcie pomiarowej przedstawionej w załączniku.  
 
 

Ć

 

wiczenie 2 - "Mikrobiologiczna analiza jakości powietrza" 

2

Sposób prezentacji wyników 

 
Wynik ostateczny podaje się jako liczbę bakterii w 1 m

3

 powietrza, przy założeniu, że każda 

kolonia rozwija się z pojedynczej komórki bakteryjnej. W ten sposób oznacza się liczbę mi-
kroorganizmów zdolnych do rozwoju. Liczbę bakterii w 1 m

3

 powietrza należy obliczyć wg 

wzoru Omeliańskiego w modyfikacji Gogoberidze:  
 

 

 
 
gdzie: 

X

      -  liczba bakterii/zarodników grzybów w 1 m

3

 powietrza [dla bakterii cfu/m

3

, dla grzybów 

propagul/m

3

], 

c

       -  średnia liczba kolonii na płytce, 

r

       -  promień płytki Petriego stosowanej w badaniach [cm], 

t

        -  czas ekspozycji [min], 

5·10

4

 - współczynnik przeliczeniowy dla uzyskania liczby mikroorganizmów w 1 m

3

 powietrza.  

 
Należy określić średnią liczebność bakterii, bakterii pigmentacyjnych, grzybów pleśniowych, 
odchylenie standardowe od wartości średnich Wyniki zinterpretować według norm podanych 
w literaturze. 
 
 

Literatura do ćwiczenia 

•  PN-89 Z-04111/02 Ochrona czystości powietrza – Badania mikrobiologiczne: Oznaczanie 

liczby bakterii w powietrzu atmosferycznym (imisja) przy pobieraniu próbek metodą aspi-
racyjną i sedymentacyjną.  

•  PN-89 Z-04111/03 Ochrona czystości powietrza – Badania mikrobiologiczne: Oznaczanie 

liczby grzybów mikroskopowych w powietrzu atmosferycznym (imisja) przy pobieraniu 
próbek metodą aspiracyjną i sedymentacyjną.  

 
•  Laboratorium z mikrobiologii ogólnej i środowiskowej – praca zbiorowa pod red. J. Mro-

zowskiej – Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 1999.  

•  Podstawy mikrobiologii w ochronie środowiska – B. Kołwzan, W. Adamiak, K. Grabas, A. 

Pawełczyk, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2005. 

 
 
  

t

r

c

X

⋅

⋅

⋅

⋅

=

2

4

10

5

π

Ćwiczenie 2 - "Mikrobiologiczna analiza jakości powietrza" 

 

3 

 

 

 

 

Karta pomiarowa  

 

Sekcja (nazwisko i imię) 

Miejsce poboru 
próby: 

Data i godzina poboru 
próby : 

Warunki meteorologiczne: (temp., wilgotność, 
etc.) 

  

 

 
 

 
 
 
 

Liczebność mikroorganizmów 

Oznaczenie 

Podłoże 

Czas  

ekspozycji 

płytki [min] 

Temp.  

Inkubacji 

Jednostka

**

Ilość  

kolonii na 

płytce 

średnio 

odch.   

standard. 

w 1m

3

  

powietrza 

Liczebność bakte-
rii saprofitycznych  

(

Σ pigmentujące i 

niepigmentujące)

 

 

Agar  

odżywczy 

 

 

 

 

 

 

 

Liczebność bakte-
rii pigmentowych 

 

Agar  

odżywczy 

 

 

 

 

 

 

 

Ogólna liczebność 
grzybów 

 
 

Czapek-Doxa

 

 

 

 

 

 

 

  * dla każdego z punktów poboru próby przygotować jedną tabelę wyników 
** dotyczy wyniku końcowego