Odpowiedzi do arkusza maturalnego z biologii - Maj 2009

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 1.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Wskazanie charakterystycznych cech budowy
tkanek i okre

Ğlenie ich funkcji w organizmie

áowieka.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za przyporządkowanie dwóch przedstawionych na rysunkach

nab

áonków do miejsc ich wystĊpowania w organizmie czáowieka.

Poprawna odpowied

Ĩ:

I – B, II – C

Zadanie 2.

Tworzenie informacji

Zaplanowanie do

Ğwiadczenia wykazującego obecnoĞü

glukozy w soku z winogron.

0–3

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za podanie w caáoĞci prawidáowego opisu: próby kontrolnej,

próby badawczej oraz sposobu ustalenia wyników w tym do

Ğwiadczeniu.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

1. opis próby kontrolnej
Do probówki nale

Īy wlaü roztwór glukozy i dodaü odczynniki Fehlinga (I i II), nastĊpnie

podgrza

ü nad palnikiem.

2. opis próby badawczej
Do probówki nale

Īy wlaü sok z winogron i dodaü odczynniki Fehlinga (I i II), nastĊpnie

podgrza

ü nad palnikiem.

3. przyk

áady opisu sposobu ustalenia wyników

nale

Īy obserwowaü zmianĊ zabarwienia w obu probówkach

lub
nale

Īy obserwowaü, czy w probówce 1 i 2 roztwór przyjmuje ceglastoczerwony kolor.

Zadanie 3.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozpoznanie substratów i produktów etapu
oddychania tlenowego w mitochondrium
na podstawie schematu.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wybór zestawu związków poprawnie opisujących substraty

i produkty przemian w mitochondrium.

Poprawna odpowied

Ĩ:

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 4.

Tworzenie informacji

Wyja

Ğnienie zaleĪnoĞci miĊdzy budową

mitochondriów a intensywno

Ğcią metabolizmu

w komórkach ró

Īnych narządów czáowieka.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wskazanie schematu przedstawiającego mitochondrium

pochodz

ące z miĊĞnia szkieletowego oraz uzasadnienie tego wyboru poprzez podanie

zale

ĪnoĞci miĊdzy pofaádowaniem wewnĊtrznej báony mitochondrium a wytwarzaniem ATP

i prac

ą miĊĞni.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Mitochondrium na schemacie B, poniewa

Ī wiĊksza liczba grzebieni powoduje zwiĊkszoną

produkcj

Ċ ATP, które jest niezbĊdne do skurczu miĊĞni.

Zadanie 5.

Tworzenie informacji

Sformu

áowanie wniosku na podstawie opisu

przeprowadzonego do

Ğwiadczenia.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za poprawnie sformuáowany wniosek dotyczący funkcji aparatów

Golgiego w komórkach nab

áonkowych jelita szczura.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

W aparacie Golgiego glukoza

áączy siĊ z biaákami (tworzą siĊ glikoproteiny).

Zadanie 6.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie informacji i wyja

Ğnienie zaleĪnoĞci

przyczynowo-skutkowych pomi

Ċdzy badanym

obiektem a obserwowanym zjawiskiem.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wskazanie ucznia, który moĪe zaobserwowaü zjawisko

plazmolizy oraz prawid

áowe uzasadnienie uwzglĊdniające wybór komórki roĞlinnej i opis

mechanizmu plazmolizy.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Ucze

Ĕ nr 3, poniewaĪ w komórkach roĞlinnych zachodzi plazmoliza. Woda z komórki bĊdzie

przedostawa

ü siĊ do roztworu o wyĪszym stĊĪeniu (roztworu hipertonicznego).

Zadanie 7.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie wyników do

Ğwiadczenia wykazującego

zale

ĪnoĞü wzrostu roĞlin od róĪnej barwy Ğwiatáa.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie I grupy siewek, które w doĞwiadczeniu uzyskaáy

najwy

Īszy wzrost i podanie trafnego uzasadnienia uwzglĊdniającego udziaá fotosyntezy w ich

intensywnym wzro

Ğcie.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Ğliny z grupy I bĊdą najwyĪsze, poniewaĪ byáy naĞwietlane Ğwiatáem o dáugoĞci fali 440

nm (niebieskim), a jest to widmo, w którym ich fotosynteza by

áa najintensywniejsza.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 8.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Opisanie przebiegu procesu fotosyntezy – podanie
nazwy fazy przedstawionej na schemacie.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za zaznaczenie poprawnej nazwy fazy procesu fotosyntezy.

Poprawna odpowied

Ĩ:

A. cykl Calvina

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Opisanie przebiegu procesu fotosyntezy – podanie
lokalizacji fazy przedstawionej na schemacie.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie dokáadnej lokalizacji fazy przedstawionej

na schemacie.

Poprawna odpowied

Ĩ:

stroma chloroplastu
c)

Korzystanie z informacji

Odczytanie ze schematu sk

áadników siáy

asymilacyjnej bior

ącej udziaá w opisywanej fazie.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wypisanie ze schematu obu prawidáowych skáadników siáy

asymilacyjnej.

Poprawna odpowied

Ĩ:

NADPH +H

i ATP

Zadanie 9.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Wykazanie zwi

ązku budowy tkanki roĞlinnej z jej

przystosowaniem do pe

ánionej funkcji.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie peánej nazwy tkanki zaznaczonej na rysunku oraz

1 punkt za okre

Ğlenie przystosowania jej budowy do peánionej funkcji.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Jest to mi

Ċkisz asymilacyjny palisadowy, który ma liczne chloroplasty z barwnikiem

fotosyntetycznie czynnym bior

ącym udziaá w fotosyntezie.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 10.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozpoznanie i podanie nazw elementów budowy
przedstawionego na schemacie kwiatu ro

Ğliny

jednoli

Ğciennej.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie wszystkich prawidáowych nazw elementów budowy

kwiatu tulipana wskazanych na schemacie.

Poprawna odpowied

Ĩ:

A. okwiat, B. s

áupek, C. prĊcik

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Okre

Ğlenie sposobu zapylania kwiatu

przedstawionego na schemacie i uzasadnienie tego
sposobu cech

ą budowy kwiatu.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za stwierdzenie, Īe kwiaty tulipana są owadopylne oraz 1 punkt

za trafne uzasadnienie tego stwierdzenia.

Poprawna odpowied

Ĩ:

Kwiaty tulipana s

ą owadopylne.

Przyk

áady uzasadnienia:

posiadaj

ą barwny okwiat, który zwabia owady

lub
maj

ą lepki pyáek mogący przyklejaü siĊ do ciaáa owada

Zadanie 11.

Tworzenie informacji

Sformu

áowanie hipotezy badawczej potwierdzonej

wynikami do

Ğwiadczenia przedstawionego na

schemacie.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za sformuáowanie trafnej hipotezy do doĞwiadczenia dotyczącego

áywu auksyny i cytokininy na przeksztaácanie siĊ kallusa albo w korzenie, albo w pĊdy.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi:

Rozwój korzeni lub p

Ċdów z kallusa zaleĪy od proporcji auksyn w stosunku do cytokinin.

lub
Przewaga cytokinin nad auksynami powoduje wykszta

ácenie siĊ pĊdów z kallusa.

lub
Przewaga auksyn nad cytokininami powoduje wykszta

ácenie siĊ korzeni z kallusa.

Zadanie 12.

Korzystanie z informacji

Zredagowanie opisu zasady dzia

áania enzymu

przedstawionej w formie schematu.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za prawidáowe zredagowanie opisu wpáywu substancji X

na dzia

áanie enzymu przedstawionego na schemacie.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Substancja X przy

áącza siĊ do enzymu w centrum allosterycznym, powodując zmianĊ

struktury jego centrum aktywnego i dzi

Ċki temu umoĪliwia przyáączenie substratu do enzymu

(powstaje kompleks „enzym-substrat”).

Zadanie 13.

Tworzenie informacji

Sformu

áowanie problemu badawczego

do do

Ğwiadczenia na podstawie informacji

przedstawionych w tabeli.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za poprawne sformuáowanie problemu badawczego

do do

Ğwiadczenia dotyczącego wpáywu odczynu Ğrodowiska na trawienie biaáka przez

enzymy soku trzustkowego.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi

x Wpáyw pH na trawienie biaáka przez enzymy soku trzustkowego.
x Jakie jest optymalne pH dla proteolitycznych enzymów trzustkowych?

Zadanie 14.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozró

Īnienie substancji biorących poĞredni udziaá

w przebiegu trawienia w

Īoáądku i dwunastnicy oraz

okre

Ğlenie ich funkcji w przewodzie pokarmowym.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za wpisanie do tabeli kaĪdej z dwóch prawidáowych

substancji, które nie s

ą enzymami wraz z trafnym uzasadnieniem funkcji kaĪdej z nich

w przewodzie pokarmowym cz

áowieka.

Przyk

áady poprawnych odpowiedzi:

substancja

funkcja

Īoáądek kwas

solny

– zakwasza

Ğrodowisko uaktywniając pepsynogen

– dezynfekuje pokarm

dwunastnica

Īóáü emulguje

áuszcze

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie tylko nazw obu substancji.

Zadanie 15.

Korzystanie z informacji

Okre

Ğlenie róĪnic miĊdzy procesami zachodzącymi

w komórkach kosmków jelitowych
przedstawionych na schematach.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za podanie kaĪdej z dwóch róĪnic w sposobie wcháaniania

oraz dalszego transportu produktów trawienia skrobi i t

áuszczów w obrĊbie kosmków

jelitowych.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Przyk

áady poprawnych odpowiedzi:

x We wcháanianiu glukozy do komórki kosmka uczestniczy biaáko transportowe (SGLT 1)

oraz jony Na

, natomiast wch

áanianie produktów trawienia táuszczów wspomaga

pocz

ątkowo Īóáü, a nastĊpnie odbywa siĊ ono na drodze dyfuzji.

x Transport produktów trawienia táuszczów wewnątrz komórki kosmka wymaga nakáadu

energii (do wytworzenia chylomikronów), a transport glukozy nie wymaga.

Zadanie 16.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie przedstawionych w tek

Ğcie

informacji, dotycz

ących sposobu okreĞlania grup

krwi.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie prawidáowej grupy krwi dodanej do probówek

w opisanym do

Ğwiadczeniu.

Poprawna odpowied

Ĩ:

grupa krwi: 0.

Zadanie 17.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie informacji przedstawionych
na schemacie i w tabeli, dotycz

ących dziaáania serca.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wáaĞciwe przyporządkowanie wszystkich opisów kierunku

przep

áywu krwi do opisanej w tabeli fazy pracy serca.

Poprawna odpowied

Ĩ:

faza I – B, faza II – D, faza III – A

Zadanie 18.

Tworzenie informacji

Wyja

Ğnienie zaleĪnoĞci miĊdzy mechanizmem

wymiany gazowej w p

áucach a ciĞnieniem parcjalnym

tlenu w powietrzu na ró

Īnych wysokoĞciach.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za prawidáowe wyjaĞnienie, dlaczego aby przebywaü

na wysoko

Ğci 8 tys. m n.p.m., powinno siĊ uĪywaü butli z tlenem.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Przebywanie na wysoko

Ğci 8 tys. m n.p.m. utrudnia dyfuzjĊ tlenu do krwi (tlen wolno

przenika do naczy

Ĕ wáosowatych) ze wzglĊdu na niewielką róĪnicĊ ciĞnieĔ parcjalnych,

a u

Īycie butli z tlenem spowoduje dotlenienie organizmu.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 19.

Korzystanie z informacji

Skonstruowanie wykresu liniowego na podstawie
wyników pomiaru t

Ċtna przedstawionych w tabeli.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za prawidáowe narysowanie i opisanie osi wspóárzĊdnych: oĞ X –

czas w min), o

Ğ Y – tĊtno (liczba uderzeĔ / min)

oraz
zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za prawidáowe wyskalowanie obu osi, podanie legendy

do wykresów (ch

áopiec I, cháopiec II) oraz naniesienie punktów i poáączenie ich

odpowiednimi liniami.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:.

100

120

140

160

180

200

czas w minutach

tĊ

tno [

lic

ude

/ m

]

cháopiec I
cháopiec II

Zadanie 20.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie informacji przedstawionych w tabeli
dotycz

ących wydolnoĞci fizycznej badanych cháopców.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wskazanie cháopca, który ma lepszą kondycjĊ fizyczną

i uzasadnienie tego wyboru.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi:

áopiec I ma lepszą kondycje fizyczną, poniewaĪ:

x podczas wysiáku jego tĊtno nie wzrosáo powyĪej 120 uderzeĔ na minutĊ jak u cháopca II
x czas powracania do tĊtna spoczynkowego jest u niego znacznie krótszy niĪ u cháopca II.

Zadanie 21.

Tworzenie informacji

Okre

Ğlenie tendencji zmiany ewolucyjnej w ukáadach

oddechowych kr

Ċgowców na podstawie analizy schematu.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie prawidáowej tendencji ewolucyjnej dotyczącej

powierzchni wymiany gazowej u kr

Ċgowców.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Powierzchnia wymiany gazowej zwi

Ċkszyáa siĊ poprzez pofaádowanie.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 22.

Tworzenie informacji

Skonstruowanie na podstawie schematu
prawid

áowego opisu kolejnych nastĊpstw wpáywu

danego leku na dzia

áanie synapsy.

0–3

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za kaĪdy z trzech, prawidáowy i podany w odpowiedniej

kolejno

Ğci, opis dziaáania leku wynikający ze schematu.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

1. Blokada kana

áów wapniowych i uniemoĪliwienie przedostawania siĊ jonów wapnia

do wn

Ċtrza neuronu.

2. Hamowanie uwalniania si

Ċ neuroprzekaĨnika do synapsy.

3. Blokada generowania impulsu nerwowego.

Zadanie 23.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Okre

Ğlenie, na podstawie podanych informacji,

Ĩródáa i drogi zakaĪenia siĊ bakteriami.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za kaĪde dwa z czterech przyporządkowaĔ nazw chorób

do dzia

áaĔ czáowieka, które mogą skutecznie ograniczaü ich wystĊpowanie lub przenoszenie.

Poprawna odpowied

Ĩ:

A – 5, B – 4, C – 2, D – 3

Zadanie 24.

Korzystanie z informacji

Skonstruowanie schematu klasyfikacji wirusów
na podstawie informacji zawartych w tek

Ğcie.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za narysowanie w caáoĞci poprawnego schematu.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

WIRUSY

DNA( wirusy)

RNA( wirusy)

jednoniciowe (DNA)

dwuniciowe (DNA)

dwuniciowe (RNA)

jednoniciowe (RNA)

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 25.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Ustalenie przynale

ĪnoĞci pierĞcienic do grupy

systematycznej na podstawie ich cech.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za zaznaczenie, wĞród podanych cech, kaĪdej z dwóch cech

charakterystycznych dla budowy pier

Ğcienic.

Poprawne odpowiedzi:
cechy pier

Ğcienic: B, E

Zadanie 26.

Korzystanie z informacji

Uporz

ądkowanie etapów fagocytozy przedstawionych

na schemacie wed

áug wskazanego kryterium.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wpisanie do tabeli cyfr odzwierciedlających prawidáową

kolejno

Ğü wszystkich etapów fagocytozy na podstawie analizy schematu.

Poprawna odpowied

Ĩ:

kolejno

Ğü etapów: 5, 2, 1, 4, 3

Zadanie 27.

Tworzenie informacji

Sformu

áowanie oceny dotyczącej roli mutacji

w organizmie i jej uzasadnienie na podstawie analizy
informacji w tek

Ğcie oraz tabeli kodu genetycznego.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za wykazanie braku negatywnego wpáywu opisanej mutacji

na organizm oraz uzasadnienie tej oceny.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi:

Mutacja ta nie ma negatywnego znaczenia, poniewa

Ī:

nie spowodowa

áa wymiany aminokwasów w biaáku, gdyĪ walina zostaáa zamieniona

na walin

lub
jest milcz

ąca.

Zadanie 28.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozpoznanie zaznaczonej na schemacie fazy cyklu
komórkowego oraz jej wyja

Ğnienie.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie nazwy fazy cyklu komórkowego wskazanej

na schemacie oraz 1 punkt za wyja

Ğnienie, na czym ona polega.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi:

Faza S (syntezy) polega na:
podwojeniu ilo

Ğci cząsteczek materiaáu genetycznego komórek

lub
na replikacji DNA.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 29.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie wyników do

Ğwiadczenia

na podstawie wykresu.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie skutków mutacji dla przeĪywalnoĞci populacji bakterii

zale

Īnie od stĊĪenia antybiotyku w poĪywce.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi:

mutacja zwi

Ċkszyáa przeĪywalnoĞü osobników tego gatunku bakterii w obecnoĞci antybiotyku

lub
mutacja zwi

Ċkszyáa opornoĞü bakterii na antybiotyk

Zadanie 30.

Tworzenie informacji

Rozwi

ązanie zadania z zakresu dziedziczenia cech

u cz

áowieka – okreĞlenie genotypu mĊĪczyzny.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie genotypu mĊĪczyzny, rudowáosego daltonisty.

Poprawna odpowied

Ĩ:

genotyp m

ĊĪczyzny: rrX

Tworzenie informacji

Rozwi

ązanie zadania z zakresu dziedziczenia cech

u cz

áowieka – podanie genotypów kobiety

i okre

Ğlenie prawdopodobieĔstwa pojawienia siĊ

osobnika o wskazanym fenotypie.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie wszystkich czterech moĪliwych genotypów kobiety

oraz 1 punkt za podkre

Ğlenie genotypu matki rudowáosej dziewczynki prawidáowo

rozró

Īniającej barwy.

Poprawna odpowied

Ĩ:

genotypy kobiety: RRX

, RrX

, RRX

, RrX

Zadanie 31.

Tworzenie informacji

Wykonanie oblicze

Ĕ i rozwiązanie zadania

z zakresu dziedziczenia cech u ró

Īnych

organizmów.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za obliczenie i podanie w jednostkach mapowych prawidáowej

odleg

áoĞci pomiĊdzy parą genów A i B na chromosomie.

Poprawna odpowied

Ĩ:

odleg

áoĞü: 3,6 j.m. lub 3,6 cM.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 32.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie wyników do

Ğwiadczenia

dotycz

ącego wpáywu warunków Ğrodowiska

na fenotyp osobnika.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za okreĞlenie barwy odwáoków muszek kaĪdej z hodowli

po ich przeniesieniu na po

ĪywkĊ o normalnym skáadzie (bez azotanu srebra).

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

hodowla I: barwa odw

áoków Īóáta

hodowla II: barwa odw

áoków jasnobrązowa.

Zadanie 33.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozpoznanie na schemacie procesu, któremu
podlega informacja genetyczna.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie prawidáowego oznaczenia rysunku przedstawiającego

proces replikacji.

Poprawna odpowied

Ĩ:

rysunek A

Zadanie 34.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Ustalenie przynale

ĪnoĞci czáowieka do okreĞlonych

jednostek systematycznych.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za przyporządkowanie wszystkich cech czáowieka do wskazanych

jednostek systematycznych.

Poprawna odpowied

Ĩ:

I – D, II – A, III – B

Zadanie 35.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozró

Īnienie czynników zewnĊtrznych

reguluj

ących liczebnoĞü populacji i okreĞlenie ich

áywu na populacjĊ.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za wybór czynnika i okreĞlenie jego wpáywu na liczebnoĞü

populacji.

Przyk

áady poprawnych odpowiedzi:

x DostĊpnoĞü i iloĞü pokarmu wpáywa na kondycjĊ fizyczną osobników, np. gdy jest go

za ma

áo moĪe nastąpiü zwiĊkszona umieralnoĞü osobników.

x Czynniki abiotyczne np. temperatura wpáywa na ogólne warunki Īyciowe osobników, np.

zbyt wysoka lub zbyt niska mo

Īe powodowaü choroby lub Ğmierü osobników.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

x Konkurencja miĊdzygatunkowa w zaleĪnoĞci od kierunku dziaáania moĪe ograniczaü

liczebno

Ğü populacji danego gatunku, jeĪeli nie jest na tyle silny, by konkurowaü z innym,

np. o miejsce do

Īycia.

Zadanie 36.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Okre

Ğlenie przyrodniczych nastĊpstw ograniczania

bioró

ĪnorodnoĞci.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje po 1 punkcie za podkreĞlenie kaĪdego z dwóch dziaáaĔ czáowieka, które

mog

áyby zapobiec zmniejszaniu siĊ róĪnorodnoĞci genetycznej organizmów.

Poprawne odpowiedzi:
B, D

Zadanie 37.

Wiadomo

Ğci i rozumienie

Rozró

Īnienie i opisanie piramidy ekologicznej

na podstawie analizy schematów.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie oznaczenia schematu przedstawiającego piramidĊ

energii wraz z uzasadnieniem tego wyboru.

Przyk

áad poprawnej odpowiedzi:

Jest to piramida A, poniewa

Ī iloĞü energii zmniejsza siĊ na kaĪdym kolejnym poziomie

troficznym, gdy

Ī kaĪdy kolejny organizm wykorzysta ją na wáasne procesy Īyciowe.

Zadanie 38.

Tworzenie informacji

Sformu

áowanie argumentów dotyczących korzyĞci

z zastosowania GMO.

0–2

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za podanie trafnego argumentu wykazującego pozytywne

znaczenie GMO dla cz

áowieka oraz 1 punkt za podanie argumentu wykazującego pozytywne

znaczenie GMO dla

Ğrodowiska.

Przyk

áady poprawnych odpowiedzi:

Przyk

áady argumentów dla czáowieka:

x DziĊki transgenicznym zwierzĊtom moĪna produkowaü niektóre lekarstwa, np. hormony

niezb

Ċdne w leczeniu osób chorych.

x RoĞliny transgeniczne mogą byü odporne na mróz, mogą byü dáuĪej przechowywane a te

cechy s

ą poĪądane w rolnictwie.

Przyk

áad argumentu dla Ğrodowiska:

x Transgeniczne roĞliny mogą byü odporne na dziaáanie szkodników, co moĪe zmniejszyü

Īycie Ğrodków ochrony roĞlin i ograniczyü zatrucie nimi Ğrodowiska.

Biologia – poziom rozszerzony

Klucz punktowania odpowiedzi

Zadanie 39.

Tworzenie informacji

Zinterpretowanie przedstawionych na wykresie
informacji, dotycz

ących zanieczyszczeĔ powietrza

i okre

Ğlenie tendencji zaobserwowanych zmian.

0–1

Zdaj

ący otrzymuje 1 punkt za okreĞlenie tendencji zmian zanieczyszczeĔ powietrza

we wskazanych latach i podanie jednej prawdopodobnej przyczyny tych zmian.

Przyk

áady poprawnej odpowiedzi:

Jest to tendencja spadkowa spowodowana prawdopodobnie:
x zmianą technologii w wielu zakáadach przemysáowych
x zmianami przepisów prawnych dotyczących dopuszczalnych norm emisji zanieczyszczeĔ.