44
REHABILITACJA W PRAKTYCE 2/2007
MASAŻ
Możliwości wykorzystania masażu
u dzieci z zaburzonym
rozwojem psychomotorycznym
Z oczywistych względów w niniejszym artykule nie jesteśmy w stanie zaprezentować większej liczby zależności struktu-
ralnych pomiędzy mięśniami, podwięziami i więzadłami, a jedynie zasygnalizować możliwości takiego oddziaływania na
mięśnie spastyczne.
W
zmożone napięcie spoczynkowe mięśni, nazywane także
spastycznością, często występuje u dzieci z zaburzonym roz-
wojem psychomotorycznym. Stanowi ono poważny problem te-
rapeutyczny zwłaszcza u dzieci z porażeniem mózgowym. Podej-
mowane są zatem różne działania terapeutyczne, mające na celu
normalizację napięcia mięśni lub przynajmniej ograniczenie ich
spastyczności, w tym także masaż, choć z różnym skutkiem.
Czasami w wyniku masażu może dochodzić wręcz do nasile-
nia objawów spastyczności, na co składa się szereg różnych przy-
czyn. Jedną z nich jest wykonywanie masażu u dzieci z nadwraż-
liwością na dotyk. A przecież większość technik masażu, takich
jak: głaskanie, rozcieranie czy ugniatanie, jest wykonywana z jed-
noczesnym odkształcaniem skóry. Może to doprowadzać do nad-
miernego podrażnienia skóry i w następstwie powodować nasile-
nie spastyczności mięśni pod nią leżących.
Innym czynnikiem, mogącym wywołać niepożądany efekt ma-
sażu, jest jego zbyt duża intensywność. Przykładem może być ma-
saż wykonywany na przywodzicielach i zginaczach kończyn dol-
nych w diplegii spastycznej, kiedy te mięśnie bardzo często mają
podwyższone napięcie i tym samym są bardziej wrażliwe na ja-
kiekolwiek odkształcanie lub rozciąganie, między innymi ćwi-
czeniami biernymi. Tym samym inne intensywne oddziaływa-
nie, w tym także stosowanie szczoteczek w celu oddziaływania
na układ krwionośny, jest bardzo ryzykowne. Może doprowadzać
do pogłębiania nieprawidłowych wzorców ruchowych.
Sytuacja taka nie świadczy o tym, że masażysta wykonuje
masaż za mocno, błąd może polegać jedynie na tym, że masaż
jest wykonywany z taką samą intensywnością jak u dorosłego
pacjenta.
J
ak w takim razie można oddziaływać na mięśnie spastyczne,
nie powodując utrwalenia lub też wzrostu ich napięcia?
Przed przedstawieniem takich możliwości wykonywania masa-
żu w celu normalizacji napięcia mięśni spastycznych powinniśmy
przybliżyć czytelnikom bardzo istotną zależność, jaka występuje
między mięśniami, podwięziami i więzadłami, a którą możemy
w skrócie nazwać zasadą tensegracji. Mówi ona, że jeżeli jeden
element struktury ma zwiększone napięcie, to wszystkie inne jej
elementy, pozostające z nią w kontakcie strukturalnym, muszą
także proporcjonalnie podnieść swoje napięcie.
W odniesieniu do układu mięśniowo-powięziowo-więzadłowe-
go zasada ta pozwala wytłumaczyć, dlaczego, np. w mózgowym
porażeniu dziecięcym, podwyższonemu napięciu mięśni tylnych
kończyny dolnej (m.in. mięsień trójgłowy łydki, dwugłowy uda,
półścięgnisty, półbłoniasty i przywodziciel wielki) prawie zawsze
towarzyszy wzmożone napięcie mięśni prostownika grzbietu z od-
gięciem głowy do tyłu.
Powodem tego jest więzadło krzyżowo-guzowe, które łączy
kość krzyżową (miejsce przyczepu mięśnia prostownika grzbie-
tu) z guzem kulszowym (miejscem przyczepu mięśni grupy tylnej
uda wraz z mięśniem przywodzicielem wielkim). Tym samym ma-
ło efektywne musi być rozluźnianie jedynie jednego mięśnia, np.
trójgłowego łydki, bez jednoczesnego rozluźnienia wszystkich po-
zostałych mięśni, powięzi i więzadeł, pozostających z nim w bez-
pośrednim lub pośrednim kontakcie strukturalnym (rys.1).
T
o wszystko wraz z naszym wieloletnim doświadczeniem za-
wodowym stwarza możliwość zaproponowania czytelnikom
dwóch dróg prowadzących do zmniejszenia spastyczności mięśni.
Pierwsza z nich jest dłuższa. Polega na zmniejszeniu nadwraż-
liwości skóry poprzez działania opisane w poprzednim artykule
naszego czasopisma i dopiero potem na wykonywaniu masażu
w formie mało intensywnego przemieszczania skóry, a następnie
odkształcaniu sprężystym: powięzi i więzadeł w formie techniki
rozcierania oraz mięśni – w formie techniki ugniatania.
W tym ostatnim przypadku tak naprawdę chodzi jedynie o deli-
katne odkształcanie części kurczliwej mięśnia w celu zmniejszenia
10
11
9
8
7
1
2
6
5
4
3
Rys. 1. 1. m. prostownik grzbietu, 2. więzadło krzyżowo-guzowe, 3. m. przywodziciel
wielki, 4. m. półścięgnisty, 5. m. półbłoniasty, 6. długa głowa m. dwugłowego uda,
Rys. 2. Skurcz mięśnia i proprioceptory. 7. rdzeń kręgowy, 8. neuron ruchowy, 9. neuron
czuciowy, 10. mięsień, 11. receptor czucia głębokiego Golgiego
Rys. 1.
Rys. 2.
– cz. II – masaż mięśni spastycznych
