Laboratorium z Konwersji Energii
Ogniwo fotowoltaiczne
Laboratorium z Konwersji Energii
Ogniwo fotowoltaiczne
1.0
WSTĘP
Energia słoneczna jest energią reakcji termojądrowych zachodzących w olbrzymiej
odległości od Ziemi. Zachodzące na Słońcu przemiany helu w wodór i odwrotnie dają
w efekcie energetyczne promieniowanie elektromagnetyczne wysyłane z powierzchni
gwiazdy. Jest ona gigantyczną termonuklearną bombą, eksplodującą bezustannie
w temperaturze setek milionów stopni. Ilość docierającego do ziemi promieniowania
słonecznego jest tak duża, że gdybyśmy mogli energię z jednej godziny zebrać to starczyłoby
jej dla całej kuli ziemskiej na rok.
Do zamiany energii promieniowania słonecznego w energię elektryczną służą ogniwa
fotowoltaiczne (inaczej: ogniwa słoneczne bądź fotoogniwa), a proces zamiany nosi nazwę
konwersji fotowoltaicznej. Ogniwo fotowoltaiczne to krzemowa płytka półprzewodnikowa,
wewnątrz której istnieje bariera potencjału (pole elektryczne), w postaci złącza p-n (positive –
negative). Padające na fotoogniwo promieniowanie słoneczne wybija elektrony z ich miejsc
w strukturze półprzewodnika, tworząc pary nośników o przeciwnych ładunkach (elektron z
ładunkiem ujemnym i z ładunkiem dodatnim „dziura”, powstała po jego wybiciu). Ładunki te
zostają następnie rozdzielone przez istniejące na złączu p-n pole elektryczne, co sprawia, że
w ogniwie pojawia się napięcie. Wystarczy do ogniwa podłączyć urządzenie pobierające
energię i następuje przepływ prądu elektrycznego. Ogniwa fotowoltaiczne najczęściej
wykonuje się z krzemu – drugiego po tlenie najbardziej rozpowszechnionego pierwiastka na
Ziemi, który występuje m. in. w piasku.
Rys.1 Zasada działania ogniwa fotowoltaicznego
Zalety baterii słonecznych:
1. Energia elektryczna wytwarzana jest bezpośrednio, bez dodatkowych konwersji
(mniejsze straty)
2. Sprawność przetwarzania energii jest taka sama, niezależnie od skali produkcji
3. Moc jest wytwarzana nawet w pochmurne dni przy wykorzystaniu światła
rozproszonego
4. Obsługa i konserwacja wymagają minimalnych nakładów
5. W czasie produkcji energii elektrycznej nie powstają szkodliwe gazy
Wadą ogniw fotowoltaicznych jest ich koszt oraz bardzo niska sprawność. Produkcja
krzemu jest bardzo energochłonna, a wydajność baterii słonecznych nie jest za wysoka
i oscyluje w granicach 15-20% (6% w 1980). Poniżej przedstawiono schemat wykorzystania
ogniwa fotowoltaicznego do zasilania domu jednorodzinnego.
Rys. 2 Schemat profesjonalnego systemu fotowoltaicznego do zasilania domu
1. Falownik; 2. Automatyczny przełącznik pomiędzy źródłami zasilania; 3. Akumulatory;
4. Regulator ładowania; 5. System zdalnej obsługi; 6. Połączenie do sieci energetycznej.
Jak podaje Joint Reseach Center (wydział komisji europejskiej zajmujący się badaniami rynku
i technologii) światowa produkcja ogniw fotowoltaicznych wyniosła około 7,3 GW w roku
2008. Rok wcześniej były to 4 GW, co daje wzrost produkcji o ponad 80%. Wstępne analizy
pokazują dalszy wzrost w roku 2009, analitycy przewidują wzrost produkcji do 45 GW
rocznie w roku 2012.
Rys.3 Wykres pokazujący wzrost produkcji mocy z fotoogniw na przestrzeni lat
Obecnie poszukiwane są nowe rozwiązania dążąc do lepszych uzysków ogniw, oraz co
bardzo ważne - minimalizacji kosztów wytworzenia w przeliczeniu na 1 kWp (szczytowa
moc 1 kilowata). Coraz głośniej na rynku o ogniwach wykonanych w technologii THIN-
FILM (bardzo cienka warstwa materiału światłoczułego mocowana w obudowie ze szkła lub
tworzywa). Obecnie ponad 15% ogniw wykonanych jest właśnie w ten sposób. Ich produkcja
jest stosunkowo tania w przeliczeniu na 1 kWh energii. Ogniwa te mają mniejszą wydajność,
dlatego ich instalacje mają zwykle większe powierzchnię.
2.0 PRZEBIEG ĆWICZENIA LABORATORYJNEGO
2.1 Schemat i zasada działania stanowiska
Fotoogniwo zostanie poddane oddziaływaniu promieniowania pochodzącego z lampy
halogenowej, która swoją mocą, będąc w odpowiednich odległościach od fotoogniwa,
symuluje promieniowanie, które na co dzień można uzyskać ze słońca. Promieniowanie
padające na fotoogniwo wymusza zjawisko fotowoltaiczne, dzięki któremu uzyskiwany
jest spadek napięcia na oporniku. Odbiornik, który używany jest podczas doświadczenia,
to opornik dekadowy, którego cechą charakterystyczna jest to, że pokrętłami można
regulować wartością oporu. Wartość napięcia, odczytana z bezpośrednio podłączonego
do opornika woltomierza, należy wpisać w tabelę pomiarową. Cała procedurę należy
powtórzyć 3 krotnie, dla trzech różnych odległości lampy od fotoogniwa.
Rys. 4 Schemat stanowiska pomiarowego
2.2. Opracowanie sprawozdania:
a) Moc pobierana przez opornik dekadowy:
,
(1)
b) Natężenie prądu płynące przez opornik:
(2)
gdzie:
U- napięcie odczytane za pomocą woltomierza
R- Opór ustawiony na oporniku dekadowym
c) gęstość promieniowania dla danej odległości:
·
(3)
gdzie:
L- odległość lampy od fotoogniwa,
- sprawność
- gęstość promieniowania
wartości stałe:
2000
50
0,18
d) sprawność fotoogniwa dla danej odległości :
!"
·#
· $ % (4)
gdzie:
P
max
- maksymalna moc otrzymana z obliczeń dla danej odległości
&
- obliczona gęstość promieniowania dla danej odległości
e) współczynnik wypełnienia dla danej odległości:
'
!"
$ Ω
·
$ (Ω
(5)
gdzie:
)
* Ω
- natężenie prądu dla oporu równemu 1Ω
+
*,Ω
- napięcie dla oporu równemu 10 000 Ω
Wykresy:
a) charakterystyka prądowo napięciowa
b) zależność uzyskanych mocy, dla 3 różnych odległości, od logarytmu dziesiętnego z oporu
c) zależność uzyskanych sprawności od odległości źródła światła
3.0
PROTOKÓŁ POMIAROWY
R
U…
U…
U…
Ω
V
V
V
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
200
500
1000
2000
3000
4000
5000
6000
7000
8000
9000
10000
Data:
Podpis prowadzącego: