C

ZY WYBÓR FORMY PPE MA ZNACZENIE

? 

 
 
Pracodawca dbający o przyszłe bezpieczeństwo finansowe swoich pracowników, 

poprzez utworzenie pracowniczego programu emerytalnego (ppe), może uczestniczyć w ich 
materialnym zabezpieczeniu na starość. Utworzenie takiego programu wymaga m. in. 
podjęcia decyzji dotyczącej wyboru formy, w jakiej będzie on prowadzony. Naturalnie, 
wybór ten należy do pracodawcy, jednakże fakt, iż pracodawca jest osobą podejmującą 
decyzję w ww. kwestii, nie oznacza, iż pracownicy nie mają żadnego wpływu na warunki, na 
jakich program będzie funkcjonował. Wręcz przeciwnie, związki zawodowe działające na 
terenie zakładu pracy bądź też reprezentanci wybrani spośród pracowników, na etapie 
tworzenia pracowniczego programu emerytalnego, mogą wpływać na kształt ppe tworzonego 
w ich zakładzie pracy. Forma programu emerytalnego oraz zasady jego funkcjonowania są 
bowiem określane w drodze negocjacji pracodawcy z reprezentacją pracowników. Z uwagi na 
fakt, iż wybór formy ppe to niewątpliwie jeden z najistotniejszych etapów tworzenia 
programu, niezwykle ważne jest, aby zarówno pracodawca, jak i pracownicy dysponowali 
odpowiednią wiedzą na temat produktów oferowanych w ramach ppe, w szczególności istotne 
jest, aby dostrzegali różnice pomiędzy programami prowadzonymi w poszczególnych 
formach przewidzianych przepisami prawa.   

Na ppe składają się umowa zakładowa zawierana między pracodawcą a reprezentacją 

pracowników oraz umowa pracodawcy 

 

z instytucją finansową. Program emerytalny  
to zatem konstrukcja, którą tworzą  
umowy szczegółowo określające warunki 
funkcjonowania danego programu. Środki 
wnoszone w ramach ppe (składka podstawowa 
finansowa przez pracodawcę oraz składka 
dodatkowa dobrowolnie wnoszona przez 
uczestnika) mogą być natomiast gromadzone 

oraz inwestowane przez wyspecjalizowane instytucje finansowe działające już na polskim 
rynku finansowym, konkretnie przez zakłady ubezpieczeń na życie czy fundusze 
inwestycyjne, zarządzane przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Przepisy prawa 
przewidują również możliwość przekazywania środków wnoszonych w ramach programu do 
pracowniczego funduszu emerytalnego, podmiotu tworzonego specjalnie na potrzeby 
gromadzenia środków w ppe, oraz zagranicznej instytucji finansowej.  

W przypadku programu prowadzonego w formie umowy o wnoszenie składek 

pracowników do funduszu inwestycyjnego, składki wnoszone do programu mogą być  
w całości inwestowane poprzez fundusz inwestycyjny bądź fundusze inwestycyjne oferowane  
w ramach ppe. Należy bowiem pamiętać, iż konstrukcja takiego programu może opierać się 
na jednym funduszu bądź na kilku funduszach jednocześnie, pod warunkiem jednak, iż  są 
zarządzane przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Ze względu na szeroką 
dostępność funduszu dla wszelkiego rodzaju uczestników oraz brak ograniczeń w tym 
zakresie, gromadzenie oraz zarządzanie  środkami w ramach ppe możliwe jest wyłącznie 
poprzez fundusz inwestycyjny otwarty bądź specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty. 

Istotną kwestią jest fakt, iż uczestnik programu (pracownik), w którym instytucją 

zarządzającą jest fundusz inwestycyjny, zyskuje możliwość wyboru dywersyfikacji środków 
pomiędzy fundusze o różnym profilu i poziomie ryzyka, co stwarza mu tym samym szansę na 
dostosowanie strategii inwestycyjnej do indywidualnych preferencji pod względem ryzyka 
czy liczby lat pozostających do zakończenia aktywności zawodowej.  

Oferta funduszy inwestycyjnych dla pracodawców planujących utworzyć ppe jest 

stosunkowa bogata oraz różnorodna. W ramach oferty dostępne są fundusze umożliwiające 

C

ZTERY FORMY PROWADZENIA PPE

: 

-

 

F

UNDUSZ EMERYTALNY

; 

-

 

U

MOWA O WNOSZENIE PRZEZ PRACODAWCĘ 

SKŁADEK PRACOWNIKÓW DO FUNDUSZU 
INWESTYCYJNEGO

; 

-

 

U

MOWA GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE 

PRACOWNIKÓW Z ZAKŁADEM UBEZPIECZEŃ W 
FORMIE GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE 

 

Z UBEZPIECZENIOWYM FUNDUSZEM KAPITAŁOWYM

; 

-

 

Z

ARZĄDZANIE ZAGRANICZNE

. 

inwestowanie  środków w instrumenty o niskim, średnim oraz wysokim stopniu ryzyka.   
Nie sposób nie wspomnieć, iż coraz częściej oferowana jest zyskująca na popularności 
szczególna konstrukcja funduszy inwestycyjnych, tj. fundusz z wydzielonymi subfunduszami 
(zwany funduszem parasolowym). Konstrukcja ta umożliwia utworzenie w ramach jednego 
funduszu inwestycyjnego kilku subfunduszy, z których każdy charakteryzuje się odmienną 
polityką inwestycyjną. 

Za środki wpłacone do funduszy inwestycyjnych uczestnicy ppe otrzymują jednostki 

uczestnictwa, które są następnie zapisywane na ich indywidualnych rachunkach 
inwestycyjnych. Co istotne, publikowane codzienne aktualne wartości jednostek uczestnictwa 
oraz udostępniane przez towarzystwa serwisy, za pomocą których uczestnicy uzyskują wgląd 
do stanu swoich rachunków, umożliwiają im bieżące przeliczanie ilości zgromadzonych 
jednostek na wartość środków przeznaczonych na poczet przyszłej emerytury. 

Pamiętać jednak trzeba, iż na wysokość  środków zgromadzonych przez uczestnika 

programu prowadzonego w tej formie mają wpływ m. in. wysokość opłaty dystrybucyjnej 
(tzw. manipulacyjnej, pobieranej najczęściej przy zakupie bądź zbyciu jednostek 
uczestnictwa) oraz wysokość kosztów pokrywanych bezpośrednio z aktywów funduszu  
(np. opłata za zarządzanie funduszem). Rodzaje oraz maksymalną wysokość kosztów 
obciążających fundusz inwestycyjny, w tym wynagrodzenie towarzystwa, określa statut 
danego funduszu inwestycyjnego.  

Co zatem przemawia za utworzeniem programu w ww. formie? Niewątpliwie 

wyjątkowego znaczenia nabiera tu walor inwestycyjny. Biorąc pod uwagę fakt, iż ppe  
to przede wszystkim oszczędzanie długoterminowe, co oznacza, iż  środki wnoszone do 
programu mogą być lokowane przez cały okres aktywności zawodowej, kwota oszczędności 
zgromadzona przez uczestnika w ramach programu prowadzonego w ww. formie może 
stanowić istotne źródło uzupełnienia emerytury pochodzącej z obowiązkowych dwóch 
pierwszych filarów polskiego systemu emerytalnego. 

Drugą z możliwych form prowadzenia ppe jest umowa grupowego ubezpieczenia na 

życie pracowników z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego ubezpieczenia na życie  
z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Forma ta, oprócz funkcji oszczędnościowej 
(inwestycyjnej), zapewnia uczestnikom programu również ochronę ubezpieczeniową, a więc 
ochronę przed skutkami realizacji ryzyka. Program prowadzony w ww. formie musi jednak 
spełniać kilka dodatkowych warunków określonych przepisami prawa, tj. co najmniej 85 % 
każdorazowej składki podstawowej musi być przeznaczone na inwestowanie poprzez 
ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy oraz co najmniej 1 % składki podstawowej musi być 
przeznaczony na pokrycie kosztów ochrony ubezpieczeniowej. W konsekwencji, w programie 
w ww. formie tylko część składki podstawowej podlega inwestowaniu.  

Koszty ochrony ubezpieczeniowej to nie jedyne koszty ponoszone przez uczestników 

programu. Bezpośrednio z aktywów ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego pobierane są 
także koszty transakcyjne oraz opłaty z tytułu zarządzania funduszem. Szczegółowe zasady 
ustalania wysokości kosztów, o których wyżej mowa, określają umowy tworzące program 
oraz regulaminy ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych. 

Uczestnicy ppe w formie ubezpieczeniowej mają zapewnioną wypłatę dodatkowych 

świadczeń (sum ubezpieczenia) w przypadku zajścia zdarzeń ubezpieczeniowych określonych 
w umowach składających się na ppe. Przepisy prawa przewidują możliwość objęcia 
uczestników programu ochroną z tytułu śmierci uczestnika oraz dodatkowym ubezpieczeniem 
wypadkowym oraz chorobowym, pod warunkiem jednak, iż ryzyka wypadkowe i chorobowe 
stanowią uzupełnienie ubezpieczenia na życie. Szczególnie istotne może okazać się to  
w przypadku zakładów pracy, w których pracownicy wykonują zawody wysokiego ryzyka 
bądź w których dominują osoby starsze.  

Podstawową korzyścią, jaka wynika z prowadzenia ppe w formie ubezpieczeniowej, 

oczywiście oprócz możliwości gromadzenia środków z przeznaczeniem na cele emerytalne, 

jest zatem ochrona życia do czasu przejścia uczestnika programu na emeryturę. Należy jednak 
pamiętać, iż zakład ubezpieczeń na życie, w zamian za objęcie uczestnika ubezpieczeniem, 
pobiera składkę ochronną, co w konsekwencji powoduje

 

zmniejszenie wysokości  środków 

inwestowanych z myślą o przyszłej emeryturze.  

Specyficzną formą ppe jest pracowniczy fundusz emerytalny, który jest podmiotem 

tworzonym specjalnie na potrzeby gromadzenia środków w ramach programów 
emerytalnych. Organem uprawnionym do reprezentowania oraz zarządzania funduszem jest 
wyłącznie pracownicze towarzystwo emerytalne. Aby program w tej formie mógł rozpocząć 
funkcjonowanie niezbędne jest m. in. utworzenie przez pracodawcę  bądź pracodawców 
pracowniczego towarzystwa emerytalnego, a następnie pracowniczego funduszu 
emerytalnego, bądź nabycie przez pracodawcę akcji istniejącego już towarzystwa 
emerytalnego.  

Podobnie jak w przypadku programu, gdzie zarządzającym jest fundusz inwestycyjny, 

program w formie funduszu emerytalnego ma charakter inwestycyjno – oszczędnościowy,  
co oznacza, iż  środki wnoszone do programu w całości podlegają inwestowaniu, zgodnie  
z zasadami prowadzenia działalności lokacyjnej określonymi w statucie danego funduszu. 
Zaletą programu prowadzonego w ww. formie jest fakt, iż pracodawca, będący 
akcjonariuszem towarzystwa oraz członkowie funduszu poprzez swoje członkostwo w radzie 
nadzorczej partycypują w prowadzeniu działalności towarzystwa, jak i samego funduszu. 

Warto pamiętać, iż pracownicze towarzystwo emerytalne może zarządzać wyłącznie 

jednym funduszem, co w konsekwencji powoduje, iż uczestnik programu w formie funduszu 
emerytalnego nie ma szansy na dywersyfikację środków pomiędzy fundusze o różnej polityce 
inwestycyjnej.  

Pracowniczy fundusz emerytalny to forma dla oszczędzających na emeryturę 

charakteryzująca się najniższym poziomem kosztów w porównaniu do innych form ppe 
przewidzianych przepisami prawa. Pracownicze towarzystwo emerytalne, które zarządza 
funduszem, jest instytucją typu non – profit, co oznacza, iż nie jest tworzone i nie działa  
z myślą o wypracowaniu ewentualnego zysku dla akcjonariuszy towarzystwa. Pracodawcy, 
będący akcjonariuszami pracowniczego towarzystwa, nie mają prawa do udziału w jego 
zysku rocznym, co równoznaczne jest z koniecznością przekazania potencjalnego zysku na 
realizację statutowych zadań oraz celów towarzystwa. Niekomercyjny charakter działalności 
to zatem cecha wyróżniająca ten podmiot spośród innych instytucji finansowych 
zaangażowanych w działalność na rynku ppe.  

Do kosztów pokrywanych bezpośrednio z aktywów pracowniczego funduszu należą 

opłaty transakcyjne, opłaty za przechowywanie aktywów (wynagrodzenie depozytariusza) 
oraz opłata za zarządzanie funduszem. Są to jedyne koszty, jakie obciążają uczestników 
programu prowadzonego w ww. formie. Co istotne, wysokość opłaty za zarządzanie 
funduszem limitowana jest przepisami prawa i nie może przekroczyć 0,05 % wartości 
zarządzanych aktywów netto w skali miesiąca (0,6 % wartości aktywów netto w skali roku). 
Dodatkowo, od wpłacanych do funduszu składek nie może być pobierana żadna opłata 
manipulacyjna.  

Wprawdzie utworzenie pracowniczego towarzystwa emerytalnego oraz pracowniczego 

funduszu emerytalnego wiąże się z podjęciem przez pracodawcę pewnych działań  
o charakterze organizacyjnym oraz finansowym (m. in. konieczność zapewnienia 
infrastruktury technicznej i personalnej oraz wniesienia kapitału zakładowego), jednakże 
program prowadzony w tej formie oferuje uczestnikom produkt, w którym koszty związane 

 

z jego obsługą w niewielkim stopniu obciążają gromadzone oszczędności.  

Pracowniczy program emerytalny może być również realizowany w formie 

zarządzania zagranicznego. W tym przypadku środki wnoszone do programu przekazywane 
są do zagranicznego zarządzającego, czyli do podmiotu mającego swoją siedzibę na 
terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, podlegającemu nadzorowi organu 

nadzoru tego państwa. Przedmiotem działalności zarządzającego zagranicznego musi być  
gromadzenie  środków pieniężnych i ich lokowanie, z przeznaczeniem na wypłatę 
uczestnikom programu emerytalnego po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego.  
W zależności od charakteru działalności zagranicznej instytucji finansowej, która będzie 
gromadzić oraz zarządzać  środkami wnoszonymi do programu, uczestnikom ppe będzie 
oferowany produkt o odmiennych cechach, tj. produkt inwestycyjny bądź produkt 
ubezpieczeniowo – inwestycyjny. 

Reasumując, należy stwierdzić, iż pracowniczy program emerytalny, z punktu 

widzenia przyszłego emeryta, to niewątpliwie istotny element współczesnego systemu 
emerytalnego w Polsce. Wybór optymalnej formy ppe uzależniony jest zaś od wielu 
czynników, do których zaliczyć trzeba m. in. oczekiwania i preferencje pracowników, 
specyfikę pracy wykonywaną przez pracowników, strukturę zatrudnienia czy też wysokość 
kosztów oraz opłat pobieranych przez instytucje finansowe. Nie bez znaczenia jest również 
charakter produktu oferowanego w ramach ppe. Każda z wyżej omówionych form ppe 
charakteryzuje się odmiennymi możliwościami oraz wyróżniającymi ją cechami 
szczególnymi. Ostateczny wybór konkretnego produktu należy pozostawić pracodawcom, 
którzy na etapie tworzenia programu powinni dopasować formę tworzonego programu 
adekwatnie do zróżnicowanych oraz indywidualnych potrzeb pracowników będących 
potencjalnymi uczestnikami programu.