background image

B

IO

M

E

D

Y

C

Z

N

E

 P

O

D

S

T

A

W
Y

R

O

Z

W
O

J

U

 C

Z

Ł

O

W
IE

K

A

W
y

k

ła

d

 d

la

 s

tu

d

e

n

w

 I 

ro

k

u

n

a

 k

ie

ru

n

k

u

 P

e

d

a

g

o

g

ik

a

D

A

n

d

rz

e

j K

ę

d

z

io

rs

k

i

K

a

te

d

ra

 F

iz

jo

lo

g

ii 

Z

w

ie

rz

ą

t i

 E

k

o

to

k

s

y

k

o

lo

g

ii

W
Y

K

Ł

A

D

 4

T

e

o

ri

a

 li

m

ito

w

a

n

e

g

o

 u

k

ie

ru

n

k

o

w

a

n

ia

 r

o

z

w

o

ju

C

zy
n

n

ik

i w

p

ły

w

a

c

e

 n

a

 r

o

z

w

ó

j p

re

-

i p

o

s

tn

a

ta

ln

y

D

e

te

rm

in

a

n

ty

p

o

d

s

ta

w

y

 g

e

n

e

ty

k

i m

o

le

k

u

la

rn

e

j i

 m

e

n

d

lo

w

s

k

ie

j

g

e

n

e

ty

c

z

n

a

 d

e

te

rm

in

a

c

ja

 c

e

c

h

 r

o

z

w

o

jo

w

y

c

h

d

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ie

 c

e

c

h

 s

o

m

a

ty

c

z

n

y

c

h

 i 

p

s

y

c

h

ic

z

n

y

c

h

 

o

d

d

z

ia

ły

w

a

n

ia

 p

o

m

d

z

y

 g

e

n

a

m

i w

 r

o

z

w

o

ju

z

m

ie

n

n

o

ś

ć

 g

e

n

e

ty

c

z

n

a

 i 

je

j r

o

d

z

a

je

d

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ie

 e

p

ig

e

n

e

ty

c

z

n

e

g

e

n

e

ty

c

z

n

e

 z

a

b

u

rz

e

n

ia

 r

o

z

w

o

ju

 c

z

ło

w

ie

k

a

p

o

ra

d

n

ic

tw

o

 g

e

n

e

ty

c

z

n

e

background image

P

rze
b

ie

g

 r

o

z

w

o

ju

 o

p

is

u

:

S

z

la

k

 r

o

z

w

o

ju

kr

z

yw
a

 r

o

z

w

o

ju

 in

d

yw
id

u

a

ln

e

g

o

K

a

n

a

ł r

o

z

w

o

ju

o

g

ra

n

icz
o

n

y

 z

e

st

a

w

 sz
la


w

ro

z

w

o

ju

T

o

r r

o

z

w

o

ju

sz
la

k

 w

yz
n

a

cz
o

n

lin

 p

rz

e

ci

ę

tn

ą

(n

p

. d

la

 ko
h

o

rty 

lu

b

 p

o

p

u

la

c

ji)

W

z

ó

ro

z

w

o

ju

n

a

s

p

st

w

o

 o

k

re


w

 o

 r

ó

Ŝ

n

y

m

te

m

p

ie

 (

e

w

. i

 k

ie

ru

n

ku
) r

o

z

w

o

ju

P

y

ta

n

ie

: C

o

 w

y

z

n

a

c

za
 s

zl

a

k

i r

o

z

w

o

ju

:

g

e

n

y

?

ś

ro

d

o

w

is

k

o

?

za

w

n

o

 g

e

n

y

 ja

k

 i 

ś

ro

d

o

w

is

k

o

?

W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

S

zl

a

k

i r

o

z

w

o

ju

 w

y

zn
a

c

zo
n

e

 s

ą

:

p

rze

g

e

n

y

w

k

s

z

a

 s

ta

b

iln

o

ś

ć

 r

e

a

liz

a

c

ji 

to

ru

 r

o

z

w

o

ju

 u

 o

s

ó

b

 h

o

m

o

z

y

g

o

ty

c

z

n

y

c

h

n

 h

e

te

ro

z

y

g

o

ty

c

z

n

y

c

h

n

ie

lo

s

o

w

y

 (

w

y

b

rc

z

y

) d

o

b

ó

r m

a

łŜ

e

ń

s

k

i

-

c

e

c

h

a

m

i p

o

d

o

b

n

y

m

i

(d

o

b

ó

p

o

z

y

ty

w

n

y

, w

 t

y

m

 d

o

b

ó

k

re

w

n

ia

c

z

y

)

s

k

u

tk

ie

m

 je

s

t h

o

m

o

z

ja

i w

k

s

z

a

 k

o

re

la

c

ja

 d

o

d

a

tn

ia

 m

d

zy
 

ro

d

z

ic

a

m

i a

 d

z

ie

ć

m

-

c

e

c

h

a

m

i o

d

m

ie

n

n

y

m

i

(d

o

b

ó

n

e

g

a

ty

w

n

y

)

s

k

u

tk

ie

m

 je

s

t h

e

te

ro

z

ja

 i 

u

je

m

n

a

 k

o

re

la

c

ja

 m

d

z

y

 r

o

d

z

ic

a

m

a

 p

o

to

m

s

tw

e

m

c

e

c

h

y

 w

y

b

ie

ra

n

e

: g

łó

w

n

ie

 u

ro

d

a

, c

e

c

h

y

 c

h

a

ra

k

te

ru

, w

ie

k

te

n

d

e

n

c

ja

 r

ó

w

n

a

n

ia

 d

o

 ś

re

d

n

ie

j

k

o

m

p

e

n

s

a

c

ja

 s

k

u

tk

ó

w

 d

o

b

o

ru

 m

a

łŜ

e

ń

s

k

ie

g

o

 u

 p

o

to

m

s

tw

a

;

p

rz

y

c

z

y

n

a

: b

y

ć

 m

o

Ŝ

e

 m

e

c

h

a

n

iz

m

 s

e

le

k

c

ji 

o

g

ra

n

ic

z

a

c

y

 z

a

k

re

s

 

z

m

ie

n

n

o

ś

c

i c

e

c

h

y

background image

S

zl

a

k

i r

o

z

w

o

ju

 w

y

zn
a

c

zo
n

e

 s

ą

:

p

rze

ś

ro

d

o

w

is

k

o

Ŝ

n

ic

e

 m

d

z

y

ra

s

o

w

e

 w

 p

rz

e

b

ie

g

u

 r

o

z

w

o

ju

 ja

k

o

 e

fe

k

t o

d

m

ie

n

n

e

g

o

 n

a

c

is

k

u

 

s

e

le

k

c

y

jn

e

g

o

 w

a

ru

n

k

ó

w

 ś

ro

d

o

w

is

k

o

w

y

c

h

 

z

m

ia

n

a

 k

a

n

a

łu

 r

o

z

w

o

ju

 p

o

d

 w

p

ły

w

e

m

 w

a

ru

n

k

ó

w

 z

e

w

n

ę

tr

z

n

y

c

h

K

rz

y

w

e

 r

o

z

w

o

ju

 w

y

s

o

k

o

ś

c

i c

ia

ła

 u

 d

z

ie

c

i n

a

le

Ŝ

ą

c

yc

h

 

d

o

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 ty

p

ó

w

 a

n

tr

o

p

o

lo

g

ic

z

n

yc

h

 o

ra

z

 o

g

ó

łu

 

c

h

ło

p

c

ó

w

Z

a

ło

Ŝ

e

n

ie

:

w

 

st

a

ły

ch
 

w

a

ru

n

k

a

ch
 

śr

o

d

o

w

isk
a

 

m

e

ch
a

n

iz

m

y

 

h

o

m

e

o

st

a

tycz
n

e

 

z

a

p

e

w

n

ia

 

ko
n

tyn
u

a

c

 

d

a

n

e

g

o

 

w

z

o

rca
 

ro

z

w

o

ju

 (

h

o

m

e

o

re

z

a

). 

   

P

rz

e

s

ła

n

k

a

 I:

p

rz

e

b

ie

g

 r

o

z

w

o

ju

 w

 r

ó

Ŝ

n

ych

 

typ
a

c

h

 m

o

rfo

lo

g

icz
n

ych

 

m

im

o

 o

d

m

ie

n

n

o

ś

c

i w

z

o

w

 r

o

z

w

o

ju

(te

m

p

o

 i 

ry

tm

) p

e

w

n

e

 ich
 typ
y

 r

e

a

liz

u

si

ę

cz
ę

ś

ci

e

j

n

 in

n

e

 –

„st

e

re

o

typ

ro

z

w

o

ju

”.

W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

T

e

o

ri

a

 li

m

ito

w

a

n

e

g

o

 u

k

ie

ru

n

k

o

w

a

n

ia

 r

o

z

w

o

ju

(=

 t

e

o

ri

a

 k

a

n

a

łó

w

 r

o

zw
o

ju

)

background image

P

rz

e

b

ie

g

 r

o

z

w

o

ju

 w

 r

a

m

a

c

h

 p

o

p

u

la

c

ji 

i o

d

c

h

y

le

n

ia

 w

y

w

o

ła

n

e

 z

a

b

u

rz

e

n

ia

m

i

(n

p

. n

ie

d

o

Ŝ

y

w

ie

n

ie

m

) o

ra

z

 s

k

u

tk

i r

e

h

a

b

ili

ta

c

ji.

W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

P

rz

e

s

ła

n

k

a

 II

:

re

a

kc
ja

 n

a

 z

a

b

u

rz

e

n

ia

 

p

rz

e

b

ie

g

u

 r

o

z

w

o

ju

 

p

rz

e

z

 cz
yn
n

ik

ze
w

n

ę

tr

z

n

e

e

fe

kt

z

a

b

u

rz

e

ń

(i 

ich
 o

d

w

ra

ca
ln

o

ść

z

a

le

Ŝ

ą

 o

d

:

-

w

ie

ku

-

s

iły

 cz
yn
n

ika

z

a

b

u

rz

a

ce
g

o

 

-

cz
a

su
 d

z

ia

ła

n

ia

T

e

o

re

ty

c

z

n

ie

 o

c

z

e

k

iw

a

n

e

 w

z

o

ry

 r

o

z

w

o

ju

 c

e

c

h

y

P

o

m

d

z

y

 t

e

m

p

e

m

 r

o

z

w

o

ju

 a

 f

in

a

ln

a

 w

ie

lk

o

ś

c

 c

e

c

h

y

 (

%

m

o

Ŝ

e

 is

tn

ie

ć

 k

o

re

la

c

ja

 

d

o

d

a

tn

ia

 (

A

), 

u

je

m

n

a

 (

D

) l

u

b

 b

ra

k

 z

a

le

Ŝ

n

o

ś

c

i (

B

, C

).

A

B

C

Wolański – Rozwój biologiczny człowieka. PWN 2006

background image

R

o

la

 c

z

y

n

n

ik

ó

w

 g

e

n

e

ty

c

z

n

y

c

h

w

 r

o

z

w

o

ju

 p

re

n

a

ta

ln

y

m

K

A

M

IE

N

IE

 M

IL

O

W
E

 R

O

Z

W
O

J

U

 G

E

N

E

T

Y

K

I

G

rz

e

g

o

rz

 M

e

n

d

e

l

T

h

o

m

a

s

M

o

rg

a

n

L

a

ta

 

1

8

6

0

.

b

a

d

a

c

 d

zi

e

d

z

icze

n

ie

 ce
ch
 u

 g

ro

ch
u

 G

M

e

n

d

e

l

fo

rm

u

łu

je

 p

o

d

s

ta

w

o

w

e

 p

ra

w

a

 d

zi

e

d

zi

cze

n

ia

C

e

ch

s

ą

 o

kr

e

ś

lo

n

e

 p

rze

n

ie

c

g

łe

 je

d

n

o

s

tk

i

p

rze
n

o

s

zo
n

e

 n

a

 p

o

to

m

s

tw

o

1

9

0

0

-1

9

0

3

 –

d

e

 V

rie

s

fo

rm

u

łu

je

 t

e

o

ri

ę

 m

u

ta

c

ji

i p

rz

yp
is

u

je

 m

u

ta

c

jo

m

 d

o

m

in

u


 r

o

 w

 e

w

o

lu

c

ji.

 

1

9

0

9

 –

W
. Jo
h

a

n

s

s

e

n

, w

p

ro

w

a

d

za
 te

rm

in

 „g

e

n

” 

o

zn
a

cza

cy 
je

d

n

o

s

tkę
 d

zi

e

d

zi

c

ze
n

ia

 ce
ch
y

1

9

1

0

T

. M

o

rg

a

n

(b

a

d

a

n

ia

 n

a

 D

ro

so
p

h

ila

ch
ro

m

o

s

o

m

o

w

a

 te

o

ria

 d

z

ie

d

zi

czn

o

ś

ci

-

g

e

n

za
jm

u

 

o

kr

e

ś

lo

n

e

 lo

cu
s

n

a

 ch
ro

m

o

s

o

m

ie

 i 

u

ło

Ŝo
n

e

 s

ą

 li

n

io

w

o

W
y

kr

y

ci

e

 i 

w

y

ja

ś

n

ie

n

ie

 z

ja

w

is

ka
 r

e

ko
m

b

in

a

c

ji 

g

e

n

ó

w

background image

K

A

M

IE

N

IE

 M

IL

O

W
E

 R

O

Z

W
O

J

U

 G

E

N

E

T

Y

K

I

O

sw
a

ld

 A

ve
ry

J.

 W
a

tso
n

i F

. C

rick

1

9

4

1

-

G

. B

e

a

d

le

i E

. T

a

tu

m

: ko
n

ce
p

c

ja

 „j

e

d

e

n

 

g

e

n

, j

e

d

e

n

 e

n

zy
m

”.

1

9

4

4

-

O

. A

v

e

ry

, C

. M

a

cL
e

o

d

i M

. M

cC
a

rty

u

s

ta

la

, Ŝe
 

g

e

n

y

 z

b

u

d

o

w

a

n

e

 s

ą

 z 

D

N

A

.

C

h

a

rg

a

ff

w

 D

N

A

 il

o

ś

ć 

A

 =

 T

 a

 il

o

ś

ć 

C

 =

 G

1

9

5

3

J.

 W
a

ts

o

n

i F

. C

rick

u

s

ta

la

 c

h

e

m

ic

z

n

ą

 s

tr

u

k

tu

 

D

N

A
i f

o

rm

u

łu

 c

e

n

tr

a

ln

y

 

d

o

g

m

a

t b

io

lo

g

ii 

m

o

le

k

u

la

rn

e

j: 

D

N

A

 
R

N

A

 
b

ia

łk

o

D

o

 1

9

6

0

 –

u

s

ta

le

n

ie

 s

tr

u

kt

u

ry 

ko
d

u

 g

e

n

e

tyczn

e

g

o

R

. F

ra

n

k

lin

O

R

G

A

N

IZ

A

C

J

A

 M

A

T

E

R

IA

Ł

U

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

E

G

O

 W

 K

O

M

Ó

R

C

E

background image

S

ta

b

ili

z

a

c

ja

 D

N

A

  p

rz

e

z

 

b

ia

łk

a

:

-

n

u

k

le

o

s

o

m

-

s

p

ir

a

le

 (

s

o

le

n

o

id

), 

p

ę

tle

 it

p

.

-

c

h

ro

m

a

ty

d

a

(=

 c

h

ro

m

o

s

o

m

)

D

z

ki

 te

m

u

 3

 ×

1

0

9

p

a

z

a

sa
d

 D

N

A

 w

 ko
m

ó

rce
 (

o

k

1

9

0

 c

m

!)

je

st

 p

o

d

z

ie

lo

n

e

 n

a

 

ka
w

a

łki

 –

c

h

ro

m

o

s

o

m

y

 (

4

6

), 

kt

ó

rych
 li

n

io

w

e

 r

o

zm

ia

ry

 

m

o

g

ą

 b

y

ć 

<

 1

0

 µ

m

, co
 

u

m

o

Ŝ

liw

ia

 ich
 r

o

z

d

z

ia

ł

p

o

d

cz
a

p

o

d

z

ia

łu

.

P

O

J

Ę

C

IA

 P

O

D

S

T

A

W
O

W
E

G

E

N

lin

io

w

a

 se
kw
e

n

c

ja

 d

e

o

ksyr

yb
o

n

u

kl

e

o

ty

d

ó

w
n

a

 n

ic

i D

N

A

, k

o

d

u

ca
 

ko
m

p

le

m

e

n

ta

rn

ą

 se
kw
e

n

c

 r

yb
o

n

u

kl

e

o

tyd
ó

w
w

 cz
ą

st

e

cz
ce
 R

N

A

, o

ra

z

 

se
kw
e

n

c

 a

m

in

o

kw
a


w

 w

 cz
ą

st

e

cz
ce
 p

o

lip

e

p

ty

d

u

 (

w

 p

rz

yp
a

d

ku
 

m

R

N

A

). 

Z

a

w

ie

ra

 se
kw
e

n

c

 r

e

g

u

lu


 tr

a

n

s

kr

y

p

c

.

A

L

L

E

L

w

a

ria

n

t d

a

n

e

g

o

 g

e

n

u

, z

a

jm

u

cy
 to

 sa
m

o

 m

ie

js

ce
 (

lo

cu
s

)

w

 

ch
ro

m

o

so
m

ie

; p

o

w

st

a

je

 n

a

 d

ro

d

z

e

 m

u

ta

c

ji;

 w

 z

a

le

Ŝ

n

o

ści
 o

d

 c

h

a

ra

k

te

ru

 

z

m

ia

n

y

 w

y

Ŝ

n

ia

m

y

 

a

. d

o

m

in

u

ce

re

ce
syw

n

e

G

E

N

O

M

 –

z

e

st

a

w

 g

e

n

ó

w

 o

b

e

cn
ych

 w

 h

a

p

lo

id

a

ln

y

m
g

a

rn

itu

rz

e

 ch
ro

m

o

so
m

ó

w

K

O

D

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

Y

sp
o


b

 o

d

w

z

o

ro

w

a

n

ia

 se
kw
e

n

c

ji 

n

u

kl

e

o

tyd
ó

w

 D

N

A

 

(R

N

A

) n

a

 se
kw
e

n

c

 a

m

in

o

kw
a

s

ó

w

. W
ła

ś

ci

w

o

śc
i k

o

d

u

 g

e

n

e

t.:

tr

ó

jko
w

y

n

ie

z

a

ch
o

d

z

ą

cy

u

n

iw

e

rsa
ln

y

b

e

z

p

rze
ci

n

ko
w

y

je

d

n

o

z

n

a

cz
n

y

z

d

e

g

e

n

e

ro

w

a

n

y

K

O

M

P

L

E

M

E

N

T

A

R

N

O

Ś

Ć

 Z

A

S

A

D

z

a

sa
d

a

 p

rz

e

b

ie

g

u

 r

e

p

lik

a

c

ji

D

N

A

i t

ra

n

sk
ryp
c

ji 

(A

-T

(U

), 

G

-C

)

background image

G

łó

w

n

e

 za
s

a

d

y

 i 

p

ra

w

a

 d

zi

e

d

zi

c

ze
n

ia

I p

ra

w

o

 M

e

n

d

la

(cz
yst
o

ś

ci

 g

a

m

e

t)

a

lle

le

h

o

m

o

lo

g

icz
n

e

 w

yk
lu

cz
a

 s

 w

 g

a

m

e

ta

ch

;

z

ja

w

isko

 b

io

lo

g

icz
n

e

: r

o

z

d

z

ia

ł ka
Ŝ

d

e

g

o

 z

 b

iw

a

le

n

w
w

 a

n

a

fa

z

ie

I m

e

jo

z

[p

ra

w

o

 n

ie

 d

o

tycz

g

e

n

ó

w

 w

 ch
ro

m

o

so
m

a

c

h

 p

łci

o

w

y

ch
 m

ę

Ŝ

c

zyzn

]

II 

p

ra

w

o

 M

e

n

d

la

(n

ie

z

a

le

Ŝ

n

e

g

o

 d

z

ie

d

z

icz
e

n

ia

 r

ó

Ŝ

n

ych

 p

a

r a

lle

li)

a

lle

le

n

ie

sp
rz

ę

Ŝ

o

n

e

d

z

ie

d

z

icz
ą

 si

ę

 n

ie

z

a

le

Ŝ

n

ie

 o

d

 si

e

b

ie

;

z

ja

w

isko

 b

io

lo

g

icz
n

e

: l

o

so
w

y

 r

o

z

d

z

ia

ł ch
ro

m

o

so
m

ó

w

 n

ie

h

o

m

o

lo

g

icz
n

ych

w

 a

n

a

fa

z

ie

I m

e

jo

z

[p

ra

w

o

 sł

u

s

zn
e

 d

la

 g

e

n

ó

w

 n

ie

s

p

rzę
Ŝo
n

ych

i czę
ści
o

w

o

 d

la

 g

e

n

ó

w

 s

p

rzę
Ŝ

o

n

ych

 

(cr

o

ssi
n

g

-o

ve
r)

]

W

 p

o

d

a

n

e

j w

e

rs

ji 

p

ra

w

a

 M

e

n

d

la

 t

o

 

w

ła

ś

c

iw

ie

 p

ra

w

a

 M

e

n

d

la

 

i

M

o

rg

a

n

a

G

łó

w

n

e

 za
s

a

d

y

 i 

p

ra

w

a

 d

zi

e

d

zi

c

ze
n

ia

P

ra

w

o

 H

a

rd

y

 i 

W

e

in

b

e

rg

a

(s

ta

ło

śc
i p

u

li 

g

e

n

e

tycz
n

e

j p

o

p

u

la

c

ji)

w

 u

s

ta

b

iliz

o

w

a

n

e

j p

o

p

u

la

c

ji,

 w

 s

ta

łych

 w

a

ru

n

ka
ch
 cz
ę

st

o

ść
 w

yst
ę

p

o

w

a

n

ia

 

p

o

sz
cz
e

g

ó

ln

ych

 a

lle

li

n

ie

 u

le

g

a

 z

m

ia

n

ie

 z

 u

p

ływ
e

m

 cz
a

su

;

„st

a

łe

 w

a

ru

n

k

i” 

to

-

b

ra

k

 z

a

ch
o

d

z

e

n

ia

 n

o

w

y

ch
 (

n

ie

z

w

n

o

w

a

Ŝ

o

n

ych

) m

u

ta

c

ji,

-

b

ra

k

 m

ig

ra

c

ji 

o

so
b

n

ikó
w

 (

z

a

w

n

o

 e

m

ig

ra

c

ji 

ja

im

ig

ra

c

ji)

-

b

ra

k

 se
le

kcy

jn

e

j p

rz

e

w

a

g

i o

k

re

śl

o

n

e

g

o

 a

lle

la

(p

rz

e

Ŝ

yw
a

ln

o

ś

ć,

 m

o

Ŝ

liw

o

ś

ć 

ro

z

ro

d

u

,

p

ło

d

n

o

ść
) -

n

ie

 d

z

ia

ła

 d

o

b

ó

r n

a

tu

ra

ln

y

 

-

b

ra

k

 d

z

ia

ła

n

ia

 lu

b

 n

ie

is

to

tn

e

fe

kt

 cz
yn
n

ikó
w

 lo

s

o

w

ych

 (

d

u

Ŝ

a

 p

o

p

u

la

c

ja

„P

ro

c

e

n

to

w

u

d

zi

a

ł r

u

d

ych

 a

lb

o

 p

ie

g

o

w

a

tych
 (

a

lb

o

 …
)

je

st

 st

a

ły

 w

 ko
le

jn

ych

 p

o

ko
le

n

ia

ch

p

 +

 q

 =

 1

 

o

ra

z

  

p

2

+

 2

p

q

 +

 q

2

=

 1

background image

K

a

ri

o

ty

p

o

b

ra

z

 c

h

ro

m

o

s

o

m

ó

w

 w

 ko
m

ó

rce
 (

p

o

d

cz
a

m

e

ta

fa

z

n

a

jw

ksz

a

 

sp
ira

liz

a

c

ja

). 

G

a

tu

n

k

o

w

o

 sp
e

cyf
icz
n

y

, co
 p

o

z

w

a

la

 w

yk
ryć
 e

w

e

n

tu

a

ln

e

 

z

m

ia

n

y

 s

tr

u

kt

u

ra

ln

e

D

o

w

o

d

z

i i

st

n

ie

n

ia

 b

ia

łko
w

e

g

o

 „

ru

sz
to

w

a

n

ia

” ka
Ŝ

d

e

g

o

 ch
ro

m

o

so
m

u

1

9

7

7

 –

R

. R

o

b

e

rts

i P

. S

h

a

rp

: g

e

n

y

 m

o

g

ą

 b

y

ć

 p

o

d

z

ie

lo

n

e

 n

a

 s

e

g

m

e

n

ty

(w

ska

z

u

je

 to

 n

a

 m

o

Ŝ

liw

o

ść
, Ŝ

e

 je

d

e

n

 g

e

n

 m

o

Ŝ

e

 ko
d

o

w

a

ć

 k

ilk

a

 b

ia

łe

k)

;  

1

9

9

3

 –

id

e

n

ty

fika
c

ja

 p

ie

rw

sz
e

g

o

 m

ik

ro

R

N

A
(n

ie

ko
d

u

ce
, r

e

g

u

la

to

ro

w

e

 cz
ą

s

te

cz
ki

)

(u

 n

ic

ie

n

ia

 C

a

e

n

o

rh

a

b

d

itis

e

le

g

a

n

s

);

2

0

0

0

 –

w

s

p

n

o

p

is

 g

e

n

o

m

u

cz
ło

w

ie

ka
 (

H

u

m

a

n

G

e

n

o

m

e

P

ro

je

ct

)

K

A

M

IE

N

IE

 M

IL

O

W
E

 R

O

Z

W
O

J

U

 G

E

N

E

T

Y

K

I

1

4

.0

4

.2

0

0

3

o

p

u

b

lik

o

w

a

n

o

 d

o

k

u

m

e

n

s

tw

ie

rd

z

a

c

y

 

z

a

k

o

ń

c

z

e

n

ie

 H

G

P

p

o

z

n

a

n

o

 9

9

%

 g

e

n

o

m

u

k

o

d

u

c

e

g

o

 g

e

n

y

,

z

 9

9

,9

9

%

 d

o

k

ła

d

n

o

ś

c

 

background image

G

e

n

o

m

 c

z

ło

w

ie

k

a

 (

o

k

. 3

 ×

1

0

9

b

p

)

z

a

w

ie

ra

:

z

a

le

d

w

ie

 2

0

-2

5

 ty

s

g

e

n

ó

w

 ko
d

u

cy
ch
 b

ia

łk

a

p

rz

e

z

 m

R

N

A

(o

k

. 3

-5

%

)

g

e

n

ko
d

u

ce
 R

N

A

(r

R

N

A

, t

R

N

A

, n

cR
N

A

)

n

ie

ko
d

u

ce
se
kw
e

n

c

je

 D

N

A

-

re

g

u

la

to

ro

w

e

  -

re

g

u

lu

 e

ksp

re

s

 g

e

n

u

,

-

re

p

e

tyt

yw
n

e

(p

o

w

ta

rz

a

ln

e

),

-

e

le

m

e

n

ty

 r

u

ch
o

m

e

 (

tr

a

n

sp
o

z

o

n

y

i r

e

tr

o

tr

a

n

sp
o

z

o

n

y

). 

O

R

G

A

N

IZ

A

C

J

A

 G

E

N

O

M

U

O

rg

a

n

iz

a

c

ja

 in

fo

rm

a

c

ji 

w

 D

N

A

 p

rz

y

p

o

m

in

a

 r

a

c

z

e

j b

a

rd

z

o

 z

ło

Ŝ

o

n

y

 p

ro

g

ra

m

 

k

o

m

p

u

te

ro

w

y

 n

 z

e

s

ta

w

 p

rz

e

p

is

ó

w

 n

a

 r

ó

Ŝ

n

e

 b

ia

łk

a

n

c

R

N

A
(n

ie

ko
d

u

ce
R

N

A

):

m

iR

N

A

m

ik

ro

R

N

A

(1

9

-2

5

 n

u

k

le

o

tyd
ó

w

): 

re

g

u

la

to

ry

 p

ro

ce
su
 r

o

z

w

o

ju

 u

 z

w

ie

rz

ą

t; 

u

cz
e

st

n

icz
ą

 w

 p

o

tr

a

n

s

kr

yp
cy
jn

e

j

re

g

u

la

c

ji 

e

ksp

re

s

ji 

sw
o

is

tych
 m

R

N

A

(p

rz

yp
u

sz
cz
a

ln

ie

 se
tki

 ró

Ŝ

n

ych

 cz
ą

st

e

cz
e

w

 g

e

n

o

m

ie

cz
ło

w

ie

ka
)

d

u

Ŝ

e

 R

N

A

 >

 1

0

0

0

0

 n

u

k

le

o

tyd
ó

w

: b

lo

ko
w

a

n

ie

 e

ksp

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

Z

A

P

IS

 IN

F

O

R

M

A

C

J

I G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

E

J

 I 

J

E

J

 O

D

C

Z

Y

T

Y

W

A

N

IE

background image

K

o

m

p

lik

a

c

ja

 za
p

is

u

 i 

o

d

c

zy
tu

 –

g

e

n

y

 p

o

d

zi

e

lo

n

e

T

yp
o

w

e

 g

e

n

s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

, ko
d

u

ce
 b

ia

łko
 z

a

w

ie

ra

 n

a

 p

rz

e

m

ia

n

 se
kw
e

n

c

je

 

ko
d

u

ce
 a

m

in

o

kw
a

sy
 (e

k

s

o

n

y

) i

 n

ie

ko
d

u

ce
(in

tr

o

n

y

). 

C

o

 to

 o

z

n

a

cz
a

?

:

-
ko
n

ie

cz
n

o

ść 
p

re

cyz

y

jn

e

g

o

 o

z

n

a

cz
e

n

ia

 k

o

ń


w

 ka
Ŝ

d

e

g

o

 in

tro

n

u

-
ko
n

ie

cz
n

o

ść 
o

b

b

ki

 p

ie

rw

o

tn

e

g

o

 tr

a

n

sk
ryp
tu

(p

re

-m

R

N

A

):

w

yci
ę

ci

e

 in

tr

o

n

ó

w

p

o

łą

cz
e

n

ie

 e

kso

n

ó

w
(skł
a

d

a

n

ie

 –

sp
lici

n

g

)

o

z

n

a

cze

n

ie

 p

o

cz
ą

tku
 cz
ą

st

e

cz
ki

d

o

łą

cz
e

n

ie

 se
kw
e

n

c

ji 

ko
ń

c

o

w

e

j

Ź

d

ło

: M

a

d

e

r,

 2

0

0

4

T

ra

n

s

la

c

ja

background image

T

ra

n

s

la

c

ja

a

m

in

o

a

c

y

lo

-t

R

N

A

s

y

n

te

ta

za
-

p

rzyp
o

rzą
d

ko
w

a

n

ie

 

a

m

in

o

kw
a

s

 –

ko
d

o

n

background image

E

fe

k

ty

 f

e

n

o

ty

p

o

w

e

(m

o

le

k

u

la

rn

e

) e

k

s

p

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

B

ia

łk

o

C

e

c

h

a

 f

e

n

o

ty

p

o

w

a

b

ia

łk

o

 s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

n

p

.: 

tu

b

u

lin

a

ksz

ta

łt 

ko
m

ó

rk

i (

c

yt

o

sz
ki

e

le

t)

a

kt

yn
a

ksz

ta

łt 

i r

u

ch
 ko
m

ó

rk

i (

m

ikr

o

fila

m

e

n

ty

)

a

n

tyg
e

n

 A

, B

g

ru

p

a

 k

rw

i

re

ce
p

to

r A

C

h

p

o

b

u

d

liw

o

ść 
b

ło

n

ko
m

ó

rk

o

w

e

b

ia

łk

o

 e

n

z

y

m

a

ty

c

z

n

e

 

n

p

.: 

syn

te

z

a

 N

A

, A

, D

A

n

e

u

ro

tr

a

n

s

m

is

ja

, p

ro

ce
sy 
u

m

ysł
o

w

e

;

a

m

y

la

z

a

, p

e

p

syn

a

 –

tr

a

w

ie

n

ie

 p

o

ka
rm

ó

w

;

syn

te

z

a

 m

e

la

n

in

y

 –

o

b

e

cn
o

ść 
p

ig

m

e

n

tu

 w

 s


rz

e

b

ia

łk

o

 r

e

g

u

la

to

ro

w

e

 

n

p

.: 

in

su
lin

a

 –

m

e

ta

b

o

liz

m

 g

lu

ko
z

p

rz

e

z

 ko
m

ó

rk

i;

h

o

rm

o

n

 w

z

ro

st

u

 –

w

ie

lko
ść
 c

ia

ła

cz
yn
n

ik

i w

z

ro

s

tu

 –

ko
m

ó

rko
w

e

 r

e

g

u

la

to

ry

 m

ito

z

cz
yn
n

ik

i t

ra

n

sk
ryp
c

y

jn

e


re

g

u

la

c

ja

 p

ro

ce

w

 w

z

ro

st

u

 k

o

m

ó

rk

i

i j

e

j m

e

ta

b

o

liz

m

u

R

o

la

 d

e

te

rm

in

a

n

w

 w

 r

o

z

w

o

ju

 o

rg

a

n

izm
u

S

c

h

e

m

a

ty

c

z

n

y

 o

b

ra

z

 w

p

ły

w

u

 g

e

n

ó

w

 n

a

 p

ro

c

e

s

y

 r

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ia

 b

io

c

h

e

m

. i

 s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

g

o

 

o

ra

z

 d

o

jr

z

e

w

a

n

ia

 w

ra

z

 z

 in

te

ra

k

c

 m

o

d

y

fi

k

a

to

w

 ś

ro

d

o

w

is

k

o

w

y

c

h

.

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

background image

G

e

n

o

ty

p

y

 i 

fe

n

o

ty

p

y

 p

o

to

m

s

tw

a

 r

o

d

z

ic

ó

w

 p

o

s

ia

d

a

c

y

c

h

 a

lle

l

d

o

m

in

u

c

y

i r

e

c

e

s

y

w

n

y

 w

 je

d

n

e

j p

a

rz

e

 g

e

n

ó

w

 a

u

to

s

o

m

a

ln

y

c

h

D

Z

IE

D

Z

IC

Z

E

N

IE

 C

E

C

H

 –

c

e

c

h

y

 ja

k

o

ś

c

io

w

e

:



J

ą

d

ro

w

e

(p

o

d

le

g

a

 p

ra

w

o

m

 M

e

n

d

la

 i 

M

o

rg

a

n

a

)



P

o

z

a

d

ro

w

e

=

 m

ito

ch
o

n

d

ria

ln

e

; n

ie

 p

o

d

le

g

a

 p

ra

w

o

m

 M

e

n

d

la

 i 

M

o

rg

a

n

a

P

rz

ycz

yn
y:

-

h

a

p

lo

id

a

ln

y

g

e

n

o

m

 m

ito

ch
o

n

d

ria

ln

y

-

d

z

ie

d

z

icz
e

n

ie

 z

a

sa
d

n

icz
o

 tyl

ko
 p

o

 m

a

tce
 („

p

o

 ką
d

z

ie

li”

m

it

o

c

h

o

n

d

ri

a

ln

a

E

w

a

G

 

-

1

:

1

F

 

-

1

:

1

G

 

-

1

:

2

:

1

F

 

-

3

:

1

G

 

-

1

:

0

F

 

-

1

:

0

D

z

ie

d

z

icz
e

n

ie

 ce
ch

a

u

to

s

o

m

a

ln

e

j

d

o

m

in

u

c

e

j


re

c

e

s

y

w

n

e

j  

  

background image

D

z

ie

d

z

icz
e

n

ie

 sp
rz

ę

Ŝ

o

n

e

 z

 p

łci

ą

 (

z

 ch
ro

m

o

so
m

e

m

 X

). 

M

u

ta

c

ja

 u

ja

w

n

ia

 si

ę

 p

rz

e

d

e

 

w

sz
yst
ki

m

 u

 m

ę

Ŝ

cz
yz
n

 (

h

e

m

iz

yg
o

t)

R

o

z

k

ła

d

 c

z

ę

s

to

ś

c

i w

y

s

p

o

w

a

n

ia

 g

e

n

o

ty

p

ó

w

 w

 p

o

to

m

s

tw

ie

 w

 z

a

le

Ŝ

n

o

ś

c

i o

d

 li

c

z

b

y

 

p

a

g

e

n

ó

w

D

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ie

 c

e

c

h

 il

o

ś

c

io

w

y

c

h

 –

g

e

n

y

 k

u

m

u

la

ty

w

n

e

background image

C

zy
n

n

ik

i g

e

n

e

ty

c

zn
e

 –

d

e

te

rm

in

a

c

ja

 c

e

c

h

 s

o

m

a

ty

c

zn
y

c

h

W
s

p

ó

łc

z

y

n

n

ik

i k

o

re

la

c

ji 

m

d

z

y

 o

s

o

b

a

m

i o

 r

ó

Ŝ

n

y

m

 s

to

p

n

iu

 s

p

o

k

re

w

n

ie

n

ia

 o

ra

z

 r

o

d

z

ic

ó

w

 z

 ic

h

 

d

z

ie

ć

m

i „

b

io

lo

g

ic

z

n

y

m

i” 

i a

d

o

p

to

w

a

n

y

m

i d

la

 w

y

b

ra

n

yc

h

 c

e

c

h

 m

o

rf

o

lo

g

ic

z

n

yc

h

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

C

zy
n

n

ik

i g

e

n

e

ty

c

zn
e

 -

d

zi

e

d

z

ic

ze
n

ie

in

te

lig

e

n

c

ji

W
s

p

ó

łc

z

. k

o

re

la

c

ji 

re

d

n

ia

 i 

z

a

k

re

s

) d

la

 p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

a

 IQ

 m

d

z

y

 o

s

o

b

a

m

i o

 r

ó

Ŝ

n

y

m

 s

to

p

n

iu

 

s

p

o

k

re

w

n

ie

n

ia

 i 

n

ie

s

p

o

k

re

w

n

io

n

yc

h

.

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

background image

H

o

m

o

z

ja

fe

n

o

ty

p

o

w

y

e

fe

k

d

z

ia

ła

n

ia

 id

e

n

ty

c

z

n

yc

h

 a

lle

li

n

a

 d

a

n

ą

 c

e

c

h

ę

 u

 h

o

m

o

z

y

g

o

t: 

g

o

rs

z

y

 r

o

z

w

ó

j, 

w

k

s

z

a

 

ś

m

ie

rt

e

ln

o

ś

ć

  

H

e

te

ro

z

ja

fe

n

o

ty

p

o

w

y

e

fe

k

Ŝ

n

yc

h

 a

lle

li

n

a

 d

a

n

ą

 c

e

c

h

ę

 

u

 h

e

te

ro

z

y

g

o

t: 

w

k

s

z

y

 w

ig

o

i Ŝ

y

w

o

tn

o

ś

ć

 m

ie

s

z

a

ń

c

ó

w

 

je

d

n

a

k

 p

o

z

io

m

 c

e

c

h

 m

o

Ŝ

e

 

b

 w

k

s

z

y

 (

h

. p

o

z

y

ty

w

n

a

lu

b

 m

n

ie

js

z

y

 (

h

. n

e

g

a

ty

w

n

a

)

D

o

b

ó

w

y

b

rc

z

y

 n

e

g

a

ty

w

n

y

 

c

e

c

h

a

m

i p

rz

e

c

iw

s

ta

w

n

y

m

(n

p

.: 

n

is

k

a

 Ŝ

o

n

a

 i 

w

y

s

o

k

i m

ą

Ŝ

)

D

o

b

ó

w

y

b

rc

z

y

 p

o

z

y

ty

w

n

y

c

e

c

h

a

m

i p

o

d

o

b

n

y

m

i

(n

p

.: 

o

b

o

je

 w

ys

o

k

ie

g

o

 w

z

ro

s

tu

D

e

te

rm

in

a

n

ty

 –

e

fe

k

ty

 k

o

ja

rze
n

ia

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

R

e

g

u

la

c

ja

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i g

e

n

ó

w

: s

y

s

te

m

 in

d

u

k

c

y

jn

y

background image



p

rz

e

z

 z

m

ia

n

ę

 st

ru

k

tu

ry 

c

h

ro

m

a

tyn
y

: e

u

ch
ro

m

a

tyn
a

h

e

te

ro

ch
ro

m

a

tyn
a



p

rz

e

z

 ko
m

p

le

ks 
tr

a

n

s

kr

y

p

cy
jn

y



p

rz

e

z

 se
kw
e

n

c

je

 r

e

g

u

la

to

ro

w

e

 (

w

z

m

a

cn
ia

cz
e

 i 

w

yci
sz
a

cz
e

)



p

rz

e

z

 ko
m

p

le

m

e

n

ta

rn

e

 ko
p

ie

 g

e

n

ó

w

 w

 in

n

y

m

 m

ie

jscu

 g

e

n

o

m

u

(p

tn

o

g

e

n

o

m

o

w

e

); 

m

a

 ch
a

ra

kt

e

r b

lo

ko
w

a

n

ia

 tr

a

n

sk
ryp
c

ji 

i d

o

tycz

ty

lko
 n

ie

kt

ó

ry

ch

g

e

n

ó

w

.

R

E

G

U

L

A

C

J

A

  A

K

T

Y

W

N

O

Ś

C

I G

E

N

Ó

W

 U

 C

Z

Ł

O

W

IE

K

A

B

ra

k

 o

p

e

ro

n

u

: r

e

g

u

lo

w

a

n

a

 je

s

t t

ra

n

s

k

ry

p

c

ja

 k

a

Ŝ

d

e

g

o

 g

e

n

u

S

c

h

e

m

a

k

o

m

p

le

k

s

u

 in

ic

ju

c

e

g

o

 t

ra

n

s

k

ry

p

c

. 1

-

e

n

h

a

n

c

e

r,

 p

o

łą

c

z

o

n

y

 z

a

k

ty

w

a

to

re

m

 -

c

z

yn

n

ik

ie

m

 tr

a

n

s

k

ry

p

c

y

jn

y

m

2

 -

k

o

m

p

le

k

s

 m

e

d

ia

to

ra

; 3

 -

p

o

d

s

ta

w

o

w

e

 c

z

y

n

n

ik

tr

a

n

s

k

ry

p

c

y

jn

e

: T

B

P

, T

F

IIB

, T

F

IIE

, T

F

IIF

, T

F

IIH

;

4

 -

R

N

A

 -

p

o

lim

e

ra

z

a

II.

R

e

g

u

la

c

ja

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i g

e

n

ó

w

 p

rze

k

o

m

p

le

k

s

 t

ra

n

s

k

ry

p

c

y

jn

y

background image

Z

M

IE

N

N

O

Ś

Ć

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

A

 I 

 J

E

J

 P

O

D

Ł

O

ś

E

R

e

k

o

m

b

in

a

c

je

(c

ro

ss
in

g

-o

ve
r, 

lo

so
w

a

 se
g

re

g

a

c

ja

 w

 a

n

a

fa

z

ie

I m

e

jo

z

y)

M

u

ta

c

je

(p

u

n

k

to

w

e

, ch
ro

m

o

so
m

o

w

e

, g

e

n

o

m

o

w

e

)

Z

M

IE

N

N

O

Ś

Ć

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

A

 I 

 J

E

J

 P

O

D

Ł

O

ś

E

M

u

ta

c

je

 p

u

n

k

to

w

e

 i 

s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

 (

c

h

ro

m

o

s

o

m

o

w

e

)

background image

T

rip

lo

id

ia

M

u

ta

c

je

 li

c

z

b

o

w

e

 c

h

ro

m

o

s

o

m

ó

w

 (

g

e

n

o

m

o

w

e

)

-

a

n

e

u

p

lo

id

ie

-

e

u

p

lo

id

ie

E

P

IG

E

N

E

T

Y

K

A

P

ro

c

e

s

y

 e

p

ig

e

n

e

ty

c

z

n

e

 o

b

e

jm

u

:

-

ch
e

m

icz
n

e

 m

o

d

y

fika
c

je

 D

N

A

-

ch
e

m

icz
n

e

 m

o

d

y

fika
c

je

 b

ia

łe

z

w

z

a

n

ych

 z

 D

N

A

 (

h

is

to

n

y

)

-

re

g

u

la

c

 e

ksp

re

s

ji 

p

rz

e

z

 n

cR
N

A

E

p

ig

e

n

e

ty

k

a

 t

o

 b

a

d

a

n

ie

 d

z

ie

d

z

ic

z

n

y

c

h

 z

m

ia

n

 w

 e

k

s

p

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

, k

re

 n

ie

 s

ą

 r

e

z

u

lt

a

te

m

 z

m

ia

n

y

 s

e

k

w

e

n

c

ji 

D

N

A

.

O

d

d

z

ia

ływ
a

n

ie

 m

e

ch
. e

p

ig

e

n

e

tycz
n

ych

:

-

n

ie

kt

ó

re

 p

ro

ce
sy 
kl

u

cz
o

w

e

 d

la

 r

o

z

w

o

ju

 i 

Ŝ

n

ico
w

a

n

ia

 r

ó

Ŝ

n

y

ch
 

typ
ó

w

 ko
m

ó

re

w

 u

s

tr

o

ju

-

in

a

k

tyw
a

c

ja

 ch
ro

m

o

so
m

u

 X

 u

 k

o

b

ie

t (

i sa
m

ic 

in

n

y

ch
 ssa

k

ó

w

). 

C

zy
n

n

ik

i ś

ro

d

o

w

is

k

a

o

ra

z

 st

a

rz

e

n

ie

 m

o

g

ą

 z

a

ó

ci

ć

 d

z

ia

ła

n

ie

 

tych
 m

e

ch
a

n

iz

m

ó

w

 

background image

O

d

z

ie

d

z

ic

za
ln

o

ś

ć

(h

e

rit

a

b

lil

it

y

) –

c


ś

ć

 zm
ie

n

n

o

ś

c

i f

e

n

o

ty

p

o

w

e

j

m

d

zy
 o

s

o

b

n

ik

a

m

i, 

k

ra

 m

o

Ŝe
 b

y

ć

 p

rzy
p

is

a

n

a

 r

ó

Ŝ

n

ic

o

m

 

g

e

n

e

ty

c

zn
y

m

 w

 o

k

re

ś

lo

n

e

j p

o

p

u

la

c

ji:

-

o

b

e

jm

u

je

 a

d

d

y

ty

w

n

ą

 w

a

ria

n

c

 g

e

n

e

ty

c

z

n

ą

, c

z

y

li 

s

u

m

o

w

a

n

ie

 s

 

n

ie

z

a

le

Ŝ

n

y

c

h

 w

p

ły

w

ó

w

 a

lle

li

lu

b

 lo

c

i

(o

. s

e

n

s

u

 s

tr

ic

to

)

-

o

b

e

jm

u

je

 a

d

d

y

ty

w

n

e

 i 

n

ie

a

d

d

y

ty

w

n

e

ź

d

ła

 w

a

ri

a

n

c

ji,

 c

zy
li 

p

c

z

 

p

o

w

y

Ŝ

s

z

e

g

o

 t

a

k

Ŝ

e

 r

ó

Ŝ

n

ic

e

 w

y

n

ik

a

c

e

 z

 in

te

ra

k

c

ji 

p

o

m

d

zy
 r

ó

Ŝ

n

y

m

a

lle

la

m

i

(d

o

m

in

a

c

ja

) a

lb

o

 lo

c

i

(e

p

is

ta

z

a

) (

o

.

s

e

n

s

u

 la

to

)

P

e

n

e

tr

a

c

ja

 g

e

n

u

c


s

to

ś

ć

 (

%

) u

ja

w

n

ia

n

ia

 s

 je

g

o

 e

fe

k

w

 

fe

n

o

ty

p

o

w

y

c

h

u

 n

o

s

ic

ie

la

 t

e

g

o

 g

e

n

u

 

E

k

s

p

re

s

ja

 g

e

n

u

s

to

p

ie

ń

 n

a

s

ile

n

ia

 c

e

c

h

y

 lu

b

 fo

rm

a

 o

b

ja

w

ó

w

 

(c

h

o

ro

b

y

) r

e

g

u

lo

w

a

n

e

 p

rze

d

a

n

y

 g

e

n

 u

 k

o

n

k

re

tn

e

j o

s

o

b

y

. D

la

 

n

ie

k

ry

c

h

 g

e

n

ó

w

 je

s

t o

n

a

 p

o

d

o

b

n

a

, d

la

 in

n

y

c

h

 zm
ie

n

n

a

.  

J

e

s

zc
ze
 k

ilk

a

 d

e

fin

ic

ji…

1

9

4

9

 –

o

d

k

ry

c

ie

 d

z

ie

d

z

ic

z

n

e

g

o

 p

o

d

ło

Ŝ

a

 a

n

e

m

ii 

s

ie

rp

o

w

a

te

j

1

9

5

2

 –

o

d

k

ry

c

ie

 b

io

c

h

e

m

ic

z

n

e

g

o

 p

o

d

ło

Ŝ

a

 c

h

o

ro

b

y

 u

 c

z

ło

w

ie

k

a

(b

ra

k

 g

lu

k

o

z

o

-6

-f

o

s

fa

ta

z

y

 w

 w

ą

tr

o

b

ie

 –

c

h

o

ro

b

a

 v

o

n

 G

ie

rk

e

g

o

1

9

5

9

 –

o

d

k

ry

c

ie

 p

ie

rw

s

z

y

c

h

 a

b

e

rr

a

c

ji 

c

h

ro

m

o

s

o

m

o

w

y

c

h

:

-

tr

is

o

m

ii

2

1

 p

a

ry

 w

 z

e

s

p

o

le

 D

o

w

n

a

-

m

o

n

o

s

o

m

ii

X

 (

4

5

,X

) w

 z

e

s

p

o

le

 T

u

rn

e

ra

-

d

o

d

a

tk

o

w

e

g

o

 X

 (

4

7

,X

X

Y

) w

 z

e

s

p

o

le

 K

lin

e

fe

lt

e

ra

G

e

n

e

ty

c

zn
e

 za
b

u

rze
n

ia

 r

o

zw
o

ju

 c

o

w

ie

k

a

A

kt

u

a

ln

ie

 z

n

a

n

ych

 je

st

 p

o

n

a

d

 3

0

0

0

 ch
o

b

 g

e

n

e

tycz
n

ych

, m

o

n

o

g

e

n

o

w

ych

D

la

 o

ko
ło

 1

9

0

0

 z

 n

ich
 u

st

a

lo

n

o

 m

e

c

h

a

n

iz

m

 m

o

le

ku
la

rn

y

. M

a

n

ife

st

a

c

ja

 o

b

ja

w

ó

w

 

d

a

n

e

g

o

 d

e

fe

kt

u

 z

a

le

Ŝ

o

d

-

w

ie

ku
 w

 k

ry

m

 d

e

fe

kt

 si

ę

 u

ja

w

n

-

n

a

rz

ą

d

u

, w

 k

ry

m

 s

 u

ja

w

n

ił 

s

 

…co

 u

ja

w

n

ia

 sz
e

ro

ki

e

 sp
e

kt

ru

m

 in

fo

rm

a

c

ji 

z

a

w

a

rte

j w

 „

z

a

a

n

g

a

Ŝ

o

w

a

n

ych

” g

e

n

a

ch
.

W
ie

le

 g

e

n

ó

w

 u

ja

w

n

ia

 e

fe

kt

 p

le

jo

tr

o

p

o

w

y

.

background image

E

fe

k

ty

 m

u

ta

c

ji 

p

u

n

k

to

w

e

j –

a

n

e

m

ia

 s

ie

rp

o

w

a

ta

(h

e

m

o

g

lo

b

in

o

p

a

tia

s

)

h

ttp

://

w

w

w

.p

u

e

b

lo

.g

s

a

.g

o

v/

c

ic

_

te

xt

/h

e

a

lth

/s

ic

k

le

c

e

ll/

4

9

6

_

s

ic

k

.h

tm

l

C

z

ę

s

to

ś

ć

 w

y

s

t.

 a

n

e

m

ii 

w

 g

ru

p

a

c

h

   

 

e

tn

ic

z

n

y

c

h

 w

 U

S

A

 (

N

IH

, 2

0

0

3

)

A

n

e

m

ia

 s

ie

rp

o

w

a

ta

 -

e

fe

k

ty

 z

d

ro

w

o

tn

e

 

H

e

te

ro

z

y

g

o

ty

 (

S

s

) –

n

o

s

ic

ie

le

m

a

n

if

e

s

ta

c

ja

 o

b

ja

w

ó

w

 w

 n

ie

w

ie

lk

im

 s

to

p

n

iu

p

o

w

in

n

i u

n

ik

a

ć

 w

a

ru

n

k

ó

w

 n

ie

d

o

tl

e

n

ie

n

ia

 (

n

u

rk

o

w

a

n

ie

w

s

p

in

a

c

z

k

a

 w

y

s

o

k

o

g

ó

rs

k

a

)

m

ę

c

z

liw

o

ś

ć

z

a

d

y

s

z

k

a

  

p

u

c

h

n

c

ie

 d

ło

n

i

b

ó

le

 s

ta

w

ó

w

p

u

c

h

n

c

ie

 s

p

b

ó

le

 r

ą

k

 i 

n

ó

g

b

ó

le

 p

le

c

ó

w

Ŝ

ó

łt

a

c

z

k

a

background image

c

h

ro

m

. 7

 –

g

e

n

 C

F

T

R

M

u

k

o

w

is

c

y

d

o

za

M

u

ta

c

ja

:

d

e

fe

kt

 g

e

n

u

 C

F

T

R

 (

p

o

n

a

d

 

1

0

0

0

 st

w

ie

rd

z

o

n

ych

 m

u

ta

c

ji!

)

K

o

n

s

e

k

w

e

n

c

je

:

n

ie

p

ra

w

id

ło

w

a

 b

u

d

o

w

a

 i 

fu

n

kc
jo

n

o

w

a

n

ie

 b

ia

łka
 ka
n

a

łu

 

d

la

 jo

n

ó

w

 C

l

-


u

p

o

ś

le

d

ze
n

ie

 tr

a

n

sp
o

rtu

 

jo

n

ó

w

 C

l

-

d

o

 ko
m

ó

rki

D

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ie

 t

y

p

o

w

e

 d

la

 c

e

c

h

y

 a

u

to

s

o

m

a

ln

e

j

re

c

e

s

y

w

n

e

j

N

a

jc

z

ę

ś

c

ie

j w

y

s

p

u

c

a

, n

ie

u

le

c

z

a

ln

a

 c

h

o

ro

b

a

 g

e

n

e

t.

 

n

a

 ś

w

ie

c

ie

W
 P

o

ls

c

e

 c

h

o

ru

je

 n

a

 n

 p

o

n

a

d

 1

2

0

0

 o

s

ó

b

c

o

 r

o

k

u

 d

ia

g

n

o

z

u

je

 s

 o

k

o

ło

 1

2

0

 n

o

w

y

c

h

 c

h

o

ry

c

h

.

M

u

k

o

w

is

c

y

d

o

za

e

fe

k

ty

 z

d

ro

w

o

tn

e

 

O

b

ja

w

y

 z

e

 s

tr

o

n

y

 u

k

ła

d

u

 o

d

d

e

c

h

o

w

e

g

o

 (

w

y

s

p

u

 u

 p

o

n

a

d

 9

0

%

 c

h

o

ry

c

h

)

g

ę

st

y

 i 

le

p

ki

 śl

u

z

 z

a

le

g

a

cy
 w

 o

skr
z

e

la

ch
 
ro

z

w

ó

j b

a

kt

e

rii

 i 

in

fe

kc
je

u

c

Ŝ

liw

k

a

sz
e

l, 

n

ie

ki

e

d

d

u

sz
n

o

ść

n

a

w

ra

ca

ce
 i 

tr

u

d

n

e

 d

o

 le

cz
e

n

ia

 z

a

p

a

le

n

ia

 o

sk
rz

e

li 

i p

łu

c

p

rz

e

w

le

e

 z

a

p

a

le

n

ie

 z

a

to

b

o

cz
n

ych

 n

o

sa
 z

 p

o

lip

a

m

i (

g

łó

w

n

ie

 u

 s

ta

rsz
ych

 d

z

ie

ci

i d

o

ro

ych

O

b

ja

w

y

 z

e

 s

tr

o

n

y

 p

rz

e

w

o

d

u

 p

o

k

a

rm

o

w

e

g

o

 (

w

y

s

p

u

 u

 o

k

o

ło

 7

5

%

 c

h

o

ry

c

h

)

g

ę

st

y

 i 

le

p

ki

 śl

u

z

 b

lo

ku
je

 p

rz

e

w

o

d

tr

z

u

s

tko
w

e

 
z

a

b

u

rz

e

n

ia

 tr

a

w

ie

n

ia

 

i

w

ch
ła

n

ia

n

ia

z

a

b

u

rz

e

n

ia

 cz
yn
n

o

ś

ci

 je

lit

a

 g

ru

b

e

g

o

 

N

ie

k

re

 in

n

e

 o

b

ja

w

y

:

z

a

b

u

rz

e

n

ie

 cz
yn
n

o

ści
 u

a

d

u

 r

o

z

ro

d

cz
e

g

o

 
o

b

n

e

n

ie

 p

ło

d

n

o

ści
 

o

p

ó

ź

n

ie

n

ie

 ro

z

w

o

ju

 fi

z

ycz

n

e

g

o

 (

n

ie

d

o

b

ó

r m

a

s

i w

yso

ko
śc
i c

ia

ła

)

u

p

o

ś

le

d

z

e

n

ie

 r

o

z

w

o

ju

 m

śn
i

n

a

d

m

ie

rn

a

 m

ę

cz
liw

o

ść
 w

ys
iłko
w

a

 

/z

e

s

ta

w

ie

n

ie

 z

a

w

w

w

.m

u

k

o

w

is

c

y

d

o

z

a

.p

l

background image

M

a

d

e

r, 

2

0

0

4

P

ra

w

id

ło

w

y

 ka
rio

typ
 m

ę

Ŝ

cz
yz
n

i z

 z

e

sp
o

łe

m

 D

o

w

n

a

(p

o

 p

ra

w

e

j)

Ź

d

ło

: P

. S

e

n

a

n

a

y

a

k

e

, M

. P

o

tts

: A

tla

s

 o

f

C

o

n

tra

c

e

p

tio

n

. I

n

fo

rm

a

H

e

a

lth

c

a

re

, 2

0

0

8

.

W
z

g

d

n

e

 r

y

z

y

k

o

 w

y

s

p

ie

n

ia

 a

b

e

rr

a

c

ji 

s

tr

u

k

tu

ra

ln

y

c

h

 b

ą

d

ź

 li

c

z

b

o

w

y

c

h

 

c

h

ro

m

o

s

o

m

ó

w

 w

 z

a

le

Ŝ

n

o

ś

c

i o

d

 s

to

p

n

ia

 z

a

a

w

a

n

s

o

w

a

n

ia

 c

Ŝ

y

 (

w

z

g

d

e

m

 

1

0

 t

y

g

. c

Ŝ

y

).

background image

G

e

n

e

ty

c

zn
e

 p

o

d

ło

Ŝe
 za
b

u

rze
ń

 za
c

h

o

w

a

n

ia

 c

o

w

ie

k

a

Z

a

b

u

rze
n

ia

 o

s

o

b

o

w

o

ś

c

i:

S

ta

łe

 w

yst
ę

p

o

w

a

n

ie

 z

a

ch
o

w

a

ń

 typ
u

 n

ie

d

o

st

o

so
w

a

n

ia

 sp
o

łe

czn

e

g

o

;

E

tio

lo

g

ia

: n

ie

 z

n

a

n

a

z

g

o

d

n

o

ść 
w

y

st

. u

 b

liź

n

t  

m

o

n

o

z

yg
o

t. 

ki

lka
kr

o

tn

ie

 w

ksz

a

 n

 u

 d

iz

yg
o

t. 

w

 o

d

n

ie

si

e

n

iu

 d

o

 z

a

b

u

rz

e

ń

 typ
u

:

-

a

n

ty

sp
o

łe

cz
n

e

g

o

-

h

is

tri

o

n

icz
n

e

g

o

(n

a

d

m

ie

rn

e

 sku
p

ie

n

ie

 u

w

a

g

i n

a

 so
b

ie

)

-

s

ch
iz

o

id

a

ln

e

g

o

-

s

ch
iz

o

fr

e

n

icz
n

e

g

o

-

o

b

se
sy
jn

o

-ko
m

p

u

ls

yw
n

e

g

o

Z

a

b

u

rze
n

ia

 o

b

s

e

s

y

jn

o

-k

o

m

p

u

ls

y

w

n

e

Ł

ą

cz
ą

 s

 z

 z

e

sp
o

łe

m

 G

ille

sa
d

e

 la

 T

o

u

re

tte

’a

background image

D

z

ie

cko

 z

 z

e

sp
o

łe

m

 D

o

w

n

a

. C

e

ch

c

h

a

ra

kt

e

rys
tycz
n

e

sz
e

ro

ka
, o

k

g

ła

 tw

a

rz

, w

ą

ski
e

 i 

sko

ś

n

e

 p

o

w

ie

ki

N

ie

d

o

ro

z

w

ó

j u

m

ysł
o

w

lu

b

 o

p

ó

ź

n

ie

n

ie

 w

yst
ę

p

u

je

 w

 

Ŝ

n

y

m

 s

to

p

n

iu

. D

łu

g

o

ś

ć 

Ŝ

yc
ia

 o

g

ra

n

icz
o

n

a

 d

o

 o

k

. 3

0

 la

t. 

  

E

tio

lo

g

ia

:

N

o

n

d

ys
ju

n

kc
ja

p

o

d

cza

s

 I 

lu

b

 II

p

o

d

zi

a

łu

 m

e

jo

ty

czn

e

g

o

a

)

w

 2

1

 p

a

rze
 –

d

o

d

a

tn

ia

ko
re

la

c

ja

 z 

w

ie

ki

e

m

 m

a

tk

i

b

)

tr

a

n

s

lo

ka
c

ja

 d

o

d

a

tko
w

e

g

o

 

ch
ro

m

. 2

1

 p

a

ry 

n

a

 ch
ro

m

. 1

5

 

(r

za
d

ko
, n

ie

za
le

Ŝn
ie

 o

d

 w

ie

ku
 

m

a

tk

i)

M

a

d

e

r,

 2

0

0

4

Z

e

s

p

ó

ł D

o

w

n

a

P

o

ra

d

n

ie

 g

e

n

e

ty

c

z

n

e

 w

 P

o

ls

c

e

h

tt

p

:/

/w

w

w

.ib

b

.w

a

w

.p

l/~

p

tg

c

/in

d

e

x

.p

h

p

?

s

u

b

p

a

g

e

=

p

o

ra

d

n

ie

P

o

ra

d

n

ic

tw

o

 g

e

n

e

ty

c

zn
e

P

ro

fe

s

jo

n

a

ln

a

 p

o

ra

d

a

 o

ra

z

 s

p

e

c

ja

lis

ty

c

z

n

a

 p

o

m

o

c

 u

d

z

ie

la

n

a

 r

o

d

z

in

ie

 o

s

o

b

y

z

 c

h

o

ro

b

ą

 g

e

n

e

t. 

(p

ro

b

a

n

ta

) (

e

w

. w

ro

d

z

o

n

ą

 w

a

d

ą

 r

o

z

w

o

jo

w

ą

 -

w

w

r)

 lu

b

 p

a

rz

e

 

p

la

n

u

c

e

j p

o

to

m

s

tw

o

Is

to

ta

 i 

c

e

c

h

y

 p

o

ra

d

n

ic

tw

a

 g

e

n

e

ty

c

z

n

e

g

o

:



u

s

ta

le

n

ie

 b

ą

d

ź

 w

yk
lu

cz
e

n

ie

 r

o

z

p

o

z

n

a

n

ia

 ch
o

ro

b

y

 d

z

ie

d

z

icz
n

e

j (

lu

b

 w

a

d

y

 

w

ro

d

z

o

n

e

j):

 b

a

d

a

n

ia

 p

re

n

a

ta

ln

e

, b

a

d

a

n

ia

 m

o

le

ku
la

rn

e

 i 

b

io

c

h

e

m

icz
n

e

 d

z

ie

ci



o

k

re

śl

e

n

ie

 m

a

te

m

a

tycz
n

e

g

o

 p

ra

w

d

o

p

o

d

o

b

ie

ń

st

w

a

 w

ys

p

ie

n

ia

 ch
o

ro

b

y

 

d

z

ie

d

z

icz
n

e

j u

 p

o

to

m

s

tw

a

-

ry

z

y

k

o

 p

o

p

u

la

c

y

jn

e

p

ra

w

d

o

p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

o

 w

y

s

p

ie

n

ia

 d

a

n

e

j c

h

o

ro

b

y

 d

z

ie

d

z

ic

z

n

e

j, 

d

la

 o

d

p

o

w

ie

d

n

ie

j p

o

p

u

la

c

ji 

(n

p

. d

la

 p

o

p

u

la

c

ji 

k

o

b

ie

t <

 3

5

 r

ry

z

y

k

o

 u

ro

d

z

e

n

ia

 d

z

ie

c

k

a

z

 a

b

e

rr

a

c

 c

h

ro

m

o

s

o

m

. w

y

n

o

s

i o

k

o

ło

 0

,6

%

-

n

ie

s

p

e

c

y

fic

z

n

e

 r

y

z

y

k

o

 p

o

p

u

la

c

y

jn

e

-

p

ra

w

d

o

p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

o

 w

y

s

p

ie

n

ia

 d

o

w

o

ln

e

j

c

h

o

ro

b

y

 d

z

ie

d

z

ic

z

n

e

j l

u

b

 w

ro

d

z

o

n

e

j w

a

d

y

 r

o

z

w

o

jo

w

e

j, 

u

 d

z

ie

c

k

a

 z

d

ro

w

y

c

h

, m

ło

d

y

c

h

ro

d

z

ic

ó

w

 (

s

ta

łe

 d

la

 d

a

n

e

j p

o

p

u

la

c

ji 

i d

o

ty

c

z

y

 w

s

z

y

s

tk

ic

h

 c

Ŝ

a

rn

y

c

h

 <

 3

5

 r

.;

 

d

la

 p

o

p

u

la

c

ji 

P

o

la

k

ó

w

 w

y

n

o

s

i o

k

o

ło

 3

-4

%



p

o

in

fo

rm

o

w

a

n

ie

 r

o

d

z

in

p

ro

b

a

n

ta

o

 m

e

ch
a

n

iz

m

ie

 d

z

ie

d

z

icz
e

n

ia

 s

 ch
o

ro

b

y

 o

ra

z

o

 sp
o

so
b

a

c

h

 je

j l

e

cz
e

n

ia

 i 

p

ro

fil

a

kt

yki
.



d

o

s

ta

rcz
e

n

ie

 r

o

d

z

in

ie

 w

sp
a

rc

ia

 p

sy
ch
o

lo

g

icz
n

e

g

o

.  

background image

W
ie

le

 in

fo

rm

a

c

ji 

n

a

 t

e

m

a

g

e

n

e

ty

k

i c

z

ło

w

ie

k

a

 n

a

 s

tr

o

n

ie

:  

h

tt

p

://

w

w

w

.n

c

b

i.n

lm

.n

ih

.g

o

v

/

P

o

ra

d

n

ic

tw

o

 g

e

n

e

ty

c

zn
e

p

ro

fil

a

k

ty

k

a

 p

ie

rw

o

tn

a

-

w

s

z

ys

tk

ie

 d

z

ia

ła

n

ia

 m

a

c

e

 n

a

 c

e

lu

 n

ie

 w

ys

p

ie

n

ie

 c

h

o

ro

b

y

 

d

z

ie

d

z

ic

z

n

e

j u

 p

o

to

m

s

tw

a

, n

p

.:

-
z

a

Ŝ

y

w

a

n

ie

 k

w

a

s

u

 fo

lio

w

e

g

o

 (

3

 m

ie

s

c

e

 p

rz

e

d

 z

a

c

ie

m

 w

 c

Ŝ

ę

 i 

w

 1

 tr

y

m

e

s

tr

z

e

 c

Ŝ

y

)

o

b

n

a

 p

ra

w

d

o

p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

o

 w

ys

p

ie

n

ia

 w

a

d

 c

e

w

y

n

e

rw

o

w

e

j u

 d

z

ie

c

k

a

 (

w

w

r)

-
p

ro

fil

a

k

ty

c

z

n

e

 s

z

c

z

e

p

ie

n

ie

 k

o

b

ie

t p

rz

e

c

iw

k

o

 r

ó

Ŝ

y

c

z

c

e

 o

b

n

a

 p

ra

w

d

o

p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

o

w

ys

p

ie

n

ia

 Z

e

s

p

o

łu

 G

re

g

g

a

u

 p

ło

d

u

-
s

to

s

o

w

a

n

ie

 p

o

m

p

 in

s

u

lin

o

w

y

c

h

 u

 k

o

b

ie

t c

h

o

ry

c

h

 n

a

 c

u

k

rz

yc

ę

 p

la

n

u

c

yc

h

 c

Ŝ

ę

 i 

b

ę

d

ą

c

yc

h

w

 c

Ŝ

y

 z

n

a

c

z

n

ie

 z

m

n

ie

js

z

a

 r

y

z

y

k

o

 w

ys

p

ie

n

ia

 u

 n

o

w

o

ro

d

k

a

 o

b

ja

w

ó

w

 f

e

to

p

a

tii

c

u

k

rz

yc

o

w

e

j.

-
te

ra

p

ia

 g

e

n

o

w

a

 –

w

p

ro

w

a

d

z

e

n

ie

 d

o

 k

o

m

ó

re

k

 c

h

o

re

g

o

 p

ra

w

id

ło

w

e

j k

o

p

ii 

u

s

z

k

o

d

z

o

n

e

g

o

 g

e

n

u

p

ro

fil

a

k

ty

k

a

 w

rn

a

-

c

a

ło

ś

ć

 p

o

ra

d

n

ic

tw

a

 g

e

n

e

ty

c

z

n

e

g

o

 i 

d

ia

g

n

o

s

ty

k

a

 p

re

n

a

ta

ln

a

P

ro

b

le

m

!

C

z

e

m

u

 m

a

 s

łu

Ŝ

y

ć

 z

d

o

b

y

ta

 w

ie

d

z

a

 o

 e

w

e

n

tu

a

ln

e

j c

h

o

ro

b

ie

 d

z

ie

c

k

a

 w

 ło

n

ie

 m

a

tk

i?

-

p

o

d

c

iu

 le

c

z

e

n

ia

 ?

-

p

o

z

b

y

c

iu

 s

 d

z

ie

c

k

a

 c

h

o

re

g

o

 ?