Podstawy patofizjologii 

Podstawy patofizjologii 

chorób serca

chorób serca

II Katedra i Klinika Kardiologii

II Katedra i Klinika Kardiologii

Anatomia serca

Anatomia serca



Prawy przedsionek

Prawy przedsionek

 – odbiera krew z 

 – odbiera krew z 

krążenia wielkiego

krążenia wielkiego



Zastawka trójdzielna

Zastawka trójdzielna

 – między prawym 

 – między prawym 

przedsionkiem a prawą komorą

przedsionkiem a prawą komorą



Prawa komora

Prawa komora

 – pompuje krew do 

 – pompuje krew do 

krążenia płucnego

krążenia płucnego



Zastawka płucna

Zastawka płucna

 - półksiężycowa

 - półksiężycowa



Pień płucny

Pień płucny

 – odchodzi z prawej komory i 

 – odchodzi z prawej komory i 

dzieli się na dwie tętnice płucne

dzieli się na dwie tętnice płucne

Anatomia serca

Anatomia serca



Lewy przedsionek

Lewy przedsionek

 

 

– odbiera krew z 

– odbiera krew z 

krążenia płucnego

krążenia płucnego



Zastawka dwudzielna (mitralna)

Zastawka dwudzielna (mitralna)

 

 

– 

– 

między lewym przedsionkiem a lewą 

między lewym przedsionkiem a lewą 

komorą

komorą



Lewa komora

Lewa komora

 

 

– pompuje krew do 

– pompuje krew do 

krążenia wielkiego

krążenia wielkiego



Zastawka aortalna

Zastawka aortalna

 

 

– półksiężycowa

– półksiężycowa



Aorta

Aorta

 

 

– odchodzi z lewej komory

– odchodzi z lewej komory 

 

Anatomia serca

Anatomia serca



Przegroda międzyprzedsionkowa z 

Przegroda międzyprzedsionkowa z 

dołem owalnym

dołem owalnym



Przegroda międzykomorowa – część 

Przegroda międzykomorowa – część 

błoniasta i część mięśniowa

błoniasta i część mięśniowa

Ściana serca

Ściana serca



Warstwa wewnętrzna

Warstwa wewnętrzna

 

 

– wsierdzie 

– wsierdzie 

(endokardium) – pojedyncza 

(endokardium) – pojedyncza 

warstwa komórek śródbłonka

warstwa komórek śródbłonka



Warstwa środkowa

Warstwa środkowa

 

 

- miokardium – 

- miokardium – 

mięsień sercowy

mięsień sercowy



Warstwa zewnętrzna

Warstwa zewnętrzna

 

 

– osierdzie – 

– osierdzie – 

blaszka ścienna i blaszka trzewna - 

blaszka ścienna i blaszka trzewna - 

nasierdzie

nasierdzie

Rodzaje komórek serca

Rodzaje komórek serca

Komórki bodźcoprzewodzące

Komórki bodźcoprzewodzące

# generują i przewodzą impulsy 

# generują i przewodzą impulsy 

elektryczne

elektryczne

# nie są kurczliwe

# nie są kurczliwe

Komórki mięśniowe

Komórki mięśniowe

#główna funkcja – mechaniczna

#główna funkcja – mechaniczna

# mogą przewodzić impulsy elektryczne

# mogą przewodzić impulsy elektryczne

# w specjalnych warunkach mogą 

# w specjalnych warunkach mogą 

generować impulsy elektryczne

generować impulsy elektryczne

Układ bodźcoprzewodzący serca

Układ bodźcoprzewodzący serca

Zbudowany jest z wyspecjalizowanych 

Zbudowany jest z wyspecjalizowanych 

włókien mięśniowych, które inicjują i 

włókien mięśniowych, które inicjują i 

koordynują skurcze komór serca

koordynują skurcze komór serca



Węzeł zatokowo-przedsionkowy (SA 

Węzeł zatokowo-przedsionkowy (SA 

node)

node)



Węzeł przedsionkowo-komorowy (AV 

Węzeł przedsionkowo-komorowy (AV 

node)

node)



Pęczek Hisa -  odnoga lewa i prawa

Pęczek Hisa -  odnoga lewa i prawa



Włókna Purkiniego

Włókna Purkiniego

Unerwienie serca

Unerwienie serca



Współczulne

Współczulne

 

 

– dośrodkowe i odśrodkowe 

– dośrodkowe i odśrodkowe 

pochodzi z pierwszych 5-6 segmentów 

pochodzi z pierwszych 5-6 segmentów 

rdzenia piersiowego – nerwy sercowe

rdzenia piersiowego – nerwy sercowe



Przywspółczulne

Przywspółczulne

 

 

– z rdzenia 

– z rdzenia 

przedłużonego poprzez nerw błędny – 

przedłużonego poprzez nerw błędny – 

pośredniczy w reakcjach odruchowych 

pośredniczy w reakcjach odruchowych 

serca oraz wpływa na czynność 

serca oraz wpływa na czynność 

bodźcotwórczą i przewodzenie

bodźcotwórczą i przewodzenie

Unaczynienie serca

Unaczynienie serca

Lewa tętnica wieńcowa

Lewa tętnica wieńcowa

 

 

# pień lewej tętnicy wieńcowej

# pień lewej tętnicy wieńcowej

    

    

# gałąź przednia zstępująca

# gałąź przednia zstępująca

      

      

# gałąź okalająca

# gałąź okalająca

Prawa tętnica wieńcowa

Prawa tętnica wieńcowa

    

    

# t. węzła przedsionkowo-      

# t. węzła przedsionkowo-      

komorowego

komorowego

# t. tylna zstępująca

# t. tylna zstępująca

Unaczynienie serca

Unaczynienie serca

Komórki mięśnia sercowego

Komórki mięśnia sercowego



Poprzecznie prążkowana

Poprzecznie prążkowana



Jedno lub dwa jądra

Jedno lub dwa jądra



Ułożone obok siebie miofibryle 

Ułożone obok siebie miofibryle 

składające się z sarkomerów 

składające się z sarkomerów 

będących podstawowymi 

będących podstawowymi 

jednostkami kurczliwymi

jednostkami kurczliwymi



Sarkomery złożone są z nitek 

Sarkomery złożone są z nitek 

miozyny i aktyny

miozyny i aktyny

Sarkomer

Sarkomer



Linia Z-

Linia Z-

 

 

w nich zakotwiczone są filamenty 

w nich zakotwiczone są filamenty 

aktynowe

aktynowe



Linia A-

Linia A-

 

 

odpowiada długości nitek miozyny

odpowiada długości nitek miozyny



Linia H-

Linia H-

 

 

część miozyny nie otoczonej 

część miozyny nie otoczonej 

aktyną

aktyną



Linia I-

Linia I-

 

 

część aktyny nie otoczona miozyną

część aktyny nie otoczona miozyną

Sarkomer

Sarkomer

Sarkomer

Sarkomer

Elektrofizjologia

Elektrofizjologia



Potencjał spoczynkowy – różnica 

Potencjał spoczynkowy – różnica 

potencjałów między wnętrzem 

potencjałów między wnętrzem 

komórki a jej powierzchnią

komórki a jej powierzchnią



W spoczynku jony Ca i Na znajdują 

W spoczynku jony Ca i Na znajdują 

się na zewnątrz, a jony K wewnątrz 

się na zewnątrz, a jony K wewnątrz 

komórki

komórki



Za utrzymanie potencjału 

Za utrzymanie potencjału 

spoczynkowego odpowiada głównie 

spoczynkowego odpowiada głównie 

pompa sodowa potasowa (ATP-aza)

pompa sodowa potasowa (ATP-aza)

Elektrofizjologia

Elektrofizjologia

Potencjał czynnościowy

Potencjał czynnościowy

*

* 

 

Faza 0

Faza 0

 

 

– depolaryzacja – napływ 

– depolaryzacja – napływ 

jonów Na po pobudzeniu do wnętrza 

jonów Na po pobudzeniu do wnętrza 

komórki

komórki

  

  

*

* 

 

Faza 1

Faza 1

 

 

–

– 

 

wstępna repolaryzacja

wstępna repolaryzacja

*

* 

 

Faza 2

Faza 2

 

 

–

– 

 

plateau

plateau

* 

* Faza 3

Faza 3

 

 

– końcowa repolaryzacja

– końcowa repolaryzacja

*

* 

 

Faza 4

Faza 4

 

 

-

- 

 

spoczynek

spoczynek

Potencjał czynnościowy

Potencjał czynnościowy

Komórki rozrusznikowe i 

Komórki rozrusznikowe i 

automatyzm serca

automatyzm serca



W komórkach rozrusznikowych 

W komórkach rozrusznikowych 

potencjał czynnościowy wyzwalany 

potencjał czynnościowy wyzwalany 

jest bez udziału bodźca

jest bez udziału bodźca



Automatyzm – spontanicznie 

Automatyzm – spontanicznie 

zachodząca powolna depolaryzacja w 

zachodząca powolna depolaryzacja w 

fazie 4, która po osiągnięciu wartości 

fazie 4, która po osiągnięciu wartości 

progowej wyzwala potencjał 

progowej wyzwala potencjał 

czynnościowy

czynnościowy

Powolna spoczynkowa 

Powolna spoczynkowa 

depolaryzacja

depolaryzacja

Sprzężenie elektromechaniczne

Sprzężenie elektromechaniczne

  

  

Zespół procesów powodujących 

Zespół procesów powodujących 

zamianę energii chemicznej 

zamianę energii chemicznej 

zmagazynowane w cząstkach 

zmagazynowane w cząstkach 

związków wysokoenergetycznych na 

związków wysokoenergetycznych na 

energię mechaniczną skurczu 

energię mechaniczną skurczu 

mięśnia sercowego

mięśnia sercowego

Sprzężenie elektromechaniczne

Sprzężenie elektromechaniczne



Napływ jonów Ca do komórki w 

Napływ jonów Ca do komórki w 

czasie fazy 2 potencjału 

czasie fazy 2 potencjału 

czynnościowego oraz uwolnienie ich z 

czynnościowego oraz uwolnienie ich z 

siateczki wewnątrzplazmatycznej.

siateczki wewnątrzplazmatycznej.



Interakcja jonów Ca z troponiną i 

Interakcja jonów Ca z troponiną i 

zmiana konfiguracji tropomiozyny 

zmiana konfiguracji tropomiozyny 

doprowadzają do reakcji aktyny z 

doprowadzają do reakcji aktyny z 

miozyną i skrócenia sarkomerów – 

miozyną i skrócenia sarkomerów – 

skurczu komórki mięśniowej

skurczu komórki mięśniowej 

 

EKG

EKG

Cykl serca

Cykl serca



Rozkurcz – krew napływa z 

Rozkurcz – krew napływa z 

przedsionków do komór przez 

przedsionków do komór przez 

otwarte zastawki przedsionkowo-

otwarte zastawki przedsionkowo-

komorowe – faza szybkiego 

komorowe – faza szybkiego 

napełniania. W poźnym okresie 

napełniania. W poźnym okresie 

rozkurczy komór skurcz 

rozkurczy komór skurcz 

przedsionków wtłacza do komór 

przedsionków wtłacza do komór 

ostatnią porcję krwi.

ostatnią porcję krwi.

Cykl serca

Cykl serca



Skurcz –początek czynności mechanicznej serca 

Skurcz –początek czynności mechanicznej serca 

powoduje gwałtowny wzrost ciśnienia w komorze 

powoduje gwałtowny wzrost ciśnienia w komorze 

co doprowadza do zamknięcia zastawek 

co doprowadza do zamknięcia zastawek 

przedsionkowo-komorowych

przedsionkowo-komorowych (

 (

pierwszy ton serca

pierwszy ton serca

). 

). 

Faza skurczu przy zamkniętych zastawkach 

Faza skurczu przy zamkniętych zastawkach 

półksiężycowych – skurcz izowolumeryczny. 

półksiężycowych – skurcz izowolumeryczny. 

Ciśnienie w komorze przekracza następnie 

Ciśnienie w komorze przekracza następnie 

ciśnienie w dużych naczyniach doprowadzając do 

ciśnienie w dużych naczyniach doprowadzając do 

otwarcia zastawek półksiężycowych i wypchnięcia 

otwarcia zastawek półksiężycowych i wypchnięcia 

krwi na obwód. Pod koniec fazy wyrzutu cisnienie 

krwi na obwód. Pod koniec fazy wyrzutu cisnienie 

w komorze spada poniżej ciśnienia w wielkich 

w komorze spada poniżej ciśnienia w wielkich 

naczyniach co doprowadza do zamknięcia 

naczyniach co doprowadza do zamknięcia 

zastawek półksiężycowych

zastawek półksiężycowych (

 (

drugi ton serca

drugi ton serca

)

)

Pojemność minutowa – CO 

Pojemność minutowa – CO 

(cardiac output)

(cardiac output)

Jest to objętość krwi wyrzucana na obwód w 

Jest to objętość krwi wyrzucana na obwód w 

czasie jednej minuty

czasie jednej minuty

Elementy składające się na pojemność minutową

Elementy składające się na pojemność minutową



Objętość wyrzutowa – objętość krwi wyrzucana 

Objętość wyrzutowa – objętość krwi wyrzucana 

w ciągu jednego skurczu (SV-stroke volume)

w ciągu jednego skurczu (SV-stroke volume)



Częstość serca (HR-heart rate)

Częstość serca (HR-heart rate)

              

              

CO = SV x HR

CO = SV x HR