1
Podział prawa międzynarodowego
Najistotniejszym podziałem prawa międzynarodowego jest rozróŜnienie między prawem
międzynarodowym publicznym, a prawem międzynarodowym prywatnym. Prawo
międzynarodowe prywatne dotyczy regulacji między państwem a jednostką i wskazuje
system prawny, który jest właściwy do dokonania oceny pewnej konkretnej sytuacji prawnej.
My będziemy się zajmowali głownie prawem międzynarodowym publicznym, którego to
pojęcia czasami uŜywa się zamiennie z terminem prawa międzynarodowego. Tak teŜ
będziemy czynić.
Początki i definicja prawa międzynarodowego
Pojęcie prawa międzynarodowego jest trudno definiowalne. Bardzo trudno stwierdzić
jednoznacznie, co jest prawem międzynarodowym, a co nim nie jest. Szukając jego
początków naleŜy cofnąć się do staroŜytności. JuŜ wtedy poszczególne państwa zawierały
między sobą umowy, które stawały się podstawą ich wzajemnych stosunków. Były to przede
wszystkim traktaty pokojowe. Z czasem obszar spraw regulowanych wspólnymi umowami
międzypaństwowymi znacznie się rozszerzał, na skutek powstawania coraz silniejszych
związków między państwami - sprawy handlowe, kulturalne, religijne i militarne. Jednak
umów tych nie określano raczej mianem prawa.
Autor rzymskiego podręcznika do nauki prawa Gajusz, uŜywał co prawda pojęcia ius
gentium, jako prawa wszystkich narodów, nie uwaŜał on jednak za stosowne uŜywać go w
relacjach międzypaństwowych, lecz jedynie w sprawach dotyczących cudzoziemców. Nie
dokonano równieŜ nigdy kodyfikacji ius gentium.
Znaczny rozwój nauki o prawie, które dziś moŜemy nazywać międzynarodowym , przyniosła
dopiero nowoŜytność. Wkład Hugo Grocjusza był tak ogromny, Ŝe uwaŜa się go za „ojca
prawa międzynarodowego”. UwaŜał on, Ŝe pokój i dobrobyt moŜna uzyskać za pomocą
uregulowań prawnych miedzy narodami (państwami) i postulował stworzenie
międzynarodowej organizacji, czuwającej nad jego przestrzeganiem.
Niemniej, pojęcia prawa międzynarodowego jako pierwszy uŜył Jeremy Bentham -
utylitarysta i przedstawiciel pozytywizmu prawniczego.
Od czasów Benthama pojęcie to przeszło oczywiście sporą ewolucję. Dziś wciąŜ nie jest ona
jednoznaczna. Przyjmijmy jednak, Ŝe prawo międzynarodowe to zespół norm które są
podstawą wzajemnych stosunków między państwami, organizacjami
międzynarodowymi oraz innymi podmiotami tego prawa. NaleŜy w tym miejscu
zaznaczyć, Ŝe podmiotem prawa międzynarodowego, oprócz państw i organizacji
międzynarodowych, moŜe być na przykład naród, który nie posiada własnego państwa
(przykład: Kurdowie, Palestyńczycy). Dyskusyjne jest, czy za podmiot prawa
międzynarodowego moŜna uznawać osoby fizyczne lub prawne.
Źródła prawa międzynarodowego. Problemy z interpretacją
Kwestia tego, co moŜna uznać za źródło prawa międzynarodowego jest dyskusyjna. Po dziś
dzień, jednym z najwaŜniejszych regulatorów stosunków międzynarodowych jest zwyczaj
międzynarodowy (nie naleŜy go mylić z obyczajem międzynarodowym, na przykład z
zasadami zachowania przed brytyjską królową), który kiedyś miał praktyczną wyłączność w
