Książka faktów nauczyciela

Instrukcja do ćwiczeń 
dla nauczyciela

NAUCZYCIELU

1. Pogoda, klimat i zmiany klimatyczne

1a) Pogoda

Sporządź listę wszystkich słów, które kojarzą Ci się z pogodą. 

Celem tego ćwiczenia jest poszerzenie słownictwa dotyczącego opisu pogody. 
Oczekiwane słownictwo to: słońce (słoneczna pogoda), deszcz, burza, mgła, 
huragan, itp. 

Sugestia: Niech uczniowie najpierw indywidualnie zapiszą słowa, a następnie 
w trakcie dyskusji klasowej każdy wymienia słowa, które udało mu się zapisać. 
Zapisz wyrazy na tablicy i upewnij się, że wszyscy uczniowie uzupełnili listę. 
Możesz przedyskutować znaczenie pewnych słów. 

To ćwiczenie jest wstępem do ćwiczenia 2. 

1b) Klimat

Użyj słów opisujących pogodę, żeby opisać klimat w którym mieszkasz. 
Znajdź słowa, które najlepiej opisują każdy sezon:

Celem tego zadania jest zrozumienie przez uczniów różnicy pomiędzy pogodą 
a klimatem i rozpoznanie, w jakim klimacie żyjemy. To także dobre ćwiczenie 
uzmysławiające różnice między porami roku naszego klimatu. 

Sugestia: W tym zadaniu uczniowie mogą pracować w parach lub w grupach.

2

1c) W co się ubierasz kiedy jest: 

Celem tego zadania jest uświadomienie uczniom, że wysokość temperatury 
może być różna i jaki ma wpływ na ich życie. Dla człowieka znacząca jest 
zmiana temperatury o 10 stopni Celsjusza,  ale dla roślin i zwierząt wielkie 
znaczenie ma zmiana nawet o 1 stopień.  

Sugestia: Niech uczniowie porozmawiają o tym, jak ich codzienna aktywność 
zmienia się w zależności od temperatury. Jeżeli mieszkasz w kraju, w którym 
występują mrozy, jedna  z odpowiedzi może brzmieć: narty w zimie, pływanie 
latem. 

1d) Co to jest zmiana klimatu?

Żeby odpowiedzieć na to pytanie należy odnieść się do części poświęconej 
zmianie klimatu w książeczce faktów ucznia. Następnie niech uczniowie opiszą 
własnymi słowami jak rozumieją zmianę klimatu. 

3

1e) Mieszanka słów 

Niech uczniowie odnajdą zagubione wyrazy. Poniżej znajduje się rozwiązanie. 
Niektóre z nich mogą okazać się nowe, ale pojawią się później w materiałach. 

Sugestia: Możesz przeprowadzić to zadanie jako konkurs – kto rozwiąże 
zadanie jako pierwszy. 

R

C

L

A 

Z

O

Ś

H

U

B

R

O

W

E

R

E

T

L

Q

R

P

R

Z

Y

R

O

D

A

S

O

C

K

S

E

X

N

O

G

W

R

W

P

G

W

W

Y

L

Ł

B

N

S

D

T

Ę

T

O

A

A

I

D

K

H

O

D

W

E

O

K

R

O

W

D

K

T

S

L

V

Ń

S

R

Q

W

O

Ś

L

E

Y

L

S

T

I

K

C

K

O

H

I

S

F

V

M

Q

I

C

J

N

L

E

J

C

G

S

L

I

E

W

A

S

W

K

G

J

C

L

Ł

F

K

D

R

N

K

O

M

Q

J

S

G

X

A

T

M

O

S

F

E

R

A

A

X

O

I

M

R

M

Ł

D

L

A

C

R

P

L

X

I

M

R

N

J

U

U

K

Q

P

O

G

O

D

A

S

N

E

H

K

U

P

C

Y

K

L

I

N

G

A

P

I

K

B

S

R

U

K

L

I

M

A

T

B

I

N

S

W

Ę

G

I

E

L

K

L

F

H

B

V

S

I

T

ATMOSFERA

ROWER

WĘGIEL

KLIMAT

ENERGIA 

ŚRODOWISKO

PRZYRODA 

RECYKLING

UPCYKLING

SŁOŃCE

POGODA

ODPADY

4

1f) Obserwacje pogody

Celem tego projektu jest uświadomienie uczniom zmian pogody i zapoznanie 
ich ze stosowaną terminologią. Nauczą się posługiwania termometrem 
i urządzeniami do mierzenia objętości. Uczniowie powinni zastanowić się jak 
pogoda wpływa na ich ubiór i rodzaj aktywności.   

Opis projektu:  

Obserwowanie pogody przez cały tydzień. 

Czas trwania: 5 dni. Jeżeli uczniowie będą chcieli  nadal opisywać pogodę 
w ich wolnym czasie, przewidziano w tym celu kolumny na sobotę i niedzielę.  

Oto, co będzie potrzebne: 

 

⚫

Termometr

 

⚫

Słoik z milimetrową podziałką do zbierania wody lub śniegu 

 

⚫

Długopis

 

⚫

Kartka z ćwiczeniami ze strony 7

5

1f) Obserwacje pogody

Sposób wykonania zadania: 

Zanim zaczniesz, ważne jest, żeby wybrać stałą porę dnia zbierania danych. 
Sugerujemy, żeby była to pierwsza czynność każdego dnia projektu, ale można 
wybrać także inną porę dnia.  

 

⚫

Jeżeli nie posiadasz na stałe zamontowanego na zewnątrz termometru, 
użyj przenośnego i pozostaw go na zewnątrz na 10 minut. Odczytaj 
temperaturę i zapisz wynik.

 

⚫

Sprawdź czy w słoiku znajduje się woda deszczowa lub śnieg. Zapisz 
wynik i opróżnij pojemnik. 

 

⚫

Zachęć uczniów do opisania pogody. Niech popatrzą w niebo, wyczują  
wiatr  i opiszą wszystko, co widzą, słyszą i czują.

 

⚫

Po powrocie do klasy zanotowanie obserwacji w formularzu.

6

 

Temperatura, 

stopnie Celsjusza

 

'HV]F]OXEĞQLHJ

w milimetrach

 

:LDWUVLOQ\VáDE\

]MDNLHJR

kierunku?

 

 

Zachmurzenie? 

Tak/nie, opisz 

Z\JOąGFKPXU

&]\ZLG]LV]

niebo? W jakim 

jest kolorze?

 

Burza lub 

LQQHJZDáWRZQH

zjawiska

7ZRMHXZDJL

3RQLHG]LDáHN

:WRUHN

ĝURGD

&]ZDUWHN

3LąWHN

Sobota

Niedziela

T

st

o

3RQLHG]LDáHN

7

1g) Sprawdzenie ilości odpadów

Każdy Europejczyk średnio wyrzuca 520 kg śmieci rocznie. Jest to także 
problem dla klimatu, ponieważ składowanie odpadów powoduje emisję gazów 
cieplarnianych. Stąd, ważne jest, żeby generować jak najmniej odpadów jak 
to tylko możliwe. Inną istotną sprawą jest segregowanie odpadów, tak by 
można było poddać recyklingowi wszystko, co się do tego procesu nadaje. 
Plastik, butelki, papier i odpady, które łatwo mogą być przetworzone i użyte raz 
jeszcze. To wielka szansa dla środowiska. 

Projekt ma na celu uświadomienie uczniom problemów dotyczących odpadów.
Pozwoli im na sprawdzenie  ilości śmieci generowanych w ciągu tygodnia w ich 
gospodarstwach  domowych i zastanowienie się dlaczego tak się dzieje i co 
można zmienić.

Obliczenia mogą stanowić dla uczniów wyzwanie, stąd formularz musi być 
dokładnie objaśniony. Alternatywnie możesz zlecić uczniom zapisanie wagi 
w domu i uzupełnienie reszty w klasie przy Twojej pomocy. Żeby uprościć 
zadanie zasugerowaliśmy nie odejmowanie wagi wiadra. Jeżeli wszyscy 
uczniowie będą używali wiader plastikowych, średnio o 2 kg wzrośnie waga 
ostateczna, którą należy odjąć na koniec, żeby uzyskać wagę właściwą. 

Opis projektu:  

Sprawdź, ile odpadów  rodzina każdego ucznia generuje każdego dnia. 
Zadaniem uczniów jest codzienne ważenie odpadów. 

8

1g) Sprawdzenie ilości odpadów
Oto, co potrzebujesz: 

 

⚫

waga łazienkowa

 

⚫

wiadro plastikowe

 

⚫

odpady z całego dnia

Jeżeli uczniowie nie mają wagi, mogą ją pożyczyć od kolegów.

Czas trwania: 5 dni

Sposób wykonania zadania: 

Zbieraj śmieci do worków, które umieścisz w wiadrze. Opisz zgromadzone 
śmieci używając do tego celu formularza poniżej. 

 

⚫

Umieść torbę z odpadami  w wiaderku, zważ i wpisz wynik w kolumnie 
“waga odpadów”.

 

⚫

Powtarzaj tę czynność każdego dnia.

 

⚫

Po zapisaniu w piątek ostatniego wyniku podlicz dane, żeby uzyskać 
tygodniową ilość odpadów.

 

⚫

Zapisz ilu mieszkańców liczy gospodarstwo domowe.

 

⚫

Podziel ilość (wagę) odpadów przez ilość domowników, żeby uzyskać 
średnią ilość odpadów na 1 osobę.

 

⚫

Poproś uczniów o porównanie ich wyników z wynikami kolegów 
i koleżanek.

9

1g) Sprawdzenie ilości odpadów

Wypełnij formularz

Waga odpadów

Poniedziałek

+

Wtorek

+

Środa

+

Czwartek

+

Piątek

+

Ilość kg razem

=

Liczba domowników

÷

Waga odpadów 
podzielona przez ilość 
domowników

=

8 kg
4 kg

5 kg

4 kg

3 kg
24 kg

4 osoby

6 kg śmieci na 

osobę

10

2.   Co powoduje zmiany klimatu i globalne  
 ocieplenie?

Poniższe zadanie ma pomóc uczniom w zrozumieniu tematu. Pożądane będzie 
omówienie każdego zadania przed lub w trakcie jego wykonywania, jeżeli 
zawierać będą nieznane słownictwo.  

2a) Opisz własnymi słowami co to jest CO

2

.

Oczekuje się, że uczniowie wspomną, że dwutlenek węgla to gaz cieplarniany. 
Jeszcze lepiej, jeżeli dodadzą, że pochodzi ze spalania paliw kopalnych. 

2b) Dlaczego za dużo CO

2

 stanowi problem?

Oczekuje się, że uczniowie powiedzą o atmosferze i efekcie cieplarnianym. 

11

2c) Które zdanie jest prawdziwe?

Poniżej znajduje się  kilka zdań o klimacie i jego zmianach. W kolumnie po 
lewej stronie zaznacz „X” , jeżeli uważasz, że zdanie jest fałszywe lub „V” jeżeli 
uważasz, że jest prawdziwe. 

  Ludzie 

są głównym powodem zmian klimatu

  Globalne 

ocieplenie 

występuje, ponieważ słońce jest zbyt jasne

  Atmosfera 

to 

coś, co możesz zjeść na obiad 

 

 

 

 

CO

2

 jest gazem cieplarnianym

 

 

Zanieczyszczenie jest jak witaminy, korzystne dla ludzi

  Drzewa 

“zjadają” CO

2

 , żeby rosnąć

  Ludzie 

potrzebują energii

  Energię otrzymujemy z paliw kopalnych

  Paliwa 

kopalne 

są jedynym źródłem energii

12

2d) Brakujące słowa

Użyj poniższych słów aby wypełnić brakujące miejsca w zdaniach. 

1:   

                      jest warstwą gazów otaczających  

    planetę.

2: Obawiamy się 

 

                                

 

    ,     

    ponieważ spowoduje wzrost temperatury na ziemi.

3: Zmiana 

   może mieć dramatyczny wpływ  

    na życie na planecie.

4: Ropa naftowa, węgiel i gaz  są także nazywane  

 

 

 

 

 

.  

5: Znany mi gaz cieplarniany to 

 

.  

6: Bardziej przyjazne środowisku jest podróżowanie  

 

          

           niż  podróżowanie 

     

 

 

 

.

7:  Powinniśmy próbować  

 

 

 

 

 

 

jak najwięcej odpadów.

8:                        mają pozytywny wpływ na środowisko,  
    ponieważ potrzebują CO

2

 do wzrostu.

nieważ s

s

m

miana

  

 

 

moż

ż

ż

ż

yc

ie 

n

a p

lane

cie

.

6: Bard

ziej

 

pr

zyjazn

ne

e

 

  

  

 

    

 

  

   

    

  

niż  

7

7

:  Po

winn

iś

my

 pró

ó

b

bo

owan

i

e

  

 

wa

anie

j

j

ak

k 

n

n

a

ajwi

ę

ę

c

c

e

e

j

j

 odpa

8:

 

 

    

   

       

   

    

 

m

ają

ą

    

p

on

i

e

waż

 pot

r

z

ebu

u

j

j

podró

ó

ż

ż

o

o

w

w

wać

 

 

 

a

d

d

ów.

o

o

w

w

w

wanie

  

 

 

 

    

.

 

 

 

 

 

ad

d

4: Ro

pa

 

naftowa

, 

w

ęg

iel

 

i

 g

az

  

s

ą 

t

a

kże na

az

 

 

 

 

.  

5

5

: Zn

any

 

m

i

 

gaz

 

c

i

ep

l

arn

i

an

ow

wi

i

s

s

kku

 jes

t

 pod

r

óżo

n

y

 

t

o

 

 

.  

y

y się

 

 

                                

 

    

,     

s

spow

o

duje w

zrost

 

temperatury

 

na

 

ziemi

.

s

spow

od

u

je wzros

yj p

p

y

y

y

yp

yp

1

:

 

 

              

   

    

 

j

est 

w

w

    

p

lane

tę

.

ATMOSFERA

PALIWAMI KOPALNYMI

CO

2

KLIMATU

ROWEREM

SAMOCHODEM

RECYKLINGOWAĆ

DRZEWA

EFEKTU CIEPLARNIANEGO

13

2e) Połącz słowa

To zadanie pozwoli uczniom na lepsze zrozumienie słownictwa.

Globalne ocieplenie

Energia słoneczna

Gaz cieplarniany

Wychwytywanie CO

2

Ropa naftowa

Recykling

Plastik

Paliwo kopalne

Zanieczyszczenie

Wzrost temperatury

Recykling

CO

2

 

Słońce

Ponowne użycie

Drzewa

Zmiana klimatu

Słońce

>

Energia słoneczna

Ropa naftowa  >

Paliwo 

kopalne

Drzewa

>

Wychwytywanie CO

2

Plastik

>

Recykling

Gaz cieplarniany

>

CO

2

 

Globalne ocieplenie

>

Wzrost temperatury

Zanieczyszczenie

>

Zmiana klimatu

Recykling

>

Ponowne użycie

e

i

i

w

k

o

s

w

D

D

a

P

c

c

S

S

y

e

epleni

e

En

erg

w

k

o

s

w

w

k

o

r

a

P

c

r

rn

ia

ny

a

P

c

f

P

P

f

f

towa

las

ti

k

Wy

ch

w

w

yk

wo

y

y

w

Re

cy

Pa

li

w

w

rze

wa

Zm

ian

n

ow

Sł

y

y

s

s

Wz

ro

s

s

W

c

czenie

i

Z

i

Po

no

o

CO

2

ł

oń

ce

y

y

kl

in

g

14

2f) Sprawdź swój własny ślad węglowy.  

To ćwiczenie pomoże uczniom zrozumieć,  które z ich działań generuje emisję 
gazu cieplarnianego. Jest to wiedza, która pomoże w zorientowaniu się jak 
możemy zapobiegać zmianie klimatu. Kiedy uczniowie zakończą wpisywanie 
danych możesz poprosić ich o omówienie i wymianę zapisów. 

Ponieważ ogólnie zużywamy dużo energii do podgrzewania wody, w tym 
ćwiczeniu skupimy się na oszczędzaniu wody. Zaleca się wyjaśnienie 
powyższego uczniom, żeby zrozumieli dlaczego ważne jest oszczędzanie 
wody, szczególnie ciepłej. 

Sugestia: Możesz wywołać dyskusję w klasie na temat śladu węglowego, 
w tym dlaczego wszystkie wymienione działania generują emisję gazów 
cieplarnianych.

Jakich urządzeń elektrycznych używasz w domu i przez ile 

godzin w ciągu dnia?

Urządzenie

Ilość godzin 

dziennie

Razem 

w tygodniu

Razem w ciągu 

roku

Telewizor

Komputer

Mikrofalówka

Konsola do 
gier

Sprzęt Audio 2 godziny

14 godzin

728 godzin

Uczniowie mogą dodawać do tabelki inne pozycje.

15

Jakich środków transportu używasz?

Środek 

transportu

Ilość kilometrów 

tygodniowo

Ilość kilometrów rocznie

Rower

Samochód

Pociąg

Autobus

Samolot

Taksówka

16

2f) Sprawdź swój własny ślad węglowy. 

Ile minut tygodniowo zabiera Ci gorący prysznic?

Prysznic biorę przez  

 

 

minut.

Ile razy w tygodniu kąpiesz się w wannie?

W wannie kapię się 

   razy.

Jeżeli masz wannę, czy wiesz ile litrów wody potrzeba do jej 
zapełnienia?

Potrzeba  

 

 

 litrów wody.

Dlaczego ważne jest oszczędzanie wody?

 

W jaki sposób oszczędzanie wody jest związane  ze “śladem węglowym”? 

W jaki sposób możesz oszczędzać wodę?  

apełni

i

e

e

n

n

i

i

a

a

o

o

t

trzeba

  

 

 

 lit

rów w

w

ty

p

pię się

  

 

 

ra

zy.

sz

z

 

wan

nę, 

c

zy

 

wies

z

 

il

e

 litró

ów

a?

a

a

?

?

ygo

o

d

dniowo zabiera Ci go

or

r

ą

ą

cy

ę

ę przez

  

 

 

mi

nut.

n

y

yg

g

od

n

iu 

ką

piesz si

ę

 w

 w

an

nn

D

Dla

nie wod

ac

zego

 w

aż

ne jest os

zc

zę

dzan

W jaki sposób oszczędzanie wody jest związane ze “śladem węglowym”?

W j ki

ób

d

i

d j t

i

“śl d

l

”?

W jaki s

po

sób oszc

zę

dzanie wod

y je

st zwi

ąz

ane  ze  śladem 

węgl

ow

ym

?

W

W ja

ja

ki sposób możesz oszczędzać wodę?

j

j

p

ę

ę

W ja

aki

k

 sposób możesz oszczędzać wodę? 

 

d

y?

Krótko trwający prysznic, używanie małej ilości wody do 
prania, itp. 

Doprowadzenie wody do domu i podgrzewanie jej wymaga 
elektryczności pochodzącej z zanieczyszczających 
środowisko elektrowni.

17

2g) Pomiar efektu cieplarnianego

To efekt cieplarniany zmienia nasz klimat i powoduje wzrost temperatury na 
naszej planecie. Poniższy eksperyment pozwoli uczniom zobaczyć w jaki 
sposób zachodzi ten proces. Słupek rtęci w termometrze w środku słoika 
będzie rósł szybciej i wyżej niż w termometrze umieszczonym na zewnątrz. To 
taki sam efekt jak w słoneczny dzień wewnątrz samochodu. 

Opis zadania:  

Przed rozpoczęciem zadania nauczyciel powinien zapytać uczniów o ich 
oczekiwania. Mogą zapisać je poniżej. Po zakończeniu eksperymentu
wynik powinien być poddany dyskusji. Upewnij się, że uczniowie rozumieją 
dlaczego temperatura jest wyższa wewnątrz słoika i że taki sam proces 
zachodzi w atmosferze regulującej temperaturę na Ziemi.

Oto, co potrzebujesz:  

 

⚫

Szklany słoik z pokrywką, mieszczący termometr 

 

⚫

Dwa termometry

 

⚫

Dwa kawałki grubego, czarnego papieru, trochę większe niż termometry

 

⚫

Słoneczny dzień

 

⚫

Kartka papieru, ołówek i formularz na stronie 20 do zapisania pomiarów

 

⚫

Zegarek

18

Sposób wykonania:

 

⚫

Sprawdź termometry. Sprawdź, czy obydwa wskazują tę samą 
temperaturę. Umieść oba w zacienionym miejscu na kilka minut. 
Następnie odczytaj temperaturę. Powinny wskazywać dokładnie to samo.

 

⚫

Zmierz efekt cieplarniany. Szklany słoik jest jak mała szklarnia. Promienie 
słoneczne mogą przedostać się do środka, ale nie mogą się z niego 
wydostać.

Moja hipoteza zakłada, że temperatura będzie wyższa:

 

 

 w środku słoika

   

na 

zewnątrz słoika

19

2g) Pomiar efektu cieplarnianego

Zastosuj poniższy formularz zapisując  temperaturę  z obu termometrów co 
dwie minuty. 

Czas

Temperatura w słoiku  
(stopnie Celsjusza)

Temperatura poza 
słoikiem  (stopnie 
Celsjusza)

minuta 0

2 minuty

4 minuty

6 minut

8 minut

10 minut

Czy Twoja hipoteza była prawidłowa?  

(TAK/NIE)

C

C

z

z

y

y 

T

Twoja hipoteza 

b

b

y

y

ł

ł

a

a 

p

p

r

r

a

a

widł

20

3.    Jakie są efekty zmiany klimatu 

i dlaczego są one niebezpieczne?

Poniższe ćwiczenia pomogą uczniom zastanowić się nad zmianą klimatu, 
a także pogłębić znajomość słownictwa i zrozumienie terminologii. Ćwiczenia 
różnią się co do poziomu trudności, dlatego, uczniowie mogą potrzebować 
pomocy w niektórych zadaniach. Mogą też korzystać z książeczek faktów 
ucznia.

3a)  Podaj 3 przykłady konsekwencji dalszego wzrostu  

 

 temperatury. 

Oczekuje się, że uczniowie wymienią topnienie lodów polarnych, podnoszenie 
się poziomu morza, gwałtowne zjawiska pogodowe czy zagrożenia dla roślin 
i zwierząt.

1.

2.

3.

ą

21

3b)  Mieszanka liter 

Poniżej kilka słów, w których pomieszano litery. Pomóż Panu Green uporząd-
kować litery, żeby otrzymać słowa i następnie zapisz poniżej znaczenie 
każdego z otrzymanych słów. To zadanie może się okazać za trudne dla 
młodszych uczniów. Na kolejnej stronie znajduje się uproszczona wersja 
ćwiczenia.

ZAGY  RNEICELPAINA = 

To znaczy: 

CILENGYRC = 

To znaczy:

RNEIAGE WAPLI CHKOLAPYN = 

To znaczy:

TSMAROFAE = 

To znaczy: 

TARURATEMPE = 

To znaczy:

CZNIAESCZZNEEIZY = 

To znaczy:

LTAKMI = 

To znaczy: 

OGPOAD = 

To znaczy:

22

3b) Mieszanka liter

Litery

Odpowiedź

Opis

ZAGY  RNEICELPAINA

GAZY 

CIEPLARNIANE

Naturalnie występujące 

w przyrodzie  oraz 

produkowane przez 

człowieka gazy, które  

wychwytują  promieniowanie 

podczerwone  odbijane 

z powierzchni ziemi, 

i zatrzymują ciepło na ziemi  

CILENGYRK

RECYCLING

Przetwarzanie zużytych 

materiałów w nowe produkty 

RNEIAGE

WAPLI CHKOLAPYN

ENERGIA PALIW 

KOPALNYCH

Paliwa ze skamielin (węgiel, 

naturalny gaz, ropa naftowa) 

stanowiące  podstawowe 

surowce  współczesnej 

energetyki. Złoża materiałów 

organicznych, poddawane 

przez miliony lat  wpływom 

gorąca i ciśnienia, 

ostatecznie tworzą  naturalne 

źródło  ciepła i energii

TSMAROFAE

ATMOSFERA

Warstwa gazów otaczających 

planetę  utrzymywana przez 

przyciąganie ziemskie

TARURATEMPE

TEMPERATURA

Stopień gorąca lub zimna 

ciała lub środowiska 

CZNIAESCZZNEEIZY

ZANIECZY-

SZCZENIE

Wprowadzenie szkodliwych 

substancji do powietrza, 

ziemi lub wody

LTAKMI

KLIMAT

Średni stan pogody w danym 

miejscu przez dłuższy okres 

czasu

OGPOAD

POGODA

Zmienne warunki meteoro-

logiczne w danym miejscu 

i czasie

23

3c) Krzyżówka

Wzrost temperatury na Ziemi

G L O B A L N E

O C I E

1 

P L E N I E

Gaz cieplarniany

7

D W U T L E N E K

W Ę G L A

Wychwytują CO

2

D R

3

Z E W A

Warstwa gazów otaczających Ziemię

A T M O S F E

2

R A

Sposób traktowania odpadów

5

R E C

4

Y K L I N G

Stały typ pogody

K L I M A T

Kupowanie mniejszej ilości rzeczy redukuje nasz ?

Ś L

8

A D

W Ę G L O W Y

Towarzyszy błyskawicy

G R Z M

6

O T

Rozwiązanie w pokolorowanych polach

1

P

2

R

3

Z

4

Y

5

R

6

O

7

D

8

A

24

3d) Kółko i krzyżyk

Ta zabawa sprawdza zrozumienie przez uczniów wyzwań związanych ze 
zmianą klimatu. 

Jest to gra dla dwóch osób. Jedna z nich gra 
O, druga X. Zadanie polega na uzyskaniu 
trzech O lub X w rzędzie pionowym, poziomym 
lub na skos. 

W tej grze zadanie jest identyczne, ale 
żeby zaznaczyć wybrany symbol (O lub 
X) uczniowie muszą najpierw prawidłowo 
odpowiedzieć na pytanie. Jeżeli jeden z nich 
poda błędną odpowiedź, do głosu przechodzi 
drugi. Uczniowie wybierają pytania, na które chcą odpowiadać. 

Jeżeli uczniowie nie znają tej gry, mogą spróbować najpierw na pustych
polach – 9 kwadratów na kartce papieru.

25

3d) Kółko i krzyżyk

Jakich ekstremalnych  
zjawisk pogodowych 
możemy doświadczyć 
w przypadku 
dalszego wzrostu 
temperatury?  

Dlaczego drewno 
jako źródło energii 
jest lepsze niż ropa 
naftowa, gaz 
i węgiel?

Jakie są konse-
kwencje topnienia 
lodowców?

Jak inaczej nazywa 
się ropę naftową, gaz 
i węgiel? 

Jak nazywa się 
to “coś” co 
otacza planetę 
i pomaga regulować 
temperaturę na 
Ziemi? 

Co to jest ślad 
węglowy?

Wymień konse-
kwencje zmian 
klimatu.

Kupowanie 
mniejszych ilości 
rzeczy jest przyjazne 
środowisku, 
ponieważ? 

Dlaczego gazy 
cieplarniane są 
niebezpieczne?

Odpowiedzi na następnej stronie:  

26

3d) Kółko i krzyżyk

Odpowiedzi: 

1. 

Jakich ekstremalnych  zjawisk pogodowych możemy doświadczyć 
w przypadku dalszego wzrostu temperatury? 

Odpowiedź:

 Burze, huragany, powodzie i susze staną się częstsze i 

groźniejsze. 

2. 

Jak inaczej nazywa się ropę naftową, gaz i węgiel? 

Odpowiedź:

 Paliwami kopalnymi.

3. Wymień konsekwencje zmian klimatu.

Odpowiedź

: Jest ich wiele, niektóre z nich to: Wzrost temperatury, topnienie 

powłok lodowych, wzrost poziomu morza, wyginięcie pewnych gatunków 
zwierząt i roślin, ekstremalna pogoda.

4. 

Dlaczego drewno jako źródło energii jest lepsze niż ropa naftowa, gaz 
i węgiel?

Odpowiedź:

 Jest odnawialne.

5. 

Jak nazywa się to “coś” co otacza planetę i pomaga regulować 
temperaturę na Ziemi?

Odpowiedź:

 Atmosfera.

6. 

Kupowanie mniejszych ilości rzeczy jest przyjazne środowisku, 
ponieważ? 

Odpowiedź:

 Mniej odpadów jest generowanych oraz mniejsza jest emisja 

CO

2

  związana z produkcją przedmiotów. 

7. Jakie 

są konsekwencje topnienia lodowców?

Odpowiedź:

 Wzrasta poziom mórz, co wpłynie na życie milionów ludzi  

żyjących w pobliżu morza. 

8. 

Co to jest ślad węglowy?

Odpowiedź

: Wskazuje na poziom emisji CO

2

 wytwarzanej przez jednostkę.

9. 

Dlaczego gazy cieplarnianie są niebezpieczne?

Odpowiedź:

 Pozostają w atmosferze i powodują wzrost temperatury na ziemi. 

27

3e) Upcykling

Upcykling jest procesem przetwarzania materiałów odpadowych lub zbędnych  
w nowe materiały lub produkty o lepszej jakości lub wyższej wartości dla 
środowiska. W ten sposób przedłużamy przydatność starym przedmiotom 
zamiast produkować nowe.  

Zadanie: 

Budowa  zamku z odpadów. To zadanie ma na celu pokazanie uczniom, że 
nie wszystkie odpady należy wyrzucać i że zużyte rzeczy mogą być ponownie 
zastosowane w kreatywny sposób.  

Grupy 4-5 osobowe na 1 zamek.

Oto, co potrzebujesz: 

 

⚫

Czyste odpady z gospodarstwa domowego jak np. karton po mleku, rolki 
po ręcznikach czy papierze toaletowym

 

⚫

Zaprojektuj zamek. Przedyskutuj z kolegami i koleżankami  i zrób szkic.

 

⚫

Posegreguj odpady na materiały budowlane (pudełka mogą być cegłami, 
płaskie odpady materiałem na dach, itp.)

 

⚫

Nożyczki

 

⚫

Klej

 

⚫

Kawałek kartonu

Sposób wykonania:

Użyj kartonu jako podstawy, a sztywnego papieru czy tektury do zbudowania 
ścian. Jeżeli chcesz możesz wycinać kształty. Użyj kleju do przymocowania 
innych ścian czy dachu. Czy uda Ci się zbudować wieżyczki, zrobić okna 
i drzwi?  

Użyj wyobraźni!

28

4. Kiedy potrzebujesz energii?

Celem poniższych zadań jest uświadomienie uczniom ich własnych potrzeb 
związanych ze zużyciem energii, ponieważ ten temat nie dotyczy wyłącznie 
dorosłych. Ważne jest, żeby zrozumieli, że codzienne działania związane 
ze zużyciem wody, przygotowaniem tostów, użyciem suszarki do włosów 
wymagają konsumpcji energii. Ponieważ zużycie energii oznacza emisję 
CO

2

 muszą się nauczyć, że oszczędzanie energii jest przyjazne środowisku. 

Poniższe pytania stanowią podstawę do klasowej dyskusji. 

4a)  Która z czynności wykonywanych przez Ciebie rano    
 wymaga 

energii?

4b)  Czy w szkole zużywasz energię? Na co?

4c)  A kiedy wracasz ze szkoły?

4d)  Jakie posiadasz produkty, do produkcji których niezbędna  
 była energia?

4e)  Czy są zabawki, do wytworzenia których nie użyto energii  
 

elektrycznej? Przedyskutuj z kolegami i koleżankami.

29

4f) Oszczędzanie energii elektrycznej

Do sprawdzenia w Twoim domu:

Jakiego rodzaju żarówek używasz? 

Czy urządzenia takie jak lodówka czy pralka są oznaczone naklejkami ekolo-
gicznymi lub energooszczędnościowymi?

Czy są sposoby na oszczędzanie wody?

Co robisz opuszczając pokój? Czy wyłączasz oświetlenie?

Kiedy kończysz oglądanie telewizji, czy telewizor przełączasz na czuwanie czy 
zupełnie go wyłączasz? Jaka jest różnica?

30

5.  Warsztaty i prezentacja projektu 

Plakat klimatyczny

Stworzenie plakatu to zarówno zabawa, jak i edukacja. Kolorowe i pouczające 
plakaty  mogą także stanowić ciekawą dekorację Twojej klasy. To zadanie 
pozwala uczniom na refl eksję i podsumowanie tygodnia ich pracy. 
Sugestia: podziel klasę na grupy 4-5 osobowe i rozdaj grupom pytania. 
Niech uczniowie w pierwszej kolejności sporządzą notatki zanim rozpoczną 
ozdabianie plakatu rysunkami i zdjęciami. Jeżeli chcą wykorzystać zdjęcia 
możesz przypomnieć im wcześniej w trakcie tygodnia o przyniesieniu gazet i 
magazynów. 
Kiedy plakaty będą gotowe uczniowie mogą zawiesić je na ścianie. Jeżeli 
chcesz:

 

⚫

Poproś każdą grupę o zaprezentowanie zawartości plakatu. 

 

⚫

Pozwól uczniom na stworzenie w klasie wystawy plakatów, by obejrzeli 
nawzajem swoje prace. 

 

⚫

Zaproś rodziców na wystawę i poproś  autorów plakatów o ich 
prezentację.  

Oto, co potrzebujesz: 

 

⚫

Duży kawałek kartonu

 

⚫

Papier do pisania

 

⚫

Gazety, czasopisma, magazyny, itp., z których możesz wycinać obrazki

 

⚫

Papier i kredki lub kolorowe pisaki do rysowania

 

⚫

Nożyczki do papieru

 

⚫

Klej

 

⚫

Książeczka faktów ucznia

31

Sposób wykonania: 

Najlepszym sposobem wykonania plakatu jest zrobienie wszystkich napisów 
i rysunków na oddzielnym  kawałku papieru. Następnie możesz wyciąć papier 
w dowolnych kształtach i nakleić na plakat.

Upewnij się, że Twój plakat, w górnej jego części, zawiera duże napisy 
i wyraźnie widoczne pytania. Następnie napisz odpowiedzi na pytania 
na oddzielnych kartkach. Zajrzyj do swojej książeczki faktów ucznia, tam 
znajdziesz na nie odpowiedzi. W celu zilustrowania informacji możesz 
poszukać fotografi i w czasopismach lub wykonać własne rysunki. Następnym 
etapem może być ozdobienie plakatu innymi rysunkami, naklejkami, itp.

32

Notatki:

Notatki:

33

Notatki:

Notatki:

34

Notatki:

Notatki:

35

Wersja 1.0: 1szy Wrzesień 2010. 

Copyright © tekstu i grafi ki: Foundation For Enviromental Education (FEE), Learning About Forests (LEAF). 
Copyright © “Mr Green”  Panasonic Corporation. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Wydrukowano na papierze uzyskanym w 100% z surowców wtórnych.