HIGIENA ŚRODKÓW ŻYWIENIA ZWIERZĄT
Pasza jako czynnik etiologiczny
chorób zwierząt
Nieodpowiednie żywienie -
brak składników odżywczych
lub nadmiar
Czynniki zawarte w paszy
-
Rośliny szkodliwe
-
Naturalne czynniki toksyczne
zawarte w paszy
-
Czynniki zakaźne: bakterie,
wirusy, grzyby i ich toksyny
Naturalne czynniki toksyczne
Alkaloidy
Glikozydy
Toksalbuminy
Olejki eteryczne
Żywice
Związki uczulające na światło
Naturalne czynniki toksyczne -
Alkaloidy
Zasady organiczne zawierjące N2
Występują w postaci soli z kwasami organicznymi –
szczawiowy, mlekowy, winowy, cytrynowy, jabłkowy
lub z cukrami – glukoalkaloidy - solanina
Toksyczość – kilkadziesiąt mg
Wchłanianie: błony śluzowe, skóra
Pobudzenie lub porażenie układu nerwowego
Leczenie: garbniki (tanina), węgiel, płukanie żołądka
(KMNO4)
Naturalne czynniki toksyczne -
Glikozydy
Związki złożone z jednej lub kilku cząsteczek cukru
Cjanogenne
Nasercowe
Saponiny
Kumaryny
Leczenie jak alkaloidy
Glikozydy cjanogenne → hydroliza cjanowodór
migdały, pestki, len, czarny bez.
Glikozydy nasercowe: zaburzenia rytmu, bóle
brzucha, nudności, zaburzenia widzenia
Saponiny: pienienie roztworów wodnych, wzdęcie,
silne miejscowe działanie drażniące
Glikozydy nasercowe:
Naparstnica zwyczajna
Kumaryny – charakterystyczny zapach świeżego
siana
Dwukumarol – związek obniżający krzepliwość krwi
Turówka wonna, nostrzyk zółty
Rośliny wywołujące porażenie
ośrodka oddechowego
Fasola półksiężycowata: glikozyd cjanogenny- 5g/kg
Len zwyczajny: glikozyd cjanogenny- 40 mg/100gr
wytłoków
Rośliny działające toksycznie
na rdzeń kręgowy
Blekot pospolity – alkaloidy
Objawy żołądkowo-jelitowe, wzdęcie, ślinotok,
drgawki, szerokie źrenice
Leczenie środki moczopędne, atropina
Szalej jadowity – alkaloidy
Drgawki toniczno-kloniczne 0,5-2h co 15 min
Leczenie opanowanie drgawek
Rośliny działające narkotycznie
Mak lekarski -alkaloidy (morfina)
Objawy – oszołomienie, śpiączka, zaburzenia
oddychania, zwężenie źrenic
Leczenie-antagoniści morfiny–naloxon 0,01 - 0,015
mg/kg
Życica roczna – alkaloidy, zatrucie 100 gr nasion
Objawy: wymioty, kolka, zimne poty, wielomocz,
drgawki
Leczenie objawowe
Objawy: wymioty, kolka, zimne poty, wielomocz,
drgawki
Leczenie objawowe
Rośliny działające drażniąco na
przewód pokarmowy
Ziemniak – glikoalkaloidy – solanina
Objawy: mdłości, bóle brzucha, gorączka, kolka
Leczenie: objawowo
Psianka czarna - glikoalkaloidy – solanina
Objawy: nudności, bóle brzucha, biegunka z krwią
Leczenie: objawowo
Rośliny zawierające saponiny
Kąkol polny – podrażnienie aż do martwicy błony
śluzowej, wzdęcie żwacza
Rośliny zawierające żywice i
substancje o działaniu
drażniącym
Jaskier ostry
Konitrut błotny
Objawy: Ostre zapalenie błony
śluzowej żołądka i jelit,
ślinotok, kolka
Leczenie objawowe, płukanie
żołądka
Rośliny ozdobne
Difenbachia
Filodendron
Monstera dziurawa
Skrzydłokwiat
Anturium
Rośliny ozdobne
Szczawiany w postaci igieł w
osłonie żelowej, części rośliny
zawierające sok – liście
Sok + ślina = silne działanie
drażniące, miejscowy stan
zapalny, uwalnianie histaminy
Rośliny ozdobne-szczawiany
Objawy: nadmierne ślinienie, bolesność i obrzmienie
lub świąd warg i języka, pokrzywka, podrażnienie
przewodu pokarmowego, utrata głosu.
KOTY + FILODENDRON – jw. + zaburzenia funkcji
nerek, opistotonus, ↑ temp. ciała
Leczenie: płukanie błony śluzowej, leki
antyhistaminowe, kortkosterydy
Rośliny ozdrobne-żywice
Poisencja – Wilczomlecz
Piękny, Gwiazda betlejemska
Sok – właściwości drażniące,
żrące
Objawy: Podrażnienie błon
śluzowych, skóry, ślinienie,
biegunka
Leczenie: usunięcie zawartości
przewodu pokarmowego,
wywołanie wymiotów, węgiel
aktywowany, terapia ogólna.
Rośliny ozdobne-grajanotoksyny
Andromedotoksyny,Acetylandromedol,
Rodotoksyna – Azalia (Rododendron): wysoka
toksyczność (pies 2 liście), blokowanie kanałów
sodowych, czyli komórki mięśniowe i nerwowe w
stanie stałego pobudzenia
Rośliny ozdobne-rodotoksyna
Objawy: w ciągu 20 min – 2 h, wymioty, biegunka,
ślinotok, ból w jamie brzusznej, drżenia mięśni,
zaburzenia pracy serca, zaburzenia oddychania
Leczenie: wywołanie wymiotów, węgiel,
uzupełnienie płynów, atropina 30 – 100 mg/kg im,
20μg/kg iv
Bakteriozy
Epifity - bakterie bytujące na
roślinie, nie szkodliwe dla niej.
Ilość i obecność zależy od
warunków zbioru,
przechowywania, suszenia itp
Bakteriozy
Bakterie pożyteczne - bakterie
fermentacji mlekowej i
octowej: Lactobacillus,
Acetobacter
Bakterie szkodliwe –
rozkładające białko:
Pseudomonas, Bacillus,
Clostridium
Zboża: Pseudomonas,
Streptococus, Bacillus
Zielonki: bakterie fermentacji
mlekowej
Siano: Pseudomonas,
Streptococus, Bacillus,
Clostridium
Okopowe: mikroflora gleby
Bakteriozy
Działanie szkodliwe bakterii w paszy: zmiana składu
chemicznego, pH, smaku, woni, produkty
metabolizmu
Chorobotwórczość bakterii w paszy zależy od:
zjadliwości zarazka
warunków do namnożenia się
wrażliwości makroorganizmu
Bakteriozy - mechanizm
działania bakterii
1 – namnożenie w paszy →produkty przemiany
materii (toksyny)→zjedzenie paszy= zatrucie
egzotoksynami – Clostridium botulinum
2- po zjedzeniu namnożenie w p.pok→ produkty
przemiany materii (toksyny) = zatrucie
endo(entero)toksynami – Salmonella
3- po zjedzeniu namnożenie w p.pok→przechodzenie
przez barierę jelitową = sepsa
Clostridium botulinum
Laseczka beztlenowa G+
Warunki beztlenowe→egzotosyna
pH <4 nie wytwarza toksyny
Okres inkubacji 12h-24 dni
Objawy: zniesienie napięcia mięśniowego, porażenie
wiotkie.
Clostridium perfringens
Ciepłochwiejna enterotoksyna – działanie
cytotoksyczne na bł. śluzową jelit, toksyny A-E.
Dyzynteria jagniąt
Enterotoksemia owiec
Enterotoksemia prosiąt
Clostridium perfringens
Dyzynteria jagniąt
Ostre krwotoczne i wrzodziejące zapalenie jelit
Do 2 tyg życia, okres inkubacji kilka godzin
Objawy:
nadostry – brak
ostry - apatia, kał z domieszką krwi, śpiączka
podostry - jw
Clostridium perfringens
Enterotoksemia owiec – choroba miękkiej nerki
Owce w każdym wieku, żywione paszami soczystymi
Toksyna →obrzęk bł śluzowej jelit, uszkodzenie
śródbłonka, nabłonka jelit, okres inkubacji kilka
godzin
nadostry – brak objawów
ostry – krwawa biegunka, objawy nerwowe
przewlekły - żółtaczka
Clostridium perfringens
Enterotoksemia prosiąt – zakaźne martwicowe
zapalenie jelit. Prosięta ssące – 2-14 dzień
Zarazek namnaża się w jelicie czczym →uszkodzenie
błony śluzowej
Objawy po 2-4 dniach: gorączka, niechęć do ssania,
biegunka – kał szarobiay podobny do zaprawy
murarskiej
Kolibakteriozy
E. Coli – G- pałeczka, wchodzi w skład flory jelitowej,
WARUNKOWO CHOROBOTWÓRCZA – spadek
odporności, ch p pok,
DROGA ENDO I EGZOGENNA
OKRES ODSADZENIA, ↓IgA
IgA =zabezpieczenie przed kolonizacją jelit
Kolibakterioza prosiąt noworodków
Prosięta 1-5 dzień życia
Objawy: biegunka, kał papkowaty, wodnisty, ze
śluzem i krwią →śmierć
Zapobieganie – odpowiednie żywienie macior,
warunki zoohigieniczne
Zapalenie żołądka i jelit prosiąt po odsadzeniu
Prosięta 7-11 tygodniowe
Gwałtowna zmiana paszy i sposobu żywienia –kiedy ?
Biegunka i wyniszczenie
Choroba obrzękowa- stres związany z odsadzeniem ,
zmiana karmy, ↑ białka w karmie→Shiga toxin 2e
Prosięta najlepiej odżywione ok. 2 tyg po odsadzeniu
ok 15 % populacji.
Duszność, obrzęki
Listerioza
Listeria monocytogenes, G+ pałeczka
Bydło i owce w okesie wiosennym – choroba
kiszonkowa, kiszonka pH ↑ 5,6
Postać posocznicowa, nerwowa
Listerioza układu rozrodczego – zatrzymanie łożyska,
poronienie
BSE
Prion – białkowy czynnik zakaźny
Przestawienie syntezy białek na produkcję białka
zakaźnego
Choroba niezaraźliwa: bydło→pasza→ bydło
Zwierzęta 4-5 lat – długi okres inkubacji
Objawy: agresja, przeczulica skóry, brak koordynacji,
itp
Mykotoksyny i mykotoksykozy
Sporysz (Claviceps purpurea)
czarno-fioletowe przetrwalniki w kłosach (4 x 2,5
cm), zawiera ok. 30 alkaloidów
Bydło, Świnie
Ergotamina, Ergonowina,
Ergostyna, Ergotoksyna, Ergometryna.
Stężenie zmienne, różne objawy chorobowe
Patomechanizm
alkaloidy→narastające zgrubienie bł.środkowej i
wewnętrznej tętniczek→różny przebieg
Alkaloidy wydalne z mlekiem→objawy
nerwowe/martwica skóry cieląt
Objawy pojawiają się 3 dni – 3 tyg po podaniu paszy
Zatrucie Sporyszem - ergotyzm
Przebieg:
Ostry: Choroba OUN
Przewlekły: sucha martwica skóry obwodowych
części ciała; idiopatyczna nietolerancja ciepła
Ronienia
Ergotyzm - efekt zatrucia
zbożowym, jest
także znany jako ergotoxicosis oraz Ogień Świętego
Antoniego.
Domieszka
sporyszu w ziarnach żyta i w mące
stosowanej do spożycia była przyczyną halucynacji,
przykurczów mięśni, prowadzących z powodu
niedokrwienia do martwicy tkanek (w szczególności
kończyn).
Rozpoznanie w fazie nerwowej = zdrowienie w ciągu
3 tyg.
HPLC, Test Elisa
Mykotoksyny
Problem ogólnoświatowy – WHO
Produkty przemiany materii grzybów pleśniowych
powstające w paszach w okresie zbioru i
przechowywania – ok. kilkuset metabolitów
Węglowodory aromatyczne i alifatyczne
Niewrażliwe na obróbkę cieplną
W paszy grzyby pleśniowe występują ogniskowo
W naszym klimacie Penicillim i Fusarium :
deoksyniwalenol 81% pasz(DON), zearalenon (ZEA)
46%, toksyna T2 i ochratoksyna A
Działają na poziomie komórkowym: synteza kw
nukleinowych, zmieniaja budowę bł. komórkowych,
indukują apoptozę komórek, zmieniaja ekspresję
genów
Przekazywane przez łożysko (dorosłe bezobjawo
mogą przechodzić zatrucie)
Składniki odżywcze, tlen, ciepło, wilgotność- rozwój
jest hamowany poniżej 11,5 %
Mykotoksyny Aflatoksyny
Aspergillus flavus, parasiticus, fumigatus, niger.
Działanie karcinogenne i mutagenne
temp. 10 – 42
o
C
wilgotność 17%
orzechy ziemne, kukurydza, śruta bawełniana,
sojowa
Objawy: brak apetytu, apatia, drżenia, biegunka,
zaburzenia nerwowe, skurcze tężcowe, kolki Drób
spadek nieśności, wylęgowości, zahamowanie
wzrostu
Najbardziej wrażliwe: drób, świnie, przeżuwacze,
ryby, ludzie
Mykotoksyny Fumonizyny
Fusarium moniliforme, proliferatum
kukurydza
Konie – (FB1) leukoencefalomalacja: kulawiazny,
niezborność, parcie na przeszkody,
Świnie -obrzęk płuc: nagła śmierć wskutek
nagromadzenia się płynu
Drób – objawy nerwowe
Mykotoksyny -Ochratoksyny
Aspergillus ochraceus
OA, B,C
Działanie neurotoksyczne, immunosupresyjne,
teratogennie, mutagennie, uszkodzenie wątroby,
uszkodzenie nerek
temp. 28
o
C, wilgotność 17%
kukurydza, jęczmień, pszenica, sorgo, żyto, owies ryż.
Wrażliwe: monogastryczne, ptaki
Objawy- OA w paszy ↑ 5-10 mg/kg
poliuria, zahamowanie wzrostu, wzmożone
pragnienie, objawy nerwowe
AP: powiększenie nerek, zmiana koloru (bladość), na
powierzchni: cętki, pęcherzyki, cysty, zwłóknienie
części korowej.
Bydło-poronienie, biegunka, odwodnienie
Drób-spadek masy ciała, zapalenie worków
powietrznych
Mykotoksyny -Zearalenony
Fusarium graminaerum, culmorum
właściwości estrogenne największe znaczenie u świń
temp. poniżej 25
o
C, wilgotność 16%, kukurydza,
jęczmień, owies, pszenica.
Współzawodnictwo z 17 β-estradiolem o receptor
Objawy: zawartość -5 mg w kg paszy = syndrom
estrogeniczny: symptomy rujowe- wypadanie
pochwy, obrzęk , zaczerwienienie sromu, ciągłe ruje,
ciąże urojone, bezmleczność, bezpłodność, martwe
płody, słabe prosięta.
100 mg w kg paszy = trwała bezpłodność loch
Mykotoksyny – T2 i DON
Fusarium, wszystkie zwierzęta
T2 - Hamuje syntezę DNA i RNA i podział komórek
Silna immunosupresja, silna hemoliza
DON - tzw. womiotoksyna, łączy się z rybosomami,
hamuje synteze białek
Mykotoksyny objawy
Ostre efekty toksyczne rzadko
Przebieg przewlekły: spadek spożycia paszy, atonia
przewodu pokarmowego, zaburzenia rozrodu,
wtórna ketoza, wyniszczająca biegunka i jej
konsekwencje
Wpływ na układ immunologiczny – częste
występowanie chorób metabolicznych i innych
(metritis, mastitis, laminitis), podkliniczny przebieg
chorób, niewydolność wielonarządowa (oddechowa,
krążeniowa)
Wpływ na układ rozrodczy: ciche ruje, cysty
jajnikowe, metritis, przetrwałe ciałko żółte
Wpływ na układ pokarmowy – zaburzenia motoryki,
atonia, zaburzenia flory p.pok. Niestrawności
Wpływ na gruczoł mlekowy: obecnośc mikotoksym w
mleku, spadek wydajności, zmiany składu mleka
Mykotoksyny – p.pok
Żywienie jest PERMANENTNYM czynnikiem o
działaniu terapeutyczno-prewencyjnym, ale również
PATOGENNYM
Wywołują ( i/lub) podtrzymują stany zapalne jelit: T2,
DON i ZEA (małe dawki) redukują liczbę komórek
produkujących śluz jelitowy, zmniejszenie produkcji
glikokaliksu - zwiększają przepuszczalność bariery
jelitowej co pozwala na przenikanie antygenów
Wywołują: stany nekrotyczne komórek nabłonka i
krypt jelitowych (j czcze i biodrowe), hiperplazję w
kom gruczołowych i śluzowych
Profilaktyka mykotoksykoz
PASZE IMPORTOWANE PODAWAĆ DOPIERO PO
BADANIACH!!!!!
Metody biologiczne – wykorzystanie
mikroorganizmów i ich enzymów do degradacji
mikotoksyn
DETOKSYKANTY
Hamujące rozwój grzybów: Toxy-Nil, Mold-Nil
Dry,Luctamold, Myco-Curb, MOLDGARD, SALGARD
Neutralizujące mykotoksyny: MYCOBOND, FIX-A-
TOX, Mycosorb
Diagnostyka
Asperillus- nalot niebieskie oczka 2% -badania
Fusarium – ziarna zdeformowane
5% badania
Diagnostyka laboratoryjna
Chromatografia – TLC, LC, HPLC
Immunologia – test ELISA
Żywienie i wychów cieląt
Wahania śmiertelności – kilka
do 20%
Poród – nieobecność człowieka
- opieka matki
Czynności poporodowe
Żywienie i wychów cieląt
Odpajanie siarą:
Przy matce – 2-5 dni
Odłączenie od matki
Higiena !!!
Higiena pojenia i świeżości
Temperatura pasz płynnych
35-30 st
Od 2 – go tyg pasza stała –
rozwój przedżołądków
Za wyjątkiem paszy treściwej,
do woli
Jałówki
Umiarkowana intensywność
żywienia
Namnażanie komórek miąższu
wymienia ok. 9 mc życia,
syndrom tłustej krowy
Lato: pastwisko
Zima: kiszonki (kukurydza 1/3
dawki)
1 rok – 300 kg
2 lata – 580 kg
3 mce 95 kg
6 mcy 160 kg
12 mcy 300 kg
15 mcy 370 kg
24-25 mcy 580 kg
Choroby tła żywieniowego
Wzdęcie i skręt trawieńca u
cieląt
Szybkie tworzenie się gazu i
rozciąganie trawieńca – 6 – 12
tyg.
Zasiedlenie żwacza przez bakt
kwasu mlekowego
2 x pojenie ad libitum,
nieregularne picie dużych ilości
mleka po długiej przerwie,
brudny preparat, dodatki
fermentujące (płatki, śruta,
mączka)
Niepokój, kolki, drżenie mięśni,
wyginanie grzbietu
UWYPUKLENIE PRAWEGO
BOKU (niekiedy obustronnie)
Nakłucie przezskórne, zabieg
Niedostateczna zdolność flory
i fauny żwacza do trawienia i
syntezy.
Bakterie rozkładające celulozę,
skrobię, cukry, białka, tłuszcze,
produkujące lotne kwasy
tłuszczowe, metan itd
Przyczyny
Niedobór substancji
odżywczych: synteza białka
bakteryjnego wymaga łatwo
strawnych węglowodanów
Niedobór makro i
mikroelementów: P, Mg, Na, S,
Cu, Co, Zn – potrzebne do
rozwoju mikroorganizmów.
Brak = zmiany stosunków
jakościowych i ilościowych
bakterii
