Tolerancja immunologiczna i regulacja 
odpowiedzi immunologicznej. 

Anna Lewandowska-Polak

Odpowiedź komórkowa

Czas od ekspozycji na antygen 

Aktywacja limfocytów T

Apoptoza

Proliferacja, odpowiedź immunologiczna

B

B

B

B

Th

CD40

CD40L

B

Aktywacja

Odpowiedź humoralna

Il-4

IL-2

IL-5

Tolerancja immunologiczna

DEFINICJA:      Brak odpowiedzi immunologicznej 

(humoralnej i komórkowej) na określony antygen.

Autotolerancja

jest to tolerancja dotycząca 

własnych antygenów.

Tolerancja Immunologiczna

Autotolerancja

Antygeny

Rola antygenu w indukcji 

odpowiedzi immunologicznej i 
tolerancji

Antygeny



Tolerogeny

Indukują tolerancję



Immunogeny



Wywołują odpowiedź 
immunologiczną

T

T

Antygen

Tolerogen

T

T

T

Proliferacja i 
różnicowanie

T

Delecja (apoptoza komórek)

Anergia

+

Brak 
odpowiedzi

Antygen

Wywołanie odpowiedzi lub nie 
zależy od: 



Charakteru chemicznego



Wielkości dawki



Drogi wprowadzenia

Limfocyt T

APC

CD28

CD80/CD86

Do aktywacji limfocyta konieczne są 2 sygnały:
 MHC II 

– antygen – TCR  



Cząstki kostymulujące: CD28 i CD80/CD86

TCR

MHCII

antigen

Regulacja funkcji limfocytów T

APC

CD28

CD80/CD86

Limfocyt Tprodukuje IL-

2 i pojawiają się na 

powierzchni receptory dla IL-2

IL-2

Regulacja funkcji limfocytów T

APC

CD80/CD86

Zmniejsza się ekspresja CD28

Regulacja funkcji limfocytów T

APC

Wzrost ekspresji  

CTLA4, 

którego połączenie z CD80/86  

hamuje  proliferację limfocytów T-

CD80/CD86

CTLA4

Regulacja funkcji limfocytów T

Mechanizmy zapewniające tolerancję 

CENTRALNE 

(w centralnych 

narządach 

limfatycznych: 

grasica i szpik)

OBWODOWE 

T

Selekcja pozytywna    

Selekcja negatywna

T

Autotolerancja

aktywna supresja

anergia

delecja klonalna

sekwestracja

delecja klonalna

grasica

Selekcja pozytywna    Selekcja negatywna

4-8-

4+8+

4+8+

4+8+

4+8+

4+8+

4+8+

MHC I

MHCII

Brak 

współpracy

z

MHC

Śmierć komórki

8+

8+

4+

4+

Nabłonek korowy

brak 

rozpoznania

autantygenu

rozpoznanie 

autoantygenu

brak 

rozpoznania

autantygenu

Śmierć komórki

8+

4+

K.dendrytyczne

Makrofagi      
Nabłonek rdzeniowy

Grasica

Limfocyty T

„PRAWIDŁOWE”

AUTOREAKTYWNE

• nie wszystkie antygeny ulegają ekspresji w grasicy

• nie wszystkie autoepitopy wiążą się z wystatczająco silnym dla wywołania delecji 

komórek T powinowactwem z MHC 

• ...

Mechanizmy zapewniające tolerancję 

Mechanizmy zapewniające tolerancję 

CENTRALNE 

(w centralnych 

narządach 

limfatycznych: 

grasica i szpik)

OBWODOWE 

T

Selekcja pozytywna    

Selekcja negatywna

T

Autotolerancja

aktywna supresja

anergia

delecja klonalna

sekwestracja

delecja klonalna

grasica



Delecja klonalna



Anergia klonalna



Supresja

OBWODOWĄ tolerancję na autoantygeny zapewniają:

Mechanizmy zapewniające tolerancję 

DELECJA KLONALNA



Jest to proces, który prowadzi do śmierci limfocytów 

zdolnych do rozpoznawania autoantygenów. 

(

Uwaga: po stymulacji antygenem większość komórek T 

umiera w procesie apoptozy, aktywowane komórki T 

wykazują ekspresję zarówno Fas i jego liganda

)



Apoptoza 

związanie Fas przez jego ligand lub 

receptora dla TNF przez TNF

ANERGIA KLONALNA



Stan komórek, w którym limfocyt żyje, ale nie jest w 

stanie spełniać niektórych funkcji poprzez swoje 

receptory



Anergia 

in vitro

indukowana jest przez aktywację 

przez receptor TCR (sygnał 1) wobec braku 

kostymulacji (sygnał 2) 

„brak kostymuacji prowadzi do wywołania tolerancji na dany 
antygen”

APC

B7

CTLA4

T

APC

CD28

B7 

T

IL2

ANERGIA KLONALNA

APC

CD28

CD80/CD86

TCR

MHCII

antigen

ANERGIA KLONALNA

Naturalne T reg  

Indukowane Treg

•

CD4+ CD25+ (rec dla  IL-2)

•FOXP3 (czynnik 
transkrypcyjny)

•Działają hamująco przez 
bezpośredni kontakt z 
komórką docelową  lub przez 
produkowane cytokiny: IL10, 
TGF

β

Tr1

Th3

•IL10
•CD4+CD25-, Foxp3-

•TGF β

• powstają w 
odpowiedzi na 
antygeny 
dostające się 
drogą pokarmową 

Limfocyty regulacyjne

Mechanizmy zapewniające tolerancję 

CENTRALNE 

(w centralnych 

narządach 

limfatycznych: 

grasica i szpik)

OBWODOWE 

T

Selekcja pozytywna    

Selekcja negatywna

T

Autotolerancja

aktywna supresja

anergia

delecja klonalna

sekwestracja

delecja klonalna

grasica

Dziękuję za uwagę