Wykład 07

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Wykład 7

BOHATEROWIE STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU

Ks. Michał Bednarz

Bohaterowie Ewangelii

EROD

IELKI

–

RÓL

UDEI

(37-4

PRZED

„Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto mędrcy ze
Wschodu przybyli do Jerozolimy” (Mt 2,1).

Wódz rzymski Pompejusz zdobył Azję Mniejszą i w r. 63 przed Chr. wkroczył do Jerozolimy.
Ziemia Święta przeszła już bezpośrednio pod władzę Rzymian. Oddali oni władzę Idumejczy-
kowi, Antypaterowi. W r. 48 Cezar mianował go namiestnikiem Judei, a dwóch jego synów
gubernatorami: Fazaela w Jerozolimie, a Heroda w Galilei.

Herod od pierwszej chwili okazał się zdolnym wodzem, biegłym w sztuce wojskowej i mądrym
władcą. Wytępił tzw. zelotów na terenie Galilei. Czynem tym przekroczył jednak swe kompe-
tencje, gdyż tego rodzaju sprawy podlegały jurysdykcji Sanhedrynu. Został więc natychmiast
wezwany, by stawić się przed oblicze członków zasiadających w tej czcigodnej instytucji. He-
rod wiedział doskonale, że może liczyć na silne poparcie legata Syrii, toteż zachował agresyw-
ną postawę wobec przedstawicieli Sanhedrynu. Rzeczywiście nie otrzymał wyroku skazującego
i cichaczem opuścił miasto, by wnet powrócić na czele zbrojnego oddziału.

Tymczasem w r. 44 został zamordowany Cezar i zaczął się okres niepokoju w państwie rzym-
skim. Hasmonejczycy nie myśleli rezygnować z korony. Jeden z nich, Antygon, wspomagany
przez Partów, oblegał Jerozolimę. Herodowi udało się uciec z miasta. W chwili wybuchu wojny
Herod  podjął  bardzo  roztropną  z  punktu  widzenia  politycznego  decyzję.  W  r.  40  uciekł  do
Rzymu i szukał tam wsparcia przeciw Antygonowi. Zdobył zaufanie i poparcie Antoniusza oraz
Oktawiana, mimo iż było wielu pretendentów do korony królewskiej w Palestynie. Senat mia-
nował go królem  Hebrajczyków.  Był  jednak królem  bez  terytorium,  ponieważ  kraj  zajmowali
wrogowie, których musiał wypędzić. Udał się do Palestyny i z pomocą wojska rzymskiego ob-
legał  Jerozolimę.  W  r.  37  zdobył  miasto  i  osiągnął  pełną  władzę  królewską.  Na  wiosnę  37  r.
przed Chr. Herod poślubił księżniczkę hasmonejską – Miriam. Pod wpływem jej rodziny mia-
nował arcykapłanem jej brata, Arystobula. Nie zyskał nigdy sympatii i poparcia Izraelitów, po-
nieważ  traktowali  go  jako  cudzoziemca  (był  Idumejczykiem).  Rzymianie  uważali  go  jednak
za zdolnego i energicznego władcę, dlatego otrzymał od nich tytuł rex socius (= sprzymierzony
król). Cieszył się rzeczywiście niezwykłą autonomią i nie musiał składać daniny, ale był zależ-
ny od Rzymu w dziedzinie polityki zagranicznej i musiał dostarczać żołnierzy, jeżeli Rzymia-
nie prowadzili wojny.

Herod zdobył, a następnie umocnił swoją władzę dzięki poparciu Rzymian. Nic więc dziwnego,
ż

e bardzo był wobec nich lojalny. Najpierw opowiedział się po stronie Antoniusza, który

z Egiptu rządził wschodnią częścią imperium. Musiał poddawać się jego życzeniom nawet wte-
dy, gdy godziło to w jego interesy. Tak było np. wtedy, gdy na życzenie Kleopatry Antoniusz

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

podarował jej miasta wybrzeża i Jerycho. Herod musiał robić dobrą minę do kiepskiej gry. Ale
był  zbyt  mądry,  aby  nie  wiedzieć,  że  może  zachować  władzę  tylko  dzięki  poparciu  Rzymu.
Kleopatra chciwie spoglądała na terytorium Heroda. Nie mogąc go całkowicie wyeliminować,
starał  się  utrudnić  mu  życie.  Umiała  znaleźć  środki,  aby  zasiać  niezgodę  między  Herodem  a
Nabatejczykami.  Oni  zaś  stanowili  potężny  naród  arabski,  a  ich  terytorium  rozciągało  się  na
pograniczu pustyni od Damaszku aż do granic Egiptu. Stolicą było czerwone miasto Petra, wy-
kute w skałach. Kiedy w r. 32 wybucha wojna między Antoniuszem a Oktawianem, Herod był
gotów pospieszyć na pomoc pierwszemu z nich. Kleopatra skłoniła jednak Antoniusza, aby wy-
słał swego wasala przeciw Nabatejczykom. Dzięki temu Herod nie musiał brać udziału w kam-
panii  przeciw  nowemu  władcy  w  cesarstwie  rzymskim.  Wydawać  by  się  mogło,  że  triumf
Oktawiana pod Akcjum (31) będzie miał fatalne skutki dla syna Antypatera. Oktawian po zwy-
cięstwie zatrzymał się na Rodos i tam przybył do niego Herod. Zapewniał go o swej lojalności
i został uznany królem Izraela. Dzięki jego życzliwości poszerzył w ciągu następnych lat swoje
terytorium  tak,  iż  w chwili  jego śmierci obejmowało ono:  Idumeę,  Judeę,  Samarię,  wybrzeże,
Galileę, Pereę, obszary na północ i wschód od Jeziora Galilejskiego: Gaulanitydę, Intureę, Ba-
taneę, Trachon i Auranitis.

W królestwie Heroda mieszkali nie tylko Izraelici, ale także poganie. Nie zamierzał on konty-
nuować polityki Hasmonejczyków i siłą nawracać ich na judaizm, ale pragnął być Żydem dla
Ż

ydów, a Grekiem dla Greków. Otaczał się wykształconymi hellenistami i rozbudowywał mia-

sta  greckie,  w  których  powstawały  łaźnie,  teatry,  gimnazja  i  świątynie.  Budowle  świadczą
o tym, że Herod kochał sztukę grecką i otaczał szacunkiem cesarza. Wzniósł na cześć Augusta
wiele świątyń w tych miastach, które zostały zhellenizowane. W miejscu zniszczonego miasta
Samaria wzniósł nowe, które na cześć Augusta nazwał Sebaste (od greckiego słowa będącego
odpowiednikiem  łacińskiego  Augustus  –  dostojny).  Przebudował  słynną  Wieżę  Stratona
i wzniósł tam port, który nazywa Cezareą. Na obszarze całego kraju powstał szereg twierdz. W
Jerozolimie, na północ od świątyni, Herod zbudował fortecę Antonia a w północno-zachodniej
części miasta pałac. Najpiękniejszą twierdzę wzniósł jednak na brzegu Morza Martwego – Ma-
sadę. W Jerycho zbudował pałac i tam przebywał w okresie zimy. Pozostałości tych budowli są
widoczne  jeszcze  dzisiaj  na  obszarze  całego  kraju.  Miały  ułatwić  panowanie  i  kontrolę  nad
państwem, a ponadto uwiecznić imię władcy. Nic więc dziwnego, że zdobył wdzięczność zhel-
lenizowanej części ludności swego terytorium. Pobożni Żydzi byli jednak oburzeni tym, iż król
Izraela darzy sympatią hellenistów.

Herod zawarł związek małżeński z Miriam, aby zyskać poparcie narodu i starej rodziny kró-
lewskiej. Naród widział w nim bowiem uzurpatora, ponieważ nie pochodził z rodziny królew-
skiej. Hasmonejczycy byli dla niego ciągle niebezpiecznymi. Chciał się ich więc pozbyć. Nie-
chęć do nich wzmagała się i była w końcu tak silna, że dokonał kilku wyroków na członkach
własnej rodziny. Najpierw została skazana na śmierć jego ukochana żona Miriam, oskarżona o
cudzołóstwo (29), a w roku następnym jego teściowa podejrzana o udział w spisku. Zazdrosny
i podejrzliwy władca reagował gwałtownie, gdy wydawało mu się, że ktoś podważa jego auto-
rytet. W r. 7 zamordował w Sebaste dwóch synów, Aleksandra i Arystobula. Umiłowanym jego
synem był pierworodny Antypater, ale i jego oskarżył o zdradę i zamordował. Herod był więc
człowiekiem krwawym. Z tym obrazem zgadza się opowiadanie Ewangelii św. Mateusza o be-
tlejemskim mordzie dzieci (Mt 2,16). Król ciągle odczuwał zagrożenie i dlatego nie wahał się
usunąć każdego, kto w jakikolwiek sposób mógłby zagrozić jego władzy.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Spotykał się wszędzie z nieufnością lub wręcz wrogością Żydów, i dlatego postanowił przeła-
mać ich opór i zaimponować im polityką wielkości i przepychu, a także dać im złudzenie odzy-
skanej niepodległości. Był człowiekiem trzeźwym i dobrze wiedział, że nie zdobędzie popular-
ności  w  społeczeństwie,  dostosowując  się  do  zwyczajów  grecko-rzymskich.  Zdawał  też  sobie
sprawę,  że  żaden program  polityczny  nie wywoła takiego  wrażenie  jak plan  gruntownej  prze-
budowy „domu Boga”, tym bardziej, że świątynia zbudowana po powrocie z niewoli babiloń-
skiej  nie  mogła  się  mierzyć  pod  względem  okazałości  i  przepychu  z  przybytkiem  Salomona,
a na dodatek liczyła już 500 lat. Była więc stara i uległa zniszczeniu. W celu rozproszenia nie-
ufności Żydów Herod postanowił, że robotnicy przystąpią do niszczenia starych części dopiero
po  zgromadzeniu  materiału,  a  następnie  bardzo  szybko  zostanie  wzniesiona  nowa  budowla.
W  ten  sposób  zabezpieczono  ciągłość  kultu  i  usunięto  wszelkie  obawy,  że  Idumejczyk  może
zburzyć starą świątynię, a nie zbudować nowej. Podejmując tę decyzję, Herod dołożył starań,
aby nie drażnić uczuć nawet najbardziej rygorystycznych rzeczników Prawa.

W r. 20 przed Chr. zaczął realizować swój ambitny plan. Kapłani ukończyli prace przy budowie
przybytku w ciągu 18 miesięcy. W rocznicę wstąpienia na tron Herod oddał świątynię do użyt-
ku. Przy tej okazji kazał zabić na pierwszą ofiarę trzysta wołów. W zasadniczych zrębach prace
zakończono w dziesięć lat później (9), ale w szczegółach (detale architektoniczne) prowadzono
je jeszcze bardzo długo. Trwały z przerwami do r. 63 po Chr., a więc zostały ukończone na
7 lat przed całkowitym zburzeniem.

Herod umarł w Jerycho w marcu lub kwietniu 4 r. przed Chr. Został pochowany w twierdzy
Herodium w pobliżu Betlejem.

Ks. Mirosław Łanoszka

Bohaterowie Starego Testamentu

AWID

–

KRÓL WEDŁUG SERCA

OŻEGO

„Wtedy król Dawid poszedł do świętego namiotu, usiadł w obecności PANA i tak przemówił:
«Panie mój, BOŻE, kim ja jestem i czym jest mój dom, że przywiodłeś mnie aż dotąd? Ale dla
Ciebie, Panie mój, BOŻE, nie było tego dosyć! Zechciałeś jeszcze udzielić obietnic domowi
Twojego sługi na daleką przyszłość. I zechciałeś do mnie mówić, choć jestem tylko człowiekiem,
Panie mój, BOŻE!»” (2Sm 7,18-19).

O ile postać Heroda Wielkiego z różnych względów wywoływała niechęć i nieufność społe-
czeństwa żydowskiego, to osoba i dzieje Dawida, najpotężniejszego króla biblijnego Izraela
(ok. 1010-970 przed Chr.)

, zostały przedstawione w Piśmie św., jako historia władcy powoła-

nego przez Boga, aby być pomazańcem według Jego serca. Nasze spotkanie z królem Dawidem
rozpoczęliśmy od wysłuchania fragmentu jego modlitwy będącej świadectwem niezwykłej po-
kory tego monarchy, który nie wstydzi się wypowiadać słów podziwu i uwielbienia Boga za

J.P. Heil, DAWID, w: P.J. Achtemeier (red.), W. Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Encyklopedia biblijna, Warszawa

1999, s. 194.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

wszelkie otrzymane od Niego dobra. Historia Dawida została przekazana zasadniczo na kartach
Pierwszej i Drugiej Księgi Samuela (1Sm 16-24; 2Sm), natomiast o końcowych latach panowa-
nia tego króla czytamy w początkowych fragmentach Pierwszej Księgi Królewskiej (1Krl 1,1-
2,11). Z dziejami Dawida możemy się również zapoznać sięgając do Pierwszej Księgi Kronik
(1Krn 11-29), stanowiącej fragment dzieła kronikarskiego (1-2Krn; Ezd; Ne).

Chociaż znaczenie hebrajskiego imienia Dawid (Dawîd) jest trudne do jednoznacznego okre-
ś

lenia, to jednak najbardziej prawdopodobne rozwiązanie wyjaśnia jego pochodzenie poprzez

odwołanie się do więzów pokrewieństwa („brat ojca”) lub postawy nacechowanej uczuciem
miłości („umiłowany [Boga]”)

. Historia Dawida rozpoczyna się w momencie, kiedy pierwszy

król Izraela, Saul, ulegając pokusie posiadania absolutnej władzy, okazał nieposłuszeństwo Bo-
gu: zamiast trwać w postawie ufności i wiary jako pełnomocnik Boga, realizował własne plany
wykorzystując sferę religii dla wzmocnienia swojej pozycji. Sposób, w jaki Saul sprawował
urząd królewski stopniowo oddalał go od Boga, a nawet prowadził do stawiania siebie na Jego
miejscu. Taki styl rządzenia spotkał się z Bożym odrzuceniem, a na miejsce pierwszego króla
Izraela Bóg wybrał najmłodszego spośród synów Jessego, Dawida, pochodzącego z Betlejem
(1Sm 16,11). Zgodnie z genealogią przekazaną w Księdze Rut korzenie rodowe Dawida sięgają
osoby Peresa, (Rt 4,18-22), syna Judy i Tamar (Rdz 38,29), dlatego też przedstawiony w Pierw-
szej Księdze Kronik wykaz protoplastów plemion zamieszkujących Królestwo południowe (Ju-
da), wskazuje na Dawidową przynależność do pokolenia Judy (1Krn 2,3-17).

Bóg  poprzez  posługę  proroka Samuela namaścił  Dawida na przyszłego króla Izraela  w  Betle-
jem,  a  on  od  tej  chwili,  pełen  Ducha  Świętego,  stał  się  Bożym  pomazańcem  (1Sm  16,1-13).
Syn Jessego swoje wejście na najwyższe szczyty władzy rozpoczął na dworze pierwszego króla
Izraela. Tradycja biblijna podaje, że Dawid znalazł się tam z powodu umiejętności gry na cy-
trze, dzięki której łagodził melancholiczne nastroje Saula (1Sm 16,14-23). Możliwe jednak, że
bliższe  zainteresowanie  Saula  tym  nieznanym  pasterzem  z  Betlejem  w  Judei,  było  rezultatem
zwycięskiego pojedynku tego chłopca z Goliatem, jaki miał miejsce podczas konfliktu filistyń-
sko-izraelskiego w Dolinie Terebintu (1Sm 17). Ta niezwykła konfrontacja Dawida z Goliatem
ukazała, na czym polega bycie prawdziwym królem. Podczas, gdy Saul pełen lęku nie potrafił
walczyć za swój naród, ujawniając swoją niezdolność do bycia jego władcą, Dawid, uzbrojony
w  procę  i  kilka  kamieni,  odniósł  zwycięstwo  mocą  wiary  w  Boga,  stając  się  w  ten  sposób
prawdziwym przywódcą narodu wybranego

. Zwycięstwo nad potężnym Filistynem uczyniło z

Dawida bohatera narodowego, który cieszył się nie tylko sławą pośród Izraelitów, ale pozyskał
również  przyjaźń  dzieci  Saula:  syna  Jonatana  oraz  córki  Mikal,  którą  poślubił  (1Sm  18).  Ta
niezwykła popularność Dawida sprawiła, że Saul zaczął w nim widzieć rywala i wroga, którego
należy  się pozbyć,  aby  utrzymać  własną pozycję  jako  króla  i zabezpieczyć  sukcesję  tronu dla
Jonatana. Uciekający przed prześladowaniami Saula Dawid szukał schronienia w różnych miej-
scach, pośród których znalazło się także, leżące na terytorium wrogów Izraela, filistyńskie mia-
sto  Gat,  gdzie  zawarł  sojusz  z  rezydującym  tam  władcą,  Akiszem  (1Sm  21,11-15;  27,1-12).
Chociaż Dawid sprzymierzył się z Filistynami, to jednak nie wziął udziału w zbrojnej konfron-
tacji,  jaka  miała  miejsce  między  nimi  a  Izraelitami  na  wzgórzu  Gilboa,  w  której  polegli  Saul
i Jonatan (1Sm 31; 2Sm 1). Ta zakończona klęską bitwa spowodowała ostateczny upadek kró-

J. Auneau, DAVID, w: J. Bajard, M. Defossez, J. Longton, R.F. Poswick, G. Rainotte (red.), Le Dictionnaire Encycl-

opédique de la Bible, [Turnhout] Brepols 1987, s. 332; Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Te-
stamentu, L. Koehler, W. Baumgartner, J.J. Stamm (red.), P. Dec (red. nauk. wyd. pol.), tom 1, Warszawa 2008, s. 205.

B. Costacurta, Król Dawid, tłum. D. Piekarz, Kraków 2007, s. 33.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

lestwa Saula. Po śmierci pierwszego władcy Izraela Dawid został wybrany przez starszyznę
pokolenia Judy na króla, obierając na stolicę Hebron, leżący w południowej części górzystego
obszaru ziemi judzkiej, w którym przez siedem lat sprawował rządy (2Sm 2,1-7).

W tym czasie Abner, ocalały dowódca wojsk Saula, starał się utrzymać kontrolę nad pozostało-
ś

cią królestwa tego pierwszego monarchy Izraela, wspierając panowanie nad nimi Iszbaala,

jednego z Saulowych synów. Zatem przeszkodą dla Dawida w stworzeniu jednolitego i silnego
państwa stała się dzieląca naród izraelski dwuwładza. Sytuacja ta doprowadziła do konfrontacji
wojsk  Dawida  z  żołnierzami  Iszbaala.  Z  potyczki  tej  zwycięsko  wyszli  ludzie  Dawida,  nato-
miast Iszbaal w wyniku poniesionej klęski schronił się w swojej bezpiecznej siedzibie (Macha-
naim), skąd od początku próbował rządzić tym, co jeszcze pozostało po jego ojcu (2Sm 2,12-
32). Na wskutek konfliktu, jaki miał miejsce między Iszbaalem i Abnerem, ten dotychczasowy
dowódca  armii  Saula  postanowił  przejść  na  stronę  Dawida  (2Sm  3,6-11).  Abner  doskonale
zdawał sobie sprawę z tego, że jest kwestią czasu, kiedy Dawid jako pomazaniec Boga zostanie
ustanowiony królem nad całym Izraelem, dlatego też zaoferował mu pomoc w pozyskaniu pół-
nocnych  plemion  narodu  wybranego,  jednocześnie  licząc  na  stanowisko  głównodowodzącego
wojskami  przyszłego  monarchy  (2Sm  3,12-21).  Jednak  Joab,  generał  wojska  Dawida,  czując
zagrożenie ze strony Abnera postanowił skutecznie wyeliminować swojego rywala (2Sm 3,22-
30).  Tradycja  biblijna  podaje,  że  po  śmierci  Abnera,  również  Iszbaal,  który  był  pozbawiony
właściwej ochrony, został zamordowany przez innych dwóch dowódców wojskowych (Baana,
Rekab,  2Sm  4).  W  tej  sytuacji  również  starszyzna  plemion  północnych,  które  pozostały  bez
władzy, przybyła do Hebronu, aby zaoferować Dawidowi koronę. W ten sposób Dawid został
królem nad całym Izraelem i Judą, sprawując rządy przez trzydzieści trzy lata (2Sm 5,1-5).

Dla sprawnego administrowania całością terytorium Izraela Dawid przeniósł swoją dotychcza-
sową siedzibę z Hebronu do centralnie położonej Jerozolimy. Zdobycie tego miasta należącego
do Jebusytów było jednym z najważniejszych wydarzeń w życiu tego starotestamentowego bo-
hatera.  Dawid  zdobył  Jerozolimę  przy  pomocy  fortelu:  wraz  ze  swoimi  żołnierzami dostał się
do wnętrza miasta kanałem doprowadzającym wodę (2Sm 5,6-12). Obronne położenie Jerozo-
limy, jak i jej neutralna pozycja między Judejczykami a Izraelitami uczyniła z niej idealną sto-
licą dla  celów  Dawida.  Za  czasów  Dawidowych  rządów Jerozolima  stała się  centrum  admini-
stracyjnym,  wojskowym,  a  także  kultowym,  odkąd  król  sprowadził  tam  namiot  z  Arką  Przy-
mierza (2Sm 6). W części Jerozolimy, zwanej Miastem Dawidowym, monarcha wzniósł pałac
królewski,  w  którego  powstawaniu  pomagał  władca  Tyru,  Hiram  (2Sm  5,11-12).  Król  Dawid
planował również wybudowanie świątyni, jednak zrezygnował z tego przedsięwzięcia po tym,
jak jego nadworny prorok Natan i jednocześnie zaufany doradca ogłosił mu mesjańską obietni-
cę:  Bóg  przez  osobę Natana  oznajmił  Dawidowi,  że  nie  on  wzniesie  Boży  dom,  ale  sam  Bóg
zbuduje  mu  dom,  rozumiany  jako  potomstwo,  z  którego  będzie  wywodził  się  Mesjasz  (syn
i odrośl Dawida; Iz 9,6-7; 11,1). Ta niezwykła Boża obietnica nadała zasadnicze znaczenie hi-
storii dynastii Dawidowej, z którą Bóg zawarł przymierze, wypełnione w osobie Syna Bożego,
Jezusa Chrystusa (2Sm 7,1-17).

Liczne militarne zwycięstwa Dawida nie tylko przyniosły mu sławę wielkiego wodza, ale przy-
czyniły się do zbudowania potężnego mocarstwa izraelskiego, które w tamtym okresie posiada-
ło wielkie znaczenie w całym regionie Bliskiego Wschodu. Jednak ten idealny władca i wybra-
niec Boga podczas jednej z takich wypraw wojennych, prowadzonej przeciwko Ammonitom,
w której sam nie wziął udziału, popełnił podwójny grzech: dopuścił się cudzołóstwa wobec
Batszeby, żony swojego oficera (Uriasza Chetyty), a chcąc ukryć owoc zdrady, jakim była cią-

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

a tej kobiety, ostatecznie zadecydował o pozbawieniu życia jej męża (2Sm 11). Po śmierci

swojego żołnierza Dawid poślubił wdowę po nim. Tekst biblijny przekazuje nam, że potężne-
mu  królowi  nie  udało się ukryć  tego niegodziwego  postępowania.  Autor natchniony  przedsta-
wia,  jak to  sam  Bóg posłał  proroka  Natana,  aby  uświadomił  Dawidowi powagę  popełnionego
przez niego grzechu. W odpowiedzi na Bożą interwencję ten wielki władca w duchu głębokiej
wiary  publicznie  uznał  swój  grzech,  podejmując  pokutę  (2Sm  12,1-23).  Bóg,  który  nigdy  nie
potępia  człowieka,  lecz  piętnuje  popełnione  zło,  przebaczył  żałującemu  królowi,  a  znakiem
szczególnej  Bożej  łaski  i  opieki  były  narodziny  Salomona,  drugiego  syna  Dawida  i  Batszeby
(2Sm  12,  24-25),  gdyż  ich  pierwsze  dziecko,  niedługo  po  urodzeniu  zachorowało  i  zmarło
(2Sm  12,18).  Okazało  się  jednak,  że  konsekwencje  grzechu  Dawida,  zgodnie  z  zapowiedzią
proroka Natana (2Sm 12,11-12), miały swoją dalszą tragiczną kontynuację: na królewski dom
spadła  cała  serią  nieszczęść.  Otóż  Amnon,  pierworodny  syn  Dawida  (urodzony  w  Hebronie
z  matki  Achinoam),  zgwałcił  swoją  przyrodnią  siostrę  Tamar,  której  rodzony  brat  Absalom
(Tamar i Absalom to dzieci Dawida i Maaki) w akcie zemsty dokonał bratobójczego przelewu
krwi, po czym zbiegł (2Sm 13). Na wskutek podstępu Joaba, Dawid pozwolił na powrót z wy-
gnania  Absaloma  (2Sm  14),  który  mimo  wyrażanych  gestów  pojednania  przystąpił  do  walki
o tron Izraela, występując tym samym przeciwko swemu ojcu. W Hebronie, gdzie Dawid przed
laty  rozpoczynał  swoje  panowanie,  Absalom  ogłosił  się  królem,  po  czym  zajął  Jerozolimę,  w
której  przez  krótki  czas  sprawował  władzę.  W  tej  sytuacji  Dawid,  po  uprzednim  zarządzeniu
ewakuacji miasta, schronił się w Machanaim, w Transjordanii. Kiedy doszło do militarnej kon-
frontacji,  dowodzone  przez  niedoświadczonego  stratega,  jakim  był  Absalom,  wojska  Izraela
poniosły ogromną klęskę w starciu z armią prowadzoną przez trzech wybitnych wodzów Dawi-
da (Joab, Abiszaj, Itaj; 2Sm 18,2). Pomimo wyraźnego rozkazu Dawida, którego ojcowska mi-
łość pragnęła za wszelką cenę ocalenia zbuntowanego syna, Joab, jeden z dowodzących w tej
bitwie, dokonał bezwzględnej egzekucji na, zaplątanym z powodu długich włosów w gałęziach
terebintu,  umiłowanym  synu  króla  (2Sm  18,1-18).  Śmierć  Absaloma  odsłoniła  emocjonalną
stronę charakteru Dawida: jego płacz po stracie syna przypominał wylane łzy z powodu popeł-
nionego niegdyś własnego grzechu (2Sm 12,13-16). Król został jednak przywołany do porząd-
ku przez Joaba, który  skłonił  go  do  powrotu  do  Jerozolimy,  gdyż  tego  wymagała  racja  stanu,
a lud oczekiwał, że monarcha zapewni mu bezpieczeństwo (2Sm 18). Po stłumieniu buntu wy-
wołanego  przez  Absaloma,  Beniaminita  o  imieniu  Szeba  zainicjował  kolejną  wewnątrzpań-
stwową  rewoltę,  i  chociaż  szybko  zakończyło  się  to  powstanie,  to  jednak  stało  się  ono  zapo-
wiedzią przyszłego rozpadu zjednoczonej pod rządami Dawida monarchii (2Sm 20)

Pod  koniec  panowania  podeszłego  w  latach  króla  rozpoczęła  się  dyplomatyczna  walka  o  na-
stępstwo tronu:  o  prawo  do sukcesji po  swoim  ojcu,  jako pierwszy  ubiegał  się  Adoniasz, naj-
starszy z żyjących synów Dawida po śmierci Amnona i Absaloma (1Krl 1,1-14). Adoniasz zy-
skując poparcie wielu wpływowych ludzi z dworskich kręgów sam ogłosił się nowym królem.
Jednak inny był zamysł Boga co do przyszłego monarchy Izraela, dlatego też z woli Bożej zo-
stały podjęte przez proroka Natana działania,  mające na celu doprowadzić do objęcia władzy
przez Salomona. W tym celu Natan zorganizował spotkanie Batszeby, matki Salomona, z Da-
widem, która poinformowała króla o niebezpieczeństwie, jakie będzie groziło jej samej i syno-
wi,  po  objęciu  rzeczywistych  rządów  przez  roszącego  sobie  oprawo  do  korony  Adoniasza,
a  także  przypomniała  mu  o  powierzonej  Salomonowi  jako  swojemu  następcy  misji  budowy
ś

wiątyni w Jerozolimie (1Krn 22,6-13). W tej sytuacji Dawid, któremu spisek Adoniasza przy-

J. Auneau, DAVID, s. 332-333.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

pomniał buntowniczą postawę Absaloma, polecił na swojego następcę namaścić Salomona
(1Krl 1,32-40). Z informacji, jaka została zamieszczona w Pierwszej Księdze Królewskiej wy-
nika, że Dawid po swojej śmierci został pochowany w miejscu spoczynku swoich przodków,
jakim było Miasto Dawida, bo taka nazwa została nadana tej najstarszej, warownej części Jero-
zolimy po jej zdobyciu przez niego (1Krl 2,10).

O niezwykłym szacunku do osoby Dawida, jakim był otaczany na przestrzeni wieków, świad-
czy  łączenie  jego  imienia  ze  zbiorem  liturgicznych  modlitw-pieśni  Izraela,  który  tradycja  na-
zwała  „Psałterzem  Dawida”.  Zinterpretowane  w  sensie  mesjańskim  proroctwo  Natana  (2Sm
7,8-16)  zapoczątkowało  w  pismach  Starego  Testamentu  ideę  królestwa  Dawidowego,  które
wypełniło  się  w  osobie  idealnego  Króla-Mesjasza,  Jezusa  Chrystusa,  nazywanego  w  Nowym
Testamencie „synem Dawida”, ale także i jego Panem (Mk 12,35-37).

Ks. Piotr Łabuda

Bohaterowie pierwszej wspólnoty Kościoła

EROD

GRYPPA

–

OKRUTNY WNUK

ERODA

IELKIEGO

„Piotr opowiedział, jak to Pan wyprowadził go z więzienia. A gdy nastał dzień, powstało nie-
małe zamieszanie wśród żołnierzy z powodu tego, co się stało z Piotrem. Herod poszukiwał go,
a  gdy  go  nie  znalazł,  przesłuchał  strażników  i  kazał  ich  ukarać  śmiercią.  Sam  zaś  udał  się  z
Judei do Cezarei i tam się zatrzymał. Gniewał się bardzo na mieszkańców Tyru i Sydonu. Lecz
oni  razem  przybyli  do  niego,  pozyskali  Blasta,  podkomorzego  królewskiego,  i  prosili  o  pokój,
ponieważ sprowadzali żywność z kraju króla. W oznaczonym dniu Herod ubrany w szaty kró-
lewskie zasiadł na tronie i miał do nich mowę. A lud wołał: «To głos boga, a nie człowieka!»
Natychmiast poraził go anioł Pański za to, że nie oddał czci Bogu. I wyzionął ducha, stoczony
przez robactwo.” (Dz 12,17-23).

Niezwykle dramatycznie przedstawia Łukasz koniec życia Heroda Agryppy I. Był on kolejnym
siostrzeńcem Heroda Antypasa i wnukiem Heroda Wielkiego

U  początku  naszych  rozważań,  warto  przyglądnąć  się  całej  dynastii  Herodów  (wywodzących
się z domu idumejskiego). Pierwszym z Herodów wspomnianych w Nowym Testamencie jest
Herod  Wielki.  Sprawował  władzę  w  latach  41-4  r.  przed  Chr.,  a  więc  w  czasie  narodzenia
Chrystusa.  O  nim  właśnie  wspomina  Ewangelia  Mateusza  w  2  rozdziale,  on  przyjął  Trzech
Mędrców  ze  Wschodu  i  zarządził  rzeź  niemowląt.  Nowy  Testament  wymienia  też  innych
członków jego rodziny.

1. Herod Filip Pierwszy. Był pierwszym mężem Herodiady, która spowodowała śmierć Jana
Chrzciciela (Mt 14,3; Mk 6,17; Łk 3,19). Nie piastował żadnego urzędu. Był ojcem Salome.

2. Herod Antypas. Był tetrarchą i władcą Galilei i Perei (4 przed – 39 po Chr.), był drugim mę-
ż

em Herodiady. Właśnie do niego Piłat odesłał Jezusa na przesłuchanie (Łk 23,7-12).

Zob. J. Klinkowski, Herod Wielki i jego epoka, Wrocław2007, s. 113-114.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

3. Archelaos, był etnarchą i władcą Judei, Samarii, Idumei (4 przed – 6 po Chr.). Był niezwykle
surowym władcą, za co został pozbawiony urzędu i wygnany przez cesarza do Vieny (Mt 2,22).

4. Herod Filip Drugi, był tetrarchą i władcą Iturei i Trachonii (4 przed – 34 po Chr.). Był zało-
ż

ycielem Cezarei Fillipowej, nazwanej tak od jego imienia.

5. Arystobul, drugi syn Heroda Wielkiego. Jego matką była Mariamne, księżniczka
wywodząca się z bohaterskiego rodu Machabeuszy. Został zamordowany przez własnego ojca
(7 r. przed Chr.).

6. Herod Agryppa I – występujący w Dz 12,1-23, był synem Arystobula.

Uzupełniając tę listę możena wymienić dzieci Heroda Agryppy Pierwszego:

a) Agryppa II, który przesłuchiwał Pawła i przed którym Paweł wygłosił swoje słynne prze-
mówienie (Dz 25 i 26);

b) Berenike, która pojawia się w czasie przesłuchania Pawła;

c) Druzylla, żona Feliksa, który sądził Pawła (Dz 24,24).

Z historii rodu Herodów wynika, że Herod Agryppa I, o którym mowa w Dz 12,1-23, wywodzi
się z linii prostej z rodu Machabeuszy poprzez swoją matkę Mariamme I

Agryppa I był wykształcony w Rzymie. W wiecznym mieście zasłyną z awanturniczego życia.
Wraz z Druzusem, synem cesarza Tyberiusza, znany był w Wiecznym Mieście z rozrzutności,
która z czasem doprowadziła go do konieczności zaciągania wielkich długów. Po śmierci Dru-
zusa, Agryppa uciekł z Rzymu i schronił się w idumejskiej fortecy. Potem otrzymał dom w Ty-
beriadzie  i  został  nadzorcą  targowisk.  Ponownie  wraca  do  Italii  około  36  roku,  spłaca  długi
pieniędzmi pożyczonymi od matki przyszłego cesarza Kaliguli. Wtedy też zaczął głosić lekko-
myślnie,  iż  Kaligula powinien  zastąpić na  tronie  cesarskim  Tyberiusza.  Rozzłoszczony  cesarz
wtrąca Agryppę do więzienia.

Wkrótce jednak – wiosną 37 roku – Tyberiusz umiera. Kaligula zaś został cesarzem. Agryppa
zostaje  uwolniony  i  otrzymuje  od  cesarza  tetrarchię  Heroda  Filipa  oraz  tytuł  króla.  Chcąc  za-
dośćuczynić za trud więzienia, Kaligula zamienia żelazne łańcuchy Agryppy na złote o tej sa-
mej  wadze.  Jesienią  38  roku  Agryppa  wraca  do  kraju  i  obejmuje  swoje  królestwo.  Dwa  lata
później  otrzymuje  dawne  ziemie  Heroda  Antypasa  (Galileę  i  Pereę).  Po  śmierci  Kaliguli  no-
wym  cesarzem  –  również  dzięki  wsparciu  Agryppy  w  41  roku  zostaje  Klaudiusz.  Wdzięczny
nowy cesarz dodaje Agryppie Judeę i Samarię. W ten sposób Agryppa I od 41-44 roku panował
nad obszarem podobnym do królestwa Heroda Wielkiego

Podobnie jak Herod Wielki starał się służyć zarówno judaizmowi jak i hellenizmowi. Stąd też
wielokrotnie  występował  jako  pobożny  Żyd.  Kultywował  tradycje  judaizmu  i  gorliwie  prze-
strzegał  przepisów  Zakonu.  Podczas  pierwszej  wizyty  w  Jerozolimie  złożył  w  świątyni  złoty
łańcuch  otrzymany  od  Kaliguli.  Złożył  także  ofiary  dziękczynne  i  wspomagał  finansowo  po-
bożnych Żydów zwanych nazirejczykami. Według Miszny, najstarszego kodeksu rabinicznego,
osobiście wziął udział w obrzędzie ofiarowania pierwszych plonów w świątyni i na zakończe-
nie  roku  szabatowego  w  42  roku.  Był  z  tego  powodu  popularny  wśród  Żydów,  szczególnie
wśród  faryzeuszów.  W  przekazie  Józefa  Flawiusza  Herod  Agryppa  I  ukazany  jest  jako  miły,

Herod Wielki miał także drugą żonę Mariamme II.

Zob. G. Vermes, Kto był kim, s. 38

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

dobroduszny i hojny władca Żydów i nie-Żydów. Stąd też Józef Flawiusz nazywa go Agryppą
Wielkim

. Żydzi zaś mieli nazywać go swoim bratem (mSot 7,8).

Niewątpliwie  powodem  prześladowania  wspólnoty  chrześcijan  i  jego  przywódców  była  chęć
zdobycia sobie poparcia ortodoksyjnych Żydów. Stąd też Herod Agryppa I nakazuje ściąć mie-
czem brata Jana – Jakuba Starszego (ok. 42/43 roku). Widać, że Jakub był ofiarą ambicji i poli-
tycznych machinacji Agryppy. To samo odnosi się do uwięzienia Piotra. Jego postępowanie z
Piotrem  wyraźnie  wskazuje  na  chęć  zjednania  sobie  Żydów.  Święto  Paschy  przypadało  na
14 dzień miesiąca Nisan. W tym dniu oraz przez cały następny tydzień Żydzi spożywali jedynie
przaśny chleb, a okres ten był nazwany Dniami Przaśników. W czasie tych dni Zakon zabraniał
wszelkich procesów i egzekucji. Dlatego Herod zamierzał odłożyć egzekucję Piotra.

Dzieje  Apostolskie  relacjonują  niezwykłe  uwolnienie  Apostoła.  Aby  wykluczyć  możliwość
ucieczki  Piotra,  zostały  podjęte  największe  środki  ostrożności.  Był  pilnowany  przez  cztery
czwórki  żołnierzy.  Dzień  i  noc  podzielono  na  cztery  warty,  po  trzy  godziny  każda.  Zwykle
prawa ręka więźnia była przykuta do lewej ręki strażnika, ale Piotr był skuty z dwoma strażni-
kami,  a  dwóch  pozostałych  pilnowało  drzwi.  Po  niezwykłej  interwencji  anioła  Piotr  został
uwolniony.  Rozzłoszczony  zaś  król  nakazał  stracić  strażników,  ponieważ  prawo  mówiło,  że
gdy  więzień  ucieknie,  jego strażnik  automatycznie  podlega tej samej  karze,  jaką  miał ponieść
więzień.

Po uwolnieniu przez anioła Piotr skierował się prosto do domu Marii, matki Jana Marka. Przy-
puszczalnie tam gromadzili się chrześcijanie. Istnieją przypuszczenia, że właśnie w tym domu
miała miejsce Ostatnia Wieczerza i że pozostał on miejscem, gdzie nadal spotykali się ucznio-
wie na wspólną modlitwę.

W tym fragmencie napotykamy pierwszą wzmiankę o tym, że Piotr faktycznie przewodził
wspólnocie Kościoła jerozolimskiego. Poleca zebranym, aby udali się do Jakuba brata Pańskie-
go

, i przekazali mu to wszystko co się wydarzyło.

Po wydaniu wyroku śmierci na żołnierzy, Herod udał się do Cezarei, gdzie zagniewany przyjął
mieszkańców Tyru i Sydonu. Pełni obaw ludy te przystąpiły do spotkania z monarchą. Zatarg
bowiem  z  Herodem  mógł  mieć  bardzo  poważne  konsekwencje  dla  Tyryjczyków  i  Sydończy-
ków.  Herod  mógł  im  zaszkodzić  w  dwojaki  sposób.  Mógł  wycofać  handel  palestyński  z  ich
portów  i  wtedy  ponieśliby  duże  straty.  Ponadto  Tyron  i  Sydon  były  uzależnione  od  dostaw
ż

ywności z Palestyny i gdyby te dostawy zostały wstrzymane, sytuacja żywnościowa byłaby

bardzo poważna. Aby temu zapobiec, zjednali sobie oni królewskiego podkomorzego. W ozna-
czonym dniu miała się odbyć uroczysta, publiczna narada. Herod był popularny wśród ludzi,
stąd też na spotkanie to zapewne przybyło dużo ludzi. Historyk żydowski, Józef Flawiusz opi-

Zob. J. Flawiusz, Dawne dzieje Izralea, Warszawa 2001, XVIII,110nn.; XIX,236nn.; XX,104.

Jest wiele niewyjaśnionych okoliczności związanych z tą postacią. Na wschodzie byłoby naturalne, żeby młodszy brat

Jakuba Starszego podjął dzieło zapoczątkowane przez zmarłego brata (Jakuba Starszego). Problemem jednak jest fakt, iż
według Ewangelii bracia Jezusa nie uwierzyli w Niego, ani w Jego posłannictwo (J 7,5). Co więcej, nawet uważali go za
człowieka szalonego (Mk 3,21). Czy można tu widzieć Jakuba brata Pańskiego? Być może. Wydaje się, iż Jakub począt-
kowo nie był wyznawcą Chrystusa za jego życia. Ale dowiadujemy się, że Zmartwychwstały Chrystus ukazał się Jaku-
bowi (1 Kor 15,7). Istnieje apokryficzna ewangelia znana jako „Ewangelia Hebrajczyków”, która mówi, że Jakub po
ś

mierci Chrystusa złożył przysięgę, że nie będzie ani jadł, ani pił, dopóki Go nie ujrzy, i że Chrystus faktycznie mu się

ukazał. Być może śmierć Chrystusa dokonała tego, czego nie mogło dokonać Jego życie. Kiedy Jakub zobaczył Jezusa,
zrozumiał, kim On naprawdę jest, i całe życie poświęcił Jego służbie. Zmiana, jaka dokonała się w Jakubie, może być
jeszcze jednym wspaniałym przykładem, że moc krzyża zmienia życie człowieka; zob. W. Barclay, Dzieje Apostolskie,
s. 69-70; J. Kozyra, List świętego Jakuba, Częstochowa 2010, s. 23-28.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

suje, jak w drugim dniu owej uroczystości Herod zasiadł na tronie ubrany w srebrzystą szatę.
Ś

wieciło słońce, odbijało się od srebra królewskiej szaty. Ludzie widząc te iskrzące blaski, wo-

łali, że to nie król, a sam Bóg do nich przemawia. Władca nie skarcił ich – wręcz przeciwnie,
z  lubością  prawdopodobniej  przyjmował  ten  hołd.  W  tym  momencie  powaliła  go  jakaś  nagła
i  straszna  choroba,  której  nie  przeżył.  Pycha  człowieka  została  złamana  przez  gniew  Boży.
W przekazie Józefa Flawiusza odejście króla opłakiwał cały naród żydowski.

W ten sposób kończą się dzieje króla, który stawiając się na równi z Bogiem, traci wszystko.

Pytanie: Wymień dzieci króla Heroda Agryppy I.