IP 4/2009
12
Za rów no mob bing, jak i dys kry mi na cja są
po ję cia mi, któ re za ko rze ni ły się w pol skim
pra wie, w tym w pra wie pra cy. Nie są one za -
tem nie zna ne pol skim praw ni kom. Mi mo to,
do dnia dzi siej sze go, w przy pad ku za ist nie -
nia tych zja wisk – w śro do wi sku pra cy po ja -
wia ją się wąt pli wo ści do ty czą ce za kre su
rosz czeń do cho dzo nych przez po szko do wa -
nych pra cow ni ków przed są dem.
Przez mob bing, w ro zu mie niu ko dek su pra -
cy, na le ży ro zu mieć dzia ła nia lub za cho wa nia
do ty czą ce pra cow ni ka lub skie ro wa ne prze ciw -
ko pra cow ni ko wi, po le ga ją ce na upo rczy -
wym i dłu go trwa łym nę ka niu lub za stra sza niu
pra cow ni ka, wy wo łu ją ce u nie go za ni żo ną oce -
nę przy dat no ści za wo do wej, po wo du ją ce lub
ma ją ce na ce lu po ni że nie lub ośmie sze nie pra -
cow ni ka, izo lo wa nie go lub wy eli mi no wa nie
z ze spo łu współ pra cow ni ków.
Dys kry mi no wa nie jest na to miast de fi -
nio wa ne ja ko nie rów ne trak to wa nie w za trud -
nie niu, za rów no bez po śred nie, jak i po śred -
nie, w szcze gól no ści ze wzglę du na wiek,
płeć, nie peł no spraw ność, ra sę, re li gię, na ro -
do wość, prze ko na nia po li tycz ne, przy na le -
żność związ ko wą, po cho dze nie et nicz ne,
wy zna nie, orien ta cję sek su al ną.
Mob bing nie jest prze ja wem dys kry mi na -
cji, nie są to rów nież po ję cia to żsa me, któ -
rych mo żna uży wać za mien nie. In ne są ta -
kże prze słan ki, po za ist nie niu któ rych pra -
cow nik, wo bec któ re go pra co daw ca na ru szył
za sa dę nie dy skry mi na cji czy też nie prze ciw -
dzia łał za cho wa niom wy peł nia ją cym zna -
mio na mob bin gu, ma pra wo do do cho dze nia
rosz czeń przed są dem.
Rosz cze nia z ty tu łu mob bin gu
Do rosz czeń przy słu gu ją cych pra cow ni ko -
wi z ty tu łu mob bin gu na le żą:
– za dość uczy nie nie za do zna ną krzyw dę,
– od szko do wa nie.
Zgod nie z art. 94 (3) ko dek su pra cy pra -
cow nik, któ ry w wy ni ku mob bin gu do znał roz -
stro ju zdro wia mo że na dro dze są do wej do -
cho dzić od pra co daw cy od po wied niej su my
ty tu łem za dość uczy nie nia za do zna ną krzyw -
dę. Wy so kość świad czeń na rzecz pra cow ni -
ka nie jest ogra ni czo na żad nym li mi tem. W li -
te ra tu rze po ja wia ją się wąt pli wo ści do ty czą -
ce za kre su za dość uczy nie nia prze wi dzia ne -
go w kp. Na su wa się py ta nie, czy cho dzi je -
dy nie o uszczer bek na zdro wiu, czy o ca ło -
kształt do zna nej krzyw dy, jak prze wi du je to
ko deks cy wil ny. Ro dzi się też wąt pli wość do -
ty czą ca za sad no ści umiesz cza nia w kp re gu -
la cji w tym za kre sie sko ro iden tycz ne rosz -
cze nie o za dość uczy nie nie pie nię żne z po wo -
du roz stro ju zdro wia (w tym wy wo ła ne go
mob bin giem) mo że być do cho dzo ne na za -
sa dach ogól nych, na pod sta wie art. 445 kc
lub 448 kc. Zgod nie prze pi sa mi ko dek su cy -
wil ne go, za roz strój zdro wia mo żna do ma gać
się nie tyl ko za dość uczy nie nia, ale ta kże ren -
ty, je że li po szko do wa ny utra cił cał ko wi cie lub
czę ścio wo zdol ność do pra cy za rob ko wej al -
bo je że li zwięk szy ły się je go po trze by lub
zmniej szy ły wi do ki po wo dze nia na przy -
szłość. Zgod nie z re gu la cją pra wa cy wil ne go
na żą da nie po szko do wa ne go zo bo wią za ny po -
wi nien rów nież wy ło żyć z gó ry su mę po trzeb -
ną na kosz ty le cze nia, a je że li po szko do wa -
ny stał się in wa li dą, ta kże su mę po trzeb ną
na kosz ty przy go to wa nia do in ne go za wo du.
Osta tecz nie, zda niem dok try ny, nie ma mo -
żli wo ści łącz nia rosz czeń z art. 445 kc
i art. 94 (3) kp przy słu gu ją cych tej sa mej oso -
bie. Pra cow nik mo że do cho dzić tyl ko jed ne -
go za dość uczy nie nia pie nię żne go za roz strój
zdro wia na pod sta wie unor mo wa nia wy ni ka -
ją ce go z art. 94 (3) kp. Wy so kość za dość uczy -
nie nia po win na uwzględ niać mię dzy in ny mi
roz miar roz stro ju zdro wia, dłu go trwa łość cho -
ro by czy wiek po szko do wa ne go.
Od mien nie kształ tu je się sy tu acja, w któ -
rej pra cow nik roz wią zał umo wę o pra cę
z po wo du mob bin gu i do cho dzi sto sow ne go
od szko do wa nia. De cy zja w tej kwe stii na le -
ży do pra cow ni ka. Na le ży tu taj pod kre ślić,
że upraw nie nie do do cho dze nia od szko do wa -
nia za wę żo ne zo sta ło pod mio to wo do pra cow -
ni ków, któ rych sto su nek pra cy po wstał
na pod sta wie umo wy o pra cę, nie zo sta li nim
ob ję ci pra cow ni cy, któ rych sto sun ki pra cy po -
wsta ły na in nej pod sta wie niż umo wa o pra -
cę, tj. na pod sta wie po wo ła nia, mia no wa nia,
wy bo ru czy spół dziel czej umo wy o pra cę. Wy -
mie nio ne ogra ni cze nie wpro wa dzo ne przez
usta wo daw cę, da ją ce pra cow ni ko wi mo żli -
wość do cho dze nia od szko do wa nia je dy nie
w sy tu acji, gdy z ty tu łu mob bin gu roz wią zu -
je umo wę o pra cę, mo że bu dzić wąt pli wo ści.
Szcze gól ne prze pi sy od no szą ce się do in nych
form na wią za nia sto sun ku pra cy, cho cia żby
ta kich jak po wo ła nie czy spół dziel cza umo -
wa o pra cę, w za kre sie przez nie ure gu lo wa -
nym, od wo łu ją się do od po wied nie go sto so -
wa nia ko dek su pra cy. Za tem pra cow ni cy za -
trud nie ni na in nej pod sta wie niż umo wa
o pra cę, po przez od po wied nie sto so wa nie
prze pi sów kp rów nież po win ni mieć mo żli -
wość do cho dze nia od szko do wa nia w sy tu acji,
gdy z po wo du mob bin gu roz wią za li by sto su -
nek pra
cy. Nie wy
ni
ka to jed
nak jed
no
-
znacz nie z prze pi sów kp.
Roz wią za nie umo wy o pra cę
Prze pis art. 94 (3) § 4 nie okre śla rów nież
gra nic cza so wych, w któ rych pra cow nik mo -
że roz wią zać umo wę w tym try bie. Usta wo -
daw ca nie wska zu je, czy mo że to na stą pić
po mie sią cu czy też na przy kład po 6 mie sią -
cach pod da wa nia dzia ła niom mob bin go wym.
Przez roz wią za nie umo wy o pra cę na le ży ro -
zu mieć roz wią za nie umo wy o pra cę przez pra -
cow ni ka za rów no za wy po wie dze niem, jak
i bez wy po wie dze nia z art. 55 § 1 (1), a ta -
kże z je go ini cja ty wy na mo cy po ro zu mie nia
stron. W przy pad ku roz wią za nia umo wy
z po wo du mob bin gu na pod sta wie art. 55
§ 1 (1) pra cow nik jest upraw nio ny do żą da -
nia od po wied nio:
– od szko do wa nia z ty tu łu roz wią za nia
umo wy z po wo du mob bin gu - na pod sta wie
art. 94 (3) § 4 na dro dze są do wej oraz
– od szko do wa nia z ty tu łu roz wią za nia
umo wy z po wo du cię żkie go na ru sze nia pod -
sta wo wych obo wiąz ków wzglę dem pra cow ni -
ka – z mo cy pra wa, na pod sta wie art. 55
§ 1 (1) kp.
Od szko do wa nia te sta no wią od ręb ne ty -
tu ły praw ne i dla te go przy słu gu ją pra cow ni -
ko wi nie za le żnie.
Na le ży rów nież pod kre ślić, że z mo cy
art. 94 (3) § 4 i 5 kp pra cow nik mo że ko rzy -
stać z upraw nie nia do roz wią za nia sto sun ku
pra cy bez wy po wie dze nia ta kże wte dy, gdy
„prze śla dow cą” jest in na niż pra co daw ca oso -
Mob bing i dys kry mi na cja
Pod sta wo we rosz cze nia pra cow ni cze
Alek san dra Kęp niak
Za rów no mob bing, jak i dys kry mi na cja sta ły się współ cze śnie wa żnym pro ble mem spo łecz nym
do strze żo nym w kra jach UE przez wie lu usta wo daw ców na ro do wych. Do tych za gad nień od -
niósł się rów nież nasz usta wo daw ca, wpro wa dza jąc na grunt pol skie go pra wa prze pi sy bę dą ce
w du żej mie rze od zwier cie dle niem ak tów unij nych zwią za nych z mob bin giem i dys kry mi na cją.
