POWIATOWY URZĄD PRACY W GORLICACH
38-300 Gorlice
tel. (0-18) 353-
Gorlice, październik 2009
A
NALIZA SYTUACJI OSÓB
DEFAWORYZOWANYCH NA
PRACY
Analiza porównawcza skali i struktur
bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego oraz bez wykształcenia średniego
POWIATOWY URZĄD PRACY W GORLICACH
300 Gorlice, ul. Michalusa 18,
-55-20, e-mail: krgo@praca.gov.pl
NALIZA SYTUACJI OSÓB
DEFAWORYZOWANYCH NA RYNKU
Analiza porównawcza skali i struktury bezrobotnych
bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego oraz bez wykształcenia średniego
bezrobotnych
PUPIIC-RW-410-20/09
2
Wstęp
Niniejszy raport jest poświęcony analizie sytuacji osób będących w szczególnej sytuacji na rynku
pracy z uwagi na brak kwalifikacji zawodowych, brak doświadczenia zawodowego lub niski poziom
wykształcenia (brak wykształcenia średniego). Czynniki te zostały wyszczególnione w art. 49 ustawy
z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (DZ.U. z 2008 r. nr 69,
poz. 415 z późn. zm.) jako cechy kwalifikujące osoby do skorzystania z dodatkowych form wsparcia.
Zasadniczo posiadanie tylko jednej z nich pozwala na przypisanie osobie statusu grupy ryzyka
zatrudnieniowego. Zdarza się również, że osoby są w szczególnej sytuacji ze względu na dwie,
a nawet trzy wymieniane cechy.
Definicje dwóch analizowanych kategorii osób bezrobotnych są określone w wyżej wymienionej
ustawie. Ilekroć zatem w raporcie jest mowa o:
•
bezrobotnym bez kwalifikacji zawodowych - oznacza to bezrobotnego nieposiadającego
kwalifikacji do wykonywania jakiegokolwiek zawodu poświadczonych dyplomem,
świadectwem, zaświadczeniem instytucji szkoleniowej lub innym dokumentem
uprawniającym do wykonywania zawodu,
•
bezrobotnym bez doświadczenia zawodowego – oznacza to bezrobotnego nie
posiadającego doświadczenia zawodowego uzyskanego w trakcie zatrudnienia,
wykonywania innej pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez
okres co najmniej 6 miesięcy,
W odniesieniu do osób bez wykształcenia średniego zwyczajowo należy rozumieć, że są to osoby
posiadające wykształcenie zasadnicze zawodowe lub gimnazjalne i niższe.
Dane pozyskane ze sprawozdań Urzędu
Głównym źródeł informacji wykorzystanych w raporcie są sprawozdania MPiPS-01 „O rynku pracy”
wraz z towarzyszącymi im załącznikami: Załącznik 1 „Bezrobotni według czasu pozostawania bez
pracy, wieku, poziomu wykształcenia i stażu pracy”. Ponadto w raporcie wykorzystano statystykę
struktur bezrobotnych w podziale na gminy i miasta powiatu. W przypadku braku istotnych danych
statystycznych korzystano z elektronicznego rejestru osób bezrobotnych.
Dane pozyskane z rejestru osób bezrobotnych
Zestawienia statystyczne nie zawsze były wystarczające. W szczególności brakowało danych,
które określałyby strukturę grupy osób kwalifikujących się do więcej niż jednej kategorii (osób
mogących zarówno być bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia oraz bez
wykształcenia średniego).
Uwagi
W raporcie często używane są skrócone terminy:
a.
„bez kwalifikacji” – oznacza bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych,
b.
„bez wykształcenia” – oznacza bezrobotnych bez wykształcenia średniego,
c.
„bez doświadczenia” – oznacza bezrobotnych bez doświadczenia zawodowego.
d.
„osoba z kategorii łączonych” – oznacza osobę bezrobotną kwalifikującą się do dwóch lub
trzech analizowanych grup (tj. w/w punktów a, b, c)
Przynależność osób bezrobotnych do poszczególnych grup oparto na wyliczeniach elektronicznego
rejestru Systemu PULS.
Dane procentowe prezentowane na wykresach i w tabelach zaokrąglono do wartości całkowitych
z uwagi na ich łatwiejszą przyswajalność oraz zapamiętywanie przez czytelnika. W wyniku
zastosowanych zaokrągleń, poszczególne wartości mogą nie sumować się do 100%.
3
Spis Treści
1.
Poziom bezrobocia .................................................................................................... 4
2.
Struktura bezrobocia ................................................................................................. 6
2.1.
Płeć .................................................................................................................................................. 6
2.2.
Wiek ................................................................................................................................................ 7
2.3.
Wykształcenie ................................................................................................................................. 8
2.4.
Czas pozostawania w rejestrze ....................................................................................................... 9
2.5.
Staż pracy ........................................................................................................................................ 9
2.6.
Miejsce zamieszkania ................................................................................................................... 10
3.
Aktywność osób bezrobotnych ............................................................................... 12
3.1.
Płynność rynku – napływ a podjęcia pracy .................................................................................. 12
3.2.
Uczestnictwo osób bezrobotnych w aktywnych programach wsparcia ..................................... 13
Podsumowanie ....................................................................................................... 15
Spis Tabel i Wykresów ............................................................................................ 18
4
1.
Poziom bezrobocia
Dane statystyczne dowodzą, iż liczba osób bezrobotnych o analizowanych cechach jeszcze do
niedawna charakteryzowała się dynamicznym spadkiem (za lata 2006 i 2007 brak jest ścisłych
danych o liczebności osób bez doświadczenia zawodowego według definicji ustawy).
Rok 2009, a w zasadzie okres ostatnich 12 miesięcy (wrzesień 2008 - wrzesień 2009)
odznaczający się wzrostem poziomu bezrobocia (o 491 osób) skutkował również zwiększeniem
populacji osób bez wykształcenia średniego oraz osób bez doświadczenia zawodowego.
Spadkowy trend utrzymany został w przypadku osób bez kwalifikacji zawodowych – aktualnie
było ich mniej o 142 osoby.
Dane o liczebności poszczególnych grup osób w szczególnej sytuacji na rynku pracy
przedstawiono na poniższym wykresie.
Wykres 1.1:
Liczba bezrobotnych bez kwalifikacji, bez wykształcenia średniego, bez doświadczenia
zawodowego w latach 2006-2009. Dane według stanu na dzień 30 września danego roku.
Dalsza analiza danych statystycznych dot. zmian poziomu bezrobocia wskazuje, że frekwencja
osób bez kwalifikacji, osób nie posiadających doświadczenia oraz osób o niskim poziomie
wykształcenia ulegała obniżeniu.
W końcu września br. co druga osoba bezrobotna (49%) posiadała co najwyżej wykształcenie
zasadnicze zawodowe. Co trzeci zarejestrowany bezrobotny zgodnie z ustawą był osobą bez
doświadczenia zawodowe. 12% zarejestrowanych to osoby bez kwalifikacji zawodowych.
1657
1 340
851
709
5311
4150
2 775
2 896
1 861
1 957
0
1000
2000
3000
4000
5000
6000
IX 2006
IX 2007
IX 2008
IX 2009
Bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni bez wykształcenia średniego
Bezrobotni bez doświadczenia zawodowego
5
Wykres 1.2:
Udział bezrobotnych bez kwalifikacji, bez wykształcenia średniego, bez doświadczenia
zawodowego w latach 2006-2009. Dane według stanu na dzień 30 września danego roku.
Ze względu na specyfikę kategorii osób bezrobotnych w szczególnej sytuacji, na temat których
podjęto analizę, wartym jest określenie poziomu zachodzących pomiędzy nimi związków.
Oczywistą sprawą jest możliwość przynależenia jednej osoby do dwóch, a nawet trzech
analizowanych kategorii.
Poniżej zaprezentowano matrycę, która łączy poszczególne kategorie wskazując liczebność
osób kwalifikujących się do dwóch oraz trzech grup.
Tabela 1.1:
Liczebność osób bezrobotnych w podziale na kategorie – nazwy skrócone
(tabela dwuwymiarowa). Dane według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Wyszczególnienie
Brak doświadczenia
Brak kwalifikacji
Brak wykształcenia
488
315
Brak doświadczenia
171
Ze względu na przynależność osób bezrobotnych do dwóch kategorii stwierdza się, że
najczęściej występowały połączenia w zakresie braku wykształcenia średniego oraz zarazem
braku doświadczenia zawodowego – 488 osób.
Najrzadszą kombinacją wymienionych kategorii był brak doświadczenia zawodowego
z jednoczesnym brakiem kwalifikacji zawodowych – 171 osób.
Część wspólną wszystkich w/w kombinacji, tj. osoby łączące przynależność do wszystkich
analizowanych kategorii bezrobotnych, posiadało 156 osób.
Podsumowując, łącznie do co najmniej dwóch kategorii osób zaliczało się 1130 osób.
57%
55%
51%
49%
34%
33%
18%
18%
16%
12%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
IX 2006
IX 2007
IX 2008
IX 2009
Bezrobotni bez
wykształcenia średniego
Bezrobotni bez
doświadczenia
zawodowego
Bezrobotni bez kwalifikacji
zawodowych
156
6
2.
Struktura bezrobocia
2.1.
Płeć
Liczebna przewaga kobiet notowana wśród ogółu bezrobotnych (kobiet stanowiły 58%) była
jeszcze większa w przypadku osób bez kwalifikacji zawodowych (64%) oraz osób bez
doświadczenia zawodowego (63%). Wśród osób bez wykształcenia średniego udział mężczyzn
i kobiet był równomierny. Porównanie struktury według kategorii płci przedstawiono poniżej.
Wykres 2.1:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii płeć. Dane według stanu na dzień
30.09.2009 roku.
W dużo gorszej sytuacji na rynku pracy są osoby łączące w sobie dwie lub trzy w/w kategorie.
Wiadomo już, że ich liczebność wynosiła w końcu września 1130 osób. Strukturę płci osób
z kategorii łączonych przedstawiono w poniższym zestawieniu.
Tabela 2.1:
Porównanie struktury płci bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba może należeć tylko
do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Wyszczególnienie
bez
wykształcenia,
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i doświadczenia
bez
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i kwalifikacji
Razem
Liczebność grupy
156
488
171
315
1130
kobiety
67%
53%
80%
52%
x
mężczyźni
33%
47%
20%
48%
x
W kategoriach łączonych kobiety stanowiły znaczną przewagę wśród osób bez doświadczenia
i bez kwalifikacji – 80%. Osoby w najtrudniejszej sytuacji – osoby, które nie posiadały
wykształcenia, doświadczenia w pracy oraz kwalifikacji to w 67% kobiety. W innych kategoriach
łączonych udział kobiet i mężczyzn był zrównoważony.
Bezrobotni
bez kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni
bez doświadczenia zawodowego
Bezrobotni
bez wykształcenia średniego
kobiety
64%
63%
50%
mężczyźni
36%
37%
50%
64%
63%
50%
36%
37%
50%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
7
2.2.
Wiek
Porównanie struktury osób bezrobotnych w kategorii wiek ukazało, że wśród osób bez
doświadczenia zawodowego dominują osoby młode – w wieku 18-24 lat (63%). W miarę
wysoki udział osób młodych był też wśród bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych –
stanowiły one 36% analizowanej grupy. Co do bezrobotnych bez wykształcenia średniego
rozkład był równomierny – tj. liczebność osób ze wszystkich przedziałów wiekowych była
podobna. Mając jednak na uwadze strukturę wieku ogółu osób bezrobotnych można wskazać,
że brak wykształcenia średniego charakteryzuje zdecydowanie częściej osoby po 35 roku życia.
Wykres 2.2:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii wiek. Dane według stanu na dzień
30.09.2009 roku.
Z uwagi na dość istotny czynnik jakim jest wiek, podobną analizę przeprowadzono również dla
osób w kategoriach łączonych (poniższe zestawienie).
Tabela 2.2:
Porównanie struktury wieku bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba może należeć
tylko do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Wyszczególnienie
bez
wykształcenia,
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i doświadczenia
bez
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i kwalifikacji
Razem
Liczebność grupy
156
488
171
315
1130
18-24.
44%
53%
83%
7%
x
25-34.
32%
35%
15%
11%
x
35-44.
13%
10%
1%
29%
x
pow. 45.
11%
3%
1%
52%
x
Grupa osób, które były w najbardziej niekorzystnej sytuacji na rynku pracy (łączą w sobie
wszystkie trzy kategorie) składała się w 44% z osób młodych do 24 lat. Najwięcej było ich
jednak w grupie osób bez doświadczenia i bez kwalifikacji zawodowych – stanowili oni 83%.
Rzadko u osób młodych dochodziło do łączenia kategorii braku wykształcenia średniego
z jednoczesnym brakiem kwalifikacji – w tej grupie dominację miały osoby powyżej 45 lat–52%.
Bezrobotni
bez kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni
bez doświadczenia zawodowego
Bezrobotni
bez wykształcenia średniego
18–24
36%
63%
20%
25–34
18%
30%
24%
35–44
17%
5%
26%
45–54
22%
2%
24%
55–59
6%
0%
5%
60–64 lata
1%
0%
1%
36%
63%
20%
18%
30%
24%
17%
5%
26%
22%
2%
24%
6%
0%
5%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
8
2.3.
Wykształcenie
Struktura poziomu wykształcenia jest przesądzona w przypadku osób bez kwalifikacji
zawodowych (osoby te mogły posiadać tylko wykształcenie średnie ogólne lub wykształcenie
gimnazjalne i niższe) oraz w przypadku osób bez wykształcenia średniego (osoby te mogły
posiadać tylko wykształcenie zasadnicze zawodowe lub gimnazjalne i niższe). U tych
pierwszych - osób bez kwalifikacji zawodowych – większość (66%) stanowiły osoby
z wykształceniem gimnazjalnym i niższym.
Populacja osób o najniższym wykształceniu była silnie ograniczona u osób bez doświadczenia
zawodowego, wśród których to najwięcej osób posiadało wykształceni średnie zawodowe
(36%).
Wśród bezrobotnych bez wykształcenia średniego zdecydowaną przewagę miały osoby po
szkołach zasadniczych zawodowych – 74% (z uwagi, że takich osób było najwięcej
w rejestrze). Szczegółowe dane prezentuje poniższy wykres.
Wykres 2.3:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii wykształcenia. Dane według stanu na
dzień 30.09.2009 roku. LEGENDA: GM – gimnazjalne i niższe, ZZ – zasadnicze zawodowe, SO –
średnie ogólnokształcące, SZ – policealne i średnie zawodowe, WY – wyższe.
W zakresie analizy kategorii łączonych, stwierdza się, że grupę osób bez wykształcenia
średniego, doświadczenia i kwalifikacji charakteryzowały wyłącznie osoby o gimnazjalnym
i niższym poziomie wykształcenia. Podobna sytuacja była wśród osób bez wykształcenia
i kwalifikacji.
Tabela 2.3:
Porównanie struktury wykształcenia bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba może
należeć tylko do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień 30.09.2009r.
Wyszczególnienie
bez wykształcenia,
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i doświadczenia
bez
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i kwalifikacji
Razem
Liczebność grupy
156
488
171
315
1130
gimnazjalne i niższe
100%
12%
0%
100%
x
zasadnicze zawodo.
0%
88%
0%
0%
x
średnie ogólno.
0%
0%
100%
0%
x
Bezrobotni
bez kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni
bez doświadczenia zawodowego
Bezrobotni
bez wykształcenia średniego
GM
66%
11%
26%
ZZ
0%
22%
74%
SO
34%
19%
0%
SZ
0%
36%
0%
WY
0%
13%
0%
66%
11%
26%
0%
22%
74%
34%
19%
0%
0%
36%
0%
0%
13%
0%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
9
Osoby bez doświadczenia i kwalifikacji to wyłącznie bezrobotni ze średnim ogólnokształcącym
wykształceniem. Wśród osób bez wykształcenia średniego i doświadczenia dominowali
bezrobotni po szkołach zasadniczych zawodowych stanowiąc 88% ich populacji.
2.4.
Czas pozostawania w rejestrze
Struktura czasu pozostawania w rejestrze bezrobotnych wydaje się być bardziej przechylona ku
długotrwałemu bezrobociu u osób bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych oraz
u bezrobotnych bez wykształcenia średniego Nie oznacza to jednak, że są to bezpośrednie
przyczyny dłuższego czasu pozostawania na bezrobociu, które głównie mogą być zależne (jak
wynika z innych analiz) od płci oraz wieku osób bezrobotnych.
Wykres 2.4:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii czas pozostawania bez pracy. Dane
według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
2.5.
Staż pracy
Staż pracy badanych grup osób bezrobotnych jest zróżnicowany. Oczywiście długość stażu
mocno koreluje z wiekiem wskazując, iż im osoby starsze tym posiadają dłuższy staż pracy.
U osób z grupy bez doświadczenia zawodowego 82% nigdy nie pracowało, pozostałe 18%
wykonywało pracę, jednak jej okres nie przekraczał 6 miesięcy (zgodnie z definicją ustawy).
Wysoki odsetek osób nie posiadających stażu zanotowano również wśród osób z grupy bez
kwalifikacji zawodowych – 41%. Grupę tę w dużej mierze stanowiły osoby młode.
Szczegółowe porównanie struktur przedstawiono na poniższym wykresie.
Bezrobotni
bez kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni
bez doświadczenia zawodowego
Bezrobotni
bez wykształcenia średniego
do 1
12%
17%
12%
1–3
15%
18%
15%
3–6
12%
15%
13%
6–12
22%
21%
24%
12–24
13%
12%
13%
pow. 24
26%
17%
23%
12%
17%
12%
15%
18%
15%
12%
15%
13%
22%
21%
24%
13%
12%
13%
26%
17%
23%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
10
Wykres 2.5:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii staż pracy. Dane według stanu na
dzień 30.09.2009 roku.
Staż pracy, jak już wspomniano, silnie koreluje z wiekiem osób bezrobotnych i tym samym jest
od niego zależny. Racjonalnie na staż pracy raczej nie ma większego wpływu fakt posiadania
kwalifikacji zawodowych bądź określonego poziomu wykształcenia. Determinantem, poza
wiekiem, może natomiast okazać się płeć – bezrobotne kobiety odznaczały się krótszym, od
bezrobotnych mężczyzn, stażem pracy.
2.6.
Miejsce zamieszkania
Analizując miejsce zamieszkania osób bezrobotnych nie stwierdzono, by którakolwiek z gmin
powiatu odznaczała się szczególnie odmiennym (większym lub mniejszym) udziałem
bezrobotnych z omawianych grup. Sytuacja przedstawiała się podobnie w ogólnym podziale na
miasto i wieś – w każdej z analizowanych grup przeważały osoby ze wsi stanowiąc od 65% do
67% ich populacji. W poniższym zestawieniu przedstawiono liczebność osób w podziale na
jednostki terytorialne powiatu (uwzględniono miasta).
Tabela 2.4:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii miejsce zamieszkania. Dane według
stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Wyszczególnienie
Bezrobotni
ogółem
Bezrobotni
bez kwalifikacji
zawodowych
Bezrobotni
bez
doświadczenia
zawodowego
Bezrobotni
bez
wykształcenia
średniego
miasto
36%
35%
33%
33%
wieś
64%
65%
67%
67%
Biecz miasto
286
34
108
132
Biecz wieś
733
91
265
406
Bezrobotni
bez kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni
bez doświadczenia zawodowego
Bezrobotni
bez wykształcenia średniego
do 1 roku
16%
18%
11%
1–5
15%
0%
22%
5–10
10%
0%
14%
10–20
11%
0%
20%
20 –30
6%
0%
11%
30 lat i więcej
2%
0%
2%
bez stażu
41%
82%
19%
16%
18%
11%
15%
0%
22%
10%
0%
14%
11%
0%
20%
6%
0%
11%
2%
0%
2%
41%
82%
19%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
11
Bobowa miasto
133
19
52
55
Bobowa wieś
250
35
101
126
Gorlice miasto
1736
194
478
757
Gorlice wieś
987
100
308
490
Lipinki
399
52
149
216
Łużna
463
51
176
213
Moszczenica
230
31
80
118
Ropa
181
14
64
89
Sękowa
307
46
91
181
Uście Gorlickie
220
42
85
113
Naturalnie, w związku z największą liczbą zarejestrowanych bezrobotnych najwięcej również
osób z analizowanych kategorii było zamieszkałych w mieście Gorlice, kolejno gminie Gorlice
oraz wiejskiej części gminy Biecz
W analizie osób bezrobotnych kategorii łączonych wykazano, że ogólny podział na
mieszkańców wsi i miast był nieco zróżnicowany w poszczególnych grupach. We wszystkich
grupach natomiast była zachowana przewaga osób zamieszkałych na wsi. Największy,
wyróżniający się, odsetek mieszkańców miast był wśród osób bezrobotnych bez doświadczenia
i kwalifikacji zawodowych – stanowili oni 42%. Porównanie omawianych struktur zamieszczono
w poniższej tabeli.
Tabela 2.5:
Porównanie struktury miejsca zamieszkania bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba
może należeć tylko do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień
30.09.2009 roku.
Wyszczególnienie
bez wykształcenia,
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i doświadczenia
bez
doświadczenia
i kwalifikacji
bez
wykształcenia
i kwalifikacji
Razem
Liczebność grupy
156
488
171
315
1130
miasto
29%
27%
42%
32%
x
wieś
71%
73%
58%
68%
x
12
3.
Aktywność osób bezrobotnych
Informacje w zakresie aktywności osób bezrobotnych z badanych grup, tj. osób bez kwalifikacji
zawodowych, bez doświadczenia zawodowego, bez wykształcenia średniego, oparto na
możliwych do wyliczenia bilansach napływu i podjęć pracy oraz dostępnych danych
o uczestnictwie w/w osób w aktywnych programach rynku pracy.
Analizie poddano zestaw danych za cały kalendarzowy rok 2008.
3.1.
Płynność rynku – napływ a podjęcia pracy
W 2008 roku do ewidencji bezrobotnych napłynęło 6755 osób. W tym samym okresie
wyłączono z rejestru 8096 osób. Najczęstszą przyczyną wyłączeń było podjęcie pracy –
stanowiło 41% ich ogółu.
Wskaźnik płynności rynku pracy, który przyjęto jako iloraz liczby podjęć pracy i napływu osób
bezrobotnych do rejestru osiągnął w 2008 roku wartość 0,50. Oznacza to, że na jedną osobę
wykreśloną w tym czasie z ewidencji za przyczyną podjęcia pracy przypadały dwie osoby
napływające do rejestru. Biorąc pod uwagę zanotowane w 2008 roku zmniejszenie liczby
bezrobotnych należy przyznać, że wskaźnik ten był na i tak dość niskim poziomie.
W poniższym zestawieniu prezentowana jest wartość omawianego wskaźnika dla badanych
grup osób: bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego, bez wykształcenia
średniego.
Wykres 3.1:
Porównanie rocznego wskaźnika płynności rynku pracy ogółu bezrobotnych, bezrobotnych bez
kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego, bez wykształcenia średniego. Dane za
rok 2008.
Najniższą z prezentowanych wartość wskaźnika płynności rynku pracy osiągnęli bezrobotni bez
kwalifikacji zawodowych – 0,37. Nieco lepiej było wśród bezrobotnych bez doświadczenia
zawodowego – 0,40. Wskaźnik na tym samym poziomie co u ogółu rejestrowanych osób,
osiągnęli bezrobotni bez wykształcenia średniego – 0,50.
Bezrobotni ogółem
Bezrobotni bez
kwalifikacji zawodowych
Bezrobotni bez
doświadczenia
zawodowego
Bezrobotni bez
wykształcenia średniego
Napływ bezrobotnych
6755
891
2706
3026
Bezrobotni, którzy podjęli pracę
3356
329
1090
1500
Wskaźnik płynności rynku pracy
0,50
0,37
0,40
0,50
0,50
0,37
0,40
0,50
0,0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1,0
13
3.2.
Uczestnictwo osób bezrobotnych w aktywnych programach
wsparcia
Dla zobrazowania uczestnictwa osób bezrobotnych omawianych kategorii w aktywnych
formach wsparcia posłużono się następującym wskaźnikiem:
Liczba osób z danej kategorii rozpoczynających udział
w aktywnej formie wsparcia w 2008 roku
X 100%
Liczba osób ogółem rozpoczynających udział w aktywnej formie
wsparcia w 2008 roku
Wzór stosowano oddzielnie do każdej z realizowanych w 2008 roku formy wsparcia. Analizie
poddano szkolenia zawodowe, staże, przygotowania zawodowe, prace interwencyjne, roboty
publiczne, prace społecznie użyteczne, a także usługi poradnictwa indywidualnego, szkolenia
i zajęcia aktywizacyjnych organizowane w Klubie Pracy.
Wartości, które uzyskano w wyniku stosowania w/w wzoru przyrównano do
średniomiesięcznego udziału osób z analizowanych grup w bezrobociu ogółem.
Tabela 3.1:
Średniomiesięczne liczby osób bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego, bez wykształcenia średniego, oraz ich udział w ogółem zarejestrowanych. Dane za
rok 2008.
Wyszczególnienie
Bezrobotni
ogółem
Bezrobotni bez
wykształcenia
średniego
Bezrobotni bez
doświadczenia
zawodowego
Bezrobotni bez
kwalifikacji
zawodowych
średniomiesięczna liczba osób
6027
3201
2038
977
średniomiesięczny
udział w ogółem bezrobotnych
x
53%
34%
16%
Procentowe udziały osób bez kwalifikacji zawodowych, osób bez doświadczenia zawodowego
oraz osób bez wykształcenia średniego w ogółem rozpoczynających w 2008 roku formy
wsparcia prezentowane są na poniższym wykresie. Dane procentowe dla poszczególnych form
wsparcia nie sumują się do 100% z uwagi, iż jedna osoba mogła należeć do dwóch, a nawet
trzech kategorii.
Obliczenia oparte o prezentowany na początku rozdziału wskaźnik potwierdzają wyraźne
zróżnicowanie udziału osób z omawianych grup w realizowanych formach wsparcia.
Na udział omawianych osób w aktywnych formach wsparcia wpływ miało wiele czynników.
Zaliczyć do nich można np. wiek (przykład: osoby bez doświadczenia zawodowego to
w większości młodzi do 24 lat, stąd zapewne ich główny udział w organizowanych stażach), jak
również przynależność do grup szczególnego ryzyka na rynku pracy (wyznaczającą możliwość
objęcia niektórymi formami pomocy).
Determinantami uczestnictwa w poszczególnych aktywnych programach były także
wewnętrzne aspiracje oraz aktywność i chęć podjęcia przez bezrobotnych zatrudnienia
14
Wykres 3.2:
Udział osób bezrobotnych bez wykształcenia średniego, bez doświadczenia zawodowego, bez
kwalifikacji zawodowych w ogółem bezrobotnych rozpoczynających poszczególne aktywne formy
wsparcia. Dane za rok 2008.
Bezrobotni bez wykształcenia średniego stanowiący średniomiesięcznie 53% ogółu
bezrobotnych w 2008 roku, najczęściej rozpoczynali roboty publiczne (stanowili 89% osób
aktywizowanych tą formą wsparcia), prace społecznie użyteczne (stanowili 86% osób),
szkolenie w Klubie Pracy (stanowili 85% osób), oraz zajęcia aktywizacyjne w Klubie Pracy
(stanowili 68% osób).
Osoby bez doświadczenia zawodowego, które stanowiły średnio 34% ogółu bezrobotnych,
ewidentnie najczęściej rozpoczynały staż (stanowiły 92% osób aktywizowanych tą formą
wsparcia). Można przyznać, ze często również skorzystały one z usługi poradnictwa
indywidualnego (stanowiły 57% osób aktywizowanych tą formą wsparcia).
Osoby bez kwalifikacji zawodowych, które średniomiesięcznie stanowiły 16% ogółu
bezrobotnych, często były kierowane na roboty publiczne (stanowiły 27% osób
aktywizowanych tą formą wsparcia), prace społecznie użyteczne (stanowiły 32% osób
aktywizowanych tą formą wsparcia) oraz rozpoczynały szkolenia z aktywnego poszukiwania
pracy organizowane w Klubie Pracy (stanowiły 28% osób aktywizowanych tą formą wsparcia).
18%
28%
22%
32%
27%
17%
12%
15%
4%
16%
13%
20%
57%
22%
10%
29%
38%
92%
33%
34%
68%
85%
53%
86%
89%
57%
45%
10%
41%
53%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
zajęcia aktywizacyjne w Klubie Pracy
szkolenie w Klubie Pracy
usługi poradnictwa indywidualnego
prace społecznie użyteczne
roboty publiczne
prace interwencyjne
przygotowanie zawodowe w miejscu pracy
staż
szkolenia zawodowe
średniomiesieczna liczba bezrobotnych
Bezrobotni bez wykształcenia średniego
Bezrobotni bez doświadczenia zawodowego
Bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych
15
Podsumowanie
Zgromadzone w raporcie dane zostały poniżej podsumowane. Starano się dobrać zarazem dość
ogólne i istotne sentencje, z punktu widzenia specyfiki oamwianych grup oraz działań
pomocowych, które można wobec nich podjąć by ułatwić im powrót do pracy. W kilku
aspektach szczególną uwagę w analizie skupiono na osobach z kategorii łączonych.
Wnioski podzielono według głównych rozdziałów opracowania.
Poziom bezrobocia
•
Najwięcej bezrobotnych kwalifikowało się do grupy osób w szczególnej sytuacji na
rynku pracy ze względu na brak wykształcenia średniego – 2896 osób, kolejno ze
względu na brak doświadczenia zawodowego – 1957 osób, zaś najrzadziej ze względu
na brak kwalifikacji zawodowych – 709 osób.
•
Z danych statystycznych wynika, iż w ostatnich 12 miesiącach (IX 2008 –
IX 2009), udział wszystkich trzech omawianych grup osób bezrobotnych uległ
niewielkiemu obniżeniu (bezrobotni bez wykształcenia średniego – z 51% do 49%
ogółu zarejestrowanych; bezrobotni bez doświadczenia zawodowego – z 34% do 33%;
bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych – z 16% do 12%).
•
Omawiane kategorie osób w szczególnej sytuacji na rynku pracy nie wykluczają się
wzajemnie. Z zaobserwowanych związków jakie miedzy nimi zachodzą można
wywnioskować, że do więcej niż jednej kategorii zaliczyć można było 1130 osób
(tj. 19% ogółu zarejestrowanych). Najczęściej występowały połączenia w zakresie
braku wykształcenia średniego oraz zarazem braku doświadczenia zawodowego –
488 osób. Najrzadszą kombinacją wymienionych kategorii był brak doświadczenia
zawodowego z jednoczesnym brakiem kwalifikacji zawodowych – 171 osób. Część
wspólną wszystkich w/w kombinacji (tj. osoby łączące przynależność do wszystkich
analizowanych kategorii bezrobotnych) posiadało 156 osób.
Struktura bezrobocia
•
W dwóch z trzech analizowanych grup osób w szczególnej sytuacji na rynku pracy
kobiety stanowiły zdecydowaną przewagę – wśród bezrobotnych bez kwalifikacji
zawodowych (64%) oraz wśród bezrobotnych bez doświadczenia zawodowego (63%).
Liczba kobiet i mężczyzn bez wykształcenia średniego była porównywalna, a wniosek
jaki może z tego wynikać jest taki, że to mężczyźni częściej odznaczali się niższym niż
średnim poziomem wykształcenia (z uwagi na mniejszy udział mężczyzn w bezrobociu
rejestrowanym).
16
W kategoriach łączonych kobiety stanowiły znaczną przewagę wśród osób bez
doświadczenia i bez kwalifikacji – 80%.
•
W zakresie analizy struktury wiekowej badanych grup osób można wskazać na
dominację osób młodych (18-24 lat) wśród bezrobotnych bez doświadczenia
zawodowego (63%). Wysoki odsetek osób młodych (do 24 lat) był również wśród
bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych (36%).
Grupa osób, które były w najbardziej niekorzystnej sytuacji na rynku pracy (łączą
w sobie wszystkie trzy kategorie) składała się w 44% z osób młodych do 24 lat.
Najwięcej osób młodych było w grupie osób bez doświadczenia i bez kwalifikacji
zawodowych – stanowili oni 83% tej łączonej kategorii.
•
Struktura poziomu wykształcenia jest przesądzona w przypadku osób bez kwalifikacji
zawodowych (osoby te mogły posiadać tylko wykształcenie średnie ogólne lub
wykształcenie gimnazjalne i niższe; dominowały osoby z wykształceniem gimnazjalnym
i niższym) oraz w przypadku osób bez wykształcenia średniego (osoby te mogły
posiadać tylko wykształcenie zasadnicze zawodowe lub gimnazjalne i niższe;
dominowały osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym). Wśród bezrobotnych
bez doświadczenia zawodowego najwięcej osób posiadało wykształceni średnie
zawodowe (36%).
W zakresie analizy kategorii łączonych, stwierdza się, że grupę osób bez wykształcenia
średniego,
doświadczenia
i
kwalifikacji
charakteryzowały
wyłącznie
osoby
o gimnazjalnym i niższym poziomie wykształcenia. Podobna sytuacja była wśród osób
bez wykształcenia i kwalifikacji.
Osoby bez doświadczenia i kwalifikacji to wyłącznie bezrobotni ze średnim
ogólnokształcącym wykształceniem. Wśród osób bez wykształcenia średniego
i doświadczenia dominowali bezrobotni po szkołach zasadniczych zawodowych
stanowiąc 88% ich populacji.
•
Struktura czasu pozostawania w rejestrze bezrobotnych wydaje się być bardziej
przechylona ku długotrwałemu bezrobociu u osób bezrobotnych bez kwalifikacji
zawodowych oraz u bezrobotnych bez wykształcenia średniego. Nie oznacza to jednak
że są to bezpośrednie przyczyny dłuższego czasu pozostawania w rejestrze, które mogą
(jak wynika z innych analiz) być zależne od płci oraz wieku osób bezrobotnych.
•
Struktura stażu pracy naturalnie mocno koreluje ze strukturą wieku wskazując, iż im
osoby starsze tym z reguły posiadają dłuższy staż pracy. Nie biorąc pod uwagę osób
bez doświadczenia zawodowego, wysoki odsetek osób bez stażu pracy był wśród osób
bez kwalifikacji zawodowych (41%). Racjonalnie na staż pracy raczej nie ma większego
wpływu fakt posiadania kwalifikacji zawodowych bądź określonego poziomu
wykształcenia.
•
Analizując miejsce zamieszkania osób bezrobotnych nie stwierdzono, by którakolwiek
z gmin powiatu odznaczała się szczególnie odmiennym (większym lub mniejszym)
17
udziałem bezrobotnych z omawianych grup. Sytuacja przedstawiała się podobnie
w ogólnym podziale na miasto i wieś – w każdej z analizowanych grup przeważały
osoby ze wsi, stanowiąc od 65% do 67% ich poszczególnych populacji.
W analizie osób bezrobotnych kategorii łączonych wykazano, że ogólny podział na
mieszkańców wsi i miast był nico zróżnicowany w poszczególnych grupach. We
wszystkich grupach była jednak zachowana przewaga osób zamieszkałych na wsi.
Największy, wyróżniający się, odsetek mieszkańców miast był wśród osób
bezrobotnych bez doświadczenia i kwalifikacji zawodowych – stanowili oni 42%.
Aktywność osób bezrobotnych
•
Wskaźnik płynności rynku pracy, który przyjęto jako iloraz liczby podjęć pracy
i napływu osób bezrobotnych do rejestru osiągnął w 2008 roku wartość 0,50.
Najniższą z prezentowanych wartość wskaźnika płynności rynku pracy osiągnęli
bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych – 0,37. Nieco lepiej było wśród bezrobotnych
bez doświadczenia zawodowego – 0,40. Wskaźnik na tym samym poziomie, co u ogółu
rejestrowanych osób, osiągnęli bezrobotni bez wykształcenia średniego – 0,50.
•
Obliczenia, których dokonano w raporcie potwierdzają wyraźne zróżnicowanie udziału
osób z omawianych grup szczególnej sytuacji na rynku pracy w realizowanych formach
wsparcia. Na udział w aktywnych formach wsparcia wpływ miało wiele czynników.
Zaliczyć do nich można m.in. czynniki demograficzne, przynależność do grup
szczególnego ryzyka na rynku pracy (wyznaczająca możliwość objęcia niektórymi
formami pomocy), wewnętrzne aspiracje oraz aktywność i chęć podjęcia przez
bezrobotnych zatrudnienia. Analizowany zakres informacji dostarcza wiedzy
podsumowującej współzależność wszystkich czynników i tym samym określa
prawdopodobieństwo uczestnictwa poszczególnych kategorii osób w realizowanych
aktywnych formach wsparcia.
O
PRACOWAŁ
:
R
OBERT WAL
18
Spis Tabel i Wykresów
Wykres 1.1:
Liczba bezrobotnych bez kwalifikacji, bez wykształcenia średniego, bez doświadczenia
zawodowego w latach 2006-2009. Dane według stanu na dzień 30 września danego roku.
Wykres 1.2:
Udział bezrobotnych bez kwalifikacji, bez wykształcenia średniego, bez doświadczenia
zawodowego w latach 2006-2009. Dane według stanu na dzień 30 września danego roku.
Wykres 2.1:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii płeć. Dane według stanu na dzień
30.09.2009 roku.
Wykres 2.2:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii wiek. Dane według stanu na dzień
30.09.2009 roku.
Wykres 2.3:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii wykształcenia. Dane według stanu na
dzień 30.09.2009 roku.
Wykres 2.4:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii czas pozostawania bez pracy. Dane
według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Wykres 2.5:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii staż pracy. Dane według stanu na
dzień 30.09.2009 roku.
Wykres 3.1:
Porównanie rocznego wskaźnika płynności rynku pracy ogółu bezrobotnych, bezrobotnych bez
kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego, bez wykształcenia średniego. Dane za
rok 2008.
Wykres 3.2:
Udział osób bezrobotnych bez wykształcenia średniego, bez doświadczenia zawodowego, bez
kwalifikacji zawodowych w ogółem bezrobotnych rozpoczynających poszczególne aktywne formy
wsparcia. Dane za rok 2008.
Tabela 1.1:
Liczebność
osób
bezrobotnych
w
podziale
na
kategorie
–
nazwy
skrócone
(tabela dwuwymiarowa). Dane według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Tabela 2.1:
Porównanie struktury płci bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba może należeć tylko
do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Tabela 2.3:
Porównanie struktury wykształcenia bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba może
należeć tylko do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień 30.09.2009r.
Tabela 2.4:
Porównanie struktury bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego i bez wykształceni średniego według kategorii miejsce zamieszkania. Dane według
stanu na dzień 30.09.2009 roku.
Tabela 2.5:
Porównanie struktury miejsca zamieszkania bezrobotnych w kategoriach łączonych. Jedna osoba
może należeć tylko do jednej z wymienionych w tabeli grup. Dane według stanu na dzień
30.09.2009 roku.
Tabela 3.1:
Średniomiesięczne liczby osób bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia
zawodowego, bez wykształcenia średniego, oraz ich udział w ogółem zarejestrowanych. Dane za
rok 2008.