OGÓ LNE REGUŁY DE KLIN AC YJNE
Do której deklinacji zaliczyć należy jakiś rzeczownik, poznajemy z zakończenia genetivu singularis, a
mianowicie:
I
deklinacja –
ae
II
deklinacja –
i
III
deklinacja –
is
IV
deklinacja –
us
V
deklinacja –
ei
DEKLINACJA I
Do deklinacji I należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w genetivie na
-ae
oraz niektóre
rodzaju męskiego np. agricola – rolnik, scriba – pisarz, nauta – żeglarz, poeta – poeta.
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. porta
Gen. portae
Dat. portae
Acc. portam
Abl. porta
N.=V. portae
Gen. portarum
Dat. portis
Acc. portas
Abl. portis
DEKLINACJA II
Do deklinacji II należą rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w nominativie na
-us
oraz
-er
oraz
rodzaju nijakiego zakończone na
-um
, a w genetivie na
-i
.
W
W
z
z
ó
ó
r
r
o
o
d
d
m
m
i
i
a
a
n
n
y
y
n
n
a
a
-
-
u
u
s
s
SINGULARIS
PLURALIS
N. hortus
Gen. horti
Dat. horto
Acc. hortum
Abl. horto
V. horte
N. horti
Gen. hortorum
Dat. hortis
Acc. hortos
Abl. hortis
V. horti
Wzór odmiany na -er
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. magister
Gen. magistri
Dat. magistro
Acc. magistrum
Abl. magistro
N.=V. magistri
Gen. magistrorum
Dat. magistris
Acc. magistros
Abl. magistris
Wzór odmiany na -um
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. verbum
Gen. verbi
Dat. verbo
Acc. verbum
Abl. verbo
N.=V. verba
Gen. verborum
Dat. verbis
Acc. verba
Abl. verbis
DEKLINACJA III
Do tej deklinacji, należą rzeczowniki, które mają w genetivie końcówkę
-is
. Te deklinację dzielimy na
trzy grupy:
a.) spółgłoskowa
Do tej deklinacji należą rzeczowniki nierównozgłoskowe, tzn. te które mają więcej sylab w genetivie
niż w nominativie, mające zarazem przed końcówką genetivus singularis tylko jedną spółgłoskę.
Rodzaj męski
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. homo
Gen. hominis
Dat. homini
Acc. hominem
Abl. homine
N.=V. homines
Gen. hominum
Dat. hominibus
Acc. homines
Abl. hominibus
Rodzaj żeński
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. natio
Gen. nationis
Dat. nationi
Acc. nationem
Abl. natione
N.=V. nationes
Gen. nationum
Dat. nationibus
Acc. nationes
Abl. nationibus
Rodzaj nijaki
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. corpus
Gen. corporis
Dat. corpori
Acc. corpus
Abl. corpore
N.=V. corpora
Gen. corporum
Dat. corporibus
Acc. corpora
Abl. corporibus
Do tej grupy należy tzw. rodzina z pieskiem: pater, patris – ojciec; mater, matris- matka; frater, fratris
– brat; senex, senis – starzec; iuvenis, iuvenis – młodzieniec; vates, vatis – wieszcz; canis, canis – pies.
b.) samogłoskowa
Tworzą ją rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w nominativie na
-e
,
-ar
,
-al
.
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. mare
Gen. maris
Dat. mari
Acc. mare
Abl. mari
N.=V. maria
Gan. marium
Dat. maribus
Acc. maria
Abl. maribus
c.)mieszana
Do tej grupy należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskiego: nierównozgłoskowe mające dwie lub
więcej spółgłosek przed zakończeniem genetivusa singularis oraz rzeczowniki równozgłoskowe
zakończone w nominativie na
-is
,
-es
.
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. ars
Gen. artis
Dat. arti
Acc. artem
Abl. arte
N.=V. artes
Gen. artium
Dat. artibus
Acc. artes
Abl. artibus
Ogólne różnice w odmianie:
spółgłoskowa
samogłoskowa
mieszana
Abl. sing.
-e
-i
-e
Gen. plur.
-um
-ium
-ium
N. Acc. V plur.
-es, -a
-ia
-es
DEKLINACJA IV
Według tej deklinacji odmieniają się rzeczowniki rodzaju męskiego, zakończone w nominativie na
-us
, oraz rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w nom na
-u
, genetivus singularis dla obu
rodzajów ma końcówkę
-us
.
Rodzaj męski
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. fructus
Gen. fructus
Dat. fructui
Acc. fructum
Abl. fructu
N.=V. fructus
Gen. fructuum
Dat. fructibus
Acc. fructus
Abl. fructibus
Rodzaj nijaki
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. cornu
Gen. cornus
Dat. cornu
Acc. cornu
Abl. cornu
N.=V. cornua
Gen. cornuum
Dat. cornibus
Acc. cornua
Abl. cornibus
DEKLINACJA V
Według tej deklinacji odmieniają się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w nominativie
singularis na
-es
, w genetivie na
-ei
.
SINGULARIS
PLURALIS
N.=V. species
Gen. speciei
Dat. speciei
Acc. speciem
Abl. specie
N.=V. species
Gen. specierum
Dat. speciebus
Acc. species
Abl. speciebus