background image

budownictwo • technologie • architektura

41

Wst´p
Beton cementowy stanowi uznany materia∏ konstruk-
cyjny  w budownictwie  drogowym,  szczególnie  do 
budowy  mostów.  Wzrastajàce  zainteresowanie  na-
wierzchniami  betonowymi  znalaz∏o  odzwierciedlenie 
w stosownych dokumentach technicznych. 
Normalizacja  i prawo  polskie  podlega  obecnie  wie-
lu zmianom. Zasadniczym powodem sà dzia∏ania dla 
przystàpienia Polski do Unii Europejskiej (UE) . 
Przepisy, 

normy 

i dokumenty 

normalizacyjne 

istniejàce  i powstajàce,  równie˝  w odniesieniu  do 
kruszyw  dla  betonu  cementowego  dla  zastosowania 
w budownictwie komunikacyjnym, tj. do budowy mo-
stów i nawierzchni, stanowià treÊç tego artyku∏u. 

Dyrektywa 89/106/EWG – Prawo budowlane
Fundamentalnymi dokumentami UE harmonizujàcymi 
przepisy techniczne sà dyrektywy, które okreÊlajà wy-
magania  u˝ytkowe  i w∏asnoÊci  techniczne  wyrobów 
oraz  wytyczajà  zasadnicze  wymagania  dla  obiek-
tów budowlanych. Podstawowà dyrektywà dla wyro-
bów budowlanych jest dyrektywa 89/106/ EWG z 21 
grudnia  1988  r.  w sprawie  zbli˝enia  ustaw  i aktów 
wykonawczych  paƒstw  cz∏onkowskich.  Krajowy  sys-
tem  dopuszczania  do  obrotu  i stosowania  wyrobów 
budowlanych  jest  obecnie  w pewnym  stopniu  opar-
ty  na  rozwiàzaniach  dyrektywy  89/106/  EWG.  Pra-
wo budowlane z dnia 22 sierpnia 1997 r. (Dz. U. nr 
89,  poz.  414),  które  stanowi  nadrz´dny  dokument 
zbli˝ania  polskiej  legislacji  do  wymagaƒ  tej  dyrekty-
wy, daje poczàtek Rozporzàdzeniom Ministra Spraw 
Wewn´trznych i Administracji (MSWiA) mi´dzy inny-
mi w sprawie: 
–  aprobat i kryteriów technicznych oraz jednostkowe-

go stosowania wyrobów budowlanych

–  systemów  oceny  zgodnoÊci,  wzoru  deklaracji 

zgodnoÊci oraz sposobu znakowania wyrobów bu-
dowlanych  dopuszczonych  do  obrotu  i powszech-
nego stosowania. 

Koƒcowy etap wdra˝ania dyrektywy do polskiego pra-
wa  stanowi  uchwalona  w 2001  roku  nowelizacja 
ustawy – Prawo budowlane. Znowelizowana ustawa 
rozszerza  przepisy  dopuszczajàce  do  obrotu  i stoso-
wania dla wyrobów budowlanych oznaczonych zna-
kowaniem CE oraz wyró˝nia dwa równoleg∏e systemy 
dopuszczania wyrobów budowlanych do obrotu i po-
wszechnego stosowania w budownictwie: 
–  system europejski (oznaczanie wyrobów znakowa-

niem CE), w pe∏ni zgodny z dyrektywà

–  system krajowy (oznaczanie wyrobów znakiem bu-

dowlanym B). 

System  europejski  b´dzie  ewoluowa∏,  w miar´  po-
wstawania  i wprowadzania  do  zbioru  polskich  norm 
zharmonizowanych  z dyrektywà  norm  europejskich. 
Przygotowywane sà równie˝ stosowne rozporzàdzenia 
dla  europejskiego  systemu  dopuszczania  do  obrotu 
i stosowania wyrobów budowlanych. 
Równie˝  po  uzyskaniu  pe∏nego  cz∏onkostwa  w Unii 
Europejskiej systemy te b´dà funkcjonowaç równole-

gle w za∏o˝onym okresie wspó∏istnienia (tab. 1). 
Dyrektywa  89/106/  EWG  stanowi  wi´c  poczàtek 
trudnej drogi dostosowania polskiego prawa i legisla-
cji polskiej do pe∏nego cz∏onkostwa w UE. 

Kruszywa do betonów 
w budownictwie komunikacyjnym

System krajowy
Podstawowe  dokumenty  odniesienia  w Rozpo-
rzàdzeniu  Ministra  Spraw  Wewn´trznych  i Admi-
nistracji  (MSWiA)  z dnia  31  lipca  1998  r.  w spra-
wie  systemów  oceny  zgodnoÊci,  wzoru  deklaracji 
zgodnoÊci  oraz  sposobu  znakowania  wyrobów  bu-
dowlanych  dopuszczanych  do  obrotu  i powszechne-
go stosowania w budownictwie (Dz. U. nr 113, poz. 
728) stanowià polskie normy PN i aprobaty technicz-
ne. Normy PN dla kruszyw do betonu cementowego 
zamieszczono poni˝ej: 
–  PN-B-11111: 1996 Kruszywa mineralne. Kruszy-

wa naturalne do nawierzchni drogowych; piasek

–  PN-B-11112:  1996  Kruszywo  mineralne  – Kru-

szywo ∏amane do nawierzchni drogowych

–  PN-86/B-0612 Kruszywo mineralne do betonu. 
Zgodnie  z ww.  rozporzàdzeniem  kruszywa,  które 
spe∏niajà wymagania zawarte w ww. normach mogà 
byç oznaczane znakiem budowlanym B. 

Dokumenty  normalizacyjne  zwiàzane  z projektowa-
niem  i wykonawstwem,  które  majà  zasadnicze  zna-
czenie  w budownictwie  komunikacyjnym  i które 
zawierajà  równie˝  szczegó∏owe  wymagania  dla  kru-
szyw stosowanych do betonu cementowego to: 
–  Rozporzàdzenie  MTiGM  z dnia  30  maja  2000 

roku. (Dz. U. RP nr 63 z dnia 3 sierpnia 2000 r.) 
w sprawie warunków technicznych, jakim powinny 
odpowiadaç drogowe obiekty in˝ynierskie i ich usy-
tuowanie

–  Rozporzàdzenie  MTiGM  z dnia  2 marca  1999 

roku. (Dz. U. RP nr 43 z dnia 14 maja 1999 r.) 
w sprawie warunków technicznych, jakim powinny 
odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie

–  Zarzàdzenie  nr  1/90/GDDP  „Wymagania  i za-

lecenia  dotyczàce  wykonania  betonów  do  kon-
strukcji mostowych”

–  Zarzàdzenie  nr  12/2001/GDDP  „Katalog  typo-

wych konstrukcji nawierzchni sztywnych”. 

IBDiM  wyda∏  aprobat´  technicznà  nr  AT/98-03-

Wyroby budowlane dopuszczone do stosowania w Polsce

wg systemu normalizacyjnego

Krajowego

Europejskiego

Jednostkowe 

stosowanie

Powszechne stosowanie

Dyrektywa 89/106/ EWG

B

CE

Rynek PL

Rynek UE

Tab. 1. Legalizacja wyrobów budowlanych w Polsce po uzyskaniu 
cz∏onkostwa w UE

Kruszywa do betonu cementowego 
w budownictwie komunikacyjnym

technologie

background image

paêdziernik – grudzieƒ 2002

42

0417  Kruszywo  lekkie  popio∏oporytowe  pollytag 
do betonu mostowego. 

System europejski
T∏umaczenie 

i przygotowanie 

do 

ustanowie-

nia  polskich  norm  z zakresu  kruszyw  jest  przed-
miotem  prac  NKP  108,  który  jest  odpowiedni-
kiem  Komitetu  Technicznego  CEN/TC  154.  W ra-
mach  powy˝szego  komitetu  dzia∏ajà  grupy  robo-
cze, w pracach których nie biorà udzia∏u przedsta-
wiciele Polski. 
Wprowadzane nowe normy PN EN dotyczàce me-
tod badawczych dla kruszyw zosta∏y podzielone na 
grupy, zamieszczono je w tablicy 2. W tablicy 3 ze-
stawiono normy dotyczàce oceny w∏aÊciwoÊci kru-
szyw  dla  okreÊlonych  zastosowaƒ.  Wprowadzane 
nowe  normy  europejskie  z zakresu  metod  badaƒ 
kruszyw (tablica 2) majà sens tylko w odniesieniu 
do  norm  dotyczàcych  oceny  w∏aÊciwoÊci  kruszyw 
dla okreÊlonych zastosowaƒ (tablica 3). 

Norma PN-EN 206-1
PrzydatnoÊç kruszyw wg PN-EN 206-1
Zgodnie z PN-EN 206-1 kruszywo to ziarnisty ma-
teria∏ mineralny odpowiedni do stosowania do be-
tonu. Kruszywa mogà byç naturalne, pochodzenia 
sztucznego  lub  pozyskane  z materia∏u  wczeÊniej 
u˝ywanego do budowy. 
Ustalona ogólna przydatnoÊç kruszyw nie oznacza, 
˝e kruszywo mo˝e byç stosowane w ka˝dej sytuacji 
i do  ka˝dego  sk∏adu  betonu.  Ogólnà  przydatnoÊç 
ustala si´ dla: 
–  kruszyw zwyk∏ych i ci´˝kich wg prEN 12620
–  kruszyw lekkich wg prEN 13055
–  kruszywa wype∏niajàcego jako dodatku mineral-

nego typu I (prawie oboj´tny) wg prEN 12620: 
2000. 

Do  betonów  zgodnych  z PN-EN  206-1  nale˝y 
stosowaç 

wy∏àcznie 

kruszywa 

o ustalonej 

przydatnoÊci do konkretnego zastosowania. 

Miejsce stosowania i okres u˝ytkowania betonu
Z  uwagi  na  miejsce  stosowania  betonu  – mo˝na 

wyró˝niç rodzaje i klasy kruszyw o przydatnoÊci usta-
lonej dla miejscowych warunków Êrodowiskowych. 
Wymagania 

eksploatacyjne 

dotyczà 

trwa∏oÊci 

i u˝ytecznoÊci.  Zalecany  w PN-EN  206-1  okres 
u˝ytkowania  betonu  wynosi  50  lat.  Za∏o˝ony  po-
ziom trwa∏oÊci dotyczy: projektu, materia∏ów i wyko-
nania. W praktyce trudno jest uzyskaç za∏o˝ony beton 
pod wzgl´dem projektu, materia∏ów, jak i wykonaw-
stwa.  W przypadku  odst´pstw  specyfi kujàcy  mo˝e 
z∏agodziç lub zaostrzyç wymagania dla betonu dla da-
nego miejsca zastosowania lub ogólnie mo˝e opieraç 
si´ na wymaganiach okreÊlonych w postanowieniach 
krajowych. 
Jak mo˝na zauwa˝yç, przydatnoÊç kruszyw do beto-
nu weryfi kuje zasób wiedzy zawartej w projektowaniu 
oraz technologia wbudowania. 

Eurokody 
Projektowanie  konstrukcji  betonowych  zawierajà 
eurokody EC2. Mi´dzy innymi ENV 1992-2 Euro-
kod  2 „Projektowanie  konstrukcji  z betonu.  Cz´Êç 
2.  Mosty  ˝elbetowe  i spr´˝one”  pozwala  na  wy-
miarowanie  i konstruowanie  elementów  konstruk-
cyjnych mostów. W odniesieniu do kruszyw w EC2 
stwierdza  si´,  ˝e  dobre  kruszywa  mogà  podnieÊç 
o dziesiàtki procent wartoÊç betonu pod wzgl´dem 
w∏aÊciwoÊci  i trwa∏oÊci.  Odkszta∏calnoÊç  betonu 
zale˝y nie tylko od klasy betonu, ale jest zwiàzana 
z w∏aÊciwoÊciami 

poszczególnych 

sk∏adników 

mieszanki  betonowej,  przede  wszystkim  zale˝y 
od  w∏aÊciwoÊci  kruszywa.  Cech´  t´  ujmuje  eu-
rokod  2 przez  wspó∏czynnik  spr´˝ystoÊci  betonu 
i odkszta∏cenie graniczne. 
Kontrola produkcji i budowy zawarta w eurokodach 
obejmuje  wszystkie  dzia∏ania  niezb´dne  w celu 
utrzymania  i sterowania  jakoÊcià  materia∏ów  i ro-
bót,  zgodnie  z ustalonymi  wymaganiami.  Przed-
miot  kontroli  prowadzony  jest  wed∏ug  punktów 
EC2  i PN-EN  206.  W odniesieniu  do  materia∏ów 
sk∏adowych betonu szczególnego znaczenia nabie-
ra norma PN-EN 206. 

Uwagi ogólne
1.  Systemy  normalizacyjne  (krajowy  i europejski) 
w normalizacji  polskiej  w odniesieniu  do  kruszyw 
sà ró˝ne pod wzgl´dem wymagaƒ. 
2.  System  polski,  który  b´dzie  mo˝liwy  do  stoso-
wania jeszcze przez kilka lat wymaga unormowa-
nia  oraz  przynajmniej  regulacji  prawnej  w odnie-
sieniu do nawierzchni betonowej. 
3. System europejski jest w poczàtkowym stadium 
wprowadzania do normalizacji polskiej. Normy eu-
ropejskie dla kruszyw, betonów i konstrukcji beto-
nowych niejednokrotnie odwo∏ujà si´ do wymagaƒ 
lub postanowieƒ krajowych. 
4. W odniesieniu do uwag zawartych powy˝ej ist-
nieje pilna potrzeba unormowania wymagaƒ ogól-
nych  i szczegó∏owych  dla  kruszyw  i betonów  do 
budownictwa  komunikacyjnego;  jako  specyfi czne-
go  pod  wzgl´dem  trwa∏oÊci,  Êrodowiska  natural-
nego  i wymaganej  jakoÊci  materia∏ów  oraz  robót. 
Z∏o˝enie  na  barki  projektanta  i wykonawcy  robót 
ustaleƒ technicznych dla wyrobów do okreÊlonych 
zastosowaƒ mo˝e prowadziç do systemu krajowe-
go na zasadach jednostkowego stosowania. 

dr in˝. Andrzej Duszyƒski 

IBDiM Filia Wroc∏aw

EN 13139

Kruszywa do zapraw

EN 12620

Kruszywa do betonu

EN 13242

Kruszywa  do  niezwiàzanych  i  hydraulicznie 

zwiàzanych materia∏ów dla stosowania w pra-

cach in˝ynierii làdowej i konstrukcji dróg

EN 13055-1

Kruszywa lekkie Cz´Êç 1: Kruszywa lekkie do 

betonu i zapraw

EN 13055-2

Kruszywa lekkie Cz´Êç 2: Kruszywa lekkie do 

innych zastosowaƒ

Tablica 3. Normy dotyczàce oceny w∏aÊciwoÊci kruszyw 
dla okreÊlonych zastosowaƒ

EN 932

Badania podstawowych w∏aÊciwoÊci kruszyw

EN 933

Badania geometrycznych w∏aÊciwoÊci kruszyw

EN 1097

Badania mechanicznych i fi zycznych w∏aÊciwoÊci kruszyw

EN 1367

Badania  w∏aÊciwoÊci  cieplnych  i  odpornoÊci  kruszyw 

na dzia∏anie czynników atmosferycznych

EN 1744

Badania chemicznych w∏aÊciwoÊci kruszyw

Tablica 2. Grupy norm dotyczàce metod badawczych


Document Outline