background image

B

IO

M

E

D

Y

C

Z

N

E

 P

O

D

S

T

A

W
Y

R

O

Z

W
O

J

U

 C

Z

Ł

O

W
IE

K

A

d

la

 s

tu

d

e

n

w

 I 

ro

k

u

n

a

 k

ie

ru

n

k

u

 P

e

d

a

g

o

g

ik

a

D

A

n

d

rz

e

j K

ę

d

z

io

rs

k

i

K

a

te

d

ra

 F

iz

jo

lo

g

ii 

Z

w

ie

rz

ą

t i

 E

k

o

to

k

s

y

k

o

lo

g

ii

W
Y

K

Ł

A

D

 3

M

a

te

ri

a

ln

e

 a

s

p

e

k

ty

 r

o

zw
o

ju

 s

o

m

a

ty

c

zn
e

g

o

w

z

ra

s

ta

n

ie

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

d

o

jr

z

e

w

a

n

ie

z

a

n

ik

G

łó

w

n

e

 e

ta

p

y

 i 

p

ro

c

e

s

y

 w

 r

o

z

w

o

ju

 p

re

n

a

ta

ln

y

m

s

ta

d

iu

m

 ja

ja

 p

ło

d

o

w

e

g

o

s

ta

d

iu

m

 z

a

ro

d

k

a

s

ta

d

iu

m

 p

ło

d

u

O

k

re

s

y

 k

ry

ty

c

zn
e

 i 

s

e

n

s

y

ty

w

n

e

 w

 r

o

z

w

o

ju

P

o

d

C

Ŝe
 m

n

o

g

ie

background image

K

s

zt

a

łt

o

w

a

n

ie

 s

 za
ro

d

k

a

 s

ta

n

o

w

i n

a

jt

ru

d

n

ie

js

ze
 za
d

a

n

ie

ja

k

ie

 m

a

s

d

o

 w

y

k

o

n

a

n

ia

 w

 c

a

ły

m

 s

w

o

im

 Ŝy
c

iu

… 

J

e

d

n

a

 z

 za
s

a

d

n

ic

zy
c

h

 r

ó

Ŝn
ic

 p

o

m

d

zy
 t

o

b

ą

 a

 m

a

s

z

y

n

ą

 je

s

t t

a

k

a

,

Ŝe
 m

a

s

zy
n

a

 n

ig

d

y

 n

ie

 m

u

s

i d

zi

a

ła

ć

,

d

o

p

ó

k

i n

ie

 je

s

t u

k

o

ń

c

zo
n

a

 je

j k

o

n

s

tr

u

k

c

ja

K

a

Ŝd
y

 o

rg

a

n

izm
 z

w

ie

rzę
c

y

 m

u

s

i f

u

n

k

c

jo

n

o

w

a

ć

ju

Ŝ

 p

o

d

c

za
s

 t

w

o

rze
n

ia

 w

ła

s

n

e

j s

tr

u

k

tu

ry

.”

[G

ilb

e

rt

(z

a

: H

o

p

k

in

s

, 2

0

0

5

)]

L

u

d

z

k

i z

a

ro

d

e

k

 n

a

 k

o

ń

c

u

 ig

ły

.

ź

d

ło

: M

a

d

e

r, 

2

0

0

4

1

.

W

z

ra

s

ta

n

ie

2

.

R

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

3

.

D

o

jr

z

e

w

a

n

ie

4

.

Z

a

n

ik

 (i

n

w

o

lu

c

ja

)

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

M

a

te

ri

a

ln

e

 a

s

p

e

k

ty

 r

o

zw
o

ju

1

.

W

z

ra

s

ta

n

ie

-

ro

z

p

le

m
(p

ro

lif

e

ra

c

ja

, h

ip

e

rp

la

z

ja

)

-

ro

z

ro

s

t (

h

ip

e

rtr

o

fia

)

background image

R

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

 z

w

y

k

le

 łą

c

z

y

 s

(c

z

a

s

o

w

o

z

e

 w

z

ra

s

ta

n

ie

m

1

.

W
z

ra

st

a

n

ie

2

.

R

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

3

.

D

o

jrz

e

w

a

n

ie

4

.

Z

a

n

ik

 (i

n

w

o

lu

c

ja

)

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

R

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

 r

o

z

p

o

c

z

y

n

a

 s

w

 s

ta

d

iu

m

 

m

o

ru

li

i p

ro

w

a

d

z

i d

o

 

p

o

w

s

ta

n

ia

 

b

la

s

to

c

y

s

ty

W
ę

z

e

ł z

a

ro

d

k

o

w

y

(e

m

b

ri

o

b

la

s

t)

T

ro

fo

b

la

s

t

B

ło

n

a

 p

ło

d

o

w

a

(k

o

s

m

ó

w

k

a

)

T

a

rc

z

k

a

z

a

ro

d

k

o

w

a

O

w

o

d

n

ia

L

is

tk

i z

a

ro

d

k

o

w

e

b

la

s

to

c

y

s

ta

W
ę

z

e

ł

z

a

ro

d

k

o

w

y

T

ro

fo

b

la

s

t

k

o

s

m

ó

w

k

a

T

a

rc

z

k

a

z

a

ro

d

k

o

w

a

O

w

o

d

n

ia

L

is

tk

i z

a

ro

d

k

o

w

e

-

e

k

to

d

e

rm

a

-

e

n

d

o

d

e

rm

a

-

m

e

z

o

d

e

rm

a

T

k

a

n

k

i

N

a

rz

ą

d

y

m

ó

z

g

o

w

o

d

n

ia

s

k

ó

ra

 

rd

z

e

ń

 k

g

o

w

y

ty

ł z

a

ro

d

k

a

 

je

lit

o

z

a

ro

d

k

a

s

e

rc

e

k

o

s

m

ó

w

k

a

k

o

s

m

k

i

k

o

s

m

ó

w

k

i

w

. Ŝ

R

ó

Ŝn
ic

o

w

a

n

ie

 li

s

tk

ó

w

 za
ro

d

k

o

w

y

c

h

M

a

d

e

r,

 2

0

0

4

background image

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

L

o

s

y

 k

o

m

ó

re

k

 w

 r

o

z

w

o

ju

 z

a

ro

d

k

o

w

y

m

 n

ic

ie

n

ia

 C

. e

le

g

a

n

s

[1

 m

m

 d

ł.,

 9

5

9

 k

o

m

. s

o

m

a

t. 

u

 f

o

rm

y

 o

b

o

jn

a

k

ie

j].

 

O

p

is

y

 w

s

k

a

z

u

 k

o

m

ó

rk

i t

w

o

rz

ą

c

e

 k

o

n

k

re

tn

e

 n

a

rz

ą

d

y

C

z

e

rw

o

n

e

 k

ro

p

k

i o

z

n

a

c

z

a

 k

o

m

ó

rk

i, 

k

re

 u

le

g

a

 

a

p

o

p

to

z

ie

U

 n

ic

ie

n

i l

o

s

 k

a

Ŝ

d

e

j k

o

m

ó

rk

i j

e

s

t z

a

s

a

d

n

ic

z

o

 u

s

ta

lo

n

y

n

a

to

m

ia

s

t u

 s

s

a

k

ó

w

 d

u

Ŝ

ą

 r

o

 o

d

g

ry

w

a

 s

y

g

n

a

ły

 

k

o

m

ó

rk

o

w

e

M

a

p

o

w

a

n

ie

ro

zw
o

ju

B

e

rg

, S

try

e

r

2

0

0

2

. B

io

c

h

e

m

is

try

. 5

 e

d

ź

d

ło

: w

ik

ip

e

d

ia

background image

T

k

a

n

k

i w

y

m

ie

n

ia

ln

e

k

tk

i o

k

re

s

 Ŝ

yc

ia

 

k

o

m

ó

re

k

 w

y

m

u

s

z

a

 ic

h

 c

g

łą

 w

y

m

ia

n

ę

 

n

a

 n

o

w

e

 (

s

z

y

b

k

a

 r

e

g

e

n

e

ra

c

ja

, r

o

z

p

le

m

p

rz

e

z

 c

a

le

 Ŝ

yc

ie

).

T

k

a

n

k

i s

ta

ty

c

z

n

e

ro

z

p

le

m
z

a

c

h

o

d

z

ty

lk

o

 w

 o

k

re

ś

lo

n

yc

h

 s

ta

d

ia

c

h

 r

o

z

w

o

ju

d

łu

g

i o

k

re

s

 Ŝ

yc

ia

; s

ła

b

a

 r

e

g

e

n

e

ra

c

ja

 lu

b

 

je

j b

ra

k

!

T

k

a

n

k

i e

k

s

p

a

n

s

y

w

n

e

z

d

o

ln

e

 d

o

 

ro

z

p

le

m

u

c

a

ły

 c

z

a

s

, z

a

c

h

o

d

z

i o

n

 je

d

n

a

k

 

ty

lk

o

 w

 o

k

re

ś

lo

n

yc

h

 w

a

ru

n

k

a

c

h

 (

n

p

re

g

e

n

e

ra

c

ja

 p

o

u

ra

z

o

w

a

).

 

W
 t

ra

k

c

ie

 r

o

z

w

o

ju

 z

 z

y

g

o

ty

 

p

o

w

s

ta

je

 

p

o

n

a

d

 1

0

0

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 

ty

p

ó

w

 k

o

m

ó

re

k

b

u

d

u

c

y

c

h

 

tk

a

n

k

i i

 n

a

rz

ą

d

y

 c

ia

ła

.

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

P

ro

c

e

s

y

 r

o

z

w

o

jo

w

e

:

1

.

W
z

ra

st

a

n

ie

2

.

R

ó

Ŝ

n

ico
w

a

n

ie

3

.

D

o

jr

z

e

w

a

n

ie

4

.

Z

a

n

ik

 (i

n

w

o

lu

c

ja

)

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

background image

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

P

ro

c

e

s

y

 r

o

z

w

o

jo

w

e

:

1

.

W

z

ra

s

ta

n

ie

2

.

R

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

3

.

D

o

jr

z

e

w

a

n

ie

4

.

Z

a

n

ik

 (i

n

w

o

lu

c

ja

)

P

ro

c

e

s

y

 r

o

z

w

o

jo

w

e

: p

rz

y

k

ła

d

 -

h

e

m

o

p

o

e

z

a

Theml i wsp. – Color Atlas of Haematology. Thieme, 2004

background image

„M
a

te

m

a

ty

k

a

 r

o

zw
o

ju

K

in

e

ty

k

a

 w

z

ra

s

ta

n

ia

p

o

z

io

m

 

w

z

ro

s

tu

 (

z

a

a

w

a

n

s

o

w

a

n

ia

 

ro

z

w

o

ju

 d

a

n

e

j c

e

c

h

y

w

 c

z

a

s

ie

D

y

n

a

m

ik

a

 w

z

ra

s

ta

n

ia

(=

 t

e

m

p

o

 

ro

z

w

o

ju

) -

z

m

ia

n

y

 p

rz

y

ro

s

tu

 

c

e

c

h

y

 w

 je

d

n

o

s

tc

e

 c

z

a

s

u

 w

 

tr

a

k

c

ie

 r

o

z

w

o

ju

R

y

tm

 w

z

ra

s

ta

n

ia

n

a

s

p

s

tw

o

 

n

a

s

ile

n

ia

 i 

z

m

n

ie

js

z

e

n

ia

 

s

z

y

b

k

o

ś

c

i p

rz

y

ro

s

tu

 c

e

c

h

y

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

K

s

zt

a

łt

o

w

a

n

ie

n

a

rzą
d

ó

w

i u

k

ła

d

ó

w

w

 r

o

z

w

o

ju

p

re

n

a

ta

ln

y

m

background image

M

-c

 c

Ŝ

y

 

d

łu

g

o

ś

ć

 c

ia

ła

 (

c

m

m

a

s

a

 c

ia

ła

 (

g

)

Z

yg
o

ta

0

,0

1

~

0

,0

0

0

1

K

o

n

ie

1

 m

ie

si

ą

ca

0

.4

 

1

K

o

n

ie

2

 m

ie

si

ą

ca
 

3

 

3

K

o

n

ie

3

 m

ie

si

ą

ca
 

6

 

2

0

K

o

n

ie

4

 m

ie

si

ą

ca
 

1

6

 

1

3

0

K

o

n

ie

5

 m

ie

si

ą

ca
 

2

5

 

4

0

0

K

o

n

ie

6

 m

ie

si

ą

ca
 

3

0

7

0

0

K

o

n

ie

7

 m

ie

si

ą

ca
 

3

5

 

1

1

0

0

K

o

n

ie

8

 m

ie

si

ą

ca
 

4

0

 

1

8

0

0

K

o

n

ie

9

 m

ie

si

ą

ca
 

4

5

 

2

7

5

0

K

o

n

ie

1

0

 m

ie

si

ą

ca
 

5

0

 

3

3

0

0

Z

m

ia

n

y

 w

ie

lk

o

ś

c

i c

ia

ła

 d

z

ie

c

k

a

 w

 r

o

z

w

o

ju

 p

re

n

a

ta

ln

y

m

(z

a

: F

a

lle

r, 

2

0

0

4

)

X

IX

-w

ie

cz
n

e

 p

rze
d

st

a

w

ie

n

ie

 z

w

z

ku
 

p

o

m

d

z

o

n

to

g

e

n

e

z

ą

 a

 fi

lo

g

e

n

e

z

ą

(m

im

o

, Ŝ

e

 p

re

z

e

n

to

w

a

n

e

 ja

k

o

 e

m

p

ir

yc

z

n

e

p

rz

e

s

a

d

n

ie

 p

o

m

n

ie

js

z

a

 r

ó

Ŝ

n

ic

e

 p

o

m

d

z

y

 

g

a

tu

n

k

a

m

i).

Ź

d

ło

: H

o

p

k

in

s

, 2

0

0

5

(p

rz

e

d

ru

k

 w

rn

z

: E

. H

a

e

c

k

e

l, 

1

8

9

7

. T

h

e

E

v

o

lu

tio

n

o

f

M

a

n

. N

e

w

 Y

o

rk

: D

. A

p

p

le

to

n

a

n

d

C

o

.)

G

łó

w

n

e

 e

ta

p

y

 i 

p

ro

c

e

s

y

 w

 r

o

zw
o

ju

 p

re

n

a

ta

ln

y

m

background image

P

e

ri

o

d

y

za
c

ja

 o

k

re

s

u

 r

o

z

w

o

ju

 p

re

n

a

ta

ln

e

g

o

F

a

z

a

 ja

ja

 p

ło

d

o

w

e

g

o

o

d

 z

a

p

ło

d

n

ie

n

ia

 d

o

 im

p

la

n

ta

c

ji 

(7

 d

z

ie

ń

F

a

z

a

 z

a

ro

d

k

a

o

d

 2

 t.

Ŝ

. d

o

 k

o

ń

ca
 8

 t.

 Ŝ

.

(2

 m

ie

s

ca
 c

Ŝ

y)

F

a

z

a

 p

ło

d

u

o

d

 9

 t.

Ŝ

d

o

 p

o

ro

d

u

8

-tyg
. z

a

ro

d

e

k

4

-m

ie

si

ę

cz
n

p

łó

d

P

e

ri

o

d

y

za
c

ja

 o

k

re

s

u

 c

Ŝy

P

ie

rw

s

z

y

 t

ry

m

e

s

tr

:

1

3

 tyg
o

d

n

i i 

6

 d

n

i o

d

 d

a

ty

 o

s

ta

tn

ie

j m

ie

si

ą

cz
ki

 

(1

2

 tyg
o

d

n

i r

o

z

w

o

ju

 z

a

ro

d

ka

D

ru

g

i t

ry

m

e

s

tr

:

O

b

e

jm

u

je

 1

2

 tyg
o

d

n

i c

Ŝ

(o

d

 1

3

 d

o

 2

5

 tyg
o

d

n

ia

 i 

6

 d

n

i)

(1

2

 tyg
o

d

n

i r

o

z

w

o

ju

 z

a

ro

d

ka
)

T

rz

e

c

i t

ry

m

e

s

tr

:

O

b

e

jm

u

je

 o

kr

e

o

d

 2

6

 tyg
o

d

n

ia

 d

o

 p

o

ro

d

u

(1

4

 tyg
o

d

n

i r

o

z

w

o

ju

 z

a

ro

d

ka
)

D

łu

g

o

ś

ć

 tr

w

a

n

ia

 c

Ŝ

y

:

2

8

0

 d

n

i (

=

 1

0

 m

-c

y

k

si

ę

Ŝ

yco

w

ych

) l

icz
ą

o

d

 1

-g

o

 d

n

ia

 o

st

a

tn

ie

g

o

 cyk
lu

;

2

6

6

 d

n

i li

cz
ą

c

 o

d

 d

n

ia

 o

w

u

la

c

ji 

lu

b

 z

a

p

ło

d

n

ie

n

ia

 (

3

8

 ty

g

o

d

n

i).

background image

W

a

Ŝn
ie

js

ze
 w

y

d

a

rze
n

ia

 w

 r

o

z

w

o

ju

 p

re

n

a

ta

ln

y

m

(z

a

: S

o

lo

m

o

n

i w

s

p

., 

1

9

9

6

)

e

m

b

ry

o

lo

g

y

.m

e

d

.u

n

s

w

.e

d

u

.a

u

/

R

o

zw
ó

j z

a

ro

d

k

o

w

y

background image

R

o

zw
ó

j z

a

ro

d

k

o

w

y

S

ta

d

ia

 C

a

rn

e

g

ie

ro

z

w

o

ju

 za
ro

d

k

o

w

e

g

o

 c

z

ło

w

ie

k

a



b

ru

z

d

k

o

w

a

n

ie



m

o

ru

la

2

-3

2



b

la

s

to

c

ys

ta

i b

la

s

to

c

e

l



ta

rc

z

k

a

 z

a

ro

d

k

o

w

a



e

m

b

rio

b

la

s

t

i t

ro

fo

b

la

s

t

4

-5

3



ro

z

w

ó

j t

ro

fo

b

la

s

tu



e

k

to

d

e

rm

a

 o

w

o

d

n

i

6

4



z

a

g

n

ie

Ŝ

d

Ŝ

e

n

ie



p

ie

rw

o

tn

w

o

r. 

Ŝ

ó

łtk

o

w

y



ja

m

a

 o

w

o

d

n

i

7

-1

2

5



s

m

u

g

a

 p

ie

rw

o

tn

a



k

o

s

m

k

i

k

o

s

m

ó

w

k

i

~

1

7

6



g

a

s

tr

u

la

c

ja



p

ły

tk

a

 n

e

rw

o

w

a



p

o

c

z

ą

te

k

 e

ry

tr

o

p

o

e

z

y

~

1

9

7



d

o

łe

k

 p

ie

rw

o

tn

y

~

2

3

8



z

a

p

ło

d

n

ie

n

ie



c

ia

łk

a

 k

ie

ru

n

k

o

w

e

 

1

1

W
a

Ŝ

n

ie

jsz
e

 p

ro

ce
sy 

ro

z

w

o

jo

w

e

W
ie

k

[d

n

i]

S

ta

d

iu

m



1

 i 

2

 łu

k

 g

a

rd

z

ie

lo

w

y



m

e

z

o

d

e

rm

a

p

o

ś

re

d

n

ia

~

2

8

1

0



z

a

to

k

a

 Ŝ

y

ln

a



p

rz

e

w

ó

d

 ś

d

n

e

rc

z

a

~

2

9

1

1



z

a

w

z

k

i r

ą

k

~

3

0

1

2



p

rz

e

g

ro

d

a

 z

 o

tw

o

re

m

m

d

z

y

 p

rz

e

d

s

io

n

k

a

m

i

s

e

rc

a

~

3

2

1

3



z

a

w

z

e

k

 n

e

rk

i

~

3

3

1

4



w

rn

a

 p

rz

e

g

ro

d

a

p

rz

e

d

s

io

n

k

o

w

a

 s

e

rc

a

~

4

4

1

8



ry

n

ie

n

k

a

 n

e

rw

o

w

a



w

c

z

e

s

n

e

 s

e

rc

e

2

5

9

W
a

Ŝ

n

ie

jsz
e

 p

ro

ce
sy 

ro

z

w

o

jo

w

e

W
ie

k

[d

n

i]

S

ta

d

iu

m

L

u

d

z

ki

 z

a

ro

d

e

n

a

 p

o

cz
ą

tku
 5

 tyg
o

d

n

ia

 (

1

3

 s

ta

d

iu

m

 C

a

rn

e

g

ie

). 

M

ik

ro

fo

to

g

ra

fia

 z

 E

M

S

 

(a

) i

 je

j s

ch
e

m

a

tycz
n

a

 in

te

rp

re

ta

c

ja

 (

b

). 

W
id

o

cz
n

e

 z

w

in

ci

e

 za
ro

d

ka
, t

w

o

rz

ą

cy 
si

ę

 

p

rz

e

w

ó

d

 p

o

ka
rm

o

w

y

i z

a

w

z

k

i k

o

ń

cz
yn
. O

g

o

n

 je

st

 sz
cz
ą

tko
w

ą

 p

o

z

o

st

a

ło

śc

 ce
ch

d

a

le

ki

ch
 p

rz

o

d


w

i w

 d

a

lsz
y

m

 ro

z

w

o

ju

 u

le

g

a

 r

e

d

u

kc
ji 

d

o

 kr

ę

g

ó

w

 o

g

o

n

o

w

y

ch
.  

 

background image

o

w

o

d

n

ia

o

ta

cz
a

 z

a

ro

d

e

k

i z

a

p

e

w

n

ia

 w

o

d

n

e

 śr

o

d

o

w

isko

k

o

s

m

ó

w

k

a

b

u

d

u

je

 

z

a

ro

d

ko
w

ą

 cz
ę

ść 
ło

Ŝ

yska

o

m

o

c

z

n

ia

b

u

d

u

je

 n

a

cz
yn
ia

 

kr

w

io

n

o

śn
e

 p

ę

p

o

w

in

y

p

ę

c

h

e

rz

y

k

 Ŝ

ó

łt

k

o

w

y

a

b

o

 

w

yksz

ta

łco
n

y

, b

u

d

u

je

 

p

ę

p

o

w

in

ę

B

ło

n

y

 p

ło

d

o

w

e

 i 

ło

Ŝy
s

k

o

Faller – The Human Body, 2004

Ł

o

Ŝ

ysko

 (

ła

c.

 p

la

ce
n

ta

) z

a

cz
yn
a

 si

ę

 tw

o

rz


 w

kr

ó

tce
 p

o

 im

p

la

n

ta

c

ji 

z

a

ro

d

ka
:



C

z

ę

ś

ć

 p

ło

d

o

w

a

:

d

y

sk 
ko
s

m

ó

w

k

i z

 n

a

cz
yn
ia

m

i p

ło

d

o

w

y

m

i i 

k

o

s

m

k

i



C

z

ę

ś

ć

 m

a

tc

z

y

n

a

:

e

n

d

o

m

e

tr

iu

m
z

 tę

tn

ica
m

i sp
ira

ln

y

m

i i

 p

rz

e

g

ro

d

a

m

i ło

Ŝ

yska

, kt

ó

re

o

d

d

z

ie

la

 p

rz

e

st

rz

e

n

ie

 śr

ó

d

ko
s

m

ko
w

e

w

yp
e

łn

io

n

e

 k

rw

 m

a

tcz
yn
ą

.

B

u

d

o

w

a

 ło

Ŝy
s

k

a

 

Faller – The Human Body, 2004

K

o

s

m

k

i

k

o

s

m

ó

w

k

i

o

w

o

d

n

ia

B

ło

n

a

 m

ś

n

io

w

a

K

re

w

 m

a

tc

z

y

n

a

w

 p

rz

e

s

tr

z

e

n

i

ś

d

k

o

s

m

k

o

w

e

j

T

e

tn

ic

a

s

p

ir

a

ln

a

e

n

d

o

m

e

tr

iu

m

ś

y

ły

e

n

d

o

m

e

tr

iu

m

N

a

c

z

y

n

ia

k

o

s

m

k

a

P

rz

e

g

ro

d

a

ło

Ŝ

y

s

k

o

w

a

n

a

c

z

y

n

ia

p

ę

p

o

w

in

y

D

y

s

k

ło

Ŝ

y

s

k

a

W

y

m

ia

ry

 ło

Ŝ

y

s

k

a

 p

o

d

 k

o

n

ie

c

 c

Ŝ

y

:

ca
łko
w

ita

 p

o

w

ie

rz

ch
n

ia

 ko
s

m


w

8

1

4

 m

2

śr

e

d

n

ica
 d

o

jrz

a

łe

g

o

 ło

Ŝ

yska

1

5

-2

0

 c

m

g

ru

b

o

ś

ć 

ło

Ŝ

yska

1

,5

-3

 c

m

m

a

sa

4

5

0

5

0

0

 g

.

T

y

p

 ło

Ŝ

y

s

k

a

:

o

m

o

cz
n

io

w

e

kr

w

io

k

o

s

m

ó

w

ko
w

e

in

w

a

z

y

jn

e

 (

d

o

cz
e

sn
o

w

e

)

P

rz

e

p

ły

w

 k

rw

i/s

:

8

,3

 m

L

kr

w

i m

a

tk

i

6

,6

 m

L

kr

w

i p

ło

d

u

background image

K

Ŝe
n

ie

 ło

Ŝy
s

k

o

w

e

 i 

p

ło

d

o

w

e

K

o

lo

re

m

 z

a

z

n

a

cz
o

n

o

 w

z

g

d

n

ą

 

z

a

w

a

rto

ść
 tl

e

n

u

 w

e

 k

rw

i; 

W
 p

ę

p

o

w

in

ie

 o

b

ie

 

tn

ic

e

p

rz

e

n

o

sz
ą

 kr

e

w

 

o

d

tle

n

o

w

a

n

ą

a

 

Ŝ

y

ły

-

n

a

tle

n

o

w

a

n

ą

O

tw

ó

o

w

a

ln

y

:

p

rz

e

p

ływ
 

n

a

tle

n

o

w

a

n

e

j

k

rw

i Ŝ

yl

n

e

P

P

 
L

P

 
L

K


a

o

rta

.

P

o

 p

o

ro

d

z

ie

 o

.o

. z

a

ra

s

ta

 

Ŝ

y

ła

 p

ę

p

o

w

in

o

w

a

e

n

d

o

m

e

tr

iu

m

s

z

n

u

p

ę

p

o

w

in

o

w

y

ło

Ŝ

y

s

k

o

tn

ic

e

p

ę

p

o

w

in

o

w

e

s

e

rc

e

p

rz

e

w

ó

d

Ŝ

y

ln

y

w

ą

tr

o

b

a

o

tw

ó

r

o

w

a

ln

y

p

rz

e

w

ó

d

tn

ic

z

y

(B

o

ta

la

)

P

rz

e

w

ó

d

 B

o

ta

la

:

p

rz

e

p

ływ
 

n

a

tle

n

o

w

a

n

e

j

k

rw

i t

ę

tn

icz
e

j

P

K

 
T

P


a

o

rta

.

P

o

 p

o

ro

d

z

ie

 z

a

m

yka

 s

.

[C

o

h

e

n

B

J

, W
o

o

d

D

L

. M

e

m

m

le

r’s

-

T

h

e

H

u

m

a

n

B

o

d

in

H

e

a

lth

a

n

d

D

is

e

a

s

e

. 9

th

 E

d

. P

h

ila

d

e

lp

h

ia

L

ip

p

in

c

o

tt

W
illi

a

m

s

&

 W
ilk

in

s

, 2

0

0

0

]


B

a

rie

ra

 p

o

m

d

z

k

rw

io

o

b

ie

g

ie

m

 m

a

tki

 i 

p

ło

d

u


D

o

st

a

rcz
a

n

ie

 su
b

st

a

n

c

ji 

o

d

Ŝ

yw
cz
ych

 i 

g

a

z

ó

w

 (t

le

n

) d

o

 z

a

ro

d

k

a


O

d

p

ro

w

a

d

z

a

n

ie

 m

e

ta

b

o

lit

ó

w

 i 

g

a

z

ó

w

 (

C

O

2

)


P

ro

d

u

k

c

ja

 h

o

rm

o

n

ó

w

 (m

.in

. e

st

ro

g

e

n

ó

w

, p

ro

g

e

st

e

ro

n

u

, H

C

G

s

, r

e

la

ks
yn
y

)


P

o

d

tr

z

y

m

a

n

ie

 ci

ą

Ŝ

y

F

u

n

k

c

je

 ło

Ŝy
s

k

a

:

D

ro

g

i w

y

m

ia

n

y

 m

d

z

y

 k

rw

 m

a

tk

i a

 p

ło

d

e

m



D

y

fu

z

ja

(z

g

o

d

n

ie

 z

 g

ra

d

ie

n

te

m

 s

Ŝe
ń

) -

tle

n

, d

w

u

tle

n

e

w

ę

g

la

 i 

so
le

 m

in

e

ra

ln

e



A

k

ty

w

n

y

 t

ra

n

s

p

o

rt

(w

b

re

w

 g

ra

d

ie

n

to

w

i s

Ŝ

e

ń

) -

g

lu

ko
z

a

, a

m

in

o

kw
a

s

y,

 jo

n

y

 C

a

 

i F

e

 



P

in

o

c

y

to

z

a

-

n

ie

z

n

a

cz
n

e

 il

o

ści
 b

ia

łe

k

B

a

ri

e

ra

ch
ro

n

i o

rg

a

n

iz

m

 d

z

ie

cka

 p

rz

e

d

 z

a

ka
Ŝe
n

ia

m

i, 

śr

o

d

ka
m

i t

o

ks
ycz

n

y

m

i

i l

e

ka
m

i, 

p

o

n

a

d

to

 ch
ro

n

i b

ia

łka
 d

z

ie

cka

 p

rz

e

d

 ko
n

ta

k

te

m

 z

 u

a

d

e

m

 

o

d

p

o

rn

o

śc
io

w

y

m

 m

a

tk

i  

background image

F

u

n

k

c

je

 ło

Ŝy
s

k

a

:

W

y

tw

a

rz

a

n

ie

 h

o

rm

o

n

ó

w

 s

te

ry

d

o

w

y

c

h

P

ro

g

e

s

te

ro

n

(o

d

 8

 tyg
. c

Ŝ

y)

 -

z

a

st

ę

p

u

je

 cz
yn
n

o

ść 
ci

a

łk

a

 Ŝ

ó

łte

g

o

 c

Ŝ

o

w

e

g

o


o

a

b

ia

 p

o

b

u

d

liw

o

ś

ć 

m

śn

w

k

i m

a

ci

cy 
n

a

 d

z

ia

ła

n

ie

 o

k

syt
o

cy
n

y

(tz

w

. b

lo

p

ro

g

e

st

e

ro

n

o

w

y

)


o

b

ku
rcz
a

 u

jśc
ie

 w

e

w

n

ę

tr

z

n

e

 sz
y

jki

 m

a

c

icy
, z

a

p

o

b

ie

g

a

c
p

o

ro

n

ie

n

iu

i p

rz

e

d

w

cze

sn
e

m

u

 p

o

ro

d

o

w

i


p

o

w

o

d

u

je

 w

z

ro

s

t su
tkó
w

 w

 cz
a

si

e

 c

Ŝ

(sy
n

e

rg

iz

m

 z

 e

st

ro

g

e

n

a

m

i)


je

st

 p

re

ku
rso
re

m

 ko
rtyk
o

st

e

ro

id

ó

w
w

 ko
rz

e

 n

a

d

n

e

rcz

p

ło

d

u

 

E

s

tr

o

g

e

n

y

(e

st

rio

l, 

e

st

ro

n

i e

st

ra

d

io

l) 

w

 d

u

Ŝ

ych

 ilo

śc
ia

ch
 i 

w

z

ro

st

 w

 cz
a

si

e

 c

Ŝ

y


z

w

ksze

n

ie

 m

a

sy
 m

śn
io

w

e

j m

a

c

icy


z

w

ksze

n

ie

 p

o

b

u

d

liw

o

śc
i m

m

. m

a

c

ic

n

a

 d

z

ia

ła

n

ie

 o

ks
yt

o

cy
n

y

F

u

n

k

c

je

 ło

Ŝy
s

k

a

:

W

y

tw

a

rz

a

n

ie

 h

o

rm

o

n

ó

w

 b

ia

łk

o

w

y

c

h

G

o

n

a

d

o

tr

o

p

in

a

k

o

s

m

ó

w

k

o

w

a

(h

C

G

) –

I i

 II

 tr

y

m

e

st

r ci

ą

Ŝ

y

(p

o

 2

0

 tyg
. st

ę

Ŝ

. m

a

le

je

), 

ci

a

łko
 Ŝ

ó

łte

 
c.

Ŝ

. c

Ŝ

o

w

e

 -

w

z

ro

s

t i

 w

yd
z

ie

la

n

ie

 p

ro

g

e

st

e

ro

n

u

w

p

ływ
 n

a

 w

cz
e

sn
e

 w

yd
z

ie

la

n

ie

 te

st

o

s

te

ro

n

u

 p

rz

e

z

 ją

d

ra

 p

ło

d

u

st

y

m

u

lo

w

a

n

ie

 st

re

fy 

p

ło

d

o

w

e

j n

a

d

n

e

rcz
y

w

p

ływ
 n

a

 a

kt

yw
n

o

ść
 im

m

u

n

o

su
p

re

sy
jn

ą

 

L

u

d

z

k

i l

a

k

to

g

e

n

ło

Ŝ

y

s

k

o

w

y

(h

P

L

) –

o

d

 6

 tyg
., 

st

o

p

n

io

w

w

zr

o

s

t w

 cz
a

si

e

 c

Ŝ

y

n

a

si

le

n

ie

 syn
te

z

b

ia

łe

i t

łu

sz
cz
ó

w

 (

e

fe

kt

 p

o

d

o

b

n

y

 ja

k

 G

H

)

w

z

ro

st

 su
tkó
w

 w

 cz
a

si

e

 c

Ŝ

(e

fe

kt

 m

a

m

m

o

tr

o

p

o

w

y

)

n

ie

z

n

a

cz
n

ie

 st

y

m

u

lu

je

 w

y

tw

a

rz

a

n

ie

 m

le

ka
 (

e

fe

kt

 la

kt

o

tr

o

p

o

w

y

)

R

e

la

k

s

y

n

a

w

y

tw

a

rz

a

n

a

 kr

ó

tk

o

 p

rz

e

d

 p

o

ro

d

e

m

ro

z

lu

ź

n

ia

 w

z

a

d

ła

 m

a

ci

c

w

 cz
a

si

e

 a

kc
ji 

p

o

ro

d

o

w

e

j

ro

z

lu

ź

n

ia

 sp
o

je

n

ie

 ło

n

o

w

e

o

b

n

a

 n

a

p

ci

e

 sz
y

jk

i m

a

c

icy

background image

c

z

yn

n

o

ś

ć

 b

io

e

le

k

tr

yc

z

n

a

 m

ó

z

g

u

 p

o

d

o

b

n

a

 ja

k

 u

 d

o

ro

s

ł
e

g

o

o

k

. 1

4

 r

.

k

o

ra

 m

ó

z

g

u

 p

o

k

ry

w

a

 s

to

p

n

io

w

o

 s

tr

u

k

tu

ry

 p

n

ia

 m

ó

z

g

u

; m

ó

Ŝ

d

Ŝ

e

k

1

2

 -

1

4

 t.

s

ta

d

iu

m

 5

 p

ę

c

h

e

rz

y

k

ó

w

 m

ó

z

g

o

w

y

c

h

5

-

6

t.

-

c

e

w

k

a

 n

e

rw

o

w

a

-

O

U

N

 (

P

M

 -

Ś

M

 -

T

M

) i

 R

K

;

-

w

k

s

z

o

ś

ć

s

tr

u

k

tu

d

o

jrz

a

łe

g

o

 m

ó

z

g

u

 o

b

e

c

n

a

 w

 p

o

s

ta

c

i g

ru

p

y

n

e

u

ro

b

la

s

w

; p

o

ja

w

ia

s

p

ę

c

h

e

rz

y

k

i o

c

z

n

e

-

g

rz

e

b

ie

ń

n

e

rw

o

w

y

(li

s

te

w

k

a

 n

e

rw

o

w

a

-

n

e

u

ro

b

la

s

ty

 o

b

w

o

d

o

w

e

g

o

 u

.n

.

(z

w

o

je

 i 

n

n

. o

b

w

o

d

o

w

e

[4

 -

8

 t.

 Ŝ

.]

4

 ty

d

z

ie

ń

(d

ł. 

4

 m

m

)

p

ł
y

tk

a

 n

e

rw

o

w

a

 -

ry

n

ie

n

k

a

 n

e

rw

o

w

a

1

8

 -

2

1

 d

z

ie

ń

o

s

ta

te

c

z

n

y

 w

z

o

rz

e

c

 p

o

łą

c

z

e

ń

 w

 p

ł
a

ta

c

h

 c

z

o

ł
o

w

y

c

h

 (

c

. m

ó

z

g

u

 =

 o

k

. 2

%

 m

.c

.)

o

k

. 2

0

 r

.

b

u

d

o

w

a

 z

e

w

n

.

m

ó

z

g

o

w

ia

 p

o

d

o

b

n

a

ja

k

 u

 d

o

ro

s

ł
e

g

o

o

k

. 1

0

 r

.

c

Ŝ

a

m

ó

z

g

u

 o

k

. 9

3

0

 g

, p

e

łn

a

 m

ie

lin

iz

a

c

ja

n

e

rw

ó

w

 c

z

a

s

z

k

o

w

y

c

h

1

 r

. Ŝ

y

c

ia

c

Ŝ

a

m

ó

z

g

u

 o

k

. 4

4

0

 g

 (

o

k

. 1

2

%

 m

a

s

y

 c

ia

ł
a

)

n

o

w

o

ro

d

e

k

z

a

k

o

ń

c

z

e

n

ie

 z

a

s

a

d

n

ic

z

e

j p

ro

lif

e

ra

c

ji 

n

e

u

ro

n

ó

w

; r

o

z

w

ó

j i

 f

a

łd

o

w

a

n

ie

 k

o

ry

 

m

ó

z

g

o

w

e

j, 

tw

o

rz

ą

s

z

a

k

ty

 i 

b

ru

z

d

y

2

0

 -

4

0

 t.

s

z

yb

k

i r

o

z

w

ó

j k

re

s

o

m

ó

z

g

o

w

ia

9

 -

1

0

 t.

w

y

k

s

z

ta

łc

o

n

e

 w

z

g

ó

rz

e

 i 

p

o

d

w

z

g

ó

rz

e

; w

y

o

d

b

n

ia

 s

k

o

ra

 m

ó

z

g

o

w

a

 

8

 t.

 (

2

5

 m

m

)

E

ta

p

 r

o

z

w

o

ju

C

z

a

s

 r

o

z

w

o

ju

O

N

T

O

G

E

N

E

Z

A

 U

K

Ł

A

D

U

 N

E

R

W
O

W
E

G

O

/

E

T

A

P

Y

 R

O

Z

W

O

J

U

 U

K

Ł

A

D

U

 N

E

R

W

O

W

E

G

O

In

d

u

k

c

ja

 n

e

u

ro

g

e

n

e

z

y

P

ro

lif

e

ra

c

ja

M

ig

ra

c

ja

 i 

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

S

y

n

a

p

to

g

e

n

e

z

a

D

o

jr

z

e

w

a

n

ie

 s

ie

c

n

e

u

ro

n

a

ln

e

j

background image

In

d

u

k

c

ja

 n

e

u

ro

g

e

n

e

zy
i p

ro

lif

e

ra

c

ja

1

1

 d

z

ie

ń

 -

s

m

u

g

a

 p

ie

rw

o

tn

a

 (
m

e

z

o

d

e

rm

a

) z

o

rg

a

n

iz

a

to

re

m

n

e

u

ro

g

e

n

e

z

y

(w

ę

ze
ł H

e

n

s

e

n

a

) 
s

tr

u

n

a

 g

rz

b

ie

to

w

a

L

u

d

z

k

i z

a

ro

d

e

k

 w

 1

3

 d

n

iu

 p

o

 z

a

p

ło

d

n

ie

n

iu

. A

 –

P

 –

p

rz

e

d

n

io

-t

y

ln

a

 o

ś

 c

ia

ła

; a

w

id

o

k

 z

 g

ó

ry

,

b

) p

rz

e

k

j p

o

d

łu

Ŝ

n

y

, c

) p

rz

e

k

j p

o

p

rz

e

c

z

n

y

 w

 p

ła

s

z

c

z

y

ź

n

ie

 x

-y

[L

o

n

g

s

ta

ff

N

e

u

ro

b

io

lo

g

ia

]

/

P

o

w

s

ta

w

a

n

ie

 c

e

w

y

n

e

rw

o

w

e

j:

 

Z

a

m

y

k

a

n

ie

 r

y

n

ie

n

k

i p

o

s

p

u

je

w

 o

b

u

 k

ie

ru

n

k

a

c

h

 i 

p

o

 

ty

g

o

d

n

iu

 o

b

e

jm

u

je

 je

j k

o

ń

c

e

Z

a

m

y

k

a

n

ie

 k

o

ń

c

ó

w

 c

e

w

y

n

a

s

p

u

je

 

o

k

. 2

8

 d

n

ia

 

ro

z

w

o

ju

p

ły

tk

a

n

e

rw

o

w

a

ry

n

ie

n

k

a

n

e

rw

o

w

a

c

e

w

k

a

 n

e

rw

o

w

a

p

ły

tk

a

n

e

rw

o

w

a

fa

łd

n

e

rw

o

w

y

Z

 ce
w

y

n

e

rw

o

w

e

j p

o

w

st

a

je

 

o

k.

 1

0

1

1

n

e

u

ro

n

ó

w

 

(śr

e

d

n

io

 o

k.

 4

0

0

 m

ln

/d

o

b

ę

!!!

)

In

d

u

k

c

ja

 n

e

u

ro

g

e

n

e

zy
i p

ro

lif

e

ra

c

ja

background image

R

ó

Ŝn
ic

o

w

a

n

ie

 c

e

w

y

n

e

rw

o

w

e

j

O

ś

 p

rz

e

d

n

io

-t

y

ln

a

: m

ó

z

g

o

w

ie

 –

rd

z

e

ń

 k

g

o

w

y

K

sz
ta

łto

w

a

n

a

 p

rz

e

z

 p

o

z

io

m

y

 g

ra

d

ie

n

t syg
n

a

łó

w

 z

 o

rg

a

n

iz

a

to

ra

 n

e

u

ro

g

e

n

e

z

y

i p

io

n

o

w

e

 r

o

z

ch
o

d

z

e

n

ie

 si

ę

 syg

n

a

łó

w

 (

z

 m

e

z

o

d

e

rm

y

s

tru

n

y

 g

rz

b

ie

to

w

e

j)

se
kw
e

n

cy
jn

a

 a

k

tyw
a

c

ja

 

g

e

n

ó

w

 s

e

g

m

e

n

ta

c

ji

(h

o

m

e

o

tycz
n

yc
h

H

o

x

i i

n

.)


n

e

u

ro

m

e

ry

o

kr

e

śl

e

n

ie

 p

o

ło

Ŝ

e

n

ia

 ka
Ŝ

d

e

j k

o

m

ó

rk

i i 

je

j i

n

te

ra

k

c

ji 

z

 są
s

ie

d

n

im

i ko
m

(ki

e

ru

n


w

 m

ig

ra

c

ji 

i w

z

o

ru

 p

o

łą

cz
e

ń

O

ś

 g

rz

b

ie

to

w

o

-b

rz

u

s

z

n

a

: „c
z

u

c

io

w

o

-r

u

c

h

o

w

a

K

sz
ta

łto

w

a

n

ie

 o

si

 z

a

le

Ŝ

o

d

 g

e

n

ó

w

 P

a

x

[cz
yn
n

iki

 tr

a

n

skr
yp
cy
jn

e

], 

a

kt

yw
o

w

a

n

ych

 p

rz

e

z

 syg

n

a

ły 

z

 s

ą

si

e

d

n

ich
 ko
m

ó

re

k

O

ś

 p

ro

m

ie

n

io

w

a

 (o

d

 k

o

m

ó

d

o

o

p

o

n

o

w

o

):

K

sz
ta

łto

w

a

n

a

 p

rz

e

z

 cz
yn
n

iki

 w

z

ro

s

tu

i m

ig

ra

c

ji 

n

e

u

ro

n

ó

w

p

o

ło

Ŝ

e

n

ie

 ci

a

ł n

e

u

ro

n

ó

w

 (i

s

to

ta

 sz
a

ra

)

i w

y

p

u

s

te

a

kso

n

ó

w
(is

to

ta

 b

ia

ła

C

N

M

ig

ra

c

ja

 n

e

u

ro

n

ó

w

 i 

ic

h

 a

k

s

o

n

ó

w

M

e

c

h

a

n

iz

m

y

 d

e

te

rm

in

a

c

ji 

ru

c

h

u

:

-

g

le

j

p

ro

m

ie

n

is

ty

 

-

re

c

e

p

to

ry

 d

la

 s

u

b

s

ta

n

c

ji 

c

h

e

m

o

tr

o

p

o

w

y

c

h

w

 s

to

Ŝ

k

u

 w

z

ro

s

tu

 n

a

 z

a

k

o

ń

c

z

e

n

iu

ro

s

n

ą

c

e

g

o

 a

k

s

o

n

u

(p

in

o

c

y

to

z

a

)

-

c

z

y

n

n

ik

i p

rz

y

le

g

a

n

ia

 k

o

m

ó

rk

o

w

e

g

o

 (

C

A

M

)

-

w

y

b

ó

m

ie

js

c

a

 w

 s

tr

u

k

tu

rz

e

 d

o

c

e

lo

w

e

j m

e

to

d

ą

 p

b

 i 

b

łę

d

ó

w

 (

m

a

ła

p

re

c

y

z

ja

A

 –

s

c

h

e

m

a

t m

ig

ra

c

ji;

B

 –

b

u

d

o

w

a

 a

k

s

o

n

u

i s

to

Ŝ

k

a

w

z

ro

s

to

w

e

g

o

;

R

 –

re

c

e

p

to

ry

 k

w

a

s

u

g

lu

ta

m

in

o

w

e

g

o

 

[S

a

d

o

w

s

k

i, 

2

0

0

1

]

background image

R

o

zw
ó

j g

łó

w

n

y

c

h

 s

tr

u

k

tu

m

ó

zg
o

w

ia

R

ó

Ŝ

n

ic

o

w

a

n

ie

 p

rz

e

d

n

ie

j c

z

ę

ś

c

i c

e

w

y

n

e

rw

o

w

e

j:

P

M

 –

Ś

M

 –

T

M

 p

o

te

m

 K

M

 –

M

M

 –

Ś

M

 –

M

(+

C

) –

R

M

•T

o

p

o

g

ra

fic

z

n

e

 p

rz

y

p

o

rz

ą

d

k

o

w

a

n

ie

 p

o

s

z

c

z

e

g

ó

ln

y

c

h

 s

tr

u

k

tu

d

o

 p

ę

c

h

e

rz

y

k

ó

w

Z

a

w

z

e

k

 m

ó

z

g

u

 t

u

Ŝ

 p

o

 u

tw

o

rz

e

n

iu

 s

 5

 

p

ę

c

h

e

rz

y

k

ó

w

.

1

 –

K

M

 (

z

a

w

z

e

k

 p

ó

łk

u

l m

ó

z

g

o

w

y

c

h

),

2

 –

M

M

 (

z

a

w

z

e

k

 w

z

g

ó

rz

a

), 

3

 –

Ś

M

4

 –

T

M

 w

rn

e

 (

z

a

w

z

e

k

 m

ó

Ŝ

d

Ŝ

k

u

 i 

m

o

s

tu

), 

5

 –

R

M

6

 –

rd

z

e

ń

 k

g

o

w

y

7

 –

n

n

. c

z

a

s

z

k

o

w

e

8

 –

p

ę

c

h

e

rz

y

k

 o

c

z

n

y

;

A

 –

z

g

c

ie

 g

ło

w

o

w

e

, B

 –

z

g

c

ie

 m

o

s

to

w

e

[H

o

c

h

s

te

tte

r, 

1

9

2

4

 z

a

: G

ó

rs

k

a

 i 

in

., 

2

0

0

5

]

h

ttp

://

w

w

w

.a

rc

h

ite

c

tu

re

-m

in

d

.c

o

m

/V

B

M

n

e

xt

4

.h

tm

l

S

c

h

e

m

a

t r

o

z

w

o

ju

 k

o

ry

 m

ó

z

g

o

w

e

j

w

 c

g

u

 p

ie

rw

s

z

y

c

h

 1

0

0

 d

n

i Ŝ

y

c

ia

 

p

ło

d

o

w

e

g

o

 (

w

g

 P

a

s

k

o

R

a

k

ic

a

).

N

e

u

ro

n

y

 p

o

w

s

ta

 w

 w

a

rs

tw

ie

 

p

rz

y

k

o

m

o

ro

w

e

j

(t

u

: S

E

Z

) i

 w

ę

d

ru

 

w

z

d

łu

Ŝ

 k

o

m

ó

re

k

 g

le

jo

w

y

c

h

p

rz

e

c

h

o

d

z

ą

c

 p

rz

e

z

 w

a

rs

tw

ę

 

p

o

ś

re

d

n

 (

IZ

). 

T

a

m

 łą

c

z

ą

 s

z

 n

e

u

ro

n

a

m

i a

fe

re

n

tn

y

m

i

z

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 

w

e

ć

 p

o

 c

z

y

m

 o

s

ia

d

a

 w

 w

a

rs

tw

ie

 

b

rz

e

Ŝ

n

e

j

(C

P

).

R

o

zw
ó

j k

o

ry

 m

ó

zg
o

w

e

j

background image

S

y

n

a

p

to

g

e

n

e

za
i d

o

jr

ze
w

a

n

ie

 s

ie

c

i n

e

u

ro

n

a

ln

e

j



s

y

n

a

p

s

y

 e

le

k

tr

y

c

z

n

e

 
s

y

n

a

p

s

y

 c

h

e

m

ic

z

n

e

(r

o

d

z

a

j m

e

d

ia

to

ra

 –

g

e

n

y

 i 

w

a

ru

n

k

i ś

ro

d

o

w

is

k

a

)



z

m

ia

n

a

 z

a

g

ę

s

z

c

z

e

n

ia

 s

y

n

a

p

s

(w

z

ro

s

t 
s

p

a

d

e

k

 d

o

 p

o

z

io

m

u

 w

ła

ś

c

iw

e

g

o

d

la

 d

o

ro

s

łe

g

o

)

-

z

a

ch
o

d

z

i g

łó

w

n

ie

 w

 ko
rz

e

 m

ó

z

g

o

w

e

j i

 k

. m

ó

Ŝ

d

Ŝ

ku

-

ju

Ŝ

 w

 o

kr

e

si

e

 p

re

n

a

ta

ln

y

m

, a

le

 g

łó

w

n

ie

 p

o

 u

ro

d

z

e

n

iu

.

D

o

jr

ze
w

a

n

ie

 s

ie

c

i n

e

u

ro

n

a

ln

e

j



a

p

o

p

to

z

a

n

a

d

licz
b

o

w

ych

 n

e

u

ro

n

ó

w
(o

k.

 4

0

-8

0

%

)



tw

o

rz

e

n

ie

 o

o

n

e

m

ie

lin

o

w

ych

(2

 m

-c

 Ŝ

yci
a

 p

ło

d

o

w

e

g

o

 d

o

 1

5

-1

8

 r.

Ŝ

.)

-

iz

o

la

c

ja

 n

e

u

ro

n

ó

w

-

z

w

ksz

e

n

ie

 sz
yb
ko
ści
 p

rz

e

w

o

d

ze
n

ia

(o

s

ta

te

cz
n

a

 d

łu

g

o

ś

ć 

zm

ie

lin

iz

o

w

a

n

yc
h

w

łó

k

ie

n

 s

g

a

 1

5

0

-1

8

0

 ty

s.

 k

m

!)

J

e

ś

li 

d

a

n

e

 a

k

s

o

n

y

tw

o

rz

ą

 t

o

p

o

g

ra

fic

z

n

e

 p

o

łą

c

z

e

n

ia

to

 s

ą

s

ia

d

u

c

e

 z

 n

im

i a

k

s

o

n

y

u

tw

o

rz

ą

 s

y

n

a

p

s

y

 n

a

 s

ą

s

ia

d

u

c

y

c

h

 z

e

 s

o

b

ą

 

n

e

u

ro

n

a

c

h

 d

o

c

e

lo

w

y

c

h

 w

 b

a

rd

z

o

 p

re

c

y

z

y

jn

y

 i 

u

p

o

rz

ą

d

k

o

w

a

n

y

 s

p

o

s

ó

b

,

p

ro

w

a

d

z

ą

c

y

 d

o

 p

o

w

s

ta

n

ia

 

m

a

p

y

, c

z

y

li 

o

d

w

z

o

ro

w

a

n

ia

 u

p

o

rz

ą

d

k

o

w

a

n

ia

 n

e

u

ro

n

ó

w

 d

a

n

e

j s

tr

u

k

tu

ry

w

 s

tr

u

k

tu

rz

e

 d

o

 k

re

j w

y

s

y

ła

 s

w

o

je

 o

d

p

ro

w

a

d

z

e

n

ia

.”

 

[L

o

n

g

s

ta

ff

N

e

u

ro

b

io

lo

g

ia

. (

S

e

r.:

 K

tk

ie

 w

y

k

ła

d

y

.)

 W
N

 P

W
N

]

background image

P

o

w

k

s

z

a

n

ie

 p

e

ri

k

a

ri

o

n

ó

w

W
z

ro

s

t i

lo

ś

c

i i

s

to

ty

 b

ia

łe

j w

 k

o

rz

e

m

ó

z

g

o

w

e

j w

s

k

u

te

k

:

-

ro

z

ro

s

tu

 w

y

p

u

s

te

k

(t

w

o

rz

e

n

ie

 n

o

w

y

c

h

 p

o

łą

c

z

e

ń

)

w

 3

 r

. –

o

k

. 1

0

1

5

s

yn

a

p

s

-

tw

o

rz

e

n

ia

 o

s

ło

n

e

k

 m

ie

lin

o

w

y

c

h

R

o

z

ro

s

t t

k

a

n

k

i g

le

jo

w

e

j (

a

s

tr

o

g

le

j)

N

a

js

z

y

b

s

z

y

 r

o

z

ro

s

m

ó

z

g

o

w

ia

: 0

 –

3

 la

t

N

a

jw

k

s

z

y

 c

Ŝ

a

m

ó

z

g

o

w

ia

: o

k

. 2

0

 r

.

[D

o

w

lin

g

, 2

0

0

4

]

D

o

jr

ze
w

a

n

ie

 s

ie

c

i n

e

u

ro

n

a

ln

e

j

w

 r

o

zw
o

ju

 p

o

s

tn

a

ta

ln

y

m

fik

s

a

c

ja

 w

z

ro

k

o

w

a

 

d

ro

b

n

e

 d

rg

n

c

ia

ru

s

z

a

 g

ło

w

ą

ru

s

z

a

 r

ę

k

a

m

i /

 n

o

g

a

m

i

ru

c

h

y

 o

d

d

e

c

h

o

w

e

   

 

o

tw

ie

ra

 u

s

ta

, z

ie

w

a

s

s

ie

 i 

p

o

ły

k

a

   

ru

c

h

y

 lo

k

o

m

o

c

y

jn

e

, c

y

k

le

 s

n

u

 

re

a

k

c

je

 b

ó

lo

w

e

, w

y

ra

z

 p

ła

c

z

u

 

re

a

k

c

je

 n

a

 d

ź

w

k

h

a

b

itu

a

c

ja

  

o

d

ru

c

h

 m

ru

g

a

n

ia

m

im

ik

ra

 

p

ie

rw

s

z

e

 g

ło

s

k

m

ie

lin

iz

a

c

ja

re

o

rg

a

n

iz

a

c

ja

 s

y

n

a

p

s

   

   

   

a

p

o

p

to

z

a

z

b

ę

d

n

y

c

h

 k

o

m

.  

ro

z

g

a

łę

z

ia

n

ie

, s

y

n

a

p

to

g

e

n

e

z

a

m

ig

ra

c

ja

 

p

ro

lif

e

ra

c

ja

k

o

m

ó

re

k

 

R

o

z

w

ó

j z

d

o

ln

o

ś

c

re

a

g

o

w

a

n

ia

 

to

w

a

rz

y

s

z

ą

c

y

 

ro

z

w

o

jo

w

i u

k

ła

d

u

 

n

e

rw

o

w

e

g

o

background image

O

k

re

ś

la

n

ie

 w

ie

lk

o

ś

c

i p

ło

d

u

W
z

ro

st

 n

a

 d

łu

g

o

ś

ć 

(o

d

 p

ty 

d

o

 cz
u

b

ka
 g

ło

w

y

)

w

 n

-ty

m
m

ie

s

cu
 ks

Ŝ

yc.
 c

Ŝ

y:

-

re

g

u

ła

 H

a

a

se
g

o

L

 [c

m

] =

 n

2

 

(p

o

m

d

z

4

 i 

5

 m

ie

s

ce
m

)

L

 [c

m

] =

 5

 ×

n

(o

d

 6

 m

ie

si

ą

ca
 d

o

 p

o

ro

d

u

)

A

n

a

to

m

ic

z

n

e

 o

z

n

a

k

i d

o

jr

z

a

ło

ś

c

i p

ło

d

u

 w

 te

rm

in

ie

 p

o

ro

d

u

:

d

łu

g

o

ść 
ci

a

ła

4

9

5

1

 c

m

d

łu

g

o

ść 
o

d

 cz
u

b

ka
 g

ło

w

y

 d

o

 ko
ści
 o

g

o

n

o

w

e

3

3

 c

m

m

a

sa
 c

ia

ła

 

3

,2

3

,4

 kg
 

p

a

z

n

o

kci
e

 d

ło

n

i i 

st

ó

p

 w

y

st

a

 p

o

z

a

 p

a

licz
ki


d

ra

 w

 m

o

sz
n

ie

 (

u

 ch
ło

p


w

); 

w

a

rg

i s

ro

m

o

w

e

 w

ksz

e

 p

rz

ykr
yw
a

 m

n

ie

jsz
e

(u

 d

z

ie

w

cz
ą

t) 

P

o

d

B

ra

k

 je

d

n

o

z

n

a

cz
n

e

g

o

 w

y

ja

ś

n

ie

n

ia

, kt

ó

re

 cz
yn
n

ik

i d

e

cyd

u

 o

 in

ic

ja

c

ji 

p

o

ro

d

u

C

zy
n

n

ik

i m

a

tc

z

y

n

e

:

o

b

n

e

n

ie

 p

o

z

io

m

u

 p

ro

g

e

st

e

ro

n

u

 i 

p

o

d

w


sz
e

n

ie

 p

o

z

io

m

u

 e

st

ro

g

e

n

ó

w
w

 ło

Ŝ

ysku

 


w

ra

Ŝ

liw

o

ś

c

i m

m

. m

a

c

icy
 n

a

 o

ks
yt

o

cyn

ę

z

w

ksz

o

n

e

 w

yt

w

a

rz

a

n

ie

 o

ksy

to

cy
n

y

(w

 p

o

d

w

z

g

ó

rz

u

)

z

m

n

ie

jsz
e

n

ie

 w

 ło

Ŝ

ysku

 a

k

tyw
n

o

ś

c

i e

n

z

y

m

u

 r

o

z

k

ła

d

a

ce
g

o

 o

ksyt

o

cyn

ę

ro

z

ci

ą

g

n

ci

e

 m

a

c

icy
 i 

u

c

is

n

a

 sz
y

jk

ę

m

a

ci

cy

z

w

ksze

n

ie

 ku
rcz
liw

o

ś

c

i m

m

. m

a

c

icy
 w

sku

te

u

w

a

ln

ia

n

ia

 jo

n

ó

w

 C

a

 z

 E

R

T

e

rm

in

 p

o

ro

d

u

:

w

cz
e

śn
ia

k

<

 3

8

 ty

g

. c

Ŝ

y

p

o

d

 w

 te

rm

in

ie

p

o

 4

0

 tyg
. c

Ŝ

(o

k

. 5

%

 d

z

ie

ci

)

p

o

d

 o

 cz
a

si

e

 

w

 3

8

 -

4

2

 tyg
. t

rw

a

n

ia

 ci

ą

Ŝ

y

ci

ą

Ŝ

a

 p

rz

e

te

rm

in

o

w

a

n

a

>

 4

2

 ty

g

. c

Ŝ

y

C

zy
n

n

ik

i p

ło

d

o

w

e

:

W
zm

o

Ŝ

o

n

a

 a

kt

yw
n

o

ść
 ko
ry 

n

a

d

n

e

rcz


p

re

ku
rs

o

ry

e

st

ro

g

e

n

ó

w

 ło

Ŝ

yska

 

n

a

si

le

n

ie

 syn
te

z

p

ro

s

ta

g

la

n

d

yn
w

 ło

Ŝ

ysku

 
s

ty

m

u

la

c

ja

 w

y

d

z

ie

la

n

ia

 o

ksy

to

c

yn
y

background image

F

a

zy
 p

o

ro

d

u

M

a

d

e

r, 

2

0

0

4

I –

ro

z

w

a

rc

ie

 s

z

y

jk

i m

a

c

ic

y

 (

k

ilk

a

-n

a

ś

c

ie

 g

o

d

z

in

)

II 

w

y

p

c

h

n

c

ie

 p

ło

d

u

 (

3

0

-9

0

 m

in

.)

III

 –

w

y

d

a

le

n

ie

 ło

Ŝ

y

s

k

a

 i 

b

ło

n

 p

ło

d

o

w

y

c

h

(k

ilk

a

 m

in

u

t)

U

ło

Ŝ

e

n

ie

 d

z

ie

c

k

a

 p

rz

e

d

 p

o

ro

d

e

m

g

ło

ś

n

y

 p

ła

c

z

w

o

ln

y

 i 

n

ie

re

g

u

la

rn

y

b

ra

k

 o

d

d

e

c

h

u

R

e

s

p

ir

a

tio

n

[

o

d

d

yc

h

a

n

ie

R

n

a

p

c

ie

 p

ra

w

id

ło

w

e

s

a

m

o

d

z

ie

ln

e

 r

u

c

h

y

n

a

p

c

ie

 o

b

n

o

n

e

z

g

te

 k

o

ń

c

z

y

n

y

b

ra

k

 n

a

p

c

ia

w

io

tk

o

ś

ć

 o

g

ó

ln

a

A

c

tiv

ity

[n

a

p

c

ie

 m

ś

n

i

=

 

t

o

n

u

s

A

k

a

s

z

e

l l

u

b

 k

ic

h

a

n

ie

g

ry

m

a

s

 tw

a

rz

y

b

ra

k

G

rim

a

c

e

[

o

d

ru

c

h

 n

a

 

c

e

w

n

ik

 w

 n

o

s

ie

]

G

>

1

0

0

<

1

0

0

n

ie

w

y

c

z

u

w

a

ln

y

P

u

ls

/m

in

 

P

c

a

łe

 c

ia

ło

 r

ó

Ŝ

o

w

e

tu

łó

w

 r

ó

Ŝ

o

w

y

, s

in

ic

a

 

c

z

ę

ś

c

i d

y

s

ta

ln

y

c

h

k

o

ń

c

z

y

n

s

in

ic

a

c

a

łe

g

o

 

c

ia

ła

A

p

p

e

a

ra

n

c

e

[k

o

lo

s

k

ó

ry

]

A

2

 p

u

n

k

ty

1

 p

u

n

k

t

0

 p

u

n

k

w

C

e

c

h

a

C

zy
n

n

o

ś

c

io

w

a

 o

c

e

n

a

 d

o

jr

za
ło

ś

c

i n

o

w

o

ro

d

k

a

 -

S

k

a

la

 A

p

g

a

r

W
p

ro

w

a

d

z

o

n

a

 w

 1

9

5

3

 r 

p

rz

e

z

 W
irg

in

 A

p

g

a

r. 

O

ce
n

a

 w

 1

, 3

, 5

 i 

1

0

 m

in

. p

o

 p

o

ro

d

z

ie

P

o

lsk
i a

k

ro

n

im

 sk
a

li 

-

S

O

P

O

T

1

0

-9

 –

n

o

w

o

ro

d

e

w

 d

o

b

ry

m

 s

ta

n

ie

 

6

-4

 –

z

a

m

a

rtw

ic

a

ś

re

d

n

ie

g

o

 s

to

p

n

ia

 

8

-7

 –

zm

ę

cz
e

n

ie

 p

o

ro

d

e

m

 

3

-0

 –

z

a

m

a

rtw

ic

a

c

Ŝ

ka
 

background image

S

k

u

tk

i z

a

b

u

rz

e

ń

 r

o

z

w

o

jo

w

yc

h

 w

y

w

o

ła

n

y

c

h

 r

ó

Ŝ

n

y

m

i s

z

k

o

d

liw

y

m

c

z

yn

n

ik

a

m

i o

ra

z

 r

o

k

o

w

a

n

ie

 z

a

le

Ŝ

n

ie

 o

d

 o

k

re

s

u

 ic

h

 z

a

d

z

ia

ła

n

ia

.

O

K

R

E

S

Y

 S

E

N

S

Y

T

Y

W

N

E

 I 

K

R

Y

T

Y

C

Z

N

E

 W

 R

O

Z

W

O

J

U

Ź

d

ło

: W
o

la

ń

s

k

i

R

o

z

w

ó

j b

io

lo

g

ic

z

n

y

 c

z

ło

w

ie

k

a

. P

W
N

 2

0

0

6

O

k

re

s

y

 s

z

y

b

k

ie

g

o

 te

m

p

a

 r

o

z

w

o

ju

-

z

w

k

s

z

o

n

a

 w

ra

Ŝ

liw

o

ś

ć

/p

o

d

a

tn

o

ś

ć

 o

rg

a

n

iz

m

u

 n

a

 d

z

ia

ła

n

ie

 c

z

y

n

n

ik

ó

w

 ś

ro

d

o

w

is

k

a

-

n

is

k

a

 o

d

z

ie

d

z

ic

z

a

ln

o

ś

ć

 –

m

o

Ŝ

liw

o

ś

ć

 u

s

z

k

o

d

z

e

ń

 lu

b

 k

o

re

k

ty

 (

tr

e

n

in

g

, Ŝ

y

w

ie

n

ie

fa

rm

a

k

o

lo

g

ia

 

D

la

 k

a

Ŝ

d

e

j c

e

c

h

y

 is

tn

ie

je

 ta

k

i o

k

re

s

 (

o

k

re

s

s

e

n

s

y

ty

w

n

y

)

(W
o

la

ń

s

k

i).

 

O

k

re

s

 k

ry

ty

c

z

n

y

-

s

z

y

b

k

ie

 te

m

p

o

 r

o

z

w

o

ju

 w

ie

lu

 c

e

c

h

 r

ó

w

n

o

c

z

e

ś

n

ie


I t

ry

m

e

s

tr

 c

Ŝ

y


P

o

d

 i 

o

k

re

s

n

o

w

o

ro

d

k

o

w

y


O

k

re

s

 d

o

jr

z

e

w

a

n

ia

h

ttp

://

e

m

b

ry

o

lo

g

y.

m

e

d

.u

n

s

w

.e

d

u

.a

u

/M

e

d

ic

in

e

/im

a

g

e

s

/h

c

rit

ic

a

ld

e

v.

g

if

background image

C

ś

E

 M

N

O

G

IE

<

 4

 d

n

ia

<

 8

 d

n

ia

8

-1

3

 d

n

i

C

z

y

b

a

, M

o

n

te

lla

, 1

9

9

4

background image

T

yp
o

w

e

 p

rz

yp
a

d

k

i

z

 je

d

n

e

g

o

 o

jc

a

i j

e

d

n

e

g

o

 c

y

k

lu

ro

d

z

e

ń

s

tw

o

(fr

a

te

rn

a

l

tw

e

e

n

s

)

B

. r

z

a

d

ki

e

 w

 p

rz

e

sz
ło

ści

ch
o

ć 

n

o

to

w

a

n

e

; n

ie

co
 

cz
ę

st

sze

 w

 p

ra

k

tyce
 A

R

T

 

z

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 c

y

k

li

(S

u

p

e

rfe

ta

tio

n

)

D

a

n

e

 li

te

ra

tu

ro

w

e

 z

 X

X

 w

.

z

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 o

jc

ó

w

s

e

m

i-r

o

d

z

e

ń

s

tw

o

(s

u

p

e

rfe

c

o

n

d

a

tio

n

)

B

liź

n

ta

 d

izy
g

o

ty

c

zn
e

(C

z

ę

s

to

ś

ć

: 1

/9

0

 u

ro

d

z

e

ń

)

C


st

o

ść 
n

a

tu

ra

ln

y

ch
 ci

ą

Ŝ

 m

n

o

g

ic

h

 (

>

 2

 z

a

ro

d


w

) o

k

re

śl

a

 tz

w

. r

e

g

u

ła

 H

e

llin

a

1

 :

 8

0

n

1

ci

ą

Ŝ

g

d

z

ie

 n

licz
b

a

 z

a

ro

d


w

W
z

ro

st

 cz
ę

st

o

śc
i ci

ą

Ŝ

 m

n

o

g

ic

h

 w

 o

s

ta

tn

ich
 la

ta

ch
 je

st

 n

ie

m

a

l w

ą

cz
n

ie

 

sp
o

w

o

d

o

w

a

n

s

to

s

o

w

a

n

ie

m

 te

ch
n

ik

 A

R

T

.

4

4

%

3

2

%

1

1

%

ś

m

ie

rt

e

ln

o

ś

ć

: 1

3

%

2

%

3

6

%

2

7

%

c

z

ę

s

to

ś

ć

:  

   

   

3

5

%

J

e

d

n

a

 o

w

o

d

n

ia

J

e

d

n

a

 k

o

s

m

ó

w

k

a

 

w

s

p

ó

ln

e

 ło

Ŝ

ys

k

o

D

w

ie

 o

w

o

d

n

ie

J

e

d

n

a

 k

o

s

m

ó

w

k

a

 

w

s

p

ó

ln

e

 ło

Ŝ

ys

k

o

D

w

ie

 o

w

o

d

n

ie

D

w

ie

 k

o

s

m

ó

w

k

i

w

s

p

ó

ln

e

 ło

Ŝ

ys

k

o

D

w

ie

 o

w

o

d

n

ie

D

w

ie

 k

o

s

m

ó

w

k

i

o

d

d

z

ie

ln

e

 ło

Ŝ

ys

k

a

 

C

z

ę

s

to

ś

ć

 w

y

s

p

o

w

a

n

ia

 c

Ŝ

 b

liź

n

ia

c

z

y

c

h

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 t

y

p

ó

w

:

D

i-/

m

o

n

o

-

m

o

n

o

-

m

o

n

o

-

m

o

n

o

-

background image

Z

ro

śn

ci

e

 z

a

ro

d


w

 d

o

ln

ą

, śr

o

d

ko
w

ą

 

lu

b

 g

ó

rn

ą

 cz
ę

ści
ą

 c

ia

ła

R

o

m

e

ro

, R

., 

i w

s

p

., 

1

9

8

8

: P

re

n

a

ta

l

D

ia

g

n

o

s

is

o

f

C

o

n

g

e

n

ita

l

A

n

o

m

a

lie

s

, p

 4

0

5

. (

z

a

:

P

h

ili

p

p

e

J

e

a

n

ty

-

w

w

w

.th

e

fe

tu

s

.n

e

t

)