Politechnika 

𒄓

 

Bia ostocka

!

 

Wydzia   Elektryczny

!

 

Katedra  Elektrotechniki  Teoretycznej  i  Metrologii 

 

 

Instrukcja  do  zaj   laboratoryjnych  z  przedmiotu

"#

 

 

METROLOGIA  1 

 

Kod  przedmiotu: 

F02021 

 

 

 

 

$wiczenie  pt. 

 

PODSTAWOWE  ZAGADNIENIA  METROLOGII 

 

 

Numer  wiczenia 

#

 

11 

 

 

 

 

 

 

Autor   

Dr  in . % Ryszard  Piotrowski 

 

 

 

Bia ystok  2006 

!



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

2

 

1.  Wprowadzenie 

 

 

1.1.  Identyfikacja  cech 

 

ystematyzuj c  wiedz   dotycz c   procesu  pomiarowego,  stwierdzamy,  e 

&

"

& &

%

na  samym  pocz tku  tego  procesu  wyst puje 

&

"

identyfikacja  cech. 

 

Identyfikacj   cech  nazwiemy  odkrywanie

&

  (ujawnianie)  cech 

(w a ciwo

! '

'-  ci)  przedmiotów  i  zjawisk  przydatnych  w  nauce,  technice  i 

%

!

yciu  prywatnym  cz wieka. 

Proces  identyfikacji  trwa  ci gle,  bowiem  nauka  odkr

&

ywa  coraz  to  nowe 

w a ciwo ci  przyrody.

! '

'

 

Jakkolwiek  ujawnianie  takich  cech  przedmiotu  jak  d ugo ,  obj to , 

!

'#

" '#

masa,  nie  zas uguje  by   mo e    na  miano  odkrywania   ,  to  jednak  na  miano  to 

!

#

%

(

)

zas uguje  na  pewno  odkrycie 

!

rezystancji,  przenikalno ci  magnetycznej

'

,  czasu 

po owicznego

!

  rozpadu  pierwiastka  promieniotwórczego.  itp. 

 

Nowo  odkrytej  w a ciwo ci  nada   trzeba  przede  wszystkim 

! '

'

#

nazw  "

s own

!

&,  ustali#  symbol  literowy,  okre li   jej 

' #

równanie  definicyjne,  okre li  

' #

jednostk   miary

"

,    jej  nazw"  i  symbol  literowy. 

 

W  Tablicy  1  przedstawiono  przyk adowe  nazwy  i  symbole  wielko ci  i  ich 

!

'

jednoste. 
 

Wa n   czynno ci   w  procesie  identyfikacji  ustalanie 

% &

' &

równania 

definicyjnego  nowej  wielko ci  fizycznej.  Równanie  to  bowiem:

'

 

1.  Okre la  cis y  zwi zek 

'

' !

&

nowej  wielko ci  z  innymi  wielko ciam

'

'

i 

fizycznymi 

2.  Stanowi  przepis   na  mierzenie  wielko ci  fizycznej

(

)

'

 

 

Na  przyk ad  rezystancja

!

  R  zwi zana  jest  z  napi ciem  elektrycznym

&

"

  U  i 

na-t eniem  pr du

"%

&   I  znan   zale no ci ,  b d c   jednocze nie  jej  definicj :

&

% ' & " & &

'

&  

 
 

S 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

3

 

R U

I

 

 

 

 

Definicja  ta  stanowi  jednocze nie  przepis  na  pomiar  rezystancji,  który 

'

móg by  brzmie   nast puj co: 

!

#

" &

(

*

'#

"

! %

+

We   warto   napi cia  przy o onego  do  ko ców 

przewodnika  elektrycznego  oraz  warto     nat enie  pr du,  które  to  napi cie 

'#

"%

&

"

wymusi o  w  przewodniku  i  podziel  przez  siebie  wspomniane  wy

!

%

' )

ej  warto ci    

 

Niestety,  nie  wszystkie  wielko ci  mierzalne  mog   mie   ze  wzgl dów 

'

&

#

"

formalnych  swoje  definicje.  Przyczyny  tego  stanu  rzeczy  zostan   wyja nione 

&

'

 

w  dalszej  cz ci 

"' instrukcji. 

Tablica  1 

L.p. 

Nazwa  wielko ci

'  

 

Symbol   

wielko ci

'  

Nazwa   

jednostki 

Symbol   

jednostki 

1  d ugo

!

'# 

l           

metr 

m 

2    masa   

m 

kilogram 

kg 

3    czas 

  t 

sekunda 

s 

4    nat enie  pr du  elektrycznego

"%

&

 

  i 

amper 

A 

5    rezystancja   

R 

om 

  : 

6    pojemno   elektryczna 

'#

 

C 

farad 

F 

7    indukcja  magnetyczna 

B 

tesla 

T 

8    indukcyjno   w asna

'# !

 

L 

henr 

H 

 

1.2.  Jednostka  miary

 

Jednostka  miary  jest  to  wielko   mierzalna  danego  rodzaju,  której  umownie 

'#

przypisuje  si   liczb   jeden,  nadaje  nazw   i  oznacza  symbolem.

"

"

"

 

 

Wielko   danego  rodzaju  to  znaczy  interesuj ca  nas  mierzalna  cecha   

'#

&

uciele niona  w  danym    c

'

iele  lub  zjawisku.    Na  przyk ad  taka  cecha  cia a  jak 

!

!

d ugo

!

'#  uciele niona  jest  w  ka dym  przedmiocie  posiadaj cym  prostoliniow  

'

%

&

&

kraw d ,  za   masa  w  dowolnym  w  zasadzie  ciele  sta ym  lub  ciek ym.

" *

'

!

!

 

 

Jednostka  miary  jest  elementarnym  narz dziem  pomiarowym,  zatem

"

 

najbardziej  odpowiedzialn   cz ci   procesu  jej  ustalania,  jest  racjonalne 

&

"' &

obranie  postaci  materialnej  (cia a  lub  urz dzenia  odtwarzaj cego  zjawisko). 

!

&

&

Pozosta e  elementy

!

  procesu  s   ju

& %  tylko  zabiegami  formalnymi. 

 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

4

1.3.  Pomiar,  odwzorowanie  wielko ci  liczb

'

& 

 

Pomiar  jest  do wiadczeniem  fizycznym,  w  wyniku  którego  wielko ci 

'

'

mierzalnej  zostaje  przyporz dkowana  liczba,  inaczej  mówi c,  w  wyniku 

&

&

którego  mierzona  cecha  zostaje  odwzorowana  liczb   (odwzorowana  na 

&

liczb ).

"  

 

 

Odwzorowywanie  cech  liczbami  nale y  uzna   z

%

# a  jedno  z  podstawowych 

zagadnie   metrologii.

+

 

 

Rozwa my  na  wst pie

%

" ,  dlaczego  w  ogóle  cz!owiek  zajmuje  si   mierze

"

-

niem  ?  Odpowied   na  to  banalne 

*

zdaje  si   pytanie  nastr cz

"

" a  studentom 

powa%-nych  trudno ci

' .  Odpowiadaj  & ,  (Po  to  by  wiedzie   ile  ?

#

),  inni  za , '

uznaj c  mieszno   tej  odpowiedzi

& '

'#

  dodaj  & ,  (By  wiedzie   ile  woltów  ?

#

). 

Odpowied*  taka  jest  nadal  wielce  niepowa na

% .  Podpowiadamy  im  wtedy: 

(Cz owiek 

!

zajmuje  si   mierzeniem,  bo

"

  zmusza  go  do  tego  %yciowa 

konieczno   dokonywania  porówna   rzeczy  i  zja

'#

+

wisk).  Porównania  te  nie 

mog   obywa   si   bez  liczb,

&

# "

  zwi zane  s

&

&  bowiem  z  pytaniami:    (ile  razy  ?)    lub 

(o  ile  ?)  Odpowiedzi  & mo e

%   tu  by   tylko  liczba,  uzyskana  w  wyniku 

#

podzielenia  lub  odj cia  od  siebie  dwóch  innych  liczb  przypisanych

"

  pierwotnie 

porównywanym  cechom 
Warto  w  tym  miejscu  przytoczy   my l  znakomitego  i  wielce  dla  nauki 

#

'

zas u onego    Williama  Thomsona  (pó niejszego  lorda  Kelvina),  który

! %

*

  powie- 

dzia :! 
(

"

'

#

Zaprawd   powiadam  wam,  je li  to  o  czym  mówicie  potraficie  zmierzy    

i  wyrazi     przy  pomocy  liczb,  to  wiecie 

#

o  czym  mówicie,  w  przeciwnym  razie 

wasza  wiedza  jest  ja owa  i  pró na

!

% ) 

 

 

1.4.  Skala  pomiarowa 

 

 

Pomiary,  zarówno  laboratoryjne  jak  i  przemys owe  odbywaj   si   przy 

!

& "

u yciu  skal 

%

w  które  wyposa one  s   przyrz dy

%

&

&   pomiarowe. 

 

Skala  pomiarowa  jest  uporz dkowanym  zb

&

iorem  W  warto ci 

'

wzorcowych  w

L

  danej  wielko ci  mierzalnej.

'

 

 

Modelem  matematycznym  skali  pomiarowej  jest  pokazana  na  rys.  1  o  '

liczbowa  z  ustalonym  punktem  pocz tkowym

&

  (zerowym)  i  odleg o ci     jedno

! ' &

-

stkow .& 

 

 

 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                  0          1            2            3          4              5            6            7            8            9          10     

Rys.1.  Model  matematyczny  skali  pomiarowej 

 

 

Spotykane  w  analogowych  przyrz&dach  pomiarowych  skale  stanowi  &

tylko  niewielk&  modyfikacje  przytoczonego  tu  modelu. 

Przyrz dy  cyfrowe,  wb

&

rew  pozorom,  tak e  wyposa one  s

%

%

&  w  skale 

pomiarowe,  tyle  e  ukryte  przed 

%

wzrokiem  u%ytkownika. 

 

 

1.5.  Zasady  tworzenia  skali  pomiarowej 

 

Tworzenie  skali  pomiarowej  wymaga  wykonania  dwóch  zasadniczych 

kroków. 

1.  Powo ania  do  ycia  jednostki  miary

!

%

 

2.  Obmy lenie  i  realizacja 

'

do wiadczenia,  w  wyniku  którego  mo na 

'

%

by oby  stwierdzi   równowa no   dwóch  cech  tego  samego  rodzaju  . 

!

#

% '#

 

Przyk ad

!   1.: 

 

Proste  do wiadczenie  pozwalaj ce  stwierdzi   równowa no   dwóch 

'

&

#

% '#

d ugo ci  l

!

'



,  l



,  wymaga  tylko  odpowiedniego  przy o eniu  do  siebie  cia ,  w

! %

!  

których  zawarte  s   te  cechy  (rys.2).

&

 

l



l



 

Rys.2.  Do wiadczenie  pozwalaj ce  stwierdzi   równowa no   dwóch  d ugo ci

'

&

#

% '#

!

'  

 

Przyk ad

!   2. 

 

O  wiele  bardziej  skomplikowanym  do wiadczeniem  jest  to,  które  pozwala 

'

na  stwierdzenie  równowa no ci    dwóch 

% '

mas.  W  do wiadczeniu  tym 

'

(rys.  3)  wykorzystuje  si   zasad   d wigni  dwustronnej  odkrytej  przez 

"

" *

Archimedesa  oraz  jedn   z  zasad  dynamiki  Newtona.

&

 

 
 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

6

m



m



r



r



F



F



 

 

Rys.  3.  Waga  szalkowa  pozwala  stwierdzi   równowa no   mas  dwóch  cia

#

% '#

! 

 

Waga  znajduje    si   w  równowadze  dzi ki  równo ci  momentów  si

"

"

'

! 

F r F r

 

 

 

 

Si y  mo na  przedstawi   jako  iloczyny  odpowiednich  mas  i  przy pieszenia 

!

%

#

'

ziemskiego,  st d,

&  

m gr m gr









 

𔠣

Je li  ramiona  wagi  s   sobie  równe,  tzn. 

'

&

r r





 

,  otrzymuje  si   równo :

"

'#  

m

m





 

𔠣

Przedstawione  tu  do wiadczenie  przeprowadzone  zgodnie  z  uznanymi  prawami 

'

fizyki  pozwala  z  niezachwian   pewno ci   stwierdzi   równowa no   dwóch  mas 

&

' &

#

% '#

 

i  sta   si   podstaw   do  stworzenia   

# "

&

skali    pomiarowej  mas. 

 

W  przypadku  tworzenia  skal  pomiarowych  innych  wielko ci 

'

mierzalnych  wymagane  do wiadczenia  s   bardziej  skomplikowane,  nie  mniej 

'

&

zasada  jest  zawsze  ta  sama. 

 

1.6.  Wielko ci  podstawowe

'

 

 

Wyja nimy  w  tym  punkcie  przyczyn ,  dla  której  cz   wielko ci  mierzal

'

"

"'#

'

- 

nych  nie  ma  swoich  definicji  w  postaci  równa   matematycznych.

+

 

W  nauce  wyst puje  pewna  sko czona  liczba  wielko ci  mierzalnych, 

"

+

'

ozna-czmy  j   przez 

&

W.  Wielko ci  te  znajduj   si   w 

'

& "

R  równaniach, 

wyra aj cych  okre lone  prawa  fizyczne  (prawo  Coulomba,  Newtona,  Ohma, 

% &

'

itp.).    Okazuje  si   przy  tym  e  wielko ci  mierzalnych  jest  wi cej  ni   równa   (W 

"

%

'

"

%

+

>  R).   

 

Je eli  wielko ci  mierzalne  potraktujemy  jako  niewiadome,  uk ad    R 

%

'

!

równa   oka e  si   nierozwi zywalny.  Jedyn   rad   jest  w  tym  przypadku 

+

%

"

&

&

&



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

7

przyj cie  pewnej  liczby  wielko ci  mierzalny

"

'

ch  (niewiadomych)    jako  znane 

parametry.  Nie  b d   one  mie   swoich  równa   definicyjnych.  Wielko ci  takie 

" &

#

+

'

nazywamy  podstawowymi.  Minimalna  ich  liczba  wynosi  P,  gdzie, 

P  =  W  -  R 

 

Liczba  wielko ci  podstawowych

'

  jest  dla  poszczególnych  dziedzin  nauki 

ró na,  np. 

%

mechanika  potrzebuje  ich  tylko  trzy: 

-  masa    (m) 

-  d ugo     (l)

!

'#

 

-  czas    (t) 

Elektrotechnika  natomiast  czterech: 

-  masy    (m) 

-  d ugo ci    (l)

!

'

 

-  czasu      (t) 

-  nat enia  pr du  elektrycznego      (i)

"%

&

 

Oprócz  trzech  pierwszych  potrzebna  jeszcze    jedna  wielko ci  elek

'

tryczna.   

W  przesz o ci  by a  ni   rezystancja,  wybór  wielko ci  podstawowych  jest 

! '

!

&

'

bowiem  kwesti   umowy  i  zostaje  ustalany  na  odpowiednich  k

&

onferencjach 

mi dzynaro

"

-  dowych,  jednak e:

%  

 

na  wielko ci  podstawowe  wybiera  si   te  wielko ci,  dla  których 

'

"

'

mo liwe  jest 

%

budowanie  najdok adniejszych  wzorców  ich  jednostek.

!

 

 

 

 

Tych  kilka  wzorców  jednostek  stanowi  bowiem  podstaw   do  budowy 

"

 

i    weryfikacji    olbrzymiej  liczby  wzorców  jednostek  pozosta ych  wielko ci 

!

'

(wielko ci  pochodnych

'

).  Wszystkie  wielko ci  pochodne

'

  wyst puj c

" & e  w  nauce 

mo na  wyrazi   przez 

%

#

wielko ci  podstawowe,

'

  przekszta caj c  równania  defini

! &

- 

cyjne  tych  pierwszych. 
 

Na  koniec  wypada  wyja ni   jaka  liczba 

' #

wielko ci  podstawowych

'

 

wyst puje  obecnie  w  nauce.  Jest  ich  siedem,  przy  czym  liczba  ta  nie  wynika  z 

"

(matematy-  cznej  konieczno ci   lecz

' )

  z  wymaga+  pewnych  dziedzin  nauki,  dla 

których  przyj cie  pewnych  dodatkowych  (nadmiarowych) 

"

wielko ci 

'

podstawowych,  u atwia  rozwa ania  teoretyczne  w  tych  dz

!

%

iedzinach. 

 
W  Tablicy  2  przedstawiono  obowi zuj ce  od  1960  roku  (data  w

& &

prowadzenia   

Mi dzynarodowego  Uk adu  Jednostek  Miar  SI) 

"

!

wielko ci  podstawowe

'

  i  ich 

jednostki. 

 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

8

Tablica  2.  Wielko ci  podstawowe  i  ich  jednostki

'

 

L.p. 

Nazwa  wielko ci

'  

podstawowej 

Symbol   

wielko ci

'  

Nazwa   

jednostki 

Symbol   

jednostki 

1  d ugo

!

'# 

l           

metr 

m 

2    masa   

m 

kilogram 

kg 

3    czas 

  t 

sekunda 

s 

4    nat enie  pr du  elektrycznego

"%

&

 

  i 

amper 

A 

5    temperatura  termodynamiczna   

T 

kelwin 

  K 

6    wiat o  

'

! '#  

j 

kandela 

cd 

7    ilo   materii

'#

 

n 

mol 

mol 

 

 

Ten  stosunkowo  przejrzysty  obraz  m ci a  do  niedawna,  niewielka 

& !

grupa  tzw. 

wielko ci  uzupe niaj cych

'

!

&

,  przedstawionych  w  Tablicy  3. 

 

Tablica  3.  Wielko ci  uzupe niaj ce  i  ich  jednostki

'

!

&

 

L.p. 

Nazwa 

wielko ci

'  

Symbol 

wielko ci

'  

Nazwa 

jednostki 

Symbol 

jednostki 

1 

k t  p aski

& !

 

D

,  E,  J 

radian 

rad 

2 

k t  bry owy

&

!

 

Z

,  : 

steradian 

sr 

 

Wyja nienie  w  sprawie  wielko ci  uzupe niaj cych

'

'

!

&

 

1.  Wielko ci  te  mo na  by  zaliczy   do  wielko ci  podstawowych  ale 

'

%

#

'

skompli-kowa oby  to  równania  wyst puj ce  w  mechanice.

!

" &

 

2.  Wielko ci  te  nie  mog   by   zaliczone  do  wielko ci  pochodnych 

'

&

#

'

poniewa   nie  mo na  ich  zdefinio

%

%

wa   przy  pomocy  siedmiu 

#

wymienionych  wy ej  wielko ci  podstawowych.

%

'

 

Na  XX  Generalnej  Konferencji  Miar  w  roku  1995  zosta a  podj ta 

!

"

rezolucja  H  w czaj ca  radian  i  steradian  do  zbioru  j

!&

&

ednostek 

pochodnych. 

 

 

 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

9

2.  Przebieg  wiczenia

#

 

Studenci  wykonuj   wskazane  n

&

i ej  Zadania,  sporz dzaj c  na  bie co 

%

&

&

%&

stosowne  notatki. 

 

Zadanie  1 

Zak adaj c,  e  istnieje  ju   odwa nik  o  masie  1  kg,  obmy l  i  opisz  sposób 

!

& %

%

%

'

(

)

wytwarzania   (metod   wagi

&

  szalkowej)  (rys.  3)  odwa ników  o  masach:  0,5  kg   

%

0,2  kg.  Do cz  do  rozwi zania  stosowne  r

!&

&

ysunki. 

 

 

Zadanie  2 

 

Przekszta   podane  ni ej  równanie,  wyra aj ce  moc  czynn   pr du 

!#

%

% &

&

&

zmiennego,  do  postaci,  w  której  wyst puj   tylko  wielko ci  podstawowe.

" &

'

 

R

U

P

VN



 

 

 

Zadanie  3 

 

Wyja nij,  wed ug  jakiej  ogólnej    zasady  fizycznej,  Twoim  zdaniem, 

'

!

zegar 

mechaniczny  mierzy  czas  ? 
Wskazówka:  Czy  zmiana  po o enia  dowolnej  masy 

! %

m  mo e  odby   si   w  czasie 

%

# "

zerowym  (uwzgl dnij  takie  poj cia  jak 

"

"

praca,  moc)  ? 

 

Zadanie  4 

 

Do  dwóch  kondensatorów  C



,  C



  (rys.  4)  doprowadzono  jednakowe 

!adunki  elektryczne  q.  Który,  twoim  zdaniem  kondensator  ma  wi ksz  

" &

pojemno   elektryczn ,  je eli  w  jednym  z  nich  adunek  q  wywo a   powstanie 

'#

& %

!

! !

mi dzy  ok adkami  napi cie  o  warto ci  1V,  za   w  drugim  2V  ? 

"

!

"

'

'

 

Uwaga:  Przytoczenie  definicji  pojemno ci  elektrycznej:  C  =  Q/U  nie  b dzie 

'

"

uznane  za  rozwi zanie  zadania.

&

 

 

 

 

 

 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

10

+

C

1

U

1

=1V

q

+

C

2

U

1

=2V

q

 

 

Rys.  4.    Schemat  uk adu  do  zadania  4

!

 

 

 

3.  Pytania  i  zadania  kontrolne 

 

1.  Na  czym  polega  identyfikacja  cech 

2.  Podaj  okre lenie  wielko ci  mierzalnej

'

'

 

3.  Podaj  okre lenie  jednostki  miary

'

 

4.  Podaj  okre lenie  pomiaru

'

 

5.  Podaj  okre lenie  wielko ci  podstawowej

'

'

 

6.  Jakie  znaczenie  maj   wielko ci  podstawowe?

&

'

 

7.  Podaj  okre lenie  skali  pomiarowej

'

 

8.  Podaj  zasady  tworzenia  skali  pomiarowej 

9.  Podaj  okre lenie  pomiaru

'

 

10.  Dlaczego  cz   wielko ci  mierzalnych  nie  ma  swoich  równa  

"'#

'

+

definicyjnych? 

 

 

 

4.  Literatura 

 

1.  Lebson  S.  Podstawy  miernictwa  elektrycznego,  WNT,  Warszawa  1972 

2.  Chwaleba  A.  i  inni  Metrologia  elektryczna,  PWN  Warszawa  2003 



$wicz.   Nr  1 1     Podstawowe  zagadnienia  metrologii 

11

 
Wymagania  BHP   

 

Warunkiem  przyst pienia  do  praktycznej  realizacji  wiczenia  jest 

&

#

zapoznanie  si   z  instrukcj   BHP

"

&

  i  instrukcj   przeciw  po arow   oraz 

&

%

&

przestrzeganie  zasad  w  nich  zawartych.  Wybrane  urz dzenia  dost pne  na 

&

"

stanowisku  laboratoryjnym  mog   posiada   instrukcje  stanowiskowe.  Przed 

&

#

rozpocz ciem  pracy  nale y  zapozna   si   z  instrukcjami  stanowiskowymi 

"

%

# "

wskazanymi  przez  prowadz cego. 

&

 

W  trakcie  zaj   laboratoryjnych  nale y  przestrzega   nast puj cych  zasad.

"#

%

#

" &

 

i 

Sprawdzi ,  czy  urz dzenia  dost pne  na  stanowisku  laboratoryjnym  s   w 

#

&

"

&

stanie  kompletnym,  nie  wskazuj cym  na  fizyczne  uszkodzenie.

&

 

i 

Sprawdzi   prawid owo   po cze  

#

!

'# !& + urz dze .

& +  

i 

Za czenie  napi cia  do  uk adu  pomiarowego  mo e  si   odbywa   po 

!&

"

!

%

"

#

wyra eniu  zgody  przez  prowadz cego.

%

&

 

i 

Przyrz dy  pomiarowe  nale y  ustawi   w  sposób  zapewniaj cy  sta  

&

%

#

&

!&

obserwacj ,  bez  konieczno ci  nachylania  si   nad  innymi  elementami 

"

'

"

uk adu  znajduj cymi

!

&

  si   pod  napi ciem.

"

"

 

i 

Zabronione  jest  dokonywanie  jakichkolwiek  prze cze   oraz  wymiana 

!& +

elementów  sk adowych  stanowiska  pod  napi ciem. 

!

"

 

i 

Zmiana  konfiguracji  stanowiska  i  po cze   w  badanym  uk adzie  mo e  si  

!& +

!

% "

odbywa   wy cznie  w  porozumieniu  z  prowadz cym  zaj c

#

!&

&

" ia. 

i 

W  przypadku  zaniku  napi cia  zasilaj cego  nale y  niezw ocznie  wy czy  

"

&

%

!

!& #

wszystkie  urz dzenia. 

&

 

i 

Stwierdzone  wszelkie  braki  w  wyposa eniu  stanowiska  oraz 

%

nieprawid owo ci  w  funkcjonowaniu  sprz tu  nale y  przekazywa  

!

'

"

%

#

prowadz cemu  zaj cia.

&

"

 

i 

Zabrania  si   samodz

"

ielnego  w czania,  manipulowania  i  korzystania  z 

!&

urz dze   nie  nale cych  do  danego  wiczenia.

& +

%&

#

 

i 

W  przypadku  wyst pienia  pora enia  pr dem  elektrycznym  nale y 

&

%

&

%

niezw ocznie  wy czy   zasilanie  stanowisk  laboratoryjnych  za  pomoc  

!

!& #

&

wy cznika  bezpiecze stwa,  dost p

!&

+

" nego  na  ka dej  tablicy  rozdzielczej  w 

%

laboratorium.  Przed  od czeniem  napi cia  nie  dotyka   pora onego.

!&

"

#

%