Społeczne wytwarzanie przestrzeni (M. Castells) 

 Dwa główne nurty w społecznych teoriach przestrzeni: 

 

1) Konserwatywna teoria społeczna i teoria przestrzeni: przestrzeń jako 

podłoże życia społecznego sui generis oraz miasto i przestrzeń jako 
zmienne wyjaśniające ludzkie zachowania 

2) Progresywna, krytyczna teoria społeczeństwa i przestrzeń w ujęciu 

neomarksizmu ogniskująca się wokół kwestii makrospołecznych i 
makroekonomicznych  

 

 Z pozycji progresywnej i krytycznej M. Castells (Kwestia miejska, 1982) 

postuluje ujęcie analizy przestrzeni jako integralnej części teorii społeczeństwa 

 

 Struktura i organizacja przestrzeni miejskiej wynika z systemu społecznego 

i gospodarczego (sieci przepływów; centra i peryferie) 

 Przestrzeń jest zewnętrznym, obiektywnym wyrazem struktury społecznej 
 Badanie przestrzeni oznacza ujęcie determinantów w procesie jej 

kształtowania z zakresu ekonomii, polityki i ideologii oraz związanych z tym 
praktyk społecznych 

Dr Tomasz Stępień: „Socjologia miasta i przestrzeni” 8 

Społeczne wytwarzanie przestrzeni  
 
Bohdan Jałowiecki: „Społeczne wytwarzanie przestrzeni” (2010)

 

 Proces społecznego wytwarzania przestrzeni oznacza wyjaśnienie faktu tworzenia 

i istnienia różnych form przestrzennych 
 

 Społeczne wytwarzanie przestrzeni jako aktywność człowieka uwarunkowana 

przez cztery główne determinanty społeczno-przestrzenne: 

 

1) Czynniki przyrodnicze: naturalne bariery i wyzwania przestrzenne 

 

2) Czynniki techniczne i technologiczne: możliwości przełamywania barier oraz 

zakres panowania nad i operowania przestrzenią 
 

3) Stosunki panowania i podległości wyznaczające formy quasi-przestrzenne w 

relacjach międzyludzkich z trzema głównymi odmianami:\ 

 

 Ekonomiczne (stosunki własności i produkcji) 
 Polityczne (formy sprawowania władzy) 
 Ideologiczne (znaczenie warstw społecznych i ich dominacji) 

 

4) System wartości i kategorie kultury (struktura wewnętrzna społeczeństwa) 

 

Dr Tomasz Stępień: „Socjologia miasta i przestrzeni” 8 

Społeczne wytwarzanie przestrzeni  
 
Podstawowe formy przestrzenne (B. Jałowiecki)

 

 
  

 

 
Przestrzeń jest wytwarzana przez ludzi działających w określonych strukturach 
społecznych, czego rezultatem są określone formy przestrzenne zawierające obszary, 
obiekty o określonym zastosowaniu i funkcji z przystosowanym wyposażeniem 
materialnym: 

 

1) Przestrzeń produkcji z głównym podziałem na przestrzenie rolnicze i pozarolnicze 

(rzemiosło, przemysł, usługi) 

2) Przestrzeń konsumpcji: indywidualne i społeczne korzystanie z dóbr i usług oraz 

możliwości reprodukcji siły roboczej (zamieszkanie, rekreacja, służba zdrowia, 
szkolnictwo) 

3) Przestrzeń władzy z całą infrastrukturą i systemem państwowo-administracyjnym 

(samorządy, sądy, policja) 

4) Przestrzeń symboli: miejsca, obiekty i obszary wysoko cenione pod względem 

wartości, np. przestrzenie zachowań symbolicznych (religijnych) 

5) Przestrzeń wymiany jako 

 Obszary transferu dóbr, informacji i osób (lokalne i krajowe rynki dóbr i usług) 
 Tereny i urządzenia wymiany handlowej (miejsca i dzielnice handlowe, 

magazyny) 

 

Dr Tomasz Stępień: „Socjologia miasta i przestrzeni” 8 

 
Społeczne wytwarzanie przestrzeni  
 
Podstawowe formy przestrzenne (B. Jałowiecki)

 

 

 Społeczne wytwarzanie przestrzeni jako proces „przeobrażania świata 

fizycznego w świat społeczny (przestrzeń społeczną)” (Majer 2010: 69) 
zgodnie z: 

 

1) Warunkami środowiska naturalnego 

 

2) Sposobami produkcji 

 

3) Systemem władzy 

 

4) Modelem i kulturą danego społeczeństwa 

Dr Tomasz Stępień: „Socjologia miasta i przestrzeni” 8