Zabezpieczenia transformatorów
Rodzaje zakłóceń
Zwarcia w transformatorach stanowią ok. 2% zwarć w systemie
elektroenergetycznym. Średnia awaryjność transformatorów to ok.
2 awarie/1 rok/100szt.
Uzwojenia (51%)
Przełącznik zaczepów (19%)
Izolatory przepustowe (9%)
Przewody wyjściowe (6%)
Rdzeń (2%)
Kadź i akcesoria (13%)
Możliwe przypadki wystąpienia zwarć wewnętrznych.
Wzrost ciśnienia w kadzi przy różnych rodzajach zwarć
wewnętrznych
Wartości prądów zwarciowych przy zwarciu za transformatorem
Napięcie
zwarcia
[%]
Prąd
zwarcia
[p.u.]
Dopuszczalny
czas zwarcia
(PN-EN
60076-5)
4,5 22,2
6 16,7
11 9,1
2 s
Zabezpieczenia
transformatorów
Zakres mocy znamionowych transformatora S
rT
[MVA]
Zakłócenie
<1 1-2
2-5
5-7,5
7,5-
10
10-100 >100
Przetężenia
wywołane
zwarciami
zewnętrznymi
bezpie-
czniki
nadprądowe
zwłoczne 2-
fazowe
lub 3-fazowe
nadprądowe zwłoczne
3-fazowe z blokadą
napięciową
odległo
-ściowe
nadprądowe
bezzwłoczne
Zwarcia
wewnętrzne
i na wypro-
wadzeniach
bezpie-
czniki
lub
różnicowe
wzdłużne
różnicowe wzdłużne
Zwarcia
doziemne
-
zerowoprądowe lub
zerowonapięciowe
zwłoczne
gazowo - przepływowe (Buchholz)
Obniżenie
poziomu
oleju i
uszkodzenia
wewnątrz
kadzi
-
1” 2”
3”
Przeciążenia
ruchowe
- nadprądowe zwłoczne jednofazowe
Nadmierny
wzrost
temperatury
-
termometr ze wskaźnikiem
maksymalnej temperatury
zabezpieczenie
termometry-
czne ze zdalną
sygnalizacją
temperatury
model
cieplny
Zabezpieczenia bezpiecznikowe
SN
nn
Zabezpieczenie transformatora rozdzielczego małej mocy
(<1000 kVA)
Zalecane prądy znamionowe wkładek bezpiecznikowych SN
typu BWMW (ABB) do zabezpieczania transformatorów
Zalecane prądy znamionowe wkładek
bezpiecznikowych [A]
Znamionowe napięcie
pierwotne transformatora
Moc
znamionowa
transformatora
[kVA]
6 kV
15 kV
20 6,3
3,15
50 10 6,3
100 20 10
160 25 16
250 40 16
400
63
25 lub 31,5
630 100 50
800 - 63
1000 - 63
Widok bezpieczników średniego napięcia wielkiej mocy typu BWMW
100
10
1
0.1
I/I
rT
t [s]
p
rą
d znam
ionowy tra
nsform
ato
ra
d
opusz
cz
aln
e pr
ze
ci
ąż
enie
prąd zwarciowy przy
zwarciu doziemnym po
stronie dolnej transf.
udar prądu magnesującego
maksymalny prąd zwarciowy
przy zwarciu po stronie dolnej
transf.
charakterystyka wkładki
topikowej SN
charakterystyka
bezpiecznika nn po stronie
wtórnej
charakterystyka urządzenia
zabezpieczającego po
stronie zasilania
Schemat zabezpieczenia nadprądowego zwłocznego od zwarć zewnętrznych
Zabezpieczenie transformatora trójuzwojeniowego od zwarć zewnętrznych
i
p
m
r
b
nast
k
I
k
k
I
ϑ
⋅
⋅
⋅
≥
i
c
min
k
nast
k
I
I
ϑ
⋅
≤
5
,
1
k
b
=
A
B
Q
A
51,I>
zasilanie
t
B
51,I>
t
A
Q
B
OQ
A
OQ
B
A
Q
A
zasilanie
C
51,I>
t
A
OQ
A
Q
B
t
B
OQ
B
B
Q
C
t
C
OQ
C
51,I>
51,I>
A
B
Q
A
zasilanie
51,I>
OQ
A
OQ
B
Q
B
27,U<
t
&
Zabezpieczenie nadprądowe zwłoczne uzupełnione blokadą napięciową
u
min
b
nast
kp
U
k
U
ϑ
⋅
≤
U
min
- 95% U
n
; k
b
= 0,9
u
z
U
c
k
nast
U
ϑ
≥
k
c
= 1,3
i
p
k
rt
I
b
k
nast
I
ϑ
⋅
⋅
≥
Zabezpieczenie nadprądowe bezzwłoczne
Prąd rozruchowy dobiera się tak, aby zabezpieczenie:
- nie działało przy zwarciach na szynach dolnego napięcia:
i
max
k
b
nast
I
k
I
ϑ
⋅
≥
;
6
,
1
2
,
1
k
b
÷
=
- nie działało przy przepływie udarowego prądu magnesującego przy
załączaniu transformatora:
i
rT
b
nast
I
k
I
ϑ
⋅
≥
;
3
2
k
b
÷
=
A
Q
A
zasilanie
50,I>>
OQ
A
B
I
k
k
b
⋅I
k max
I
k max
Z
obszar działania
Zabezpieczenie odległościowe
T
Z
7
,
0
1
Z
⋅
=
T
2
Z
3
,
1
Z
⋅
=
OQ
A
A
Zabezpieczenie odległościowe transformatora
Charakterystyki zabezpieczenia odległościowego
B
Q
A
OQ
B
21,Z<
Q
B
t
t
2
Z
1
t
1
t
3
Z
Z
2
Re{Z}
Im{Z}
Z
1
Z
2
Re{Z}
Im{Z}
Z
1
Z
2
obszar
normalnej
pracy
Zabezpieczenie gazowo - przepływowe
Transformator
Konserwator
min 5xD
wewn
min 3xD
wewn
min. 76 mm
Usytuowanie przekaźnika gazowo-przepływowego względem kadzi
transformatora i konserwatora [3]
Transformator
Konserwator
71, Q
80, v
S
O
Konstrukcja przekaźnika gazowo - przepływowego.
a)
b)
c)
Przypadki zadziałania przekaźnika gazowo-przepływowego: a) gaz w
nadmiernej ilości, b) obniżenie poziomu oleju, c) nadmierna prędkość
przepływu oleju
Zabezpieczenie od zwarć wewnętrznych doziemnych
A
B
Q
A
51,3 I
0
>
Q
B
59,U
0
>
Pomiar prądu kolejności zerowej (lub napięcia kolejności zerowej) w punkcie
neutralnym transformatora
i
rT
nast
I
)
7
,
0
3
,
0
(
I
ϑ
⋅
÷
≥
Zabezpieczenie od zwarcia z kadzią
Schemat zabezpieczenia kadziowego transformatora
Zabezpieczenie różnicowe
Schemat zabezpieczenia różnicowego niestabilizowanego
izolacja, >10
Ω
50,I
0
>
A
B
Q
A
zasilanie
87,
ΔI>
I
1
O Q
A
i Q
B
2
1
Q
B
I
2
I’
2
I’
1
I
p
=I’
1
-I’
2
1A1
1A
1B
1C
1B1
1C1
1A2
1B2
1C2
1N
2A1
2B1
2C1
2A2
2B2
2C2
2A
2B
2C
87
ΔI>
Trójfazowy schemat połączeń zabezpieczenia różnicowego niestabilizowanego
dla transformatora w układzie YNd11.
87
ΔI>
P1 P2
S2
S1
Korekcja fazy za pomocą dodatkowych przekładników pośredniczących
1 2 3
4
5 6 7
8
9
Układ połączeń przekładników wyrównawczych korygujących niedopasowanie
przekładni przekładników głównych
Zabezpieczenie
różnicowe niestabilizowane może nieprawidłowo działać
w następujących sytuacjach:
•
przy zmianie przekładni transformatora,
•
przy zwarciu zewnętrznym i niejednakowych charakterystykach
magnesowania przekładników górnego i dolnego napięcia,
•
przy załączaniu transformatora pod napięcie,
•
przy nadmiernych wartościach napięcia (przewzbudzenie).
Zadanie:
Narysować układ połączeń przekładników prądowych stanowiący wraz z
trzema przekaźnikami nadprądowymi bezzwłoczne zabezpieczenie różnicowe
wzdłużne niestabilizowane transformatora 110/16.5 kV o mocy 16 MVA i
grupie połączeń Yd11. Dobrać przekładnie przekładników i prąd rozruchu, który
należy nastawić na przekaźnikach. Moc zwarciowa na szynach 110 kV: S
k
=
1200 MVA, napięcie zwarcia transformatora u
k
= 11%.
Określenie prądu rozruchowego:
1. Odstrojenie się od udarów przy załączeniu transformatora
i
sch
k
n
I
b
k
r
I
ϑ
⋅
⋅
≥
k
b
- wsp. bezpieczeństwa (2÷3)
In - prąd znamionowy transformatora
υ
i
- przekładnia przekładników od strony zasilania
k
sch
- współczynnik schematu (1 dla Y, √3 dla Δ)
2. Odstrojenie się od prądów wyrównawczych
w
I
b
k
r
I
⋅
≥
k
b
- wsp. bezpieczeństwa (2)
I
w
- największy prąd wyrównawczy płynący przez gałąź różnicową
3. Czułość przy zwarciach wewnętrznych
c
k
min
z
I
r
I
≤
I
zmin
- najmniejszy prąd zwarcia wewnętrznego płynący przez gałąź różnicową
k
c
- współczynnik czułości (>2)
Uwaga: Nie stosuje się dodatkowych przekładników wyrównawczych, jeśli prąd
różnicowy nie przekracza 5% większego z prądów, których jest różnicą.
Udar prądu magnesującego
Φ
Φ
Φ
u
Φ
u
t
u
i
μ
i
μ
t
)
t
sin(
U
)
t
(
u
m
α
+
⋅
ω
⋅
=
-
napięcie zasilające
dt
d
z
)
t
(
i
R
)
t
(
u
Φ
⋅
+
⋅
=
)]
t
cos(
[
z
U
dt
)
t
sin(
z
U
)
t
(
m
m
α
+
⋅
ω
−
⋅
⋅
ω
=
α
+
⋅
ω
⋅
=
Φ
∫
- strumień w
stanie ustalonym
W chwili załączania transformatora pod napięcie:
)]
cos(
)
t
cos(
[
z
U
dt
)
t
sin(
z
U
)
t
(
m
t
0
m
u
α
+
α
+
⋅
ω
−
⋅
⋅
ω
=
α
+
⋅
ω
⋅
=
Φ
∫
Dla fazy załączania
α = 0 i chwili t = T/2:
z
U
2
m
max
_
u
⋅
ω
⋅
=
Φ
I
I
I
I
T
T
T
T
I
faza T
faza S
faza R
400A
400A
400A
400A
0
0 (WN)
0
0
0
-400A
-400A
-400A
-400A
i = 125A x 2
n T
I
I
I
I
TB
TB
TB
TB
I
faza T
faza S
faza R
2kA
2kA
2kA
2kA
0
0 (WN)
0
0
0
-2kA
-2kA
-2kA
-2kA
i = 984A x 2
n TB
Oscylogramy prądów zarejestrowanych podczas załączania transformatora od strony 220 kV:
a) z rdzeniem 5-cio kolumnowym 426 MVA, b) z rdzeniem 3 kolumnowym 50 MVA
Schemat zabezpieczenia różnicowego stabilizowanego
Podstawowa charakterystyka zabezpieczenia różnicowego stabilizowanego (I
u
–
prąd uchybowy)
I
r
działanie
I
h
I
r0
α
blokowanie
1
2
I
u
A
B
Q
A
zasilanie
O Q
A
i Q
B
2
1
I
r
Q
B
I
h
2h,
5h
Zabezpieczenie od nadmiernej wartości strumienia (przewzbudzenia)
Strumień skojarzony zależy od napięcia na uzwojeniu oraz jego
częstotliwości:
f
44
,
4
U
⋅
=
Ψ
gdzie:
Ψ
[Wb
⋅
zw]- amplituda strumienia skojarzonego, U [V] – skuteczna
wartość napięcia, f [Hz] – częstotliwość napięcia.
1
,
1
)
f
/
U
(
f
/
U
znamionowe
>
.
Zabezpieczenie od przeciążeń
i
rT
nast
I
2
,
1
I
ϑ
⋅
≥
s
10
t
p
=
Zespoły zabezpieczeniowe typu RET316 i RET 670 dla pól transformatorowych
Podstawowe funkcje zespołów zabezpieczeniowych RET316 i RET 670
IEC ANSI
Funkcja
RET316
RET670
Δ
I>
87T
Różnicowe stabilizowane
- dla transf. 2 i 3 uzwojeniowych
√
Z< 21
Odległościowe 5-strefowe
√
I>,
→
50
Bezzwłoczne,
kierunkowe/bezkierunkowe
√
√
I
0
>,
→
50N
Bezzwłoczne, ziemnozwarciowe
kierunkowe/bezkierunkowe
√
√
I>,t,
→
51
Bezzwłoczne, niezależne/zależne
kierunkowe/bezkierunkowe
√
√
I
0
>,t,
→
51N
Bezzwłoczne, niezależne/zależne
ziemnozw.
kierunkowe/bezkierunkowe
√
√
I
th
49
Termiczne,
przeciążeniowe
√
√
U<> 27/59
Podnapięciowe, nadnapięciowe,
zwłoczne
√
√
(U/f)> 24
Od
przewzbudzenia
√
√
f<> 81
Częstotliwościowe
- nad i podczęstotliwościowe
- gradient częstotliwości
√
√