POLSKO – UKRAIŃSKI KONKURS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH  

„POZNAJMY LEPIEJ SWOICH SĄSIADÓW” 

 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

POLSKO – UKRAIŃSKI KONKURS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH  

„POZNAJMY LEPIEJ SWOICH SĄSIADÓW” 

Scenariusz zdobył II miejsce w polsko- ukraińskim konkursie  

materiałów dydaktycznych o współpracy „Poznajmy lepiej swoich sąsiadów” 

organizowanym w ramach Programu „Przemiany w Regionie”- RITA 

 

 

Autorka Renata Piątkiewicz 

Temat: Powstanie Chmielnickiego na Ukrainie. 

 
 

Uczestnicy : uczniowie II klasy gimnazjum(około 30 osób)-lekcja historii 

4.Cele operacyjne: 

Uczeń pamięta: 

-  daty 1648 r., 1667 r., 

- pojęcia : Kozak, ataman, sicz, rejestr,  

- miejsca najwaŜniejszych bitew (śółte Wody, Korsuń, Beresteczko Piławce, ZbaraŜ,), 

- postanowienia ugody zborowskiej, układu rosyjsko – kozackiego z Perejesławia, rozejmu w 

Andruszowie, 

- postacie związane z konfliktem (Bohdan Chmielnicki, Władysław IV, Jan Kazimierz, Jeremi 

Wiśniowiecki), 

Uczeń rozumie: 

- wyŜej wymienione pojęcia, 

- przyczyny wybuchu powstania Chmielnickiego. 

Uczeń potrafi: 

- wyjaśnić przyczyny wybuchu powstania kozackiego, 

- omówić przebieg i skutki prowadzonych walk na Ukrainie, 

- wyciągnąć wnioski z następstw powstania, 

- umiejscowić na mapie najwaŜniejsze wydarzenia, 

wskazać na mapie Ukrainę, Dniepr, granicę ustaloną w 1667 r. 

- skutecznie komunikować się i współpracować w grupie. 

 

Czas: dwie godziny lekcyjne 

Metody:   praca w grupach, rozmowa nauczająca, metody audio-wizualne, praca z ksiąŜką, 

praca z mapą, drzewko decyzyjne, gra dydaktyczna 

 

POLSKO – UKRAIŃSKI KONKURS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH  

„POZNAJMY LEPIEJ SWOICH SĄSIADÓW” 

Materiały: 

- podręcznik do historii dla klasy drugiej gimnazjum lub załącznik 5- podręcznik do historii 

dla klasy drugiej gimnazjum lub załącznik5– materiały skanowane 

 s.  78, 79, 80 (Wojciechowski G.- Historia 2.Razem przez wieki. Zrozumieć przeszłość. 

Arka/Nowa Era) 

- atlas historyczny – mapa dotycząca powstania, 

- mapa ścienna (np. Rzeczpospolita 1648 – 1764), 

- ilustracje przedstawiające Kozaka, starszyznę kozacką  

 - wykorzystanie fragmentów filmu „Ogniem i mieczem” w reŜyserii J. Hoffmana. 

- drzewko decyzyjne 

L.

p. 

 

Przebieg zajęć 

( formy i 

metody) 

 

Treść 

Czas 

Uwagi organizacyjno-

metodyczne 

1.  Część 

organizacyjna 

 

2 min. 

Sprawdzenie obecności, 

czynności porządkowe 

2.   

Rozmowa 

nauczająca 

Wprowadzenie w problematykę 

tematu przez nauczyciela, które 

powinno zawierać najwaŜniejsze 

informacje z zakresu: 

- jaka była historia powstania 

państwa kozackiego ? 

- czym się zajmowali Kozacy i jak 

byli zorganizowani? 

- kto i w jakim celu zorganizował 

rejestr Kozaków? 

 

8 min. 

Uczniowie przysłuchują 

się wypowiedzi 

nauczyciela 

wskazanie na mapie 

Ukrainy i  Dniepru  

3.  Korzystanie ze 

środków 

audio-

wizualnych 

-wykorzystanie fragmentów filmu 

„Ogniem i mieczem” w reŜyserii J. 

Hoffmana). 

- przedstawienie i omówienie 

przygotowanych ilustracji 

20 min.  Omówienie przez 

uczniów 

charakterystycznych cech 

ubioru i obyczajowości 

Kozaków 

 

POLSKO – UKRAIŃSKI KONKURS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH  

„POZNAJMY LEPIEJ SWOICH SĄSIADÓW” 

- załącznik 1a, b, c, d 

 

4.  drzewko 

decyzyjne-

rozwiązywanie 

problemów w 

sposób 

twórczy 

Wypełnienie drzewka decyzyjnego 

z podaniem uczniom sytuacji 

wymagającej podjęcia decyzji np. 

„Do króla i Sejmu zgłaszają się 

Kozacy z Ŝądaniem zwiększenia 

rejestru. Jaką decyzję naleŜy 

podjąć?”  

 

15 min.  Omówienie metody 

dydaktycznej uczniom. 

Najlepiej wcześniej 

skopiować drzewko. 

Drzewko moŜna teŜ 

uzupełnić wspólnie. 

-załącznik 2 i 2a 

 

 

 

 

Razem 45 min. 

 

5.  Praca w 

grupach 

- GRUPA 1-na podstawie tekstu 

popularno-naukowego wymienia 

przyczyny powstania kozackiego 

- GRUPA 2 – zapoznaje się z 

podanym w podręczniku 

fragmentem materiału i na jego 

podstawie opracowuje odezwę 

Kozaków do króla, która powinna 

zawierać informacje o problemach 

politycznych, społecznych i 

religijnych na Ukrainie oraz 

powinna poruszać problem 

powiększenia rejestru Kozaków, 

- GRUPA 3 – na podstawie 

określonego przez nauczyciela 

fragmentu tematu opracowuje  

reportaŜ  z przebiegu działań 

wojennych (od rozpoczęcia 

powstania do układu w 

Perejesławiu), powinno ono 

zawierać tylko krótkie informacje o 

ok.25 

min. 

Podział klasy na zespoły, 

z których kaŜdy 

otrzymuje przygotowane 

przez nauczyciela na 

piśmie instrukcje. 

- przygotowanie zadań 

przez grupy (ok. 10 min.) 

– wszystkie prace 

powinny być krótkie, 

zawierające 

najwaŜniejsze informacje, 

- prezentacja pracy grup 

w formie ustnej (kaŜda 

grupa ma o k. 3 min.) 

- nauczyciel musi 

kontrolować 

prawidłowość 

przekazywanych 

informacji (niezbędne jest 

równieŜ wykorzystanie 

 

POLSKO – UKRAIŃSKI KONKURS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH  

„POZNAJMY LEPIEJ SWOICH SĄSIADÓW” 

rozegranych bitwach i ich 

rezultatach . 

- GRUPA 4 – przygotowuje 

fragment KRONIKI UKRAINY 

przedstawiając losy terytorium 

(zmiany i podziały przynaleŜności 

terytorialnej w latach 1648-1667). 

- GRUPA 5- dzieli otrzymane  

fakty na przyczyny i skutki 

powstania Chmielnickiego 

 

przy prezentacji  

pozostałych grup ). 

- załącznik 4 

- uczniowie chętni 

mogliby w domu 

przygotować pracę grup 3 

lub 4 w  formie albumu 

lub plakatu.  

 

 

6.  Krótkie 

podsumowanie 

pracy grup 

przez 

nauczyciela i 

ocena, 

 

Podsumowanie tematu, które 

powinno zawierać wyciągnięcie 

wniosków wraz z odpowiedzią na 

pytania: jaki był rezultat powstania 

kozackiego oraz jak omówione 

wydarzenia mogły wpłynąć na 

stosunki polsko – rosyjskie?  

3min. 

 

Na pytania próbują 

odpowiedzieć uczniowie. 

7.  Gra 

dydaktyczna 

 

 

Gra dydaktyczna wykorzystana jest 

na tej lekcji do utrwalenia 

poznanych faktów, pojęć i 

wydarzeń dotyczących  powstania 

kozackiego na Ukrainie. 

 

 

12 min.  Na kartkach naleŜy 

przygotować napisy 

(daty, pojęcia, 

wydarzenia) dotyczące 

powstania 

Chmielnickiego. 

Układamy je na podłodze 

w określonym porządku 

(moŜna zastosować np. 

porządek 

chronologiczny). W grze 

bierze udział jeden 

przedstawiciel kaŜdej 

grupy lub jeŜeli chcemy 

skrócić czasowo grę -np. 

 

POLSKO – UKRAIŃSKI KONKURS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH  

„POZNAJMY LEPIEJ SWOICH SĄSIADÓW” 

trzech chętnych uczniów. 

Zabawa polega na 

przechodzeniu z pola na 

pole i odgadywaniu 

znaczenia dat, pojęć itp. 

W przypadku błędnej 

odpowiedzi uczestnik 

traci kolejkę. Wygrywa 

grupa lub osoba  , która 

najszybciej dotrze do 

mety. Grupy mogą 

pomagać w 

odpowiedziach. 

Załącznik 3 

8.  Ocena pracy 

uczniów na 

lekcji 

 

 

2 min. 

Oceniamy wszystkich 

uczniów czynnie 

biorących udział w 

zajęciach. 

9.  Zadanie pracy 

domowej 

 

Przygotowanie informacji 

biograficznych na temat Bohdana 

Chmielnickiego 

2 min. 

 Praca domowa w formie 

notatki lub wydruku z 

internetu. Praca dla 

chętnych- patrz punkt 5 

lekcji 

 

 

 

 

 Razem  90 min.