imks-czesc I -stud [tryb zgodności]

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

KONSTRUKCJA SPRZĘTU

Materiały, konstrukcja sprzętu

i jego niezawodność

Materiały

Materiały konstrukcyjne

Materiały przewodzące

Materiały rezystywne

Materiały dielektryczne

Materiały magnetyczne

Tworzywa sztuczne

Materiały półprzewodnikowe

Materiały na powłoki ochronne

Materiały stosowane w elektronice

Materiały

Materiały konstrukcyjne - muszą charakteryzować się odpowiednimi
właściwościami mechanicznymi;

Materiały na konstrukcje nośne urządzenia; elementy konstrukcyjne
aparatury technologicznej i pomiarowej; obudowy elementów;

stal (stop żelaza Fe i węgla C ≤ 2%)
– ze względu na skład chemiczny: stale węglowe i stale stopowe;
– ze względu na przeznaczenie – stale konstrukcyjne, narzędziowe
oraz specjalne (odporne na korozję, żaroodporne, żarowytrzymałe
itp.);

miedź (miedź próżniowa) – szczególnie w lampach elektronowych
(anody; elastyczne złącza próżnioszczelne);

nikiel i jego stopy – materiał konstrukcyjny na wnętrza lamp
elektronowych;

Materiały stosowane w elektronice

Materiały

Materiały przewodzące - muszą charakteryzować się bardzo dobrą
przewodnością elektryczną;

Materiały niezbędne do wykonania połączeń pomiędzy poszczególnymi
elementami układu jak również różnymi blokami urządzenia;

srebro – najwyższa przewodność elektryczna, łatwo pokrywa się siarczkami
i tlenkami;

miedź, stopy miedzi – dobra przewodność, niższa cena, niezłe własności
mechaniczne;

aluminium – dobra przewodność elektryczna, mała gęstość;

złoto – cienkowarstwowe pokrycia kontaktów, ochronne ścieżek połączeniowych;

Materiały stosowane w elektronice

gęstość [kg/m3]

8920

10490

2700

19300

przewodność elektryczna [S/m]

59,6

⋅

37,7

⋅

45,2

⋅

przewodność cieplna [W/mK]

398

429

210

317

Materiały

Materiały rezystywne – wykorzystywane do produkcji elementów
grzejnych; rezystorów przemysłowych, laboratoryjnych, hybrydowych;
elementów układów pomiarowych itd.

Powinny one odznaczać się:

odpowiednio duża rezystancja właściwa;

mały współczynnik temperaturowym rezystancji;

stałość rezystancji w czasie;

odpowiednio duża odporność na utlenianie i działanie czynników
chemicznych;

dostatecznie wysoka temperatura topnienia;

Materiały stosowane w elektronice

Materiały

Materiały rezystywne

materiały rezystywne metalowe - (RZADKO czyste metale) – wzrost
TWR wraz ze wzrostem temperatury;

stale niskostopowe (Cr+Al+niewielkie ilości Cu)

∼

0,75

Ω

stopy miedzi (Cu <53-60%> + Ni <45-40%>)

∼

0,5

Ω

stopy niklowo-chromowe
(nichromy)

bezniklowe stopy żelaza i chromu

materiały rezystywne niemetalowe – zmniejszanie się rezystywności
wraz ze wzrostem temperatury;

Materiały stosowane w elektronice

POWSZECHNIE STOSOWANE

W CIENKOWARSTWOWYCH

UKŁADACH HYBRYDOWYCH

Materiały

Materiały dielektryczne – wykorzystywane jako tzw. dielektryki izolacyjne
oraz dielektryki kondensatorowe.

Dielektryki powinny charakteryzować się:

Właściwości elektryczne (duża wytrzymałość dielektryczna; niska
rezystywność skrośna i powierzchniowa; niska przenikalność elektryczna
względna i współczynnik strat dielektrycznych);

Właściwości mechaniczne (duża wytrzymałość na zginanie, rozciąganie,
ściskanie; odporność na uderzenia);

Właściwości chemiczne (odporność na utlenianie, odporność na działanie
kwasów i zasad);

Właściwości technologiczne (podatność na procesy obróbkowe);

Materiały stosowane w elektronice

Materiały

Materiały dielektryczne – wykorzystywane są w trzech postaciach:

dielektryki gazowe

GAZY SZLACHETNE

– argon, neon (lampy wyładowcze, świetlówki);

hel (bardzo rzadko stosowany)

GAZY NIESZLACHETNE

– azot (jako gaz obojętny chemicznie w

procesach technologicznych; jako izolator w transformatorach)
dwutlenek węgla;

dielektryki ciekłe – oleje pochodzenia mineralnego; fluorowe związki
organiczne (np.

FLUORINERT

); wosk;

dielektryki stałe

ORGANICZNE

– głównie pochodne przetworzonej celulozy (np.

papier)

NIEORGANICZNE

– materiały ceramiczne; szkło; mika

Materiały stosowane w elektronice

Materiały

Materiały półprzewodnikowe – najczęściej wykorzystywane są:

PIERWIASTKI – krzem (Si); german (Ge);

ZWIĄZKI PÓŁPRZEWODNIKOWE – arsenek galu (GaAs); fosforek
indu (InP); azotek galu (GaN); węglik krzemu (SiC); krzemogerman
(SiGe);

POLIMERY i inne związki organiczne

Materiały stosowane w elektronice

GaAs

SiC

gęstość [kg/m3]

2330

5320

3210

przerwa energetyczna [eV]

1,12

0,66

1,43

2,2-3,2

ruchliwość elektronów [cm

/Vs]

1350

3900

8500

500-1000

ruchliwość dziur [cm

/Vs]

450

1900

330

40-120

Materiały

Materiały na powłoki ochronne

Powłoki ochronne mają za zadanie chronić powierzchnię przedmiotu.
Wymagane jest aby:

powłoka dobrze przylegała do podłoża;

nie łuszczyła się;

była szczelna.

Grubość powłok ochronnych: 0,21

Materiały na powłoki ochronne to: nikiel, chrom, miedź, srebro, cyna, cynk,
ołów, kadm, aluminium i złoto;

Metody nanoszenia powłok ochronnych:

elektrochemiczne,

chemiczne,

nanoszenie próżniowe.

Technologie

Materiały i technologie cienko- i grubowarstwowe

Kryterium podziału na cienkie warstwy i grube warstwy

grubość warstwy 1

m (

NIE JEST TO PODZIAŁ ŚCISŁY

);

technologia osadzania warstwy

Technologie cienkowarstwowe to takie techniki produkcyjne, które
wykorzystują zaawansowaną aparaturę produkcyjną i laboratoryjną,
pracującą w warunkach podwyższonej czystości, za której pomocą której,
można produkować i przekształcać materiał z dokładnością do kilku warstw
atomowych.

Podstawowe procesy cienkowarstwowe to:

osadzanie;

utlenianie;

trawienie.

Technologie

Materiały i technologie cienko- i grubowarstwowe

Technologie grubowarstwowe należą do standardowych technik
osadzania warstw o grubości powyżej kilku mikrometrów (standardowo
przedział 2 – 35

m).

Wykorzystanie technologii grubowarstwowych na ogół nie wymaga
szczególnych warunków ani procedur i dlatego jest często spotykane
w przemyśle (

KOSZT MATERIAŁÓW, APARATURY TECHNOLOGICZNEJ,

POMIESZCZEŃ

Warstwy wytworzone w tej technologii posiadają na ogół mniejszą czystość
i gorsze uporządkowanie niż powstałe za pomocą technik
cienkowarstwowych.

Technologie

Materiały i technologie grubowarstwowe

W technologii grubowarstwowej stosuje się pasty będące kompozycją:

fazy funkcjonalnej – proszki metali
i tlenków metali decydujących
o właściwościach elektrycznych warstw;

fazy wiążącej – odpowiada ona za
trwałe połączenie fazy funkcjonalnej
z podłożem ;

składnika organicznego – determinują
właściwości umożliwiające drukowanie

Rodzaje past:

Pasty przewodzące;

Pasty rezystywne;

Pasty dielektryczne .

Metoda sitodruku

podło

nadruk

sito

pasta

rakla

poziomowanie

suszenie

Technologie

Materiały i technologie grubowarstwowe

W technologii grubowarstwowej stosuje się pasty będące kompozycją:

fazy funkcjonalnej – proszki metali i tlenków metali decydujących
o właściwościach elektrycznych warstw;

fazy wiążącej – odpowiada ona za trwałe połączenie fazy
funkcjonalnej z podłożem (szkliwo borokrzemowe + tlenki modyfikujące)

składnika organicznego – żywice +rozpuszczalniki (właściwości
umożliwiające drukowanie)

Rodzaje past:

Pasty przewodzące – palladowo-srebrowe, platynowo-srebrowe, złote,
platynowo-złote i miedziane;

Pasty rezystywne – tlenek rutenu oraz rutenian bizmutu;

Pasty dielektryczne

Proces realizacji

IDENTYFIKACJA

POTRZEB

WYMAGANIA

PRZYGOTOWANIE

PRODUKCJI

PRODUKCJA

ZESPÓŁ SPRZ

ĘŻ

ZWROTNYCH

LIKWIDACJA

YTKOWANIE

DYSTRYBUCJA

PRODUKT

ODZYSK

ZŁOM

Kisiel R., Bajera A., „Podstawy Konstruowania Urządzeń Elektronicznych”, wPw, Warszawa: 1999

Właściwości urządzeń elektronicznych

Właściwości urządzenia decydujące o jego użyteczności można
podzielić na dwie grupy:

Funkcjonalne – zastosowanie wyrobu

Eksploatacyjne – zdolność zachowania przez urządzenie jego cech

funkcjonalnych w trakcie użytkowania

Urządzenie pracuje w środowisku! Czynniki środowiskowe

oddziałują na urządzenie, podzespoły i elementy elektroniczne

Działanie czynników środowiskowych

NIE MOŻE zostać całkowicie wyeliminowane!!!

Narażenia środowiskowe

Rodzaje narażeń środowiskowych:

klimatyczne – naturalne czynniki środowiska związane z określonym
makroklimatem (temperatura, wilgotność, ciśnienie),

korozyjne atmosferyczne – najczęściej wynikające z przemysłowego
zanieczyszczenia środowiska w postaci gazowej, ciekłej (mgła), stałej (pył),

radiacyjne – promieniowanie podczerwone, ultrafioletowe, jonizujące,
itp.,

biotyczne – obecność i rozwój organizmów żywych: mikrobiotycznych
(bakterie, grzyby, pleśnie,...), makrobiotyczne (zwierzęta, owady, rośliny
wyższe),

mechaniczne – siły statyczne i dynamiczne (udary, wstrząsy, wibracje),

antropogenne – wynikające z obecności i/ lub działalności człowieka.

Niezawodność jest parametrem wyrobu (np. elementu bądź całego
urządzenia) określającym jakie jest prawdopodobieństwo, że wyrób
będzie pracował bezawaryjnie w określonym środowisku i przez
określoną ilość czasu.

Niezawodność wyraża się wzorem:

gdzie: N – liczba użytkowanych wyrobów; n(t) – liczba wyrobów, które
uległy uszkodzeniu do chwili t

Niezawodność

Niezawodność a intensywność uszkodzeń

PRZY ODPOWIEDNIO DU

Ze względu na ilość oraz różnorodność przyczyn awarii, proces pojawiania
się uszkodzeń w urządzeniach najczęściej rozkłada się równomiernie
w czasie. W rezultacie niezawodność można zapisać wzorem:

gdzie:

- intensywność uszkodzeń [1/h]; a

– czas [h]

Intensywność uszkodzeń w większości przypadków nie zależy od czasu
użytkowania, czyli przyjmujemy że

(t) = const.

Ponadto, jeśli

λλλλ

t ≤ 0,1

to:

Niezawodność a intensywność uszkodzeń

Niezawodność

Intensywność uszkodzeń może być wykorzystana do obliczenia
bezawaryjnej pracy urządzenia czyli do wyznaczenia średniego czasu do
pierwszego uszkodzenia MTTF (ang. mean time to failure) :

czyli przy założeniu, że

t ≤ 0,1

to:

Średni czas do pierwszego uszkodzenia

Niezawodność

Intensywność uszkodzeń w funkcji czasu

Intensywność uszkodzeń

Kisiel R., Bajera A., „Podstawy Konstruowania
Urządzeń Elektronicznych”, wPw, Warszawa: 1999

Niezawodność

Czas życia wyrobu

czas [s]

ży

ść

[

czas [s]

ży

ść

[

Dla W

= 0,3

= 0,3 eV

eV (defekty

(defekty

objętościowe Si i tlenku)

Dla W

= 1,1

= 1,1 eV

eV (migracja

(migracja

zanieczyszczeń na powierzchni Si)

Temperatura wpływa na niezawodność a tym samym na intensywność uszkodzeń
elementów elektronicznych

Intensywność uszkodzeń

λλλλ

w zależności od temperatury jest opisana zgodnie ze

wzorem Arrheniusa:

gdzie: W

– energia aktywacji procesu degradacji;

k – stała Boltzmanna;
T – temperatura bezwzględna;

– intensywność uszkodzeń przy W

= 0 eV

Przykłady wzrostu parametru

λλλλ

wraz ze wzrostem temperatury o 100K:

ߣሺ400ሻ

ߣሺ300ሻ

≈ 4 ∙ 10

ߣሺ400ሻ

ߣሺ300ሻ

≈ 2 ∙ 10

Niezawodność

Intensywność uszkodzeń a temperatura

Struktura szeregowa – warunkiem działania struktury szeregowej
składającej się z k- elementów jest poprawne działanie każdego z tych
elementów. Niezawodność struktury szeregowej wyraża się wzorem:

gdzie: r

(t), r

(t)…r

(t) – niezawodność poszczególnych elementów;

(t),

(t)…

(t) – intensywność uszkodzeń poszczególnych elementów

Niezawodność struktur podstawowych

(t)

DLA TRZECH ELEMENTÓW

Niezawodność

Struktura równoległa – warunkiem działania struktury równoległej
składającej się z k- elementów jest poprawne działanie co najmniej
jednego z tych elementów. Niezawodność struktury równoległej wyraża
się wzorem:

gdzie: r

(t), r

(t)…r

(t) – niezawodność poszczególnych elementów;

(t),

(t)…

(t) – intensywność uszkodzeń poszczególnych elementów

DLA TRZECH ELEMENTÓW

(t)

li rr

(t) = r

(t) = … =

(t) = … = rr

(t) =

(t) = rr(t)

(t)

Niezawodność struktur podstawowych

Niezawodność

Oblicz niezawodność 4-bitowego licznik impulsów składającego się
z 4 przerzutników w formie układów scalonych o intensywności
uszkodzeń 0,2



-6

1/h i 20 połączeń lutowanych o intensywności

uszkodzeń 0,01



-6

1/h dla 1 roku pracy ciągłej.

Przykład 1

Niezawodność

Oblicz niezawodność systemu zasilania składającego się z zasilacza
sieciowego, przystosowanego do bezawaryjnej pracy w czasie 10

podłączonego równolegle z zasilaczem akumulatorowym o czasie
bezawaryjnej pracy 10

h. Podaj wyniki dla 50h pracy ciągłej.

Przykład 2

Rozwiązania zwiększające niezawodność urządzeń

elektronicznych:

upraszczanie układów (rozbudowa zwiększanie liczby elementów dla
wyraźnej poprawy parametrów urządzenia),

stosowanie elementów typowych o działaniu i niezawodności wielokrotnie
sprawdzonej,

zapewnienie stabilnej pracy urządzeń w szerokim zakresie zmian
parametrów elementów składowych,

unikanie układów wymagających bardzo stabilnych napięć zasilających,

stosowanie układów kontroli pracy i wyszukiwania uszkodzeń,

stosowanie jak największej liczby elementów produkowanych w dużych
seriach i o sprawdzonej technologii,

minimalizacja liczby elementów regulacyjnych,

unikanie układów uniwersalnych, spełniających wiele funkcji.

Niezawodność

Właściwa ochrona podczas magazynowania i transportu ma

istotny wpływ na niezawodność elementów elektronicznych:

opakowania łagodzące skutki przeciążeń (gąbki, styropiany,...),

zapewnienie właściwej temperatury i wilgotności w otoczeniu
sprzętu (np. kontrolowana atmosfera w magazynach),

opakowania utrudniające kontakt z agresywnym środowiskiem,

antykorozyjne środki kontaktowe (oleje, smary, powłoki
zdzieralne),

inhibitory – środki absorbujące wilgoć,

mikroklimat w otoczeniu powierzchni sprzętu (hermetyczne
opakowania z atmosferą ochronną).

Niezawodność

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

KONSTRUKCJA SPRZĘTU

Obwody drukowane

Co to jest obwód drukowany?

obwód drukowany

obwód drukowany –

– jest to płytka wykonana z izolacyjnego

jest to płytka wykonana z izolacyjnego

materiału wraz ze zrealizowanymi na jej powierzchni połączeniami

materiału wraz ze zrealizowanymi na jej powierzchni połączeniami
(ścieżkami) elektrycznymi przeznaczona do montażu podzespołów

(ścieżkami) elektrycznymi przeznaczona do montażu podzespołów
elektronicznych;

elektronicznych;

Podstawowe zadania płytek drukowanych

mechaniczne mocowanie elementów elektronicznych

mechaniczne mocowanie elementów elektronicznych
i elektromechanicznych w określonym miejscu urządzenia,

i elektromechanicznych w określonym miejscu urządzenia,

zapewnienie skutecznych połączeń elektrycznych pomiędzy

zapewnienie skutecznych połączeń elektrycznych pomiędzy
wszystkimi elementami

wszystkimi elementami

Obwody drukowane

Podstawowe pojęcia

ścieżki, mozaika przewodząca

ścieżki, mozaika przewodząca – połączenia elektryczne elementów
elektronicznych w postaci ścieżek prowadzonych po powierzchni
bądź wewnątrz izolatorów

pole lutownicze

pole lutownicze – fragment powierzchni izolatora pokryty folią miedzianą
umożliwiającą przymocowanie i odpowiednie połączenie elementów
elektronicznych

punkt lutowniczy

punkt lutowniczy – to pole/pola lutownicze wraz z wykonanym w nim
otworem metalizowanym

Kisiel R., „Podstawy Technologii
dla Elektroników”, btc, Warszawa: 2005

Obwody drukowane

PCB – ang: Printed Circuit Board (płytka drukowana)

SMT – ang: Sourface Mount Technology (montaż powierzchniowy)

SMD – ang: Sourface Mount Device (element elektroniczny przystosowany do

montażu powierzchniowego)

THT – ang: Through Hole Technology (montaż przewlekany)

THD – ang. Through Hole Device (elementy elektroniczne przystosowane do

montażu przewlekanego)

Obwody drukowane

Kisiel R., „Podstawy Technologii
dla Elektroników”, btc, Warszawa: 2005

Ważniejsze oznaczenia i skróty

Obwody drukowane

ZALETY:

małe koszty wytwarzania (czas i koszt wytworzenia niezależny od rodzaju
obwodu, liczby połączeń, kształtu),

zwiększenie powtarzalności właściwości elektrycznych (identyczność
wszystkich kolejnych wyrobów),

obniżenie kosztów montażu (automatyzacja układania i lutowania),

zmniejszenie ciężaru urządzeń (eliminacja elementów konstrukcyjnych),

wzrost niezawodności (lepsza jakość i powtarzalność montażu),

skrócenie czasu kontroli i pomiarów obwodów,

uproszczenie metod zabezpieczania urządzeń przed zagrożeniami
środowiskowymi

WADY:

trudności przy wprowadzaniu zmian konstrukcyjnych,

zwiększona wrażliwość na wibracje i udary,

utrudnione odprowadzanie ciepła.

Obwody drukowane

RODZAJE OBWODÓW DRUKOWANYCH:
wg materiału podłoża:

Sztywne

AMINAT

ERAMIKA

PECJALNE

Elastyczne

Sztywno - elastyczne

wg konstrukcji:

Jednostronne

Dwustronne

Wielowarstwowe

wg sposobu montażu:

Do montażu przewlekanego

Do montażu powierzchniowego

UTOWANIE NA FALI

UTOWANIE ROZPŁYWOWE

Do montażu mieszanego

wg technologii:

Wykonane metodą substraktywną

Wykonane metodą addytywną

Wykonane metodą póładdytywną

Laminaty sztywne

WYTWARZANIE PODŁOŻY:

Materiał osnowowy

ywica

Prepreg

2 –

– 10 warstw

10 warstw

Laminaty sztywne

GRUBOŚĆ PŁYTEK IZOLACYJNYCH:

płytki jednowarstwowe: 0,5 ÷ 6mm,

płytki wielowarstwowe: 0,05 ÷ 0,75mm / na warstwę,

GRUBOŚĆ FOLII MIEDZIANEJ:

5µm; 9µm; 17,5µm; 35µm; 70µm; 105µm

Typ żywicy

Typ nośnika

Forma materiału

Oznaczenie

fenolowa

papier

arkusz

FR--2; X; XP; XX; ...

2; X; XP; XX; ...

bawełna

tkanina

C; CE; L; LE

szkło

włóknina

G--2

tkanina

G--3

nylon

włóknina

N--1

aminowa

szkło

tkanina

ES--1; ES

1; ES--3; G

3; G--5; G

5; G--9

epoksydowa

papier

arkusz

FR--3

szkło

tkanina

G--10; G

10; G--11; FR

11; FR--4; FR

4; FR--5

alkidowa

szkło

mata

GPO

GPO--1; GPO

1; GPO--2

silikonowa

szkło

tkanina

Laminaty sztywne

POPULARNE TYPY LAMINATÓW SZTYWNYCH:

Laminaty sztywne

WŁAŚCIWOŚCI POPULARNYCH TYPÓW LAMINATÓW SZTYWNYCH:

Parametr

Jednostka

FR--2

FR--4

GPO

GPO--1

masa właściwa

g/cm

1,3

1,85

1,5

1,5--1,9

1,9

TCE: x, y

ppm/K

11
12

11
15

15
21

przewodność cieplna

W/mK

0,24

0,35

stała dielektr. (1MHz)

4,5

4,9

4,4

wytrz. napięciowa

kV/mm

60--70

35--65

wytrz.

wytrz.--rozciąganie: x,y

rozciąganie: x,y

MPa

88
66

280

280
235

235

70
83

max temp. pracy

105

150

105

higroskopijność

0,8

0,35

1,0

ZALETY LAMINATU FR-4:

cena adekwatna do własności elektrycznych i mechanicznych,

łatwa produkcja w skali masowej,

WADY LAMINATU FR-4:

trudności przy wierceniu otworów,

mała stabilność wymiarowa,

niska temperatura zeszklenia żywicy (120 – 160

C),

niedopasowanie TCE laminatu i elementów,

konieczność utylizacji pyłu szklanego i kurzu żywicznego.

Laminaty sztywne

Parametr

Jednostka

95%

95%--99,6%

99,6%

AlN

BeO

masa właściwa

g/cm

3,7

3,7 --3,9

3,9

3,3

2,9

TCE: 20

TCE: 20--600

600

20--1000

1000

ppm/K

7,6

7,6
8,2

8,2

4,6

8,1

8,1
9,4

9,4

przewodność cieplna

W/mK

25--37

170

170--215

215

273

stała dielektr. (1MHz)

9 –

– 9,8

9,8

6,6

wytrz. napięciowa

kV/mm

/mm

8 --10

wytrzymałość na zginanie

kPa

32 -- 49

max temp. pracy

1700

700

1200

higroskopijność

Podłoża ceramiczne

WŁAŚCIWOŚCI POPULARNYCH PODŁOŻY CERAMICZNYCH:

Podłoża elastyczne

OBSZAR ZASTOSOWAŃ:

połączenia elastyczne między płytkami drukowanymi sztywnymi
różnych podzespołów lub bloków urządzeń elektronicznych,

części elastyczne w płytkach sztywno-giętkich,

elastyczne połączenia dynamiczne,

podłoża do montażu przestrzennego (3D),

elastyczne obwody drukowane
(np. aplikacje tekstroniczne).

Wymagania:

Wymagania:
stabilność wymiarowa,
odporność termiczna,
odporność na zrywanie,
parametry elektryczne,
elastyczność w temperaturach ekstremalnych,
higroskopijność,
odporność chemiczna,
palność,

Podłoża elastyczne

Parametr

Poliimid

Poliester

Aramid

Epoksyd

Rozci

ganie (

Rozci

ganie (MPa

MPa)

)

175

175--210

210

154

154--196

196

245

245--260

260

Max wydłu

enie (%)

Max wydłu

enie (%)

60--80

60--165

165

7--10

3--5

Max temperatura (

--200/+300

200/+300

--60/+105

60/+105

55/+200

--55/+150

55/+150

Temp. zeszklenia (

220

220--260

260

90--110

110

90--165

165

120

120--150

150

TCE (ppm/

10--12

Przenikalno

ść

elektr.

Przenikalno

ść

elektr.

3,4

3,0

2,1

4,5

,5--5,3

5,3

Wytrz. napi

ciowa (kV/mm)

Wytrz. napi

ciowa (kV/mm)

144

136

9,6

Higroskopijno

ść

(%)

Higroskopijno

ść

(%)

2,9

0,3

8--9

0,05

0,05--3

Przykładowe podłoża elastyczne i ich właściwości:

Podłoża elastyczne

Kapton®

cena :-(

Mylar®

cena :-)

Nomex®

cena :-)

Metody wytwarzania folii miedzianych:

obróbka plastyczna (walcowanie)

obróbka plastyczna (walcowanie) –

– Cu 99,9%

Cu 99,9%

ELASTYCZNE OBWODY DRUKOWANE

+ elastyczność (wytrzymałość na zginanie);

- wytrzymałość na rozciąganie; lutowność; ograniczona

szerokość folii;

elektrolitycznie

elektrolitycznie –

– Cu 99,5%

Cu 99,5%

SZTYWNE OBWODY DRUKOWANE

- plastyczność

naparowywanie w wysokiej próżni

Mozaika przewodząca

Sposoby wytwarzania mozaiki przewodzącej

metoda

metoda subtraktywna

subtraktywna

metoda

metoda póładdytywna

póładdytywna

metoda addytywna

Mozaika przewodząca

Metoda

Metoda subtraktywna

subtraktywna::

Materiał wyjściowy – laminat foliowany miedzią;

W celu otrzymania mozaiki przewodzącej usuwa się zbędne obszary
miedzi;

Rodzaje:

Trawienie zbędnych obszarów miedzi,

Mikrofrezowanie,

Obróbka laserowa (laser micromashining).

Metoda

Metoda subtraktywna

subtraktywna –

– trawienie:

trawienie:

Mozaika przewodząca

LAMINAT

FOLIA Cu

MOZAIKA
PRZEWODZ

(1)

(2)

(3)

(4)

Powszechnie stosowana
metoda maskowania
– fotochemiograficzna;

Maski – fotopolimery
stałe, emulsje ciekłe;

Naświetlenie obszarów
w celu uodpornienia ich
na czynniki trawiące;

Metoda

Metoda subtraktywna

subtraktywna -- ograniczenia:

ograniczenia:

ścieżki nie węższe niż 0,2 mm,

podtrawianie ścieżek

1 – maska; 2 – ścieżka drukowana; 3 – podłoże

a – podtrawienie; b – szerokość ścieżki; d – grubość folii

Mozaika przewodząca

Metody addytywne:

addytywna z maskowaniem,

wiercenie otworów w laminacie,

maskowanie płytki w miejscach braku mozaiki,

metalizacja chemiczna Cu do wymaganej grubości,

zmywanie maski

addytywna bez maskowania (fotoaddytywna),

wiercenie otworów w laminacie,

oświetlenie laminatu w miejscach występowania mozaiki przewodzącej

(przez kliszę negatywową),

metalizacja chemiczna Cu,

Mozaika przewodząca

Technologia DCB (

Technologia DCB (Direct

Direct Copper

Copper Bonding

Bonding):

Powszechnie stosowana ceramika

(96%),

Lepsze parametry cieplne AlN

Ograniczenie wymiarów podłoży

ze względu na deformacje podczas
wygrzewania

Metody wytwarzania PCB

J. Schulz-Hader, A. Dehmel, A. Roth "High reliability
solutions based on DCB substrates", www.curamik.com

Organizacja powierzchni PCB

STREFA I

STREFA I – montażu elementów

elektronicznych

gdzie F

– powierzchnia zajmowana przez

i-ty element

STREFA II

STREFA II – złącza

STREFA III

STREFA III – dostępu zewnętrznego

STREFA IV

STREFA IV – mocowania

Kisiel R., „Podstawy Technologii dla Elektroników”,
btc, Warszawa: 2005

Technologie montażu

powierzchniowy

mieszany II

mieszany I

przewlekany

Projektowanie obwodów drukowanych

Siatka modułowa tzw. raster

Mil – jednostka miary używana w projektowaniu obwodów drukowanych

1 mil = 1/1000 cala

UKŁAD
JEDNOSTEK

METRYCZNY

CALOWY

MILSOWY

Podstawowy

2,5 mm

0,1” = 2,54 mm

100

Pośredni

1,25 mm

0,05”= 1,27 mm

wtórny

0,625 mm

0,025”= 0,635 mm

Podstawowe reguły projektowania obwodów drukowanych:

pola lutownicze elementów przewlekanych muszą być umieszczone
w węzłach siatki modułowej,

środki geometryczne podzespołów SMD umieszcza się w węzłach
siatki,

ścieżki powinny być prowadzone
po liniach siatki modułowej.

Projektowanie obwodów drukowanych

Kisiel R., „Podstawy Technologii dla Elektroników”,
btc, Warszawa: 2005

Pola lutownicze:

NIEMETALIZOWANE:

METALIZOWANE

METALIZOWANE::

D/d=2,5÷3

D/d=1,5÷2

Projektowanie obwodów drukowanych

dla

dla d

wypr

= 0,5

0,5--0,85mm:

0,85mm: d =

d = d

wyprMAX

+ 0,10

+ 0,10 ±

±0,05mm,

0,05mm,

dla

dla d

wypr

= 0,85

= 0,85--1,10 mm: d =

1,10 mm: d = d

wyprMAX

+ 0,15

+ 0,15 ±

±0,1mm,

0,1mm,

dla

dla d

wypr

= 1,1

= 1,1--2,00 mm: d =

2,00 mm: d = d

wyprMAX

+ 0,20

+ 0,20 ±

±0,1mm,

0,1mm,

Otwory punktów metalizowanych powinny być

powiększone dodatkowo o 0,15

powiększone dodatkowo o 0,15--0,30 mm

0,30 mm

Ścieżki drukowane:

dopuszczalna obciążalność prądowa,

Projektowanie obwodów drukowanych

S; l; R=const

=R/l

T przewodu

max

I[A]

J[A/mm

]

S = 1mm

□

:35

mx28,5mm

ob.= 28,6mm

○

: r = 1,13mm

ob.= 4,27mm

Ścieżki drukowane:

dopuszczalna obciążalność prądowa,

dopuszczalny spadek napięcia na długości ścieżki,

technologia wykonania płytki, np. dokładność procesu trawienia,

znormalizowane szerokości ścieżek,

pojawiające się elementy pasożytniczych (indukcyjności, pojemności)

rodzaj materiału podłoża izolacyjnego,

warunki środowiskowe (temperatura, wilgotność, ciśnienie),

sposób montażu elementów,

odległość między ścieżkami.

Projektowanie obwodów drukowanych

Odległości pomiędzy ścieżkami:

różnice napięć na sąsiednich ścieżkach,

wartości szczytowe napięć,

rezystancja powierzchniowa materiału podłoża,

warunki środowiskowe (wilgotność, zanieczyszczenie atmosfery,

temperatura, ciśnienie),

rodzaj powłoki izolacyjnej,

wzajemne oddziaływanie elektromagnetyczne,

sposób montażu elementów,

możliwości wykonawcze producenta .

Projektowanie obwodów drukowanych

Zalecenia szczegółowe:

Rozkład ścieżek na płytkach powinien być zrównoważony cieplnie,

Długość ścieżek powinna być jak najkrótsza (ścieżki nie powinny zakręcać

pod kątem 90

Należy stosować możliwie najszersze ścieżki,

Minimalna odległość ścieżek od krawędzi płytki

0,4 mm – dla płytek jednostronnych,

0,5 mm – dla płytek dwustronnych,

Połączenia pól lutowniczych powinny

być doprowadzane centralnie i nie przekra-

czać 1/3 szerokości pola;

Pole lutownicze nie może być częścią ścieżki;

Odległość między korpusami elementów nie może być mniejsza od 0,5 mm.

Projektowanie obwodów drukowanych

Rozkład elementów:

minimalizacja prawdopodobieństwa powstawania błędów lutowniczych,

skuteczne odprowadzanie mocy rozpraszanej przez urządzenie,

optymalizacja układania elementów,

możliwość testowania i montażu mechanicznego gotowego pakietu,

należy uwzględnić mocowanie elementów ciężkich.

Projektowanie obwodów drukowanych

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

KONSTRUKCJA SPRZĘTU

Elementy

Miniaturyzacja

Historia rozwoju technik montażu

1970

1980

1990

2000

2010

MONTA

PRZEWLEKANY

MONTA

POWIERZCHNIOWY

MONTA

Z UDZIAŁEM

OBUDÓW MATRYCOWYCH

System on Chip
System in Package

Kisiel R., „Podstawy Technologii dla Elektroników”, btc, Warszawa: 2005

Miniaturyzacja

REZYSTANCJA:

POJEMNOŚĆ:

Element k-razy mniejszy

a’

b’

c’

OBJĘTOŚĆ:

GĘSTOŚĆ

WYDZIELANEJ MOCY:

Obudowa elementu elektronicznego

Podstawowe zadnia stawiane przed obudowami elementów
elektronicznych:

Doprowadzenie zasilania do układu elektronicznego,

Przesyłanie sygnałów wejściowych i wyjściowych,

Odprowadzenie ciepła z układu,

Zabezpieczenie układu przed niekorzystnym
oddziaływaniem środowiska.

Technologia „packagingu”:

Połączenie struktury półprzewodnikowej z podłożem obudowy lub
podłożem mikroukładu,

Wykonanie połączeń pomiędzy metalicznymi kontaktami struktury
półprzewodnikowej oraz kontaktami podłoża mikroukładu

Hermetyzacja.

MONTA

HERMETYZACJA

Obudowa elementu elektronicznego

Montaż
Połączenie pomiędzy metalicznymi kontaktami struktury półprzewodnikowej
a wyprowadzeniami obudowy może być zrealizowane w technologii:

montaż drutowy,

technologia flip-chip,

technologia TAB (

APE

UTOMATED

ONDING

) ,

lutowanie lutem miękkim,

klejenie przy zastosowaniu klejów
przewodzących.

Obudowa elementu elektronicznego

Główne kryteria wyboru typu obudowy:

Rodzaj elementu,

Technologia montażu PCB (elementy SMD lub „przewlekane”),

Moc rozpraszana w elemencie,

Warunki środowiskowe,

Dostępność obudowy i koszt elementu.

Podzespoły do montażu przewlekanego

Podzespoły do montażu przewlekanego charakteryzują się tym że ich

wyprowadzenia są przewlekane przez otwory w płytce drukowanej a następnie

są do niej lutowane. Może podzielić je:

wg ilości wyprowadzeń:

dwuwyprowadzeniowe,

wielowyprowadzeniowe,

wg rozmieszczenia wyprowadzeń:

osiowe,

radialne.

A = L + 2c + 2R +

A = L + 2c + 2R + d

= n * 50mil

c = 1

c = 1 –

– 4 mm

4 mm

min

= 1 mm

www.fonar.com.pl

Podzespoły osiowe:

Najczęściej mają kształt walca.

Wyprowadzenia umieszczone są w ich osi.

Przystosowane do lutowania ręcznego
oraz lutowania na fali.

Stosunkowo długie wyprowadzenia dają
pewną dowolność w rozmieszczeniu ich
punktów lutowniczych.

Wyprowadzenia wykonane są z drutów
(najczęściej miedzianych) o średnicach
0,38 do 0,81 mm pokrytych powłokami
o dobrej lutowności.

Rezystory, kondensatory, diody, niektóre
rozwiązania cewek i dławików

Podzespoły do montażu przewlekanego

Podzespoły radialne:

Różne kształty obudów: płaskie okrągłe,
prostopadłościenne, kubeczkowate.

Wyprowadzenia umieszczone są po
jednej stronie elementu i są do siebie
równoległe.

Rozstaw wyprowadzeń jest wielokrotnością
(sporadycznie ułamkiem) wymiaru charak-
terystycznego 2,54 mm = 100 milsów.

Niektóre rezystory, większość kondensatorów
oraz elementy optoelektroniczne np. diody LED.

Podzespoły do montażu przewlekanego

Podzespoły wielowyprowadzeniowe:

Elementy czynne: tranzystory, układy
scalone.

Obudowy prostopadłościenne lub kubecz-
kowe

Obudowy kubeczkowe: najczęściej metalowe
(TO5, TO18, TO98) rzadziej plastikowe (TO92).

Układy scalone w obudowach kubeczkowych
- liczba wyprowadzeń 4, 6, 8, 10, 12 lub 14.

Układy scalone VLSI: obudowy DIP i SIP nie
mogą być stosowane ze względu na niedopa-
sowanie TCE (max 64).

Obudowy prostopadłościenne: plastikowe
(sprzęt powszechnego użytku) lub ceramiczne
(sprzęt profesjonalny i specjalny).

Podzespoły do montażu przewlekanego

Tranzystory:

Obudowy serii TO (Transistor Outline)

- plastikowe (TO-92), metalowe (TO-5)

Dla tranzystorów średniej i dużej mocy
(obudowy metalowe) kolektor jest
połączony galwanicznie z obudową

Różne typy tranzystorów mogą mieć
tą samą obudowę, ale inaczej
ułożone wyprowadzenia !!!

Niektóre obudowy zawierają „mini-
radiator” pełniący również rolę
elementu mocującego (TO-3, TO-220).

TO--18

TO--3

TO--220

220

TO--92A

92A

Podzespoły do montażu przewlekanego

Diody:

Dwa wyprowadzenia

Rozróżnienie i orientacja wyprowadzeń!

Obudowa zależna od typu diody i jej mocy.

Podzespoły do montażu przewlekanego

Złącza, podstawki:

Obudowy wielonóżkowe;

Standaryzacja rozwiązań;

Różne rodzaje obudów – płaskie, kątowe,

do układów scalonych, itp...

Podzespoły do montażu przewlekanego

Podzespoły do montażu powierzchniowego powinny charakteryzować się:

wyprowadzenia przystosowane do montażu na powierzchni płytki PCB;

kontakty powinny być łatwo i dobrze zwilżalne;

kształty i wymiary muszą być zunifikowane i przystosowane do montażu
automatycznego;

lepsze odwzorowanie kształtu korpusu; odporność na mycie (rozpuszczalniki,
woda);

odporność na naprężenia mechaniczne i termiczne w trakcie lutowania;

mniejsze, bardziej zwarte konstrukcje pozwalają na pracę z wyższymi
częstotliwościami.

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Podzespoły typu „chip”:

Kształt prostopadłościanu z wyprowadzeniami
na węższych krawędziach zintegrowanymi
z korpusem.

Rezystory, kondensatory oraz niektóre typy
bezpieczników i cewek.

Znormalizowane wymiary to długość
i szerokość. Wysokość oraz wielkość
kontaktów zależą od innych czynników.

1206: 0,12” x 0,06” = 3mm x 1,5mm

0805: 0,08” x 0,05” = 2mm x 1,27mm

0402: 0,04” x 0,02” = 1mm x 0,5mm

0201: 0,02” x 0,01” = 0,5mm x 0,25mm

1206

0,06”

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Rezystory:

Zakres rezystancji:

Klasy tolerancji:

Moc rozpraszana:

Temperaturowy współczynnik rezystancji: typ. 0,02%/K

Rezystory zero-ohmowe czyli tzw. zworki

Użycie „zworek” w postaci rezystorów SMD o wartości 0 ohmów pozwala
uniknąć stosowania dodatkowych „przelotek” na płytce PCB.

Umożliwia to likwidację jednej warstwy metalizacji.

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Kondensatory ceramiczne:

konstrukcja płaska złożona z ceramicznych metalizowanych płatków
(nawet do 50 warstw);

zbyt szybkie nagrzewanie może powodować pęknięcia w wewnętrznych
warstwach;

elektroda

ceramika

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Elementy polaryzowane:

Diody, kondensatory elektrolityczne
tantalowe, aluminiowe;

Dwa wyprowadzenia;

Polaryzacja oznaczona poprzez
kształt elementu lub symbol na
obudowie;

Kondensator tantalowy

Dioda

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Tranzystory:

Typowe obudowy tranzystorów
– SOT (Small Outline Transistor)

3 ewentualnie 4 wyprowadzenia

Moce znamionowe zależą od
wymiarów obudowy

500mW

500mW ((1W

1W))

200mW (

200mW (350mW

350mW))

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Układy scalone - SMD:

Układy scalone małej i średniej skali integracji:
SO (Small Outline) lub SOIC (Small Outline
Integrated Circuit) – wyprowadzenia w dwóch
rzędach wzdłuż dłuższych boków. Raster
wyprowadzeń 1,27 mm = 50mils

Typ obudowy jest rozszerzony o informacje
określającą liczbę wyprowadzeń np.: SO16.

1-sza nóżka jest zawsze oznaczona na obudo-
wie. Na płytkach PCB nóżka nr 1 oznaczona
polem prostokątnym.

Typowa liczba wyprowadzeń w SO wynosi 8 – 32.
Zminiaturyzowana wersja VSO (Very Small Outline)
może posiadać nawet do 56 wyprowadzeń.

Ograniczenie - nadmierne naprężenia ścinające.

SOIC

SOJ

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Układy scalone - SMD:

Zwiększenie liczby wyprowadzeń
- obudowy kwadratowe z wypro-
wadzeniami rozmieszczonymi na
czterech bokach:

PLCC (Plastic Leaded Chip Carrier)
wyprowadzenia w kształcie litery „J”
rozstawione co 1,27 mm;
do 84 wyprowadzeń;

QFP (Quad Flat Package) wypro-
wadzenia w kszatłcie spłaszczonej
litery „Z”; rozstaw wyprowadzeń
od 1mm do 0,4mm; ilość wyprowa-
dzeń od 32 do 304;

QFN (Quad Flat No-Lead) – obudowy
„bezwyprowadzeniowe”; rolę wyprowadzeń
pełnią „pola lutownicze” na spodzie obudowy.

PLCC

QFP

QFN

Podzespoły do montażu powierzchniowego

Układy scalone – PLCC, QFP:

Koplanarność wyprowadzeń;

Zwichrowania płytek podłożowych obwodów drukowanych;

Jakość pól lutowniczych;

Technologiczne możliwości realizacji połączeń (rozdzielczość druku pasty
lutowniczej).

Podzespoły do montażu powierzchniowego

CSP

Moduły

BGA

BGA (Ball Grid Array), CSP (Chip Scale Package), Flip Chip

Podzespoły do montażu powierzchniowego

duża liczba wyprowadzeń,

dobra wytrzymałość mechaniczna,

eliminacja problemu koplanarności,

zmniejszenie ilości pasty lutowniczej,

zmniejszenie wadliwości montażu,

zwiększenie precyzji montażu.

Wadliwo

ść

monta

Wadliwo

ść

monta

PBGA

1÷

÷ 3 ppm

3 ppm

QFP(0,635mm)

15 ÷

÷ 20 ppm

20 ppm

QFP(0,5mm)

15 ÷

÷ 80 ppm

80 ppm

ZALETY BGA (Ball Grid Array)

Zjawisko

Zjawisko samocentrowania

samocentrowania kontaktów sferycznych na polach lutowniczych:

kontaktów sferycznych na polach lutowniczych:

tolerancje pozycjonowania:

BGA (Ø0,74mm) – 0,30 mm;

QFP (0,5mm)

– 0,08 mm;

Podzespoły do montażu powierzchniowego

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

Połączenia lutowane

spoiwa i pasty lutownicze

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

KONSTRUKCJA SPRZĘTU

Połączenia lutowane

spoiwa i pasty lutownicze

Tworzenie połączeń elektrycznych

Definicja połączenia elektrycznego elementów:

Wyprowadzenia metalowe dwóch elementów są połączone elektrycznie jeżeli

elektrony z siatki krystalicznej jednego metalu mogą się przenosić swobodnie

do siatki krystalicznej drugiego.

Rodzaje połączeń:

Stałe

Rozłączne

POŁ

CZENIE

POŁ

CZENIE

TRWAŁE

OBSZAR

OBSZAR
POŁ

CZENIA

POŁ

CZENIA

CÓWKI

WYPROWADZENIA

Łączone elementy:

Naturalną cechą powierzchni elementów metalowych jest:

CHROPOWATOŚĆ POWIERZCHNI;

WARSTWY IZOLACYJNE (

NA POWIERZCHNI TAKICH MATERIAŁÓW JAK

, A

STOPY CYNY

W SKUTEK REAKCJI ZE SKŁADNIKAMI ATMOSFERY NP

TLEN

SIARKA TWORZĄ SIĘ WARSTWY IZOLACYJNE O GRUBOŚCI

0,1

MIKROMETRA

);

Aby uzyskać odpowiednie połączenie elektryczne należy usunąć warstwę
izolacyjną => mała rezystancja połączenie; możliwy przepływ prądu
elektrycznego.

Tworzenie połączeń elektrycznych

Różne techniki tworzenia połączeń stałych:

Z wprowadzeniem dodatkowej fazy łączącej

UTOWANIE

;

GRZEWANIE

;

LEJENIE

;

Z wykorzystaniem naprężeń stykowych

WIJANIE

;

ACISKANIE

;

AKLESZCZANIE

Tworzenie połączeń rozłącznych jedynie poprzez naprężenia stykowe
nie przekraczające granicy sprężystości materiałów

Tworzenie połączeń elektrycznych

Tworzenie połączeń stałych z dodatkowa fazą łączącą:

Proces tworzenia połączenia:

LUTOWANIE –

CHWILOWE STOPIENIE ŁĄCZĄCEGO STOPU

;

ZGRZEWANIE –

STOPIENIE PRZYPOWIERZCHNIOWEJ WARSTWY

ŁĄCZONYCH METALI

;

KLEJENIE –

TRWAŁA ZMIANA STANU SKUPIENIA KLEJU

;

Usuwanie warstwy izolacyjnej:

TOPNIKI (

LUTOWANIE

);

ROZPUSZCZALNIKI (

ZGRZEWANIE LUB KLEJENIE

Tworzenie połączeń elektrycznych

Tworzenie połączeń stałych z wykorzystaniem naprężeń stykowych:

Proces tworzenia połączenia:

ZBLIŻENIE ŁĄCZONYCH POWIERZCHNI NA ODLEGŁOŚCI ATOMOWE

TWORZĄ SIĘ ODKSZTAŁCENIA NA POZIOMIE MIKRONIERÓWNOŚCI

Usuwanie warstwy izolacyjnej:

W WYNIKU DZIAŁANIA NAPRĘŻEŃ WYWOŁANYCH NACISKIEM

MAŁA

MAŁA
SIŁA

SIŁA

Tworzenie połączeń elektrycznych

Montaż – połączenia lutowanie:

Lutowanie jest procesem polegającym na łączeniu elementów metalowych
za pomocą dodatkowego roztopionego metalu zwanego lutem (spoiwem).

Temperatura topnienia lutu jest znacznie niższa od temperatury topnienia
łączonych metali (W

ELEKTRONICE STOSUJE SIĘ NAJCZĘŚCIEJ TZW

LUTOWANIE

MIĘKKIE

TEMP

TOPNIENIA LUTU

< 450

C).

Połączenie lutowane stanowią
obszary łączonych metali
pokryte lutem wraz z tym
lutem.

Połączenia lutowane

punkt lutowniczy

wyprowadzenie

lutowie

PCB

zwilżenie łączonych powierzchni,

wnikania lutu w nierówności łączonych metali,

dyfuzji,

powstawania związków międzymetalicznych (łączony metal-lut).

Połączenie lutowane powstaje w wyniku zajścia szeregu zjawisk:

Połączenia lutowane

lutowie

mied

LUTOWANIE
TEMP:

220

CZAS

2 s

GR. WARSTWY

0,5

Budowa połączenia lutowanego zależy od:

składu chemicznego łączonych metali i lutu,

właściwości fizycznych łączonych metali i lutu,

temperatury procesu,

odległości między łączonymi powierzchniami,

sposobów ochrony złącza przed utlenianiem,

czystości łączonych powierzchni,

metody lutowania,

...

Połączenia lutowane

dobre zwilżanie łączonych metali przez lut,

powinowactwo chemiczne lutu do metali łączonych,

jak najmniejszy zakres krystalizacji lutu,

dostateczna wytrzymałość mechaniczna i plastyczność,

dobra przewodność elektryczna,

zbliżone współczynniki rozszerzalności cieplnej lutu

i łączonych metali,

dobra i w miarę zbliżona odporność lut i metali łączonych na korozję,

trudne utlenianie lutu w stanie ciekłym,

brak drogich, deficytowych i szkodliwych dla zdrowia pierwiastków.

Spoiwa lutownicze - luty

Wymagania stawiane lutom:

Podstawowym składnikiem lutów jest CYNA

Podstawowym składnikiem lutów jest CYNA –

– Sn;

Sn;

Przemiana alotropowa Sn w temperaturze 13,2

C => „zaraza

cynowa”;

Przeciwdziałanie „zarazie cynowej”

Przeciwdziałanie „zarazie cynowej” –

– dodatek 5% ołowiu;

dodatek 5% ołowiu;

0,5% antymonu; lub 0,1% bizmutu

Luty:

Spoiwa lutownicze - luty

Luty ołowiowe:

Sn63Pb37

roztwór stały Sn w Pb (

εε

))

roztwór stały Pb w Sn (

))

εε

Wykres fazowy stopu cyna – ołów (SnPb)

Spoiwa lutownicze - luty

Niska temperatura topnienia (183

C);

Dodatek ołowiu zmniejsza skłonność do rozpuszczania Cu i Ag

Dodatek ołowiu zmniejsza skłonność do rozpuszczania Cu i Ag
w lutowiu;

w lutowiu;

Silne mechaniczne połączenie z: Cu, Sn, Pb, Ag, Au (Pb zmniejsza

Silne mechaniczne połączenie z: Cu, Sn, Pb, Ag, Au (Pb zmniejsza
napięcie powierzchniowe Sn i poprawia zwilżalność);

napięcie powierzchniowe Sn i poprawia zwilżalność);

Odporność na utlenianie w trakcie eksploatacji urządzenia;

Niska rezystancja;

Doskonała znajomość technologiczna procesu lutowania z

Doskonała znajomość technologiczna procesu lutowania z SnPb

SnPb..

Właściwości połączenia eutektycznego SnPb:

Spoiwa lutownicze - luty

Dyrektywa Unii Europejskiej nr 2002/95/EC „

Dyrektywa Unii Europejskiej nr 2002/95/EC „Rsetriction

Rsetriction of

of the

the use

use

of certain

certain Hazardous

Hazardous Substances

Substances in

in electrical

electrical and electronic

and electronic

equipment

equipment” (

” (RoHS

RoHS) czyli dyrektywa o ograniczeniu stosowania

) czyli dyrektywa o ograniczeniu stosowania

określonych

określonych sybstancji

sybstancji niebezpiecznych;

niebezpiecznych;

Nowelizacja prawa w krajach członkowskich do 13 sierpnia 2004;

Przewidywany termin wprowadzenia technologii bezołowiowej

Przewidywany termin wprowadzenia technologii bezołowiowej -- do

31 grudnia 2005;

Ostateczny termin dostosowania technologii

Ostateczny termin dostosowania technologii –

– 1 lipca 2006.

1 lipca 2006.

Konieczność zastąpienia spoiwa SnPb:

Spoiwa lutownicze - luty

Luty bezołowiowe:

183 183

179 179

3,3

4,7

210 215

3,3

3,7 3

206 211

83,4

4,1 0,5 12

185 195

93 0,5

0,5

209 214

Skład spoiwa (% masy)

Temp. (

sol. liq.

Sn Pb Ag Cu In Bi Ga

96,5

3 0,5

217 219

95,7

3,6 0,7

217 218

95,5

4 0,5

217 219

2,5 0,5 1

214 218

96,5 3,5

215 221

Spoiwa lutownicze - luty

Temperatura solidusu ponad 30

C wyższa niż w przypadku

C wyższa niż w przypadku SnPb

SnPb;;

Znacząco twardsze i sztywniejsze materiały niż

Znacząco twardsze i sztywniejsze materiały niż SnPb

SnPb;;

Wysoka zawartość cyny powoduje niebezpieczeństwo powstawania

Wysoka zawartość cyny powoduje niebezpieczeństwo powstawania
„wąsów” (

„wąsów” (whiskersów

whiskersów);

);

Większa różnorodność powstających defektów;

Odporność na uszkodzenia zmęczeniowe maleje wraz z zawartością Ag;

Odporność na udary mechaniczne rośnie wraz z zawartością Ag.

Luty bezołowiowe SAC i SAC+X+Y:

Spoiwa lutownicze - luty

temperatura topnienia niższa, a temperatura wrzenia wyższa od

temperatura topnienia niższa, a temperatura wrzenia wyższa od
temperatury topnienia lutu ;

temperatury topnienia lutu ;

obojętność chemiczna względem lutowanych metali i lutu,

obojętność chemiczna względem lutowanych metali i lutu,
agresywność wobec warstwy tlenków i innych związków

agresywność wobec warstwy tlenków i innych związków
niemetalicznych;

niemetalicznych;

wypływanie pozostałości topnika i rozpuszczonych w nim związków

wypływanie pozostałości topnika i rozpuszczonych w nim związków
na powierzchnię lutu;

na powierzchnię lutu;

łatwe usuwanie resztek topnika i powstałego żużla;

niezmienność składu chemicznego i właściwości przy dłuższym

niezmienność składu chemicznego i właściwości przy dłuższym
przechowywaniu;

przechowywaniu;

brak składników szkodliwych dla zdrowia i środowiska.

Topniki - wymagania:

Topniki

typu

typu no

no--clean

clean,

, low

low solid (

solid (nie wymagające mycia, o małej zawartości

części stałych),

oparte na żywicach syntetycznych bądź naturalnych

oparte na żywicach syntetycznych bądź naturalnych
(np.

(np. kalafoniowe),

w celu zwiększenia ich aktywności dodaje się aktywatory;

zaleca się usuwanie pozostałości tych topników po procesie lutowania;

wodne,

topniki

topniki wysokoaktywowane

wysokoaktywowane, które muszą być zmywane po procesie

, które muszą być zmywane po procesie

lutowania;

zmywanie z wykorzystaniem podgrzewanej wody pod ciśnieniem;

Topniki można podzielić na trzy grupy:

Topniki

Wykorzystywane w lutowaniu rozpływowym.

Skład past lutowniczych:

LUT

LUT -- proszek lutowniczy (około 90% proporcji wagowej; 50% proporcji

proszek lutowniczy (około 90% proporcji wagowej; 50% proporcji

objętościowej)

NOŚNIK (około 10% proporcji wagowej; około 50% proporcji

NOŚNIK (około 10% proporcji wagowej; około 50% proporcji
objętościowej)

objętościowej)

Topnik

Rozpuszczalniki

inne

Pasty lutownicze

Pasty lutownicze:

Pasty lutownicze – podstawowe zadania:

wymagania stawiane spoiwom;

stabilizacja elementów elektronicznych w czasie układania

stabilizacja elementów elektronicznych w czasie układania
i lutowania;

i lutowania;

możliwość drukowania lub dozowania ciśnieniowego;

oczyszczanie pól lutowniczych i końcówek elementów przed fazą

oczyszczanie pól lutowniczych i końcówek elementów przed fazą
zasadniczego lutowania;

zasadniczego lutowania;

dobra zwilżalność;

uniemożliwienie dostępu tlenu do lutu w trakcie lutowania

uniemożliwienie dostępu tlenu do lutu w trakcie lutowania
i krzepnięcia.

i krzepnięcia.

Pasty lutownicze

Reologia (

rheos –

prąd, nurt;

logos –

nauka)

nauka o prawach powstawania i narastania w czasie odkształceń
mechanicznych materiałów w różnych warunkach
termodynamicznych i fizykochemicznych.

Nauka o deformacji i płynięciu materiałow pod wpływem sił

odkształcających.

Podstawowym parametrem decydującym o własnościach

reologicznych materiałów jest lepkość.

Pasty lutownicze – właściwości reologiczne:

Pasty lutownicze

Tiksotropowość

Tiksotropowość:

: izotermiczna zmiana konsystencji cieczy pod

wpływem ruchu mechanicznego, która utrzymuje się przez pewien czas
po ustaniu działania siły.

Zjawisko to manifestuje się inna lepkość pasty w trakcie jej tłoczenia
i po nałożeniu na pola lutownicze

Pasty lutownicze – właściwości reologiczne:

Pasty lutownicze

Pasty lutownicze – podstawowe właściwości:

kleistość

osiadanie

koalescencja

zwilżalność

zawartość zanieczyszczeń jonowych

Pasty lutownicze

Nanoszenie past lutowniczych:

Z dozownika – średnica igły większa niż 7-krotność (standardowo 10-
krotność) średnicy największych ziaren w paście;

Drukiem przez sito (aktualnie metoda mało popularna);

Drukiem przez szablon.

Pasty lutownicze

Szerokość okna w szablonie ograniczona wielkością ziaren w

Szerokość okna w szablonie ograniczona wielkością ziaren w pascie

pascie

lutowniczej;

Grubość szablonu ograniczona wymiarem charakterystycznym

Grubość szablonu ograniczona wymiarem charakterystycznym
okien w szablonie ze względu na:

okien w szablonie ze względu na:

druk pasty

odrywanie szablonu od PCB

Grubość szablonu ograniczona rozstawem wyprowadzeń elementów.

Pasty lutownicze – szablony:

Pasty lutownicze

LUTOWNOŚĆ

LUTOWNOŚĆ –

– PODATNOŚĆ POWIERZCHNI METALU NA ZWILŻANIE

PODATNOŚĆ POWIERZCHNI METALU NA ZWILŻANIE

PRZEZ LUT W OKREŚLONYCH WARUNKACH (UWZGLĘDNIAJĄC

STRUKTURĘ I STAN POWIERZCHNI, RODZAJ ZASTOSOWANEGO

TOPNIKA, SKŁAD LUTU, CZAS I TEMPERATURA LUTOWANIA)

Połączenie lutowane – lutowność:

Lutowność

linia wyporu

linia zerowa meniskografu

Czas [s]

Siła
[mN]

Badanie lutowności:

Lutowność

Czas zwilżenia

Czas zwilżenia tt

[s]

[s]- czas od momentu zetknięcia się testowej płytki miedzianej

z powierzchnią roztopionego stopu lutowniczego do momentu gdy kąt zwilżania

wyniesie 90

CZAS ZWILŻENIA

≤ 2 s

max

linia wyporu

linia zerowa meniskografu

Czas [s]

Siła
[mN]

Badanie lutowności:

Lutowność

Maksymalna siła zwilżenia

max

= F

max

/ L

max

[mN] – siła zwilżania

L – długość zanurzenia metalicznej części próbki

MAKSYMALNA

SIŁA ZWILŻENIA

max

≥ 120 mN/m

Zależność kąta zwilżenia od powierzchni rozpływu

Lutowność – kąt zwilżenia:

KĄT ZWILŻENIA

–

– MIARA LUTOWNOŚCI

MIARA LUTOWNOŚCI

–

– KRYTERIUM OCENY JAKOŚCI

KRYTERIUM OCENY JAKOŚCI

POŁĄCZENIA

Lutowność

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

KONSTRUKCJA SPRZĘTU

Połączenia elektryczne,

połączenia lutowane i błędy lutownicze

NA FALI

ROZPŁYWOWE

CZNIE

Metody lutowania:

PRODUKCJA MASOWA

Połączenia lutowane

Montaż powierzchniowy – operacje technologiczne poprzedzające

lutowanie na fali:

Dozowanie/drukowanie kleju

Układanie elementów

Utwardzanie kleju

Odwracanie płytki

Lutowanie na fali

Fazy procesu lutowania na fali:

Topnikowanie

Podgrzewanie wstępne

Podgrzewanie wtórne

Lutowanie na fali

Lutowanie na fali

Fazy procesu lutowania na fali:

Topnikowanie

METODA PIANOWA

METODA FALOWA

METODA NATRYSKOWA

Podgrzewanie wstępne

Podgrzewanie wtórne

Lutowanie na fali

Grubo

ść

warstwy mokrego topnika

Grubo

ść

warstwy mokrego topnika

3 –

– 20 mikrometrów

20 mikrometrów

Lutowanie na fali

Fazy procesu lutowania na fali:

Topnikowanie

Podgrzewanie (wstępne+ wtórne)

CEL:

Podgrzanie płytki podłożowej (

Podgrzanie płytki podłożowej (eliminacja szoku cieplnego, który może
powodować uszkodzenie elementów oraz odkształcenia PCB; przyspieszenie
lutowania i skrócenie osiągania przez płytkę temp. ciekłego lutu).

Odparowanie rozpuszczalnika;

Uaktywnienie topnika;

ŹRÓDŁA CIEPŁA:

Gorące powietrze;

Promienniki bliskiej i dalekiej podczerwieni.

Lutowanie na fali

Lutowanie na fali

Lutowanie na fali:

STREFA

TRANSFERU

CIEPŁA

WEJ

CIE

NA FAL

STREFA SCHO-

DZENIA Z FALI

FALA

LUTOWNICZA

Lutowie odrywa si

od zwil

onych

Lutowie odrywa si

od zwil

onych

powierzchni w punkcie X

a niezwil

onych

a niezwil

onych

w punkcie X

–

– X

e wynie

nawet 25 mm

e wynie

nawet 25 mm

Lutowanie na fali

Lutowanie na fali:

POJEDYNCZEJ

Fala stacjonarna (

LAMINARNA

) – płytka powinna poruszać się z tą samą

prędkością co wypływający lut => eliminacja „sopli”; wada: efekt
cieniowania;

Fala strumieniowa
(

TURBULENTNA

)

– eliminacja efektu
cieniowania; wada:
niewystarczająca do
usunięcia nadmiaru lutowia
z łączonych powierzchni;
efekt mostkowania, kuleczko-
wanie.

PODŁO

RUCH PCB

EFEKT „CIENIOWANIA”

Lutowanie na fali

Lutowanie na fali:

PODWÓJNEJ

Fala laminarna + turbulentna
(pierwsza fala jest falą turbulentną o wysokiej dynamice przepływu;
druga fala jest falą laminarną o wysokiej skuteczności w usuwaniu
nadmiaru lutowia z łączonych powierzchni)

Lutowanie na fali

Montaż powierzchniowy – operacje technologiczne poprzedzające

lutowanie rozpływowe:

Nanoszenie pasty lutowniczej

Z dozownika;

Drukiem przez sito;

Drukiem przez szablon.

Układanie elementów

Lutowanie rozpływowe

Fazy procesu lutowania rozpływowego:

Nagrzewanie wstępne

Wygrzewanie

Rozpływ

Chłodzenie

uwolnienie substancji no

nych

uwolnienie substancji no

nych

z pasty, typowy gradient

z pasty, typowy gradient
temperatury

temperatury --2

C/s; temperatura

cowa: 120

C –

– 160

160

w tej fazie nie wyst

puje proces

w tej fazie nie wyst

puje proces

lutowania

Lutowanie rozpływowe

Fazy procesu lutowania rozpływowego:

Nagrzewanie wstępne

Wygrzewanie

Rozpływ

Chłodzenie

aktywacja topnika w całej obj

pasty, temperatura powy

ej 145

pasty, temperatura powy

ej 145

czas 30s

czas 30s--150s

150s

osi

gni

cie jednolitego rozkładu

osi

gni

cie jednolitego rozkładu

temperatury

Lutowanie rozpływowe

Fazy procesu lutowania rozpływowego:

Nagrzewanie wstępne

Wygrzewanie

Rozpływ

Chłodzenie

stopienie składników metalicznych

stopienie składników metalicznych
(temp 215

(temp 215--220

220

C, czas 30s

C, czas 30s--90s)

90s)

zwil

enie całego pola lutowniczego

zwil

enie całego pola lutowniczego

Lutowanie rozpływowe

Fazy procesu lutowania rozpływowego:

Nagrzewanie wstępne

Wygrzewanie

Rozpływ

Chłodzenie

wytworzenie poł

czenia

wytworzenie poł

czenia

elektrycznego i mechanicznego

jak najszybsze schłodzenie płytki

jak najszybsze schłodzenie płytki
bez zbytniego obci

ąż

enia

bez zbytniego obci

ąż

enia

napr

ęż

eniami mechanicznymi

napr

ęż

eniami mechanicznymi

Lutowanie rozpływowe

Metody lutowania rozpływowego:

W parach nasyconych

W podczerwieni

W warunkach konwekcji naturalnej

W warunkach konwekcji wymuszonej

Lutowanie rozpływowe

(m)

--16

--3

--6

Promieniowanie podczerwone

bliskie

0,72

1,5

rednie

5,6

dalekie

1mm

Strum

Strum. ciepła

. ciepła:: 50

50 –

– 300W/cm

300W/cm

Temp:

2100

duży gradient; degradacja

duży gradient; degradacja
cieplna; wrażliwość na kolor;

cieplna; wrażliwość na kolor;

Strum ciepła

Strum ciepła:: 15

15 –

– 50W/cm

50W/cm

Temp:

750

750--1400

1400

duża gęstość upakowania;

duża gęstość upakowania;
mała wrażliwość na kolor;

mała wrażliwość na kolor;

Strum. ciepła

Strum. ciepła:: 4W/cm

4W/cm

Temp:

400

400--900

900

brak wrażliwości na kolor;

brak wrażliwości na kolor;
duża równomierność;

duża równomierność;

Lutowanie rozpływowe w podczerwieni:

Lutowanie rozpływowe

Lutowanie rozpływowe w warunkach wymuszonej konwekcji:

Bardziej równomierne nagrzewanie;

Minimalizacja gradientów na płytce drukowanej (w przypadku bliskiej
podczerwieni - 15

C; przy źle rozmieszczonych podzespołach nawet 30

w przypadku procesu lutowania bezołowiowego wymagany jest gradient
nie przekraczający kilku

C);

Większa skuteczność przekazywania ciepła;

Większa wydajność.

Lutowanie rozpływowe

NA FALI

ROZPŁYWOWE

Lutowanie rozpływowe

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia wykorzystujące naprężenia stykowe:

Owijane;

Zaciskane;

Zakleszczane;

Rozłączne.

Połączenia owijane:

Połączenie owijane powstaje
w wyniku owinięcia 6 -9 zwojów
odizolowanego końca przewodu
(miedzianego) na końcówce
montażowej.

Końcówka montażowa musi mieć
kilka ostrych krawędzi i charaktery-
zować się dużą sprężystością.

Siła naciągu drutu powoduje powstanie
naprężeń na styku przewodu i końcówki
oraz jej sprężyste skręcenie.

Stosowane tylko w przypadku
przewodów drutowych o przekroju
okrągłym!!!

Owijany

Owijany
przewód

przewód

cówka

monta

owa

monta

owa

skr

cenia

skr

cenia

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia owijane:

Ze względów wymiarowych: połączenia normalnowymiarowe (przewód o
średnicy 0,5 mm; przekątna końcówki montażowej powyżej 1,2 mm) oraz
miniaturowe.

Druty o średnicach powyżej 1,0 mm są zbyt sztywne; o średnicach poniżej
0,15 mm zrywają się.

Dwie odmiany połączeń: połączenia zwykłe oraz połączenia zmodyfikowane

POŁ

CZENIE ZWYKŁE

POŁ

CZENIE ZWYKŁE

POŁ

CZENIE ZMODYFIKOWANE

POŁ

CZENIE ZMODYFIKOWANE

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia owijane - cechy:

połączenie gazoszczelne;

duża trwałość (naprężenia zmniejszają się o połowę po 40 latach);

zapewnia bezawaryjną pracę w szerokim zakresie napięć i prądów
(ograniczenia wynikające ze średnicy stosowanych drutów);

duża niezawodność w każdym środowisku;

brak podgrzewania elementów przy tworzeniu połączenia;

mała rezystancja połączenia;

duża wytrzymałość mechaniczna i odporność na wibracje (tylko połączenie
modyfikowane);

połączenia naprawialne

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia owijane - cechy:

połączenie wykonywane maszynowo (nawijarka);

pokojowa temperatura pracy (max. 70ºC)

ograniczenie stosowanych drutów (ø 0,15 – 1,0 mm)

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia zaciskane:

Naprężenia stykowe potrzebne do wytworzenia połączenia uzyskuje się
poprzez zaciśnięcie twardej końcówki montażowej na miękkim przewodzie
miedzianym.

Wywierany nacisk odkształca powierzchnie metalowe i linka wypełnia całą
objętość połączenia.

linka

obejma

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia zaciskane - cechy:

połączenie trwałe;

proste do wykonania;

zapewnia bezawaryjną pracę w szerokim zakresie
napięć (mV – kV) i prądów (mA – kA);

duża szczelność i odporność na korozję;

duża niezawodność w każdym środowisku;

duża wytrzymałość mechaniczna;

odporność na wibracje;

mała rezystancja połączenia;

brak podgrzewania elementów przy tworzeniu połączenia;

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia zaciskane - cechy:

połączenie nienaprawialne;

stosowane tylko w przypadku linek.

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Połączenia zakleszczane:

Naprężenia stykowe potrzebne do wytworzenia połączenia uzyskuje się
poprzez wciśnięcie miedzianego przewodu w szczelinę płaskiej sprężystej
końcówki.

Nie ma potrzeby usuwania izolacji z końcówki przewodu.

kontakt spr

ęż

ysty

kontakt spr

ęż

ysty

przewód

kabel ta

mowy

kabel ta

mowy

zł

cze z kontaktami spr

ęż

ystymi

zł

cze z kontaktami spr

ęż

ystymi

NACISK

Połączenia na bazie naprężeń stykowych

Delaminacja

Efekty geometryczne

Cieniowanie,

Mostkowanie,

Efekt nagrobkowy,

Wysysanie spoiwa,

Efekt kuleczkowania,

Zimne połączenia,

Biały osad.

Błędy lutownicze

Objawy:

Spalenie, lub zwęglenie płytki
Separacja warstw laminatu
Zmiana koloru płytki
Czarne punkty

Przyczyny:

Niewłaściwy profil lutowniczy
Niewłaściwy typ zastosowanego laminatu dla wybranej

technologii montażu i lutowania

DELAMINACJA:

DELAMINACJA
(przegrzanie płytki)

WŁA

CIWY PROFIL

LUTOWNICZY

Błędy lutownicze

Różna pozycja na płytce, różne właściwości w czasie lutowania

EFEKTY GEOMETRYCZNE:

Błędy lutownicze

Objawy:

lutowie nie dociera do wypro-

wadzenia ani do pola lutowni-
czego, w efekcie nie powstaje
połączenia lutownicze.

Rozwiązania:

specjalne kształty wyprowadzeń,
turbulentny przepływ fali lutowniczej
odpowiednie rozmieszczenie geometryczne elementów w stosunku do

kierunku fali lutowniczej

CIENIOWANIE:

PODŁO

RUCH PCB

EFEKT „CIENIOWANIA”

Błędy lutownicze

CIENIOWANIE:

Optymalne rozmieszczenie podzespołów podczas lutowania na fali

Błędy lutownicze

Objawy:

Tworzenie się mostków (zwarć)

pomiędzy wyprowadzeniami.

Rozwiązania:

Zabiegi projektowe oraz

technologiczne zależne
od metody lutowania.

MOSTKOWANIE

Błędy lutownicze

Lutowanie na fali - rozwiązania:

Wprowadzanie pułapek lutowia, czyli pól zbierających nadmiar

lutowia;

Odpowiednie rozmieszczenie elementów; (np.: układy SOIC rów-

nolegle do kierunku fali, układy w obudowach QFP pod kątem 45

C);

MOSTKOWANIE

Błędy lutownicze

Lutowanie na fali - rozwiązania:

Pochylenie transportera płytek,
Kształtowanie fali (płytki odchylające; fala podwójna).

MOSTKOWANIE

GRAWITACJA

FALA

LUTOWNICZA

SIŁY WI

ZANIA

SIŁY

CINAJ

NAJLEPIEJ GDY PŁYTKI

WCHODZ

NA FALE

WCHODZ

NA FALE

POD K

TEM 4

POD K

TEM 4 –

– 9

(6 --8

))

Błędy lutownicze

Lutowanie rozpływowe - przyczyny:

Zbyt duża ilość pasty na polu lutowniczym;
Niedokładne ułożenie pasty na polu lutowniczym (rozsmarowanie,

niedopasowanie wzoru);

Pasta o niewłaściwych parametrach (np: pasta zbyt stara, utleniona,

niedopasowanie materiałów itp.)

MOSTKOWANIE

Błędy lutownicze

Lutowanie rozpływowe - rozwiązania:

polepszenie precyzji i rozdzielczości druku,
właściwe dobranie objętości pasty lutowniczej,
spowolnienie nagrzewania wstępnego,
użycie topników o krótszym czasie zwilżania.

Objawy:

Mały podzespół w wyniku lutowania „staje” na jednym ze swoich

wyprowadzeń.

EFEKT NAGROBKOWY

Błędy lutownicze

Przyczyny:

Niewłaściwy projekt pół lutowniczych,
Mała dokładność układania elementów,
Nieodpowiednia ilość pasty

na polu lutowniczym,

Nieodpowiedni docisk

elementu w procesie
układania,

Nierównomierna szybkość

zwilżania w obrębie PCB.

Rozwiązanie:

Należy sprawdzić reguły projektowania ścieżek, jakość druku

i lutowność podzespołów;

Spowolnienie szybkości nagrzewania oraz wydłużenie czasu

nagrzewania;

Zastosowanie topnika o dłuższym czasie zwilżania (istnieje

niebezpieczeństwo mostkowania).

EFEKT NAGROBKOWY

Błędy lutownicze

Najczęściej błędy pojawiają się na etapie:

Lutowanie rozpływowe

DRUKOWANIE

PASTY

UKŁADANIE

ELEMENTÓW

LUTOWANIE

[

]

[

]

60%

20%

10%

Błędy lutownicze

Mostkowanie

Delaminacja

Zimne luty

Niepełny rozpływ
lutu

Kuleczkowanie

Efekt nagrobkowy
Podniesione elem.

ró

ła

Błędy profilu lutowania rozpływowego

INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

KONSTRUKCJA SPRZĘTU

Operacje kontrolno-pomiarowe

Operacje kontrolno-pomiarowe

Operacje kontrolno-pomiarowe mogą być zorientowane na:

Zapobieganie defektom

Odpowiednie sterowanie parametrami procesów technologicznych oraz
ich ewentualna korekcja;

Kontrola materiałów wejściowych (ewentualna modyfikacja);

Kontrola jakości podzespołów przed montażem;

Wykrywanie defektów

Wykrywanie defektów tuż po montażu

„Im wcześniej znajdziesz i naprawisz defekt

tym mniej będzie Cię to kosztowało”

Klasyfikacja testów kontrolno-pomiarowych:

IN--LINE

LINE

Sprawdzenie poprawności poszczególnych operacji w linii produkcyjnej;

Systemy automatyczne lub półautomatyczne (większy obiektywizm)
pracujące w pętli sprzężenia zwrotnego;

Dedykowane do konkretnej linii produkcyjnej (wysoki koszt);

OFF

OFF--LINE

LINE

Umieszczane w pobliżu więcej niż jednej linii produkcyjnej;

Bardziej elastyczne rozwiązania umożliwiające testowanie na różnych
etapach wytwarzania obwodów drukowanych (wolniejsze, niższy koszt);

Wdrażanie nowych wyrobów, przezbrajanie linii produkcyjnej.

Operacje kontrolno-pomiarowe

Rodzaje testów:

MVI

MVI (Manual Visual Inspection) – test wizualny

AOI

AOI (Automatic Otical Inspection) – automatyczny test optyczny

ICT

ICT (In-circuit Test) – test wewnątrzobwodowy

IR (Infrared Thermal Imaging System) – automatyczny test

promieniami podczerwonymi

AXI

AXI (Automatic X-ray Inspection) – automatyczny inspekcja

rentgenowska

FT (Functional Test) – test funkcjonalny

Operacje kontrolno-pomiarowe

Test wizualny MVI:

Przeprowadzany jest okiem nieuzbrojonym lub z wykorzystaniem

Przeprowadzany jest okiem nieuzbrojonym lub z wykorzystaniem
mikroskopu (standardowe powiększenie 2 do 10 razy; wymagania

mikroskopu (standardowe powiększenie 2 do 10 razy; wymagania
mogą być wyższe np.: inspekcja otworów metalizowanych nawet

mogą być wyższe np.: inspekcja otworów metalizowanych nawet
100 razy);

100 razy);

Człowiek:

1/500 s aby zidentyfikować obiekt;

Oko ludzkie potrafi się adaptować

Oko ludzkie potrafi się adaptować
do różnych warunków;

do różnych warunków;

Ocena subiektywna.

Test obszarów wymaga wzrokowego dostępu.

Operacje kontrolno-pomiarowe

Automatyczna inspekcja optyczna AOI:

Może być integrowana w różnych miejscach

Może być integrowana w różnych miejscach
linii produkcyjnej;

linii produkcyjnej;

Obrazy w odcieniach szarości oraz kolorowe;

Elementy zakwestionowane w teście AOI

Elementy zakwestionowane w teście AOI
zostają poddane testowi MVI;

zostają poddane testowi MVI;

Wykrywane defekty:

Brakujące lub odwrócone elementy,

Brakujące lub odwrócone elementy, odwróco

odwróco--

na polaryzacja oraz efekt nagrobkowy;

Mostki, przesunięcia i rotację elementów;

Defekty geometryczne ;

CCD

SKANER

PRZETWARZANIE

SYGNAŁÓW

KOMPUTEROWY

SYSTEM

STEROWANIA

Operacje kontrolno-pomiarowe

Kontrola wizualna na etapie nadruku pasty lutowniczej:

Ilość pasty na indywidualnym polu lutowniczym 0,8 mg/mm

(w przypadku podzespołów typu

(w przypadku podzespołów typu fine

fine--pitch

pitch –

– 0,5 mg/mm

0,5 mg/mm

);

Dopuszczalne odchylenie masy pasty

±±

20%;

Dla podzespołów typu 0805, 1206 lub SOT23 przesunięcie

Dla podzespołów typu 0805, 1206 lub SOT23 przesunięcie
nadruku nie powinno przekraczać 0,2 mm, a dla QFP o rastrze

nadruku nie powinno przekraczać 0,2 mm, a dla QFP o rastrze
mniejszym niż 0,8mm nie powinno przekraczać 0,1 mm;

mniejszym niż 0,8mm nie powinno przekraczać 0,1 mm;

Nadruk o większych przesunięciach kwalifikuje się

do zmycia i ponownego nałożenia

Kontrola wizualna

Inspekcja rentgenowska AXI:

Prześwietlenie promieniami X umożliwia wykrycie wad w obszarach

Prześwietlenie promieniami X umożliwia wykrycie wad w obszarach
niedostępnych dla systemów AOI;

niedostępnych dla systemów AOI;

Systemy AXI dają obrazy w odcieniach szarości; obszary o większej

Systemy AXI dają obrazy w odcieniach szarości; obszary o większej
gęstości/grubości

gęstości/grubości –

– obszary ciemniejsze;

obszary ciemniejsze;

Operacje kontrolno-pomiarowe

Inspekcja rentgenowska AXI:

Wysoka rozdzielczość, duże powiększenie;

Inspekcja bezinwazyjna z możliwością zmiany kąta nachylenia;

Możliwość testowania gęsto upakowanych płytek;

Wykrywane defekty

Mostki, rozwarcia;

Podniesione wyprowadzenia;

Przemieszczenie podzespołów, efekt nagrobkowy;

Pustki lub niedopuszczalne zmiany kształtu;

Defekty w BGA (mostki, pustki, brakujące kuleczki, brak scentrowania).

Operacje kontrolno-pomiarowe

Porównanie AOI oraz AXI:

AOI

AXI

Operacje kontrolno-pomiarowe

Zastosowanie różnych systemów w zależności od rodzaju PCB:

ZŁO

ONO

ŚĆ

OBWODU

ZŁO

ONO

ŚĆ

OBWODU

ŚĆ

MVI

AOI

AXI

AOI & AXI

Operacje kontrolno-pomiarowe

Test wewnątrzobwodowy ICT:

Przeprowadzany jest z wykorzystaniem zespołu głowic szpilkowych

Przeprowadzany jest z wykorzystaniem zespołu głowic szpilkowych
w postaci macierzy sond (Bed of

w postaci macierzy sond (Bed of Nails

Nails Method

Method) bądź też kilka sond

) bądź też kilka sond

przemieszczających się nad testowanym obiektem (

przemieszczających się nad testowanym obiektem (Two

Two Probe

Probe,

Flying

Flying Probe

Probe Method

Method);

);

Wykrywane defekty: zwarcia, rozwarcia (w wyłączeniem złej jakości

Wykrywane defekty: zwarcia, rozwarcia (w wyłączeniem złej jakości
połączeń lutowanych tymczasowo eliminowanych pod wpływem

połączeń lutowanych tymczasowo eliminowanych pod wpływem
nacisku), zdefektowane lub złe podzespoły;

nacisku), zdefektowane lub złe podzespoły;

W przypadku utrudnionego dostępu do

W przypadku utrudnionego dostępu do
podzespołu konieczność wprowadzenia

podzespołu konieczność wprowadzenia
na etapie projektowania punktów

na etapie projektowania punktów
testowych.

testowych.

Doskonałe rozwiązanie przy długich

Doskonałe rozwiązanie przy długich
seriach i szybkiej produkcji.

seriach i szybkiej produkcji.

Operacje kontrolno-pomiarowe

Test funkcjonalny FT:

Przeprowadzany jest z wykorzystaniem testera pozwalającego na

Przeprowadzany jest z wykorzystaniem testera pozwalającego na
wprowadzenie sygnałów w różne punkty układu, symulacje pracy

wprowadzenie sygnałów w różne punkty układu, symulacje pracy
poszczególnych elementów układu i zbieranie odpowiedzi przez

poszczególnych elementów układu i zbieranie odpowiedzi przez
złącza;

złącza;

Wykonywany jest w ostatniej fazie produkcji;

Podstawowe zadanie: weryfikacja funkcjonalności poszczególnych

Podstawowe zadanie: weryfikacja funkcjonalności poszczególnych
elementów i całego układu;

elementów i całego układu;

Operacje kontrolno-pomiarowe

Wykrywalność błędów z wykorzystaniem różnych testów

L-

MVI

AOI

AXI

ICT

WYKRYWALNOŚĆ: pełna - częściowa - brak

Operacje kontrolno-pomiarowe

Strategie testowania

Wybór strategii testowania zależy od:

Złożoności projektu płytki (rodzaje obudów i wyprowadzeń; rozstaw

Złożoności projektu płytki (rodzaje obudów i wyprowadzeń; rozstaw
wyprowadzeń);

wyprowadzeń);

Różnorodność i wielkość serii (koszt testów zmienia się wraz ze

Różnorodność i wielkość serii (koszt testów zmienia się wraz ze
skalą produkcji);

skalą produkcji);

Precyzja i szybkość techniki testowania (czyli ile czasu potrzeba na

Precyzja i szybkość techniki testowania (czyli ile czasu potrzeba na
znalezienie defektu);

znalezienie defektu);

Koszt testowania (koszt testera, obsługi serwisu, oprogramowania,

Koszt testowania (koszt testera, obsługi serwisu, oprogramowania,
zamocowania itp.).

zamocowania itp.).

Co to jest uzysk?

UZYSK

UZYSK –

– ilość produktów wyjściowych w stosunku do potencjalnej

ilość produktów wyjściowych w stosunku do potencjalnej

ilości wytworzonych produktów;

gdzie: DPMO (

gdzie: DPMO (Defects

Defects per Milion

per Milion Opportunities

Opportunities)

) -- liczba defektów

liczba defektów

na milion operacji tego samego typu; N

na milion operacji tego samego typu; N –

– ilość sposobności do

ilość sposobności do

popełnienia błędu

)

DPMO

(

−−−−

====

„Nie ma

„Nie ma bezdefektowych

bezdefektowych procesów wytwarzania

procesów wytwarzania

ani testowania”

Strategie testowania

Przykład:

Płytka o małej złożoności

Płytka o małej złożoności –

– MAŁA (elektronika konsumencka);

MAŁA (elektronika konsumencka);

Płytka o średniej złożoności

Płytka o średniej złożoności –

– ŚREDNIA (komputer osobisty);

ŚREDNIA (komputer osobisty);

Płytka o bardzo dużej złożoności

Płytka o bardzo dużej złożoności –

– DUŻA (serwer obliczeniowy);

DUŻA (serwer obliczeniowy);

ZŁOŻONOŚĆ

LICZBA

PODZESPOŁÓW

LICZBA

POŁACZEŃ

KOSZT

1szt

WIELKOŚĆ

PRODUKCJI

MAŁA

350

20$

2 000 000

ŚREDNIA

500

3500

400$

200 000

DUŻA

2 500

17 500

4 000$

40 000

Strategie testowania

Przykład:

Płytka o małej złożoności

Płytka o małej złożoności –

– MAŁA (elektronika konsumencka);

MAŁA (elektronika konsumencka);

Płytka o średniej złożoności

Płytka o średniej złożoności –

– ŚREDNIA (komputer osobisty);

ŚREDNIA (komputer osobisty);

Płytka o bardzo dużej złożoności

Płytka o bardzo dużej złożoności –

– DUŻA (serwer obliczeniowy);

DUŻA (serwer obliczeniowy);

ZŁOŻONOŚĆ

LICZBA

PODZESPOŁÓW

LICZBA

POŁACZEŃ

SPOSOBNOŚĆ

DO BŁĘDU

UZYSK

MAŁA

350

ŚREDNIA

500

3 500

DUŻA

2 500

17 500

400

20 000

92%

4 000

45%

PRZY ZAŁOŻENIU: DPMO = 200

Strategie testowania

Operacje naprawcze

Naprawa to proces wieloetapowy składający się z:

Identyfikacja wadliwego podzespołu;

Usunięcie wadliwego podzespołu (odlutowanie);

Przygotowanie powierzchni, czyli usunięcie starego lutu;

Ułożenie nowego podzespołu, (nałożenie pasty lutowniczej),

Ułożenie nowego podzespołu, (nałożenie pasty lutowniczej),
lutowanie;

lutowanie;

Umycie i sprawdzenie jakości naprawy;

Zabezpieczenie miejsca naprawy.

Na co należy zwrócić szczególną uwagę w trakcie wymiany
podzespołu:

Jako źródła ciepła do napraw można stosować: gorące powietrze,

Jako źródła ciepła do napraw można stosować: gorące powietrze,
podczerwień, odpowiednie końcówki(

podczerwień, odpowiednie końcówki(termody

termody, laser);

, laser);

Należy uważać aby nie uszkodzić przyległych podzespołów;

Należy minimalizować nacisk na płytkę (stosowanie końcówek);

Liczba

Liczba lutowań

lutowań/odlutowań ograniczyć do dwóch;

/odlutowań ograniczyć do dwóch;

Kształt menisku po lutowaniu musi spełniać kryteria jakościowe

Kształt menisku po lutowaniu musi spełniać kryteria jakościowe
połączeń;

połączeń;

Zalecane jest podgrzewanie podłoża w trakcie naprawy;

Temperatura końcówek odlutowujących nie powinna przekraczać

Temperatura końcówek odlutowujących nie powinna przekraczać
370

370

C, a czas odlutowywania nie powinien przekroczyć 3 s.

Operacje naprawcze

Na co należy zwrócić szczególną uwagę w trakcie wymiany
podzespołu:

Zaleca się stosowanie topników

Zaleca się stosowanie topników niskoaktywnych

niskoaktywnych;;

Przedłużające się grzanie w temperaturze 230

C uszkadza obudowy

podzespołów.

Operacje naprawcze