Etapy 

uczenia się 

Człowiek uczy się z różnych powodów. 

Powód najpierwotniejszy wynika z planu rozwojowego (małe 
dziecko uczy się kontaktować z otaczającym światem, uczy 
się siadania, chodzenia, mówienia itd.). 

W miarę wzrostu granice percypowanego świata ulegają 
poszerzaniu, a człowiek (najpierw mały, potem duży) pragnie 
coraz lepiej go ogarnąć, zrozumieć i opanować niezbędne do 
tego narzędzia. 

Więc się uczy mnóstwa rozmaitych rzeczy, stale, w sposób 
przypadkowy i celowy, świadomie i podświadomie. 

W

 

tym modelu analizujemy 4 możliwe stany świadomości i 

wykonania, w jakich może potencjalnie znajdować się 

uczący, w relacji do obiektu poznawanego (którego się 

uczy): 

1 etap to nieświadoma niekompetencja        nn 
2 etap to świadoma niekompetencja            śn 
3 etap to świadoma kompetencja                śk 
4 etap to nieświadoma kompetencja            nk 

Klasyczny proces uczenia się przebiega przez te 4 fazy, 
choć na niektórych etapach możemy znajdować się tylko 
chwilkę (rysunek poniżej). 

Znajomość poruszania się po tym modelu jest ważna 

dla własnego doskonalenia się, ale także jest to ważne 

przy projektowaniu procesu uczenia się oraz diagnozy 

edukacyjnej i ocenianiu. 

Można sobie wyobrazić, iż uczenie się człowieka w całym jego 
życiu polega na poszerzaniu pola kompetencji, czyli 
nieustannym rozwoju. 

Czasami proces uczenia się wymaga świadomego cofnięcia się 
do etapu poprzedniego. Na tym polega m.in. refleksyjna 
praktyka. 

Refleksyjny praktyk cofa się z etapu 4 (nieświadomej 
kompetencji) do etapu 3 (świadomej kompetencji), aby 
ową analizowaną kompetencję „rozpakować”, 
przeanalizować, ewentualnie zrekonstruować i złożyć na 
nowo. 

Czasami trzeba się cofnąć, aby opanować daną czynność 
lepiej, np. ekonomiczniej. 

„Zejście” z etapu 4 do 3 i świadome „rozłożenie na 

części” swojego zachowania jest podstawą do 

doskonalenia określonego działania, uzupełnienia 

wiedzy, zmiany postaw – czyli rekonstrukcja 

doświadczenia i przemodelowanie. 

1. Nieświadoma niekompetencja 

To stan bardzo miły i beztroski. Stan, kiedy nie wiesz, że 

nie wiesz… nie wiesz, że nie potrafisz. 

2. Świadoma niekompetencja 

Wiesz, że wielu rzeczy nie wiesz, nie potrafisz. Stan 
nieco lub bardziej frustrujący. Czasem też z tego 
powodu motywujący nas do podjęcia nauki, ćwiczenia, 
poszukiwań, wysiłku. 

3. Świadoma kompetencja 

Wiesz już, że coś potrafisz, ale nie wykonujesz tego 
automatycznie. Wykonanie wymaga wysiłku, namysłu, 
znacznej koncentracji uwagi. 

Każda nowa czynność przebiega od etapu „wiem jak”, 
ale jeszcze nie potrafię zastosować tego w praktyce w 
sposób optymalny.  

To faza ćwiczenia i doskonalenia umiejętności. 

4. Nieświadoma kompetencja 

Sam już nie wiesz, skąd ty to wszystko wiesz i umiesz? 

Chodzę, latam, piszę, mówię w kilku językach, stosuję 
komunikaty asertywne… i znienacka odkrywam, że  

a) Istnieją nowe obszary do poznania (ląduję na 

poziomie 2) 

b) Można coś wykonywać sprawniej, poprawniej, 

ekonomiczniej (ląduję na poziomie 3 albo też 
uświadamiam sobie wyraźnie istnienie poziomu 1). 

Zmiana w procesie uczenia się: co się dzieje u ucznia i u nauczyciela 

Stan początkowy 

Stan pośredni – 

2…3…4…5 

Stan końcowy –     

na 6? 

1. Niewiedza (mierzona 

zakresem programu 

nauczania) 
-brak wiadomości, 

wymaganych 

informacji, brak pytań 
-brak zainteresowania 
-obojętność

  

1A. Wiedza częściowa 
-odtwarzana 

mechanicznie 

(encyklopedyczna 

niewiedza) 
-pojawienie się jakiejś 

wiedzy 
-pojawienie się pytań 
-ciekawość 
-wiedza 

nieustrukturalizowana 
-fragmentaryczna 
-niezintegrowana 

1B. Wiedza względnie 

pełna 
-zmiana w obrębie 

wiedzy 
-dopełnianie – poczucie 

sensu 
-dzielenie się wiedzą z 

innymi 
-słuchanie innych 
-transfer wiedzy 

teoretycznej do 

praktyki 

Zmiana w procesie uczenia się: co się dzieje u ucznia i u nauczyciela 

Stan początkowy 

Stan pośredni – 

2…3…4…5 

Stan końcowy –     

na 6? 

2. Nieuświadomiony 

problem 
-poczucie oczywistości 
-stabilna, ogólna 

reguła 
-funkcjonowanie 

stereotypu 
-postawa „nie warto o 

tym myśleć” 

2A. Odczuwanie 

problemu bez 

umiejętności jego 

sformułowania 
-nieuzasadnione 

intuicyjne przekonania 
-argumentacja 

jednostronna 
-zburzenie stereotypu 
-poczucie wartości 

myślenia 

2B. Umiejętność 

formułowania 

problemu 
-umiejętność 

argumentacji „za i 

przeciw” 
-aplikacje, hipotezy 

Stan początkowy 

Stan pośredni – 

2…3…4…5 

Stan końcowy – na 6? 

3. Brak umiejętności 

wykonania 

 

3A. Umiejętność 

częściowo opanowana 

3B. Umiejętność 

opanowana na 

określonym poziomie 
-działania kreatywne 
-niekonwencjonalne 

rozwiązania 

1. Etap Nieświadoma 

Niekompetencja 
Brak wysiłku, brak efektu 

2. Etap Świadoma 

Niekompetencja 
Brak techniki, wiedzy, 

doświadczenia, nawyków, 

ćwiczenia 

4. Etap Nieświadoma 

Kompetencja 
Brak wysiłku przy 

oczekiwanym efekcie 

działania 

 
 

3. Etap świadoma 

Kompetencja 

Nauczyciel odczuwa 

niekompetencję ucznia i 

… reaguje w różny 

sposób 

Czas koniecznej tolerancji 

dla wysiłków i błędów 

ucznia! 

Nauczyciel ma poczucie 

sukcesu dydaktycznego i 

… dobre oceny dla 

ucznia!