Ćwiczenia 2

Rachunek dochodu narodowego.

Opracowanie:  

mgr Grzegorz Sobiecki

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
Katedra Analizy Rynków i Konkurencji

Ruch okrężny w gospodarce

Rachunek dochodu narodowego 
bez państwa, bez handlu zagranicznego

Y ≡ C + S

S ≡ Y - C
Y ≡ C + I

S ≡ I

Rachunek dochodu narodowego 
z państwem, bez handlu zagranicznego

Podatki netto ≡ 

NT 

≡ 

Td + Te - B

PKB w cenach czynników produkcji ≡ 

C + I + G 

– Te

≡ 

Y

Y ≡ C + S – B + Td

S ≡ (Y + B -Td) - C 
Y ≡ C + I + G - Te

S + NT     ≡    I + G

łączne odpływy

z obiegu

łączne dopływy

do obiegu

S   -

I         ≡      G - NT

odpływy netto

(nadwyżka finansowa

sektora prywatnego)

dopływy netto

(deficyt budżetowy

państwa)

Rozporządzalne dochody osobiste: 

Y + B - Td

VAT, akcyza

Cena 

czynników 

produkcji

Cena 

rynkowa

PKB w cenach rynkowych ≡ 

C + I + G

Podatek dochodowy ≡ 

Td, 

podatki pośrednie ≡ 

Te 

Dochody transferowe gospodarstw domowych ≡ 

B

Rachunek dochodu narodowego 
z państwem i handlem zagranicznym

Y ≡ C + S – B + Td

S ≡ (Y + B -Td) - C 
Y ≡ C + I + G + NX - Te

S + NT + Z      ≡     I + G + X

łączne odpływy

z obiegu

łączne dopływy

do obiegu

S  -

I       ≡    (G - NT)   +    NX

odpływy netto

(nadwyżka finansowa

sektora prywatnego)

dopływy netto

(deficyt 

budżetowy

państwa)

Eksport netto ≡ 

X 

– Z

= 

NX

(nadwyżka

obrotów 

towarowych 

z zagranicą)

+

≡

Co będzie jeśli S = I, G > NT i NX > 0?

Gospodarka państwa nie jest w równowadze…

Podatki netto ≡ 

NT 

≡ 

Td + Te - B

Podatek dochodowy ≡ 

Td, 

podatki pośrednie ≡ 

Te 

PKB a PNB

Produkt Krajowy Brutto

≡  miara produkcji 

wytworzonej przez czynniki wytwórcze 
zlokalizowane na terytorium danego kraju, 

niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem

Produkt Narodowy Brutto

≡ miara całkowitych 

dochodów osiąganych przez obywateli danego 
kraju

, niezależnie od miejsca (kraju) 

świadczenia usług przez czynniki wytwórcze. 
PNB = PKB + 

dochody netto z tytułu własności 

czynników produkcji za granicą



Czynniki produkcji



PRACA (płaca)



ZIEMIA ~ NIERUCHOMOŚCI (czynsz itp..) 



KAPITAŁ (zysk, procent, dywidenda)



Dochody netto z tytułu własności czynników 
produkcji za granicą ≡ dochody obywateli i 
podmiotów gospodarczych danego kraju 
pomniejszone o analogiczne dochody 
rezydentów z innych krajów osiągnięte na 
terytorium danego kraju

Produkt Narodowy Brutto 
a Dochód Narodowy

Amortyzacja

≡ zużycie księgowe majątku trwałego* –

miara zmniejszania się wartości istniejącego zasobu 

majątku trwałego w danym okresie, będącego wynikiem

jego fizycznego lub ekonomicznego zużycia

Dochód narodowy ≡ Produkt Narodowy Netto ≡ PNB (w 

cenach czynników produkcji, czyli Y) pomniejszony o 

amortyzację

ilość pieniędzy, jaką dysponuje gospodarka na wydatki na dobra i usługi po 
odłożeniu części środków na finansowanie amortyzacji i utrzymanie 

istniejącego zasobu kapitału na dotychczasowym poziomie

* majątek trwały – zużywa się w ciągu kilki cykli produkcyjnych (zwykle kilku lat)

majątek obrotowy – zużywa się w ciągu jednego cyklu produkcyjnego (np. surowce)

Rachunek dochodu narodowego -
podsumowanie

PNB w 

cenach 

rynkowych

C

PKB w 

cenach 

rynkowych

PNN w 

cenach 

rynkowych

Dochód 

Narodowy 

(DN)

= 

PNN w 

cenach 

czynników 

produkcji

Płace

Dochody z 

pracy na 

własny 

rachunek

Zyski

Dochód z tytułu 

czynszów

Amorty

zacja

Te

Dochód netto z 

tytułu własności 

czynników 

produkcji za 

granicą

Dochód netto z 

tytułu własności 

czynników 

produkcji za 

granicą

I

NX

G

Struktura 

wydatków na PNB

Definicja PKB

Definicja PNN

Definicja Dochodu 

Narodowego

Dochody z 

czynników 

produkcji

Metoda wydatkowa

PRACA

PRACA + 

KAPITAŁ

KAPITAŁ

ZIEMIA ~ 

NIERUCHO 

MOŚCI

Czynniki 

produkcji

Nominalny i realny PNB

PNB (PKB) nominalny 

– mierzony w cenach bieżących 

(czyli w takich cenach, 

które obowiązywały, gdy dobra wchodzące w skład PNB (PKB) były produkowane)

PNB (PKB) realny 

– mierzony w cenach stałych, koryguje nominalny PNB 

(PKB) o skutki inflacji i wyraża go w cenach istniejących w pewnym okresie 
„bazowym” („podstawowym”)
służy miarodajności porównań między różnymi krajami

Deflator PNB 

– wskaźnik odzwierciedlający zmiany cen wszystkich dóbr 

(indeks zmian cen) ≡ stosunek nominalnego PNB (w cenach bieżących) do 
PNB realnego (w cenach stałych)

DNr =

DNn

Def

* 100

Deflator - przykład

1960

1965

1970

1975

1980

1984

PNB nominalny

(

ceny bieżące)

22,9

31,9

44,6

96,5

199,0 277,9

Deflator PNB

(rok bazowy

1980 r. = 100)

17,9

21,3

27,1

50,2

100,0 131,4

PNB realny

(ceny z 1980 r.)

127,8 149,4 169,2

186,1

199,0

211,9



Nie uwzględnia efektów zewnętrznych



Ignoruje dobra publiczne



Nie pokazuje struktury dochodów (bogaci, 

biedni)/wydatków (masło, czołgi)



Nie uwzględnia ubytków nadzwyczajnych (klęski 

żywiołowe)



Itd..

CZY omówione mierniki dochodu krajowego i 

narodowego są dobrym miernikiem dobrobytu?

(i dlaczego nie?)