plik

Rozdział 22

Poza granice modelu dwuwarstwowego

Gdy architektura klient/serwer weszła po raz pierwszy w modę, wydawało się
w miarę pewne, że rozwój tej technologii zmierzał będzie w kierunku zapełnienia
owej szerokiej luki, jaka istniała między kliencką a serwerową stroną „równania”.
Reguły logiki aplikacji (business rules) można było co prawda konstruować na
serwerze, lecz wbudowanie istniejących po stronie serwera reguł logiki aplikacji
w realizowane po stronie klienta aplikacje okazało się trudnym zadaniem -
zwłaszcza na wczesnym etapie rewolucji związanej z architekturą klient/serwer.
Spodziewano się, że pewnego dnia serwery i klienci zaczną współpracować ze
sobą na tyle dobrze, iż ograniczenia takie zostaną pokonane i użytkownicy
końcowi otrzymają w pełni spójne aplikacje.

Na nieszczęście, w miarę jak coraz więcej producentów przechodziło na
technologię klient/serwer, cel ów stawał się coraz bardziej odległy. Programiści,
rozczarowani brakiem integracji między serwerami baz danych i narzędziami do
programowania aplikacji, zaczęli standardowo wbudowywać reguły logiki
aplikacji do programów. Nader często spotykało się systemy z regułami i więzami
(constraint) umieszczonymi całkowicie po stronie klienta i z żadnymi lub
przynajmniej niewieloma na serwerze bazy danych.

Chociaż było to najlepszym sposobem na zaopatrywanie użytkowników
końcowych we w pełni dopracowane aplikacje, to jego wada polegała na tym, że
zrealizowanych po stronie klienta więzów nie było bynajmniej łatwo
współużytkować w jednocześnie kilku narzędziach ani też przenosić na inne
platformy tak, jak więzów po stronie serwera. W

efekcie programiści

implementacje tych samych reguł logiki aplikacji musieli konstruować
wielokrotnie - dla każdego narzędzia programistycznego, jakiego używali, i dla
każdej platformy, jaką wspierali. Ostatecznym rezultatem było mnóstwo
straconego czasu i tyle samo błędów powstałych przy przepisywaniu reguł logiki
aplikacji z jednego miejsca do drugiego.

Rozwiązaniem dla problemu tego i jeszcze paru innych, których istnienia we
wczesnym okresie rozwoju technologii klient/serwer nawet nie podejrzewano,
okazał się model wielowarstwowy (multi-tier). Zamiast tylko dwóch poziomów -
klienta i serwera - podejście wielowarstwowe dopuszcza ich wiele. W systemie
wielowarstwowym pomiędzy klientem a serwerem może być kilka poziomów,
z których każdy pełni specyficzną rolę.

642

Część IV

Delphi umożliwia programowanie aplikacji wielowarstwowych dzięki swym
czterem kluczowym technologiom:

brokerowi zdalnych danych - Remote Data Broker,

brokerowi wiêzów - Constraint Broker,

wsparciu przetwarzania aktówkowego - Briefcase computing,

wsparciu dla częściowych pakietów danych - Partial data package.

Każdą z nich omówię oddzielnie i pokażę, jak korzystać z nich w prawdziwych
aplikacjach.

Broker danych zdalnych

Istniejąca w Delphi technologia Brokera danych zdalnych (Remote Data Broker)
pozwala budować aplikacje typu „chudego” klienta, nie wymagające wsparcia
obsługi baz danych (database engine) i sterowników na komputerze klienta.
Aplikacje te bowiem komunikują się poprzez sieć z

serwerem aplikacji,

zawierającym komponenty

TTable

TQuery

TStoredProc

niezbędne do

uzyskania dostępu do serwera bazy danych. W serwerze aplikacji można
ustanowić więzy i reguły logiki aplikacji, które mogą być współużytkowane przez
te programy, które poprzez serwer aplikacji uzyskują dostęp do serwera bazy
danych. Zapewnia to centralizację reguł logiki aplikacji i jednocześnie pozwala
każdej aplikacji klienta funkcjonować tak, jakby w niej samej mieściły się reguły
logiki aplikacji.

UWAGA:

Chociaż prawdą jest, że model „chudego” klienta pozwala budować aplikacje, nie
wymagające dołączania do nich obsługi bazy danych Borlanda, to aplikacje typu
chudego klienta wymagają jednak jakiegoś rodzaju mechanizmu do
komunikowania się z serwerem aplikacji. Funkcja taka znajduje się w pliku

DBCLIENT.DLL

, który trzeba dystrybuować wraz z samą aplikacją chudego

klienta. Wydaje się, że

DBCLIENT.DLL

potrzebny jest tylko wtedy, gdy aplikacja

ta dokonuje zmian w danych i zmiany te wysyła do serwera, lecz by zabezpieczyć
się z każdej strony, najlepiej plik ten dołączać do każdej aplikacji omawianego
typu.

Aby zbudować Brokera danych zdalnych, należy wykonać następujące operacje:

1. Sprawdź, czy serwer bazy danych InterBase pracuje.

2. Uruchom Eksplorator baz danych (Database Explorer) i zdefiniuj nowy alias

BDE

o nazwie

EMPLOYEE

, skojarzony z bazą danych

EMPLOYEE.GDB

Rozdział 22 Poza granice modelu dwuwarstwowego

643

dostarczaną wraz z Delphi (standardowo baza ta jest w

C:\Program

Files\Borland\IntrBase\Examples

3. Nowy alias kliknij prawym klawiszem myszy i wybierz

Import

Dictionary

Spowoduje to importowanie ograniczeń bazy danych oraz innych informacji
słownika danych z bazy InterBase do słownika danych Delphi.

4. Wyjdź ze Eksploratora baz danych i powróć do Delphi.

5. Kliknij opcję menu

File

New

Application

, aby rozpocząć nową aplikację

Delphi.

6. Kliknij opcję menu

File\New

i w oknie dialogowym

New

Items

kliknij

dwukrotnie opcję

Remote

Data

Module

7. W kreatorze

Remote

Dataset

Wizard

podaj nazwę klasy (

Class

Name

) dla

Brokera danych zdalnych.

8. Na formularzu brokera umieść komponent

TTabel

, komponent

Database

i komponent

Session

9. Właściwość

AutoSessionName

komponentu

Session

ustaw na

True

10. Właściwość

AliasName

komponentu

Database

ustaw na

IB_EMPLOYEE

a jego właściwość

DatabaseName

IB_EMPLOYEE

. Właściwość

LoginPrompt

ustaw na

False

i w polu edycyjnym właściwości

Params

wpisz

dwa następujące parametry:

USER NAME=SYSDBA PASSWORD= masterkey

11. Jego właściwość

HandleShared

ustaw na

True

12. Właściwość

DatabaseName

komponentu

Table

ustaw na

IB_EMPLOYEE

a właściwość

TableName

DEPARTMENT

13. Prawym klawiszem myszy kliknij komponent

Table

wybierz opcję

Export...from data module

14. Zapisz projekt na dysku.

Unit2

zachowaj jako

RDB01

PAS

Unit1

jako

RDB00.PAS

, a cały projekt jako

RDB.DPR

15. Teraz uruchom aplikację RDB, aby zarejestrować jej serwer COM. Zaraz po

załadowaniu można ją na powrót zamknąć.

Po utworzeniu brokera danych jesteśmy już gotowi do utworzenia korzystającej
z niego aplikacji. Zbudujemy zatem aplikację klienta danych zdalnych (RDC,
Remote Data Client), wykonując następujące czynności:

1. Rozpocznij nową aplikację Delphi, klikając

File\New Application

2. Na domyślnym formularzu umieść

ClientDataSet

RemoteServer

DataSource

644

Część IV

3. Dodaj jeszcze do formularza komponent

DBGrid

4. Właściwość

ServerName

komponentu

RemoteServer

ustaw na

RDB.RemoteDataBroker

5. Właściwość

RemoteServer

komponentu

ClientDataSet

ustaw na

RemoteServer1

, zaś jego

ProviderName

Table1

(

Table1

odwołuje

się do tablicy

DEPARTMENT

w naszej aplikacji RDB).

6. Właściwość

DataSet

komponentu

DataSource

ustaw tak, by wskazywała na

komponent

ClientDataSet

, a

właściwość

DataSource

komponentu

DBGrid

tak, by wskazywała

DataSource1

7. Otwórz komponent

ClientDataSet,

ustawiając na

True

jego właściwość

Active

Powinniśmy teraz w

DBGrid

zobaczyć dane z tabeli DEPARTMENT. Jeśli tak, to

nasze gratulacje - Czytelnik utworzył właśnie Brokera danych zdalnych (Remote
Data Broker) i aplikację kliencką.

Zanim pójdziemy dalej, zapamiętajmy nasz projekt na dysku. Moduł

Unit1

zapiszmy jako RDC00.PAS, a projekt jako RDC.DPR („RDC” oznacza Remote
Data Client, czyli klient danych zdalnych).

Broker więzów

Prócz pośredniczenia w uzyskiwaniu danych, dostępny w Delphi komponent
modułu danych zdalnych może również pośredniczyć w realizowaniu więzów.
Może na przykład użyć informacji o więzach, importowanych z serwera bazy
danych, by uchronić nas przed samym nawet wysłaniem niepoprawnych danych do
serwera. Redukuje to ruch w sieci i przyspiesza pracę aplikacji. By przekonać się,
jak coś takiego działa, wykonajmy następujące czynności:

1. Ponownie załaduj aplikację RDB do Delphi.

2. Dwukrotnie klikając komponent

Table

wywołaj edytor pól i, aby dodać nowe

pola, naciśnij CTRL+A. Następnie dodaj do formularza wszystkie pola tabeli
DEPARTMENT naciskając

3. Kliknij pole

Budget

w edytorze pól. W Inspektorze obiektów powinieneś

zobaczyć odpowiadający mu

ImportedConstraint

4. Zamknij edytor pól, zapisz aplikację i zrekompiluj ją.

5. Następnie aplikację RDC ponownie otwórz i uruchom.

Rozdział 22 Poza granice modelu dwuwarstwowego

645

6. Gdy aplikacja pojawi się na ekranie, zacznij redagować tabelę DEPARTMENT

przy pomocy kontrolki

DBGrid

i spróbuj wprowadzić niepoprawną wartość do

kolumny Budget (niepoprawna jest każdą wartość mniejsza od 10001).

Zobaczymy, że wartość ta zostanie natychmiast odrzucona, nawet bez wysyłania
jej do serwera. Broker więzów (Constraint Broker) implementuje bowiem swą
własną wersję więzów z serwera i przechwytuje wszystkie niepoprawne wartości
danych jeszcze zanim zostaną wysłane do serwera. Zwróćmy uwagę na włączenie
więzów do tekstu wyświetlonego komunikatu.

Wsparcie dla przetwarzania aktowkówego

Prócz pośrednictwa w przekazywaniu danych tam i z powrotem pomiędzy
aplikacją a serwerem aplikacji, Delphi może również przechowywać dane lokalnie.
Pozwala to na autonomiczną (off-line) pracę z danymi z serwera, z użyciem
techniki „aktówkowej”. By zobaczyć, jak metoda ta działa w praktyce, wykonajmy
następujące kroki:

1. Zakończ aplikację RDC, o ile jeszcze działa.

2. Na głównym formularzu RDC umieść trzy komponenty

Button

3. Pierwszy przycisk nazwij

btSave

, drugi

btLoad

, trzeci

btSend

4. Właściwość

Caption

przycisku

btSave

ustaw na ‘

&Save locally

’,

przycisku

btLoad

na ‘

&Load local data

’, zaś przycisku

btSend

na ‘

Send

changes to server

’.

5. Tak zmodyfikuj wymiary przycisków, by ich napisy widoczne były w całości.

6. Kliknij dwukrotnie

bdSave

jego zdarzenie

OnClik

ustaw na:

ClientDataSet1.SaveToFile(‘C:\TESTLOCAL.DAT’);

7. Kliknij dwukrotnie

bdLoad

jego zdarzenie

OnClik

ustaw na:

ClientDataSet1.LoadFromFile(‘C:\TESTLOCAL.DAT’);

8. Kliknij dwukrotnie

bdSend

jego zdarzenie

OnClik

ustaw na:

ClientDataSet1.ApplyUpdates(0);

9. Zapisz aplikacje na dysku, po czym uruchom ją.

10. Gdy aplikacja ukaże się na ekranie, kliknij

btSave

11. Następnie odszukaj aplikację RDB (która została uruchomiona przez

mechanizm automatyzacji) i zamknij ją. Zignoruj komunikat o błędzie, który
zostanie wyświetlony, i kliknij

Yes

, aby zamknąć serwer aplikacji.

646

Część IV

12. Powróciwszy do RDC zauważysz, że możesz nadal pracować z załadowanym

zestawem danych. Dokonaj w nich kilku zmian, a następnie zapamiętaj je
lokalnie klikając przycisk

btSave

13. Zamknij aplikację RDC, a następnie uruchom ją raz jeszcze. Spowoduje to

ponowne otwarcie serwera aplikacji RDB. Zauważ, że dokonane zmiany
zostały utracone, ponieważ dane zostały na powrót pobrane z serwera bazy
danych.

14. Kliknij przycisk

btLoad

, aby załadować lokalną kopię danych. Teraz

powinieneś zobaczyć swoje modyfikacje.

15. Kliknij przycisk

btSend

, aby dokonane zmiany znalazły odzwierciedlenie

w serwerze. Jeśli teraz wyjdziesz z aplikacji i ponownie ją załadujesz, to
spostrzeżesz, że zmiany, które pierwotnie zapamiętane były lokalnie, zostały
przeniesione do kopii danych na serwerze. I to jest właśnie to, co mamy na
myśli używając metafory „aktówki” - dane mogą być początkowo zapisywane
zewnętrznie i dopiero później, w dogodnej chwili, przenoszone, a mimo to
przez cały czas możemy pracować z nimi w sposób ciągły.

Częściowe pakiety danych

Inną, wielce użyteczną cechą zaimplementowanej w Delphi technologii brokera
danych jest możliwość ściągania (download) do aplikacji klienckiej częściowych
pakietów danych. Zamiast ładować cały zestaw danych rezultatu zapytania,
projektant aplikacji może zdecydować się na pobieranie za jednym razem tylko
małego podzbioru rekordów. Jest to szczególnie i w pierwszym rzędzie korzystne
w tych aplikacjach, które zwykle otrzymują jedynie niewielkie zestawy danych,
takich jak aplikacje typu pozycja główna/szczegóły (master/detail). By zobaczyć,
jak cecha ta uwidacznia się w praktyce, wykonajmy następujące kroki:

1. Zakończ aplikację RDC, jeśli jeszcze działa.

2. Umieść na formularzu komponent

TStatusBar

, który automatycznie

„doklei” się do dolnej krawędzi formularza.

3. Jego właściwość

SimplePanel

ustaw w Inspektorze obiektów na

True

4. Kliknij komponent

DataSource

, a

następnie w

Inspektorze obiektów

dwukrotnie jego zdarzenie

OnDataChange

5. Do zdarzenie

OnDataChange

wpisz następujący kod:

With DataSource1.DataSet do
StatusBar1.SimpleText :=
Format(‘%d / %d’, [RecNo, RecordCount]);

Rozdział 22 Poza granice modelu dwuwarstwowego

647

6. Właściwość

PacketRecords

komponentu

ClientDataSet

ustaw

w Inspektorze obiektów na

. Spowoduje to, że z serwera pobieranych będzie

po pięć wierszy na raz. Ustawienie jej na

-1

(domyślne) spowoduje pobieranie

wszystkich wierszy, natomiast

pobiera jedynie informacje ze słownika

danych.

7. Uruchom swoją aplikację. Podczas przewijania rekordów w komponencie

DBGrid zauważysz, że aplikacja pobiera pięć nowych wierszy za każdym
razem, gdy przekroczysz wielokrotność pięciu dotychczas wyświetlanych. Ten
poziom sterowania pozwala w pełni określić, jaka część zestawu rezultatów
będzie sprowadzana do klienta za jednym razem. Może to mieć decydujący
wpływ na szybkość działania, zwłaszcza przy pracy z bardzo dużymi tablicami
lub przy sięganiu do danych poprzez WAN.

Na rysunku 22.1 pokazano, jak powinna wyglądać aplikacja RDC.

Rysunek 22.1.
Nasza aplikacja
klienta danych
zdalnych w fazie
wykonania.