7. Wykladnia prawa i wnioskowania prawnicze

Pojęcie wykładni

Przez wykładnię prawa (=wykładnię tekstu prawnego,

wykładnię przepisów prawnych) rozumieć można:

wykładnię

sensu stricto

polega na odczytywaniu z tekstów

prawnych norm prawnych

wykładnię

sensu largo

przez którą rozumie się nie tylko

wykładnię prawa

sensu stricto

ale także

wnioskowania prawnicze

Przez wykładnię prawa rozumie się:

wykładnię w sensie pragmatycznym

jako zespół czynności prowadzących do

uzyskania z tekstów prawnych norm prawnych

wykładnię w sensie

apragmatycznym

jako rezultat tegoż zespołu czynności

Wykładnia  prawa  to  zespół  czynności  intelektualnych,  które
zmierzają  do  odtworzenia  z  tekstu  prawnego  (przepisów
prawnych)  jednoznacznych  norm  prawnych,  które  to  czynności
dokonywane  są  zgodnie  z  przyjętymi  w  danej  kulturze  prawnej
regułami wykładni (=dyrektywami interpretacyjnymi).

definicja wykładni

sensu stricto

, w sensie pragmatycznym

Rodzaje wykładni (1)

Wykładnię dzielimy na:

subiektywną

ustalenie jakie znaczenie nadawał tekstowi

prawnemu jego twórca (prawodawca faktyczny)

obiektywną

znaczenie wyznaczone regułami języka; intencja

prawodawcy faktycznego nieistotna

statyczna

tekst prawny ma jedno znaczenie, to z chwili

jego ustanowienia, które to znaczenie nie

zmienia się w czasie

dynamiczna

znaczenie tekstu prawnego może się zmieniać,

jest zależnie od zmian w regułach języka lub

pozajęzykowych kontekstach interpretacyjnych

znaczeniem tekstu jest znaczenie,
które nadawał mu prawodawca
w chwili jego ustanowienia

znaczenie wyznaczone regułami języka i
kontekstem

pozajęzykowym;

istotne

znaczenie z chwili ustanowienia tekstu
prawnego, nie zaś z chwili interpretacji

wykładnia

statyczna

bez  zmian  w  tekście  prawnym
możliwa  zmiana  jego  znaczenia  ze
względu  na  fakt,  iż  prawodawca
faktyczny  zmienia  znaczenie,  jakie
nadaje  użytym  wyrazom  (możliwe
tylko w państwach autorytarnych)

bez zmian w tekście prawnym możliwa
zmiana jego znaczenia ze względu na
zmianę

reguł

języka

kontekstu

pozajęzykowego

(np.

wartości

istniejących w społeczeństwie)

wykładnia

dynamiczna

wykładnia subiektywna

wykładnia obiektywna

Rodzaje wykładni (2)

Wykładnią merytoryczną nazywamy wykładnię dokonywaną zgodnie z obowiązującymi
regułami wykładni; choć może jej dokonywać każdy kto zna te reguły i język tekstów
prawnych, to znaczenie szczególne ma wykładnia doktrynalna, dokonywana przez
autorytety naukowe.

Wykładnia formalna to wykładnia dokonywana przez uprawnione do tego podmioty.

autentyczna

dokonywana przez prawodawcę

delegowana

dokonywana przez podmiot

upoważniony przez prawodawcę

mająca charakter

powszechnie wiążący

wiążąca dla wszystkich podmiotów

mająca charakter

wiążący ograniczenie

wiążąca dla określonych

organów państwa

Wykładnię dzielimy na:

operatywną

dokonywaną przez organ stosowania prawa

w toku rozstrzygania konkretnej sprawy

abstrakcyjną

dokonywaną w oderwaniu od rozstrzygnięcia

konkretnej sprawy (np. doktrynalna, wykładnia

dokonywana przez Trybunał Konstytucyjny)

Derywacyjna koncepcja wykładni

Wykładnia składa się dwóch części i trzech faz:

W ramach części wstępnej:

1) z fazy porządkującej (ustalenie prawa obowiązującego istotnego dla

przeprowadzenia wykładni)

W ramach części właściwej:

2) z fazy rekonstrukcyjnej

(odtworzenie wyrażenia normokształtnego

przez przeprowadzenie dekondensacji i zlikwidowanie rozczłonkowania
syntaktycznego i treściowego.

fazy

percepcyjnej,

polegającej

uzyskaniu

wyrażenia

normokształtnego normy prawnej.

W ramach fazy percepcyjnej należy zawsze
uwzględnić:

językowe dyrektywy wykładni,

systemowe dyrektywy wykładni,

funkcjonalne dyrektywy wykładni.

prof. Maciej Zieliński, twórca koncepcji derywacyjnej ->

Faza porządkująca wykładni

fot. che

W fazie porządkującej wykładni należy:

1. odnaleźć wszystkie akty normatywne i zawarte w nich
przepisy prawne, które mogą wyrażać normę prawną, której
treść chcemy odtworzyć.

- pomóc w tym może analiza tytułów aktów normatywnych,
zawartych

nich

przepisów

określających

zakres

przedmiotowy i podmiotowy aktu oraz sprawdzenie czy na
podstawie aktu wydano akty wykonawcze, a także znajomość
budowy aktu normatywnego

2. ustalić, czy przepisy te mają charakter obowiązujący.

- konieczna  jest  gruntowna  analiza  przepisów  uchylających
i  przejściowych,  o  wejściu  w  życie  i  wygaśnięciu  mocy
obowiązującej
- pomóc  może  analiza  tekstu  jednolitego,  a  więc
sporządzonego  przez  upoważniony  organ  i  urzędowo
ogłoszonego  tekstu  aktu  normatywnego    ze  wszystkimi
zmianami,  które  zostały  wprowadzone  do  tego  tekstu  od
momentu  jego  ogłoszenia  do  momentu  ogłoszenia  tekstu
jednolitego – albo innego momentu wskazanego w t. j.
- teksty  ujednolicone nie  mają  charakteru  autentycznego,
acz mogą być w tej fazie użyteczne

Faza rekonstrukcyjna wykładni

fot. El Design

W fazie rekonstrukcyjnej wykładni należy
odtworzyć wypowiedź normokształtną, a więc
wypowiedź

zawierającą

określenie

adresata,

okoliczności

obowiązku

postępowania,

tj.

zawierającego wszystkie elementy strukturalne i
treściowe

normy

prawnej.

Wypowiedź

normokształtna

nie

jednak

charakteru

jednoznacznego. Aby ją uzyskać, należy:

1. odnaleźć przepis zrębowy, a więc przepis
wyrażający

nakaz

albo

zakaz

określonego

postępowania (normodawca może wyrażać ten
nakaz/zakaz w bardzo różnych formach).

2. dokonać:

a) dekondensacji,
b) likwidacji rozczłonkonkowania syntaktycznego,
c) likwidacji rozczłonkonkowania treściowego

Ćwiczenie 1

Na podstawie poniższych przepisów uzupełnij
tabelę:

Art. 1. Zakazuje się na kolokwiach korzystania
ze słowników ortograficznych.

Art. 2. Zakaz, o którym mowa w ust. 1, dotyczy
studentów.

Art. 3. Zakaz, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy
studentów z dysleksją.

modyfikujący

art. 3

uzupełniający

art. 2

zrębowy

niezupełny

art. 1

typ przepisu

N/Z

przepis

art. _

(art. _

+ art. _)

usunięcie

rozczłonkowania

treściowego

art. _

usunięcie

rozczłonkowania

syntaktycznego

art. _

przepis zrębowy

niezupełny

wyrażenie zawarte w przepisie (-ach)

artykuły „biorące

udział” w czynności

przepis/czynność

Faza percepcyjna wykładni

fot. Heptagon

W fazie percepcyjnej wykładni z wieloznacznego
wyrażenia normokształtnego uzyskuje się jednoznaczną
normę

prawną,

więc

ustala

się

znaczenie

poszczególnych  słów  i  całego  wyrażenia.  Stosuje  się  tu
dyrektywy  wykładni,  a  więc  wypowiedzi  wskazujące
jak  z  tekstu  prawnego  poprawnie  odczytać  normy
prawne. Dyrektywy formułuje doktryna i orzecznictwo.

W fazie tej stosuje się:

1. Językowe dyrektywy wykładni, za pomocą których
odczytuje

się

jednoznaczne

znaczenie

słów

i całego wyrażenia, usuwając wieloznaczności
i doprecyzowując sformułowania nieostre.

2.  Systemowe  dyrektywy  wykładni,  które  nakazują
tak  rozumieć  tekst  prawny,  by  uzyskane  normy  nie  były
ze  sobą  niezgodne,  w  szczególności  by  uzyskana  norma
nie była niezgodna z normą o wyższej mocy prawnej lub
z zasadą prawa.

3. Funkcjonalne dyrektywy wykładni, które nakazują
tak rozumieć tekst prawny, by uzyskane oceny miały
możliwie

silne

uzasadnienie

systemie

ocen

przypisywanych

prawodawcy

racjonalnemu

aksjologicznie.

Językowe dyrektywy wykładni (1)

Językowe  dyrektywy  wykładni  nakazują  odtwarzając  normy
z  przepisów  prawnych  odwoływać  się  do  reguł  znaczeniowych
i  składniowych  języka  powszechnego,  a  także  do  swoistych  cech
języka prawnego (np. jego quasi-idiomatyczności).

1. Dyrektywy odnoszące się do zwrotów wyrażających
obowiązek określonego postępowania.

- jeśli przepisowi nadano formę zdania stwierdzającego, że ktoś coś czyni
(np. „

wydaje

”, „

wyda

”,

podpisuje

”), to przyjmuje się, że przepis ten

wyraża nakaz wskazanego postępowania. Np. „

Prezydent, w drodze

rozporządzenia, określi...

”.

- jeśli przepisowi nadano formę zdanie stwierdzającego, a nadto czynność,
która  ktoś  czyni,  ma  charakter  czynności  konwencjonalnej,  to  przyjmuje
się,  że  przepis  wyraża  upoważnienie do  jej  wykonania  (zawarte
w  n.  kompetencyjnej)  oraz  nakaz,  by  z  tego  upoważnienia  skorzystać
(n. merytoryczna). Np. „

Prezes Rady Ministrów nadaje zarządzenie statutu

Urzędowi

”.

- jeżeli w przepisie wskazuje się, że ktoś coś może czynić, to przyjmuje
się, że wyraża on upoważnienie

do tej czynności (zawarte

w n. kompetencyjnej, ale nie nakaz takiego postępowania). Np.

Prezydent

Rzeczypospolitej może zwracać się z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do
Zgromadzenia Narodowego.

- jeżeli  w  przepisie  mówi  się,  że  sprawca  czynu  podlega  karze,  to
przyjmuje  się,  że  przepis  wyraża  zakaz  dokonania  czynu  (zawarty
w n. sankcjonowanej) oraz skierowany do właściwego organu  nakaz, by
w razie jego dokonania wymierzyć sprawcy karę (n. sankcjonująca)
- dyrektywy

dotyczące

sposobu

formułowania

przepisów

upoważniających do wydania aktów wykonawczych

Językowe dyrektywy wykładni (2)

2. Dyrektywy odnoszące się do zwrotów określających
adresata albo okoliczności

- jeśli  w  przepisach  i  zbudowanym  na  ich  podstawie  wyrażeniu
normokształtnym  nie  wskazuje  się  adresata,  należy  uznać,  iż  norma
kierowana jest do każdego, kto znajdzie się w okolicznościach w  niej
wskazanych; dotyczy to także wyrażenia „kto”,
- jeśli  w  przepisach  i  zbudowanym  na  ich  podstawie  wyrażeniu
normokształtnym nie wskazuje się okoliczności, należy uznać, iż norma
znajduje zastosowanie we wszelkich okolicznościach,
- jeśli  w  przepisach  i  zbudowanym  na  ich  podstawie  wyrażeniu
normokształtnym adresat  bądź  okoliczności  wskazane  są  nazwą
generalną (np. „student”) to uznać należy, iż norma dotyczy wszystkich
adresatów bądź okoliczności będących desygnatami tej nazwy.

3. Dyrektywa głosząca, iż należy tak interpretować tekst
prawny, by żadne elementy w nim zawarte nie okazały się
zbędne.

- interpretacji poddaje się część artykułowaną tekstu prawnego; część
nieartykułowana (zwłaszcza preambuła) może być jednak pomocna
w procesie wykładni prawa.

Sir John Tenniel, ilustracja do

Alicji w Krainie Czarów

przedstawiająca nieco

inny typ adresata

Językowe dyrektywy wykładni (3)

4. Dyrektywy wskazujące w jaki sposób stwierdzać
znaczenie danego wyrazy (wyrażenia)

1.  W  pierwszej  mierze  sprawdzamy  czy  znaczenie  wyrazu  nie  jest
określone definicją legalną.
2.  Jeżeli,  będąc  sądem  lub  organem  administracji,  dokonujemy
wykładni operatywnej, należy sprawdzić czy nie jesteśmy związani
w  danej  sprawie  wskazaniami  interpretacyjnymi  podmiotu
nadrzędnego.
3.  Sprawdzamy  czy  nie  ma  pełnej zgodności  co  do  znaczenia
wyrażenia w doktrynie prawa.
4.  Sprawdzamy  kontekst  prawny wyrażenia,  a  więc  badamy
jakie  znaczenie  nadaje  się  mu  w  kodeksach  albo  w  ustawie,  na
podstawie której wydano akt wykonawczy.
5.  Jeśli  powyższe  czynności  nie  usunęły  niejasności  co  do
znaczenia

wyrazu

należy

przyjąć

znaczenie

języka

powszechnego; ustalamy ją na podstawie słowników języka
polskiego (kilku!).
6. Wśród możliwych znaczeń wyrazu poszukujemy znaczenia, które
odpowiada kontekstowi, w jakim wyraz się znajduje; odrzucamy
archaizmy i wulgaryzmy.

Pamiętamy,  iż  jeśli  jedno słowo  występuje  w  tekście  prawnym
wiele  razy,  to  należy  przyjąć,  iż  prawodawca  za  każdym  razem
nadał  mu  jednakie  znaczenie.  Jeśli  zaś  w  danym  tekście
prawnym  występują  odmienne  terminy,  to  należy  uznać,  iż
prawodawca nadał im odmienne znaczenie.

Strona tytułowa Słownika języka

polskiego z 1900 r.

Wykładnia językowa może

dać wynik w postaci wyrażenia

jedno- lub wieloznacznego.

W obu przypadkach

dokonujemy wykładni

systemowej

i funkcjonalnej.

Językowe dyrektywy wykładni (4)

Art. 133. § 1. k.w.:

Kto

nabywa w celu odsprzedaży z zyskiem bilety wstępu na imprezy artystyczne,

rozrywkowe lub sportowe albo kto bilety takie sprzedaje z zyskiem, podlega karze aresztu,
ograniczenia wolności albo grzywny.

wypowiedź normokształtna:

Każdemu

, w każdych okolicznościach, zakazuje się nabywania w celu

odsprzedaży z

zyskiem

biletów

wstępu na

imprezy

artystyczne, rozrywkowe lub sportowe, a także

zakazuje się ich

sprzedaży

z zyskiem

bilet:

kartka z odpowiednim

nadrukiem  wydającej  ją  instytucji,
będąca  dowodem  uiszczenia  opłaty
przez  nabywcę,  uprawniająca  do
określonej,

zwykle

jednorazowej

usługi 2.

przestarz.

kartka z krótką

wiadomością, liścik

zysk:

1. nadwyżka wpływów nad wydatkami w

działalności gospodarczej 2.

w gospodarce

socjalistycznej

część

czystego

dochodu

przedsiębiorstwa, która pozostaje po opłaceniu
podatku obrotowego 3. dochód, zarobek, 4.
korzyść, pożytek

Art.

535

k.c

Przez

umowę

sprzedaży

sprzedawca zobowiązuje

się przenieść na kupującego własność
rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący
zobowiązuje

się

rzecz

odebrać

i zapłacić sprzedawcy cenę.

impreza:

1. widowisko, koncert, zabawa, loteria

fantowa, zawody sportowe itp. organizowane w
celach

rozrywkowych,

propagandowych

lub

dochodowych 2.

pot.

przedsięwzięcie, zamysł;

rzecz, czynność przedsięwzięta

Systemowe dyrektywy wykładni

Systemowe dyrektywy wykładni nakazują tak interpretować tekst prawny, by normy zeń
otrzymane nie były ze sobą niezgodne. W szczególności oznacza to nakaz takiej interpretacji, by
normy prawne wyinterpretowane z tekstu prawnego były zgodne z normami o wyższej mocy
prawnej (zawartymi w aktach hierarchicznie wyższych) oraz z zasadami prawa.

Systemowe reguły wykładni nakazują – w przypadku uzyskania w drodze wykładni językowej
wypowiedzi wieloznacznej – wybrać to znaczenie słowa (wyrażenia), które daje się pogodzić
z normą wyższego rzędu (zwłaszcza z normą konstytucyjną) bądź z zasadą prawa.

Zasada

prawa

norma

prawna,

która

zajmuje

w systemie prawnym pozycję hierarchicznie wyższą od innych
norm.

Podstawą jej obowiązywania może być to, że została wprost
wyrażona w przepisie prawnym (trójpodział władz, art.
10 Konstytucji), że można ją odtworzyć z wielu przepisów
prawnych

(dobro dziecka w k.r.o.) bądź iż należy

bezspornie do kultury prawnej społeczeństwa (zakaz
wykładni rozszerzającej kompetencji organów państwa).

Zasady prawa wpływają na kierunki tworzenia prawa, jego
interpretacji i jego stosowania.

Funkcjonalne dyrektywy wykładni (1)

Funkcjonale dyrektywy wykładni nakazują tak interpretować tekst prawny, by normy zeń
uzyskane miały możliwie najsilniejsze uzasadnienie aksjologiczne w ocenach
przypisywanych prawodawcy racjonalnemu. Odwołują się one więc do systemu wartości
przypisywanemu prawodawcy.

Wykładni funkcjonalnej używamy w celu:

w przypadku nieuzyskania jednoznaczności

na etapie wykładni językowej

w przypadku uzyskania jednoznaczności

na etapie wykładni językowej

wyboru tego znaczenia wyrażenia,

które znajduje najsilniejsze

uzasadnienie w ocenach

przypisywanych prawodawcy

w razie nieostrości: w celu ustalenia w drodze

analogii

legis

czy norma odnosi się tylko do

adresatów, okoliczności i nakazów/zakazów

postępowania wyraźnie w niej wskazanych

(

argumentum a contrario

) czy też także do

podmiotów, okoliczności i nakazów/zakazów

postępowania istotnie podobnych do tych w niej

wyrażonych (

argumentum a simili

potwierdzenia treści normy prawnej

gdy językowo jasny przepis rażąco naruszałby

system wartości przypisywany prawodawcy:

w celu uznania, iż norma ma w istocie szerszy

zakres zastosowania lub normowania niż ustalony

w drodze w. językowej (wykładnia rozszerzająca

interpretatio extensiva

) bądź iż ma węższy zakres

zastosowania lub normowania niż ustalony

w drodze w. językowej (wykładnia zwężająca

interpretatio restrictiva

)

Funkcjonalne dyrektywy wykładni (2)

Obok powyższych reguł często wskazuje się na
istnienie innych jeszcze dyrektyw, związanych
z dyrektywami funkcjonalnymi:

zakaz wykładni rozszerzającej i

argumentum a simili

przypadku

wyjątków

(

exceptiones

non

sunt

extendendae):

jeśli przepis formułuje wyjątek od ogólnej

zasady  to  nie  wolno  tego  wyjątku  interpretować
rozszerzająco,  a  więc  uznawać,  że  dotyczy  on  innych
jeszcze  adresatów,  okoliczności  i  czynów  niż  te  wskazane
dosłownie w przepisie,
- zakaz  wykładni  rozszerzającej  i

argumentum a simili

w przypadku przepisów zawierających upoważnienie
organów

państwa

dokonania

danej

czynności

konwencjonalnej,
- w ramach prawa karnego: zakaz wykładni rozszerzającej
i

argumentum a simili

(nie ma przestępstwa bez ustawy)

- zakaz

wykładni

funkcjonalnej

(rozszerzającej

i zwężającej) na niekorzyść obywatela (dopiero się
formuje)

Funkcjonalne dyrektywy wykładni (3)

IX. Nie pożądaj żony bliźniego swego

otrzymana  z  przepisu  norma: Każdemu,
w  każdych  okolicznościach,  zakazuje  się  czuć
pociąg  seksualny  w  stosunku  do  żony  innej
osoby.

wydaje się, iż otrzymana norma religijna nie
byłaby sprawiedliwa: pozostawiałaby poza
zakresem zakazu pożądanie męża innej osoby

należy więc – uznając, iż prawodawca jest
racjonalny w swych ocenach –

przełamać

dosłowne

brzmienie

tej

normy

uzyskane

w ramach wykładni językowej. W wyniku
wykładni rozszerzającej otrzymamy normę
o szerszym zakresie normowania:

Każdemu, w każdych okolicznościach, zakazuje
się czuć pociąg seksualny w stosunku do żony
lub męża innej osoby.

Jekuthiela Sofera, Dekalog, 1768 r.

Założenia o racjonalności prawodawcy

Gdy dokonuje się wykładni, zakłada się, iż prawodawca jest podmiotem racjonalnym,
a więc iż dysponuje odpowiednią wiedzą, umiejętnościami, systemem wartości i na ich
podstawie podejmuje decyzje legislacyjne. Wyróżniamy:

założenie o racjonalności

językowej prawodawcy

prawodawca doskonale zna język,

którym się posługuje

założenie o racjonalności

aksjologicznej prawodawcy

prawodawca posiada spójny system wartości,

którymi to wartościami (ocenami) kieruje się

stanowiąc prawo

Założenie o racjonalności

aksjologicznej ma większą wagę

od założenia od racjonalności

językowej; dlatego też możliwe jest

przełamanie wykładni językowej za

pomocą wykładni funkcjonalnej.

Wnioskowania prawnicze

Wnioskowanie prawnicze polega na tym, iż na podstawie faktu, iż w danym systemie
prawnym obowiązuje norma, którą wyinterpretowaliśmy z tekstu prawnego, uznajemy, iż
w systemie prawnym istnieje tez inna norma, wyprowadzona z tej pierwszej na
podstawie przyjętych reguł, nazywanych regułami inferencyjnymi.

Wnioskowania prawnicze

wnioskowania oparte na wynikaniu

normy z normy

wynikanie o

charakterze

logicznym

wynikanie o

charakterze

instrumentalnym

wnioskowania oparte na założeniu

konsekwentności ocen prawodawcy

argumentum a

fortiori

analogia iuris

argumentum a

minori ad maius

argumentum a

maiori ad minus

Wynikanie logiczne normy z normy

Wynikanie logiczne normy N2 z normy N1 opiera się na fakcie, iż nie można
zrealizować normy N1 jeśli nie zrealizuje się normy N2. Ma to miejsce wówczas, gdy zakres
zastosowania lub normowania normy N1 obejmuje sobą odpowiednio zakres zastosowania
lub normowania normy N2, przy tożsamości bądź węższym zakresie pozostałego elementu
normy N2.

Dermatologowi nakazuje się, niech
prowadzi indywidualną dokumentację
pacjenta

Art. 41 ust. 1 u.z.l. Lekarz ma obowiązek

prowadzenia indywidualnej dokumentacji

medycznej pacjenta.

Lekarzowi nakazuje się, niech prowadzi

indywidualną dokumentację pacjenta

wykładnia

Lekarzowi nakazuje się, niech
prowadzi historię zdrowia i choroby

wynikania logiczne

Dermatologowi nakazuje się, niech
prowadzi historię zdrowia i choroby

Wynikanie instrumentalne normy z normy

Wynikanie instrumentalne normy z normy opiera się na założeniu, iż istnieją związki
przyczynowe między wyznaczonym w normie stanem rzeczy, a zachowaniem jej adresata.

dyrektywy instrumentalnego nakazu

1. obowiązuje norma nakazująca

zrealizowanie określonego stanu rzeczy

(

Nakazuje się oszczędzać wodę

)

obowiązują normy nakazujące działania

konieczne dla realizacji tego stanu rzeczy

(Nakazuje się wymieniać uszczelki w kranie,

Nakazuje się brać prysznic miast kąpieli)

obowiązuje norma zakazująca

zrealizowania określonego stanu rzeczy

(

Zakazuje się narażać dziecko na niebezpieczeństwo

)

obowiązują normy nakazujące działania

konieczne dla zapobieżenia ziszczenia się tego

stanu rzeczy

(Nakazuje się pilnować dziecka na placu zabaw,

Nakazuje się chować noże do zamykanych szuflad)

dyrektywy instrumentalnego zakazu

obowiązuje norma nakazująca

zrealizowanie określonego stanu rzeczy

(

Nakazuje się oszczędzać wodę

)

obowiązują normy zakazujące działań

wystarczających dla niezrealizowania się tego

stanu rzeczy

(Zakazuje się pozostawiać odkręcony kran)

obowiązuje norma zakazująca

zrealizowania określonego stanu rzeczy

(

Zakazuje się narażać dziecko na niebezpieczeństwo

)

obowiązują normy zakazujące działań

wystarczających dla ziszczenia się tego stanu

rzeczy

(Zakazuje się pozostawiać dziecko bez opieki

Zakazuje się podawać dziecku niebezpieczne przedmioty)

Analogia

iuris

Wynikania oparte na konsekwencji ocen prawodawcy polegają na uznaniu, iż skoro w
systemie  prawnym  obowiązuje  norma  bądź  normy  wysłowione  w  przepisach  prawnych,
które  wszystkie  znajdują  uzasadnienie  w  określonej  ocenie  przypisywanej  prawodawcy,  a
prawodawca  jest  w  ocenach  swych  konsekwentny,  to  obowiązuje  też  inna  norma,
niewyrażona w  przepisie  prawnym,  która  to  norma  także  znajduje  uzasadnienie
aksjologiczne w tej ocenie. Jest to też schemat

analogii iuris

N1 (norma wyrażona w przepisie prawnym)

+ N2 (norma wyrażona w przepisie prawnym)

...

+ NX  (norma wyrażona w przepisie prawnym)
+ O    (wspólne uzasadnienie aksjologiczne – ocena)
+ Z     (założenie o konsekwencji ocen prawodawcy)__
= NN  (norma wywnioskowana, niewyrażona

w przepisach)

W lesie zakazuje się rozpalać ogniska

+ N2

W lesie zakazuje się łamać drzewom gałęzi.

...

+ NX

W lesie zakazuje się straszyć zwierzęta.

+ O

Ochrona leśnej przyrody

+ Z (założenie o konsekwencji ocen prawodawcy)__
= NN

W lesie zakazuje się zrywać grzybów

Analogia iuris

daje zawsze

niepewne wyniki; są wątpliwości czy

wnioskowanie takie jest dopuszczalne.

Argumentum

fortiori

Argumentum a minori ad maius

(z mniejszego na większe)

Jeśli norma N1 zakazuje naruszać

jakieś dobro w stopniu mniejszym,

co znajduje określone uzasadnienie

aksjologiczne, prawodawca zaś jest

konsekwentny w ocenach, to

obowiązuje także norma N2,

zakazująca naruszać to dobro w

stopniu większym, o ile jej

uzasadnienie aksjologiczne jest

tożsame z normą N1

Argumentum a maiori ad minus

(z większego na mniejsze)

Jeśli norma N1 nakazuje obowiązek

uciążliwy w stopniu większym, co

znajduje określone uzasadnienie

aksjologiczne, prawodawca zaś jest

konsekwentny w ocenach, to

obowiązuje także norma N2,

nakazująca obowiązek uciążliwy w

stopniu mniejszym, o ile jej

uzasadnienie aksjologiczne jest

tożsame z normą N1