Microsoft PowerPoint - Wybrane metody i formy pracy z uczniem zdolnym.ppt

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Wybrane metody

i formy pracy

z uczniem zdolnym

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Proponowane formy pracy

począwszy  od  klas  i  szkół dla
uzdolnionych,  poprzez  specjalne
programy i indywidualny tok pracy,
do  wielopoziomowego  nauczania
w typowych zespołach klasowych

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Formy pracy organizacyjnej:

1. Wzbogacanie

Polega na przystosowaniu nauczania do
moŜliwości

intelektualnych

ucznia.

Zwiększamy intensywność

jego pracy,

poszerzamy  zakres  wiedzy  (wzbogacanie
pionowe),  dostarczamy  w  trakcie  nauki
większej  liczby  zadań o  tym  samym
poziomie trudności (wzbogacanie poziome).

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

2. Akceleracja (przyspieszenie).
wcześniejsze rozpoczynanie nauki,
podwójna promocja (przeskakiwania klas)
szybsze przerabianie materiału
system nauczania bezklasowego,
wcześniejsze

kończenie

szkoły

i przechodzenie na następny szczebel
nauczania.

Te formy pracy są odpowiednie dla dzieci

dojrzałych emocjonalnie,

społecznie i fizycznie

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

3. Grupowanie
a)

poziomu

zdolności.

Kryterium  - IQ  oraz  poziom  umiejętności
szkolnych.
Zajęcia  z  róŜnych  przedmiotów  odbywają się
równocześnie. KaŜdy nauczyciel prowadzi zajęcia
na  róŜnym  poziomie,  a  uczniowie    wybierają
nauczyciela  w  zaleŜności  od  umiejętności.
Podstawowy  zarzut  - zbytnie  podkreślenie
róŜnic

indywidualnych

oraz

zmniejszenie

efektywności

nauczania

grupach

jednorodnych.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

b) według rodzaju zdolności – grupowanie

przedmiotowe

Kryterium – stan zaawansowania (wiedzy,

zainteresowań i  uzdolnień)  w  zakresie
róŜnych przedmiotów  dla  tworzenia grup
w obrębie  przedmiotu.

Wobec młodszych uczniów grupowanie

według poziomu zdolności, a wobec uczniów
starszych  – grupowanie  według  rodzaju
zdolności.  Grupowanie  moŜe  mieć miejsce
na  zajęciach  lekcyjnych  jak  i  poza
lekcjami.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

c) Specjalne klasy i specjalni nauczyciele.

Nauczyciele

prowadzą

zajęcia

z uczniami kilku klas lub szkół. Uczniowie
ci część czasu spędzają w typowych
klasach, a część

–

w zespołach

tematycznych.

d) Ciągi klas na tym samym poziomie

nauczania. Skupiają

one uczniów o

odmiennych poziomach zdolności.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

e) Odrębne

szkoły

dla

szczególnie

uzdolnionych w róŜnych przedmiotach

nauczania np.: szkoły średnie o profilu

matematycznym lub szkoły dla uczniów

uzdolnionych artystycznie (plastyczne,

muzyczne itp.).

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

4. Nauka indywidualna

organizowanie róŜnych form opieki nad

wyróŜniającymi się uczniami w klasie lub

szkole,

takŜe

podczas

zajęć

pozalekcyjnych i pozaprogramowych –

aŜ do nauki indywidualnej włącznie

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

5. Konsultacje

Zadaniem konsultantów jest wskazywanie
nauczycielom

sposobów

pracy

z dziećmi o róŜnym poziomie zdolności.

6. Doradztwo

Stosowane

jest

wobec

uczniów

o szczególnych zdolnościach i specjalnych
potrzebach. Nową kompetencją nauczycieli
jest tutoring w pracy z uczniami zdolnymi.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Ogólne zasady organizacji pracy

ucznia zdolnego:

utrzymać wysoki poziom stawianych uczniowi

zadań i zapewnić sensowność zajmowania się
nietypowymi

zadaniami,

ćwiczeniami,

doświadczeniami, badaniami, projektami

uczyć obszerniejszego materiału lub nawet

innego, stawiać uczniowi indywidualne cele np.

udział w projektach międzynarodowych, kursach

e-learningowych, konkursach i olimpiadach

przedmiotowych, pomoc kolegom w nauce,

wolontariat.

Uczenie powinno być zbliŜone do procesu badawczego
i być dla ucznia wyzwaniem intelektualnym.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

osiągnięcia (tylko powaŜne) – powinny być

docenione dobrze dobraną i uzasadnioną
nagrodą,

wszystkie pomysły i prace traktować

z powagą

i Ŝyczliwością..

Wszystkie  zasoby  intelektualne  i  materialne
szkoły  powinny  być do  dyspozycji  uczniów
szczególnie  zdolnych.  Szkoła  na  co  dzień
powinna  współpracować z  rodzicami  uczniów
zdolnych, aby wspomagać rodziców w rozwijaniu
zdolności ucznia.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Proponowane metody pracy:

metody problemowe,

metody kształcące poszukiwanie, porządkowanie

i wykorzystanie informacji z róŜnych źródeł,

metody

stosowania

zdobytej

wiedzy

w praktyce,

metody rozwijania zainteresowań,

metody

skutecznego

porozumiewania

się

w róŜnych sytuacjach,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

metody

prezentowania

własnych

poglądów, umiejętności argumentacji

metody zarządzania swoim potencjałem
metody kształcące prawidłowe stosunki

interpersonalne,

metody aktywizujące,
metody pozwalające uczniowi ocenić stan

swojej wiedzy.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Metody nauczania

wykład,
pokaz pełniący dwie role: eksponującą i inspirującą,
obserwacja - zadaniem ucznia jest analizowanie
szczegółowych operacji,

opis mający na celu wyzwolenie wyobraźni i
zastąpienie omawiania demonstracją, badaniem,

pogadanka ucząca samodzielnego i prawidłowego

pod

względem

logicznym

myślenia

uczniów,

sterowanie przez nauczyciela poprzez zadawanie
odpowiednich pytań,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

metoda algorytmiczna, podczas której uczeń
drogą

samodzielnej

analizy

dochodzi

potwierdzenia

pełnej

skuteczności

i jednoznaczności algorytmu,
praca  z  lekturą matematyczną - pogłębiającą
wiadomości z tematu omawianego na zajęciach,
praca  z  ksiąŜką w  celu  wyrabiania  u  uczniów
nawyk samodzielnej pracy,
analiza  wyników  obserwacji  -

w wyniku

obserwacji uczeń jest zdolny wytworzyć swoją
wizję modelu czy procesu,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

sporządzanie planu rozumowania – stwarzanie
uczniom moŜliwości wielokierunkowego myślenia,
nauczanie problemowe –

wykorzystywanie

rozwiązania

jednego problemu do tworzenia

i rozwiązywania innych,
metoda  heurystyczna  - umoŜliwiająca  rozwój
twórczego  działania  w  zakresie  formułowania
zadań,  wykrywania  nowych  faktów,  związków
zachodzących

między

nimi,

budowania

i weryfikacji hipotez,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

projektowanie,
gry dydaktyczne – rozwijające sprawność
instrumentalną i kierunkową,
praca z całą grupą – dyskusja,
praca pozaszkolna – udział w konkursach
pozaszkolnych.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Formy pracy

praca indywidualna,
praca w grupach,
praca w parach,
przydzielanie

uczniom

zdolnym

trudniejszych

zadań

podczas

pracy

grupowej lub indywidualnej,

stwarzanie uczniom zdolnym

sytuacji

wyboru zadań, ćwiczeń o większej skali
trudności lub prac dodatkowych,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

róŜnicowanie stopnia trudności prac

domowych i prac klasowych:

−

stopniowe zwiększanie wymagań,

−

przydzielanie

uczniom

zdolnym

specjalnych ról: asystenta, lidera itp.,

−

praca pozalekcyjna,

−

organizacja konkursów i olimpiad.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

oparte na przyswajaniu gotowych informacji:

−

wykład,

−

pokaz,

−

obserwacja,

−

opis,

−

pogadanka,

oparte na tworzeniu wiedzy teoretycznej:

−

analiza wyników obserwacji,

−

projektowanie,

−

sporządzanie planu rozumowania,

−

nauczanie problemowe,

−

metody heurystyczne,

Metody i formy prowadzenia zajęć

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

praca w grupach – uczeń zdolny pełni waŜną rolę

aktywnego uczestnika,

konkurs – uczniowi zdolnemu powierza się rolę

kapitana druŜyny albo uczeń sam przygotowuje
konkurs,

liga zadaniowa –

cotygodniowa lista zadań

do samodzielnego rozwiązania,

praca indywidualna –

rozmowa z uczniem,

zadawanie

prac

dodatkowych,

asystowanie

nauczycielowi na lekcji,

projekt

–

dłuŜsza

forma

umoŜliwiająca

przeprowadzenie badań

i analizy ciekawego

zadania

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

przygotowanie

przez

uczniów

referatów,

filmów,

spektakli

przeczytaniu

odpowiedniej

literatury,

prowadzenie

przez

uczniów

fragmentów lekcji,

zachęcanie do czytania fachowych

czasopism,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

zwiększenie wymagań, co do ścisłości

i precyzji wypowiedzi,

stworzenie uczniom najzdolniejszym okazji

swobodnego

wyboru

zadań

trudniejszych,

organizowanie

konkursów,

seminariów,

spotkań z innymi zdolnymi.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

ciekawe

prowadzenie

lekcji

—

wprowadzanie inspirujących elementów
materiału,

wykorzystanie

wiadomości

pozaszkolnych,

prowadzenie

zajęć

w oparciu o pracę grupową uczniów
i samopomoc koleŜeńską,

realizacja indywidualnych programów

kształcenia

jednego

lub

kilku

przedmiotów,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

podejmowanie indywidualnego toku nauki

z poszczególnych przedmiotów lub
przenoszenie

klas

programowo

wyŜszych,

uczenie

twórczego

rozwiązywania

problemów,

motywowanie

samodzielności i podejmowania inicjatyw,

zachęcanie do konfrontacji wiedzy

w konkursach i olimpiadach,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

wskazywanie dodatkowych źródeł wiedzy,

inspirowanie do korzystania z rozmaitych

zajęć pozalekcyjnych w celu rozwijania
zainteresowań

oraz

aktywności

poznawczej,

stwarzanie

atmosfery

akceptacji,

wyraŜanie

zadowolenia

(docenianie)

sukcesów

radzenia

sobie

z niepowodzeniami,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

udział

wykładach

prelekcjach

organizowanych przez wyŜsze uczelnie,

powierzanie uczniom prowadzenia lekcji,

samodzielnego opracowywania zagadnień,

organizowanie obozów tematycznych,

zachęcanie do samodzielnego studiowania

literatury zagranicznej.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

wprowadzenie metody projektu,

prace dodatkowe długoterminowe, referaty,

opracowanie programu pracy z uczniem zdolnym

- komisje przedmiotowe,

tworzenie kółek zainteresowań

w oparciu

o specyfikę zdolności uczniów,

organizacja

konsultacji

grupowych

lub

indywidualnych dla uczniów przygotowujących się
do

udziału

konkursach,

olimpiadach,

prezentacjach szkolnych i pozaszkolnych,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

wyeksponowanie sukcesów uczniów uzdolnionych

(gablota, strona internetowa, gazetka szkolna),

indywidualizacja pracy podczas lekcji,

stosowanie aktywizujących metod nauczania,

wdraŜanie ucznia zdolnego do roli lidera zespołu

i asystenta nauczyciela,

wykorzystanie IT oraz zainteresowań uczniów

w dziedzinie informatyki do przygotowania
pomocy dydaktycznych oraz róŜnych opracowań
dotyczących Ŝycia szkoły, udział w kursach.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

kontaktowanie

się

osobami

lub

instytucjami wspierającymi rozwój ucznia
zdolnego,

wycieczki edukacyjne,
spotkania z ciekawymi osobami ze świata

nauki,

biznesu,

sportu,

udziałem

absolwentów szkoły,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Formy pracy indywidualnej

krótkie, kilkuminutowe rozmowy nauczyciela

uczniem

komentujące

sposób

rozszerzający bieŜący materiał lub kończące
się sformułowaniem problemu i rozwiązaniem
go,

zadawanie dodatkowych zadań podczas prac

klasowych i domowych,

przygotowanie przez ucznia referatów

po przeczytaniu odpowiedniej literatury,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

korygowanie błędów kolegów (szukanie

błędów w rozumowaniu),

prowadzenie przez uczniów fragmentów

lekcji (czasami przygotowanie całej lekcji),

zachęcanie

czytania

fachowych

czasopism,

zwiększanie wymagań, co do ścisłości

i precyzji ich wypowiedzi,

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

stworzenie

uczniom

najzdolniejszym

okazji do swobodnego wyboru zadań

trudniejszych,

organizowanie konkursów w rozwiązywaniu

zadań trudniejszych.

rodek Rozwoju Edukacji,

Zesp

ds. budowania KSWZiT,

CODN 2009 r.

Inne formy pracy z uczniem zdolnym:

praca w grupach o podobnym poziomie

uzdolnień, gdzie zadawane są zadania

trudniejsze dla grup zdolniejszych (koła

przedmiotowe).

praca w grupach, w których uczniowie

uzdolnieni pełnią role liderów, praca moŜe

być formą konkursów.