Uniwersytet Szczeciński 

 

Pedagogika społeczna

 - 

ćwiczenia

 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bezrobocie,  jako zagrożenie wykluczeniem społecznym

 

 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Katarzyna Molenda 

Kamila Bieniecka 

Praca socjalna I 

 

1. Rodzaje, fazy bezrobocia, czynniki wpływające na zjawisko bezrobocia

. 

BEZROBOCIE

  (brak  pracy  /  utrata  pracy)  -  wymuszony  brak  aktywności  zawodowej 

człowieka,    stan  zawodowej  bezczynności  jednostek  zdolnych  do  pracy,  zgłaszających 

gotowość jej podjęcia, dla których podstawą egzystencji są dochody uzyskane z pracy.  

Wyróżniamy dwa następujące ujęcia bezrobocia: 

a) przedmiotowo-ekonomiczne:  

-traktowane jako kategoria analityczna rynku pracy i oznacza niezrealizowaną podaż siły       

roboczej(zasoby ludzkie) a popytem na pracę(chłonność zatrudnieniowa gospodarki) 

b) podmiotowo-społeczne:  

- traktowane jako kategoria analizy w kontekście społecznym  

- jako ogólna liczba osób zarejestrowanych w odpowiednich agencjach zatrudnienia (biura 

pracy), tzw. „bezrobocie rejestrowane” (stosowane w polskim ustawodawstwie)  

-jako oszacowana na podstawie badań sondażowych liczba osób spełniających jednocześnie 

trzy warunki( osoby te nie pracują, aktywnie poszukują pracy i są gotowe do jej podjęcia), 

RODZAJE BEZROBOCIA: 

a) przejściowe: 

- cykliczne  

- sezonowe  

- krótkookresowe  

- średniookresowe   

Bezrobocie cykliczne ( koniunkturalne, keynesowskie) - bezrobocie związane z cyklicznymi 

zmianami produktywności gospodarki.  

1.  W  okresie  recesji  -  spada  pokup  na  towary  plus  usługi  oferowane  za  pomocą 

przedsiębiorstwa, co wywołuje pochyłość produkcji. Spadek produkcji wywołuje  pochyłość 

zapotrzebowania na pracę, co prowadzi  do pojawienia się bezrobocia cyklicznego  

2.  W  okresie  koniunktury  -  pokup  na  towary  plus  usługi  oferowane  za  pomocą 

przedsiębiorstwa  wzrasta,  co  wywołuje  ewolucja  produkcji.  Wzrost  produkcji  powoduje 

ewolucja zapotrzebowania na pracę, co prowadzi aż do stopniowego zaniknięcia bezrobocia 

cyklicznego 

Bezrobocie  sezonowe  -  forma  bezrobocia,  która    jest  uwarunkowana  porą  roku  plus 

związanymi ze  zmianami pogodowymi, wegetacji roślin itp. Występuje wewnątrz zakładów 

pracy sezonowej np. wewnątrz budownictwa, rolnictwa i  innych. Sezonowe oblicze ma także 

bezrobocie  absolwentów,  których  wstąpienie  na  giełdę  pracy  dokonuje  się  przezornie  i  jest 

związane  z    terminem  zakończenia  nauki  wewnątrz  szkół.  Wynika  także  z  sezonowości 

produkcji  wewnątrz  niektórych  dziedzin  gospodarki,  uzależnionych  od  warunków 

klimatycznych. 

Bezrobocie krótkookresowe - trwające przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy 

Bezrobocie średniookresowe - trwające przez okres od 3-6 miesięcy 

b) długookresowe : 

Bezrobocie długookresowe - trwające od 6 do 12 miesięcy: 

Bezrobocie  długotrwałe  (chroniczne)  -  trwające  ponad  12  miesięcy,  najbardziej 

niebezpieczne dla gospodarki, negatywnie wpływa na niemal wszystkie sfery życia 

c) frykcyjne 

- z wyboru 

- jawne i ukryte 
 

Bezrobocie  frykcyjne  -  powstaje  w  związku  z  powolnością  przystosowań  struktury  podaży 

siły  roboczej  i  struktury  popytu  na  siłę  roboczą  na  rynku  pracy.  Jest  to  zjawisko  normalne  

w  gospodarce,  w  której  struktura  siły  roboczej  oraz  liczba  oferowanych  miejsc  pracy 

zmieniają  się  nieustannie.  Obejmuje  ono  niemożliwy  do  obniżenia  poziom  bezrobocia, 

występujący  w  każdym  dynamicznym  społeczeństwie.  Tworzą  je  osoby  o  ułomnościach 

fizycznych  lub  psychicznych,  które  utrudniają  im  podjecie  pracy  oraz  osoby  chwilowo 

pozbawione  pracy  ze  względu  na  zmianę  zawodu.  W  dynamicznej  gospodarce  ustawicznie 

pojawiają  się  niedopasowania  (frykcje)  między  wolnymi  miejscami  pracy  a  wolna  siła 

roboczą,  gdyż  ciągle  zachodzą  procesy  dotyczące  tworzenia  i  likwidacji  miejsc  pracy, 

napływu  siły  roboczej  na  rynek  pracy  i  odpływu  oraz  zmiany  miejsc  pracy  przez 

pracowników.  W  rezultacie  tych  procesów  zawsze  występuje  pewna  liczba  wolnych  miejsc 

pracy i osób bezrobotnych.  Ze względu na to,  że informacje posiadane  przez pracodawców 

 i pracowników są niedoskonałe, musi upłynąć jakiś czas, zanim bezrobotni znajdą czekające 

na nich miejsca pracy  

Bezrobocie z wyboru - zjawisko, w wyniku którego osoba bezrobotna świadomie rezygnuje 

z szansy podjęcia  pracy. Powodem  dla którego osoba jest bezrobotna z wyboru jest system 

socjalny, który pozwala  na otrzymywanie zasiłków na tyle wysokich, aby zrekompensować 

utratę  stałego  zarobku  i  tym  samym  stworzyć  zachętę  do  pozostawania  zawodowo 

bezczynnym 

Bezrobocie  jawne  -  niezgodne  ze  stanem  faktycznym,  odnosząca  się  do  niepracujących,  

a ujawniających swoją sytuację poprzez  rejestrację w urzędach pracy 

Bezrobocie ukryte - nieokreślona liczba osób, które w myśl ustawy nie mogą zarejestrować 

się jako bezrobotne, albo wykonywana przez nich praca nie jest niezbędna z punktu widzenia 

zatrudniającego.  Występuje  głównie  na  wsi  (nadmiar  rąk  do  pracy,  dawniej  -  przerost 

administracji). 

d) bezrobocie strukturalne 

-klasyczne 

-technologiczne 

 

Bezrobocie  strukturalne  -  to  taki  rodzaj  bezrobocia,  które  powstaje  w  rezultacie 

niedopasowań struktury siły roboczej i popytu na siłę roboczą przede wszystkim ze względu 

na rozbieżność ludzkich kwalifikacji i rodzaju oferowanej pracy w warunkach zmieniającego 

się  popytu  i  produkcji.  U  podstaw  tych  niedopasowań  leżą  procesy  upadku  lub  rozwoju 

pewnych  branż  i  gałęzi,  związane  z  tendencjami  postępu  technicznego  i  kierunkami 

międzynarodowego  podziału  pracy.  Bezrobocie  to  może  mieć  charakter  dosyć  trwały,  gdyż 

jego  likwidacja  wymaga  zazwyczaj  dłuższego  okresu  w  związku  z  koniecznością  zmiany 

zawodu,  kwalifikacji,  czy  nawet  miejsca  zamieszkania.  Bezrobocie  tego  typu  stanowi 

szczególny  problem  w  regionach,  gdzie  dominuje  jedna  gałąź  przemysłu,  np.  górnictwo, 

hutnictwo, czy przemysł stoczniowy. 

Bezrobocie klasyczne - oznacza rodzaj bezrobocia pojawiającego się wtedy, kiedy płaca jest 

rozmyślnie  utrzymywana  powyżej  poziomu,  przy  którym  krzywe  podaży  pracy  i  popytu  na 

nią  się  przecinają.  Może  to  być  spowodowane  albo  działalnością  związków  zawodowych, 

albo  ustawodawstwem  określającym  wysokość płac minimalnych, które  powoduje, że płace 

utrzymywane są na poziomie wyższym od poziomu równowagi. 

Bezrobocie  technologiczne  –  bezrobocie  wynikające  z  postępu  technicznego,  który 

powoduje zastępowanie pracy ludzi pracą maszyn i urządzeń. Ma ono charakter tymczasowy, 

do chwili przesunięcia zasobów zwolnionej siły roboczej do nowych zastosowań. 

FAZY BEZROBOCIA 

Faza 1 Antycypacja bezrobocia – pobudzenie, zmiany nastroju, niestabilność emocjonalna  

Faza 2 Szok po utracie pracy – poczucie klęski, krzywdy, upokorzenie, lęk przed 

przyszłością, przygnębienie  

Faza 3 Wchodzenie w sytuację bezrobocia i optymizm – efekt urlopu, traktowanie sytuacji 

jako przejściowej, aktywność, wiara w sukces  

Faza 4 Pesymizm i rezygnacja – negatywne reakcje emocjonalne, problemy zdrowotne i 

finansowe  

Faza 5 Fatalizm i apatia, dopasowanie do sytuacji – poczucie beznadziejności, dążenie do 

izolacji społecznej, redukcja oczekiwań życiowych, zainteresowań  

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ZJAWISKO BEZROBOCIA 

- nieodpowiednie, niskie lub za wysokie kwalifikacje pracownika do danej pracy  

- zbyt wysokie wymagania pracodawcy  

- praca” na czarno”  

- osoby które zakończyły edukację, ale nie mają jeszcze doświadczenia zawodowego nie są  

poszukiwaną grupą zawodową  

- miejsca pracy mogą znajdować się gdzie indziej, niż poszukujący pracy pracownicy  

- niechęć zatrudnienia osób niepełnosprawnych i po odbytych karach więziennych  

- brak obywatelstwa  

- niedorozwój gospodarczy niektórych regionów (np. tzw. Ściany Wschodniej) w połączeniu z 

likwidacją państwowych gospodarstw rolnych, co spowodowało ujawnienie wysokiego 

bezrobocia agrarnego 

-  przerwa między zakończeniem pracy, a rozpoczęciem nowej może trwać dłuższy czas 

(bezrobocie frykcyjne) 

 - likwidacja niektórych gałęzi przemysłu 

- zmiany technologiczne 

- brak mobilności potencjalnych pracowników 

- przenoszenie i zamykanie dużych zakładów pracy 

- brak informacji o miejscach pracy 

- ograniczenie produkcji 
 

2. Bezrobocie zagrożeniem rozwoju społeczno-kulturowego. 

*Bezrobocie prowadzi do zmiany statusu materialnego rodziny. 

*Brak pieniędzy w rodzinie wpływa negatywnie na relację dziecko-rówieśnik. Dzieci biedne 

napotykają trudności szkolne, brakuje im niezbędnych przyborów szkolnych, książek, nie 

wspominając, o tym, że nie wyjeżdżają na wycieczki szkolne. Czują się gorsze, naznaczone 

stygmatem ( "biedne"; "brudne" ), w konsekwencji może dojść do izolacji od rówieśników. 

*Problemy finansowe doprowadzają do pojawienia się negatywnych emocji, które udzielają 

się reszcie rodziny. Lęk, niepewność, poczucie zagrożenia nie sprzyjają rozwojowi społeczno-

emocjonalnemu dziecka i niszczą równowagę rodziny. Brak pieniędzy wymusza ograniczenie 

wydatków, gdy brakuje środków finansowych na żywność, ciężko zapewnić dzieciom 

edukację kulturalną. Oglądanie telewizji jest tańsze niż wyjście do muzeum lub teatru.  

*Brak środków do życia może doprowadzić do problemów małżeńskich spowodowanych 

ciągłym napięciem. Dane statystyczne są alarmujące, w rodzinach dotkniętych problemem 

bezrobocia częściej dochodzi do kłótni i stosowania kar cielesnych.  

*Człowiek, który potrafi zapewnić rodzinie wysoki poziom życia uchodzi w naszej kulturze 

za autorytet. Konsumpcyjny tryb życia sprawia, że dzieci oczekują od rodziców nie tylko tego 

co niezbędne. Dziecko, którego rodzic nie jest w stanie zarobić na to co mają jego rówieśnicy 

może przestać traktować rodzica jak autorytet. 

*Rodzina ma za zadanie spełniać wiele funkcji, jedną z nich jest przygotowywanie dziecka do 

roli przyszłego pracownika. Jak można to zrobić, gdy samemu jest się pozbawionym pracy? 

Bezrobocie jest realnym zagrożeniem dla społeczno-kulturowego rozwoju rodziny. 

 

 

 

3. Zjawisko wykluczenia społecznego. 

Pojęcie społecznego wykluczenia pojawiło się w „zastępstwie” pojęcia ubóstwa z początkiem 

lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Wykluczenie społeczne to brak uczestnictwa jednostek  

i grup społecznych w tych sferach życia, w których uzasadnione jest i oczekiwane,  

by jednostki te i grupy w nich uczestniczyły. Wykluczenie społeczne wyraża się w niskim 

poziomie dobrobytu, użyteczności i szczęścia, w niezdolności do robienia pewnych rzeczy,  

a szczególnie do znalezienia pracy i zarabiania na życie, a także niezdolności  

do osiągania minimalnego standardu warunków pracy. 

 

4. Podstawowe wymiary marginalizacji ( wykluczenia społecznego) 

 Istnieją cztery podstawowe wymiary marginalizacji:  

1. Wyłączenie z aktywności zawodowej – bezrobocie.  

2. Wyłączenie z konsumpcji – niedostatek, ubóstwo.  

3. Wyłączenie ze społeczności „ normalnych”- samotność.  

4. Wyłączenie z mechanizmów wpływu i władzy- marginalizacja kulturowa i polityczna 

5. Praktyki społeczne w zwalczaniu bezrobocia 

Działania wspierające jednostki i grupy w sytuacji braku pracy. 

 1) Ustawa o Zatrudnieniu Socjalnym 

Przyjęta w 2003 roku, zatrudnienie socjalne ma zmniejszać negatywne skutki bezrobocia 

przez stwarzanie szans dostępu do rynku pracy, prowadzenie profilaktyki społecznej, 

usamodzielnianie osób dotkniętych różnego rodzaju dysfunkcjami. 

2) Wspólnotowy Program Przeciwdziałaniu Wykluczeniu Społecznemu (2002-2006) 

- Spółdzielnie Socjalne  

- Warsztaty zawodowe; hodowla roślin, zwierząt. 

- Centra oraz Kluby Integracji Społecznej. 

- Doradztwo zawodowe, pośrednictwo pracy, grupa wsparcia. 

- Ruch Obrony Bezrobotnych 

- Stowarzyszenie działające na skalę całego kraju, zrzesza bezrobotnych i osób zagrożonych 

utratą pracy. 

- Zachęcanie bezrobotnych do braniu udziału w życiu społecznym, politycznym, 

artystycznym 

- Działania prowadzone przez szkołę: pomoc materialna i finansowa niesiona dzięki 

współpracy z organizacjami rządowymi i pozarządowymi, organizowanie dzieciom czasu 

wolnego, prowadzenie zajęć z zakresu preorientacji zawodowej; 

  

* 

Dane statystyczne

 

o bezrobociu w Polsce 

 

 

Stopa bezrobocia w I kwartale 2010 roku w zależności od poziomu wykształcenia: 

 

 

Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 1990-2010 (%) 

 

 

 

 Bibliografia : 

Ewa Marynowicz-Hetka „Pedagogika społeczna”, wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2007 r. 

Danuta Lalak, Tadeusz Pilch „Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej”, 

wyd. Akademickie „Żak”, Warszawa 1999 r. 

Katarzyna Białobrzeska, Stanisław Kawula, „ Wykluczenie i marginalizacja społeczna” , 

wyd. Akapit, Toruń 2006 r. 

Pacewicz A., Merta T., Piasecki M., Zachorowska - Mazurkiewicz A., Kopański S.  

„Z ekonomią na ty”, wyd. Civitas, Warszawa 2000 r.