OSHO ŚWIADOMOŚĆ

»^

Tytuł oryginału: /Awareness. The Key to Lwing in Balance Przekład:
Bogusława Jurkevich, Magdalena Stefańczuk Redakcja: Anna
Ratuś, Teresa Tyrna

Projekt graficzny okładki: Jacek Fajfer
Projekt graficzny serii: Jacek Fajfer
Skład i łamanie: Agata Leśniewska
Druk: Wydawnictwo Garmond, ul. Grzybowa 3, 05-092 Łomianki

Wydanie l

Copyright © 2001 Osho International Foundation, Switzerland
www.osho.com
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo GARMOND,
2007

Wszelkie prawa zastrzeżone

OSHO is a registered trademark of Osho International Foundation, used
with permission

Ksiqżka jest wyborem fragmentów wykładów Osho. Wszystkie jego
wykłady zostały opublikowane w formie ksiqżek oraz w formie kaset i
płyt kompaktowych. Nagrania wykładów Osho oraz'pet-ne archiwum
transkrypcji wykładów sq dostępne w Osho Library www.osho.com

Wydawca:
Wydawnictwo Garmond
ul. Grzybowa 3
05-092 Łomianki
tel.: (0-22) 7515942
fax: (0-22) 7515943
email: garmond@garmond.pl
www.garmond.pl

Wyłqczny dystrybutor:
Jacek Santorski & Co
Agencja Wydawnicza Sp. z o.o
ul. Alzacka 15a
03-972 Warszawa
tel.: (0-22) 6162928, 6162936
email: handel@jsantorski.pl
www.jsantorski.pl

ISBN 83-86746-49-1 978-83-

86746-49-1

SPIS TREŚCI

PRZEDMOWA............................................

..........7

l.ZROZUMIENIE.......................................

.......13

1. Ludzie i szczury....................................

........14

2. Korzenie cierpienia...............................

........30

3. Prywatne światy ...................................

........35

4. Świadomość i ześrodkowanie...............

........72

II. WIELE CHORÓB, JEDNA RECEPTA ...

........83

5. Analityk i świadek..................................

..............84

6. Napięcie i odprężenie............................

............ 115

7. Umysł i medytacja.................................

............ 122

8. Oś i koło..............................................

......147

III. ŚWIADOMOŚĆ W DZIAŁANIU..........

...........161

9. Zacznij od środka.................................

............. 162

10. Bqdź spontaniczny ...............................

............ 168

11. Bqdź zdecydowany...............................

............ 172

12. Dokończ każdq chwilę..........................

............ 178

13. Przestań próbować być dobrym ............

............ 183

IV. ĆWICZENIE OBSERWACJI.................. ..„......„201

14. Poznaj to, co ponadczasowe.................

............202

15. Niewidzialny dotyk ...............................

............205

16. Vipassana............................................

............ 207

17. Nocna zmiana .....................................

............210

PRZEDMOWA

Jedne? z najważniejszych rzeczy jakq trzeba zrozumieć o

człowieku jest to, że człowiek jest uśpiony. Jest uśpiony nawet
wtedy, kiedy wydaje mu się, że nie śpi. Stan czuwania jest
bardzo kruchy; jest tak krótkotrwały, że prawie w ogóle nie ma
znaczenia. Przebudzenie to piękne, lecz zupełnie puste s/owo.

Śpisz w nocy, śpisz w dzień - od urodzenia aż do śmierci

zmienia się forma twojego snu, ale nigdy tak naprawdę się nie
budzisz. Nie oszukuj się. To, że otwierasz oczy nie oznacza, że
jesteś przebudzony. Dopóki nie otworzą się wewnętrzne oczy -
dopóki nie wypełni cię światło, dopóki nie poznasz siebie i nie
zobaczysz  kim  jesteś  -  nie  myśl,   że   jesteś  przebudzony.   To
iluzja, w której żyjq ludzie. Gdy zaakceptujesz to, że nie śpisz,
zniknie problem trudu jaki musisz włożyć w przebudzenie.

Pierwszą rzeczą jaką trzeba wziąć sobie do serca jest to,

że śpisz, jesteś całkowicie pogrążony we śnie. Śnisz, każdego
dnia. Czasami robisz to z otwartymi, a czasami z zamkniętymi
oczami, ale śnisz - jesteś snem. Nie jesteś rzeczywistością.

Oczywiście to, co robisz we śnie, nie ma znaczenia. Każda

myśl jest bezcelowa, każda projekcja pozostaje częścią snu i
nigdy nie pozwala ci dostrzec prawdy. Dlatego każdy budda
kładł zawsze nacisk na jedną rzecz:
Przebudzenie! Nieustannie, przez wieki, ich nauki można było
zawrzeć w jednym wezwaniu: Przebudź się. Obmyślali metody
i strategie; tworzyli konteksty, obszary, pola energetyczne,
które byłyby w stanie wywołać w tobie wstrząs, by cię obudzić.

Tak, nie obudzisz się dopóki nie doznasz wstrzqsu, dopóki nie

zostaniesz poruszony aż do samych  fundamentów. Sen  trwał tak
dfugo,   że   dotarł   do   jqdra   ciebie;   jesteś  nim   przesiqknięty.  Każda
komórka   twojego   dafa,   każde   wtókno   twojego   umysfu   jest
przepełnione snem. To nie jest jakiś drobiazg. Dlatego potrzeba aż
tyle   wysiłku,   aby   zachować   czujność,   być   uważnym,   stać   się
świadkiem.

Jeśli jest jakieś stwierdzenie, z którym zgadzajq się wszyscy

buddowie tego świata, to jest nim właśnie to, że człowiek jest uśpiony
i   powinien   zostać   przebudzony.   Przebudzenie   jest   ich   celem.
Przebudzenie   to   smak   wszystkich   ich   nauk.   Za-ratustra,   Lao   Cy,

Jezus, Budda, Bahauddin, Ka-bir,
Nanak  -  wszyscy   przebudzeni
nauczali jednej rzeczy. Robili to w
różnych   językach,   używali
różnych   metafor,   ale   ich   pieśni
brzmią tak samo. Tak jak morze
zawsze   smakuje   solq   bez
względu na to, czy próbujesz go
od północy, czy od wschodu, czy
od   zachodu;   ono   zawsze   ma
smak soli. Smakiem bycia buddq
jest przebudzenie.

Ale jeśli wydaje ci się, że

jesteś przebudzony, nie będziesz
już sobie chciał

Pierwszą rzeczą jaką
trzeba wziąć sobie do
serca jest to, że śpisz,
jesteś całkowicie
pogrążony we śnie.
Śnisz, każdego dnia.
Czasami robisz to z
otwartymi, a czasami z
zamkniętymi oczami,
ale śnisz - jesteś snem.
Nie jesteś
rzeczywistością.

V
zawracać tym głowy. Po co miałbyś to robić, jeżeli uważasz, że to
osiqgnqłeś?

A w tym stanie uśpienia stworzyliście sobie przeróżne religie,

bogów,   modlitwy,   rytuały;   wasi   bogowie   sq   tak   samo   częśdq
waszych snów jak wszystko inne. Polityka to część snu, religia to
część   snu,   poezja,   malarstwo,   sztuka  -  wszystko   to   tworzycie
zgodnie ze stanem swoich uśpionych umysłów.

Wasi bogowie nie mogq różnić się od was. Kto ich tworzy? Kto

nadaje im kształt, kolor i formę? Wy ich tworzycie, wy ich rzeźbicie;
majq wasze oczy i nosy;
majq umysły takie jak wy! Bóg ze Starego Testamentu mówi: „Jestem
zazdrosnym Bogiem!" Kto stworzył tego zazdrosnego Boga? Bóg nie
może być zazdrosny, a jeśli taki jest, to co złego mogłoby być w
zazdrości? Jeśli nawet Bóg jest taki, to mogłoby się wydawać, że
bycie zazdrosnym nie jest niczym złym. Zazdrość jest
boska!

Bóg ze Starego Testamentu mówi: „Jestem bardzo gniewnym

Bogiem!   Jeśli   nie   będziecie   podqżać   za   moimi   przykazaniami,
zniszczę was. Zostaniecie rzuceni w ogień piekielny, na wieczność.
A   ponieważ   jestem   bardzo   zazdrosny,   nie   ważcie   się   czcić
kogokolwiek innego. Nie będę tego tolerował". Kto stworzył takiego
Boga? To nasza zazdrość, nasz gniew sprawiły, że jego obraz jest
taki. To twoja projekcja, twój cień. To echo ciebie i nikogo innego.
Tak samo wyglqda sprawa innych bogów w innych religiach.

To właśnie dlatego Budda nigdy nie mówił o Bogu. Powiedział:

„Jaki sens ma mówienie o Bogu ludziom, którzy śpiq? Będq słuchać
przez sen. Będq śnić o tym, co im się powie i stworzą swoje własne
bóstwa - cał-

-•'^

kowicie fcifszywe, całkowicie bezsilne i pozbawione znaczenia.
Lepiej nie mieć takich bóstw".

Właśnie dlatego Budda nie jest zainteresowany roz-mowq

o bóstwach. Jego interesuje jedynie przebudzenie.

Jest taka opowieść o oświeconym mistrzu buddyjskim,

który pewnego popołudnia usiadł nad brzegiem rzeki i cieszył
się odgłosem płynqcej wody, odgłosem drzew poruszanych
wiatrem... Podszedł do niego jakiś człowiek i zapytał:

- Czy potrafisz jednym słowem opisać mi sedno swojej religii?

Mistrz milczał. Zachowywał całkowite milczenie, tak jakby

nie usłyszał pytania. Pytajqcy powiedział:

- Jesteś głuchy, czy co? Mistrz odrzekł:
- Słyszałem twoje pytanie i już na nie odpowiedziałem!
Odpowiedzą jest cisza. Milczałem - ta pauza, ta przerwa była
moja odpowiedzią.
- Nie rozumiem takich zagadkowych odpowiedzi. Mógłbyś
wyrazić się jaśniej?

Więc mistrz napisał małymi literami, palcem na piasku:

„medytacja". Mężczyzna powiedział:
- Teraz mogę to przeczytać. Jest lepiej niż za pierwszym razem.
Przynajmniej mam słowo, nad którym mogę się zastanowić. Ale
czy mógłbyś wyrazić się jeszcze jaśniej?

Mistrz znowu napisał: „MEDYTACJA", lecz tym razem

dużymi literami. Mężczyzna poczuł się zawstydzony,
zakłopotany, urażony i zdenerwowany. Powiedział:
- Znów napisałeś medytacja? Czy nie możesz mówić do mnie
jaśniej?

Więc mistrz napisał dużymi, drukowanymi literami:

„MEDYTACJA".

V-

Mężczyzna powiedział:

- Wydajesz się być obłqkany! Mistrz odpowiedział:
- Już i tak za bardzo się zniżyłem. Moja pierwsza odpowiedź
była poprawna, druga była już gorsza, trzecia jeszcze gorsza, a
czwarta zupełnie zła, ponieważ kiedy piszesz MEDYTACJA
dużymi literami zamieniasz jq w bożka. Dlatego słowo Bóg
pisze się wielkq //tero. Gdy chcesz czemuś przydać szczególną
wartość, piszesz to wielkq litera.

Mistrz powiedział:

- Popełniłem grzech - i zmazał napisane przez siebie słowa. -
Proszę abyś zapamiętał moją pierwszą odpowiedź. Tylko wtedy
mówiłem prawdę.

Cisza to przestrzeń, w której człowiek się budzi, a hałaśliwy

umysł to miejsce, w którym człowiek pozostaje pogrążony we
śnie. Jeśli twój umysł nadal zajmuje się paplaniną, to znaczy,
że śpisz. Gdy siedzisz w ciszy, twój umysł znika, a ty jesteś w
stanie   usłyszeć   świergot   ptaków,   poczuć   ciszę...   ten   gwizd
ptaków,   ćwierkanie   niezakłócone   przez   paplający   umysł;
kompletna cisza... wtedy pojawia się w tobie świadomość. Nie
przychodzi ona z zewnątrz, narasta w tobie, rozwija się w tobie.
Pamiętaj: bez niej jesteś pogrążony we śnie.

CZĘŚĆ l:

ZROZUMIENIE

Nigdy nie używam s/owo „wyrzeczenie".
Mówię: Ciesz się życiem, miłościq, medytacjo, pięk-

nem świata, ekstazq egzystencji  -  ciesz się wszystkim!
Przemieniaj  w  święte   to,  co   ziemskie.  Przemieniaj  ten
brzeg   w   tamten,   przemieniaj
ziemię w raj.

A wtedy, pośrednio, pojawi

się

pewien

rodzaj

wyrzeczenia.   Tak   się   po
prostu   dzieje,   ty   nie   masz   z
tym nic wspólnego. To nie jest
coś, co robisz, lecz coś, co się
wydarza. Zaczynasz wyrzekać
się  swojej  głupoty;  zaczynasz
odrzucać   wszelkie   śmieci.
Zaczynasz   rezygnować   z   nic
nieznaczqcych

zwiqzków.

Zaczynasz wyrzekać się
pracy, która nie dawała ci
spełnienia.

Zaczynasz

wyrzekać się miejsc, które nie
dawały
możliwości rozwoju. Ale ja nie
nazywam tego wyrzeczeniem, nazywam to
zrozumieniem, świadomościq.

Jeśli dźwigasz w rękach kamienie, myślqc że to dia-

menty, nie będę ci mówił, abyś się ich pozbył. Powiem

Człowiek jest bardzo
precyzyjna, a szczur
bardzo prosta maszyną.
Łatwiej jest badać
szczury;
właśnie dlatego
psychologowie ciągle to
robią. Badają szczury i
wyciągają wnioski na
temat człowieka - a ich
konkluzje są prawie
słuszne.

tylko „Bqdź uważny i spójrz jeszcze raz!" Jeśli sam zobaczysz, że to nie
diamenty, to czy będziesz musiał się ich wyrzec? Same wypadnq ci z c/ton/.
A jeśli nadal będziesz chciaf je dźwigać, będziesz musiał włożyć w to duży
wysiłek, będziesz potrzebował bardzo silnej woli, aby nadal je nosić. Nie
możesz ich długo trzymać; gdy zobaczysz, że sq bezużyteczne, pozbawione
sensu, sam je odrzucisz.

Kiedy twoje dłonie będq puste będziesz mógł poszukać prawdziwego

skarbu. A prawdziwych skarbów nie szuka się w przyszłości. Prawdziwe
skarby sq tu i teraz.

1. Ludzie i szczury

Przebudzenie, to droga do życia.
Głupiec śpi, tak jakby już dawno nie żył,
ale mistrz jest przebudzony i żyje wiecznie.
Obserwuje. Pojmuje.
Jakże jest szczęśliwy!
Gdyż widzi, że przebudzenie jest życiem.
Jakże jest szczęśliwy podążając ścieżką przebudzenia.
Z niezwykłą cierpliwością medytuje,
szuka wolności i szczęścia.

- z Dhammapady Gautamy Buddy

Żyjemy nie zwracajqc uwagi na to, co dzieje się wokół nas.

Tak,   staliśmy   się   skuteczni   w   tym,   co   robimy.   Jesteśmy   tak
efektywni,   że   nie   potrzebujemy   już   być   świadomi   tego,   co
robimy.   Wszystko   stało   się   mechaniczne   i   automatyczne.
Działamy   jak   roboty.   Nie   jesteśmy   jeszcze   ludźmi;   jesteśmy
maszynami.

George Gurdżijew powtarzał, że sposób w jaki człowiek

egzystuje czyni z niego maszynę.  Obraził tym wielu ludzi, bo
przecież  nikt  nie  lubi  być  nazywany  maszynq.  Maszyny  lubiq
kiedy  nazywa   się  je  bogami;   wtedy   sq  zadowolone   i  dumne.
Gurdżijew   zwykł   nazywać   ludzi   maszynami  i  miał  rację.   Jeśli
zaczniesz obserwować siebie, zauważysz jak mechanicznie się
zachowujesz.

Rosyjski psycholog Pawłów i amerykański psycholog Skinner

majq  w dziewięćdziesięciu  dziewięciu  i  dziewięciu  dziesiqtych
procenta rację  co do człowieka:  wie-rzq  oni, że  człowiek  jest
niczym innym jak tylko pięknq maszynq. Nie ma w nim duszy.
Uważam, że majq niemal stuprocentowq rację; mylq się jedynie
odrobinę.   Ta   odrobina   to   buddowie,   ludzie   przebudzeni.   Ale
można to im obu wybaczyć, ponieważ Pawłów nigdy nie spotkał
żadnego   buddy  -  spotykał   tylko   miliony   ludzi   takich   jak   ty.
Skinner badał ludzi i szczury, i nie znalazł między nimi różnicy.
Szczury   to   proste   istoty,   to   wszystko;   człowiek   jest   nieco
bardziej   skomplikowany.   Człowiek   jest   bardzo   precyzyjnq,   a
szczur   bardzo   prostq   maszynq.   Łatwiej   jest   badać   szczury;
właśnie dlatego psychologowie ciqgle to robiq. Badajq szczury i
wyciqgajq   wnioski   na   temat   człowieka  -  a   ich   konkluzje   sq
prawie słuszne. Zwróćcie uwagę, że mówię „prawie", bowiem ta
jedna   dziesiqta   procenta   obejmuje   najistotniejsze   zjawiska.
Budda,   Jezus,   Mahomet  -  tych   kilku   przebudzonych   ludzi   to
prawdziwi   ludzie.   Ale   gdzie   B.   F.   Skinner   miałby   znaleźć
buddę? Z pewnościq nie w Ameryce...

Słyszałem:
Pewien człowiek zapytał rabina:

•^

- Dlaczego Jezus nie zdecydował, że urodzi się w dwu-
dziestym wieku w Ameryce?

Rabin wzruszył ramionami i odpowiedział:

- W Ameryce? To byłoby niemożliwe. Po pierwsze, gdzie
znajdziesz tu dziewicę? Po drugie, gdzie znajdziesz
trzech mędrców?

Gdzie B. F. Skinner miałby znaleźć buddę? A nawet

gdyby   go   znalazł,   to   jego   tendencyjne   nastawienie,
uprzedzenia,   nie   pozwoliłyby   mu   go   dostrzec.   Obser-
wowałby swoje szczury. Nie rozumiałby niczego, czego
szczury nie potrafiq zrobić. A szczury nie medytujq, nie
stajq się oświecone. Dla niego człowiek to tylko wyższa
forma   szczura.   Nadal   uważam,   że   w   odniesieniu   do
większości ludzi ma on rację; jego wnioski nie sq fałszy-
we i buddowie zgodziliby się z nim w kwestii tak zwanej
normalnej ludzkości. Normalna ludzkość jest pogrqżo-na
we śnie. Nawet zwierzęta nie śpiq tak mocno.

Czy widziałeś jelenia w lesie - jaki jest skupiony, jak

uważnie   chodzi?   Czy   widziałeś   ptaka   siedzqcego   na
drzewie -  jak mqdrze obserwuje wszystko, co się dzieje
dokoła? Idziesz w jego stronę  -  dopuszcza cię tylko na
pewnq odległość. Gdy przekroczysz niewidzialnq granicę
choć   na   jeden   krok,   odleci.   Ma   on   pewien   rodzaj
świadomości   swojego   terytorium.   Jeśli   ktoś   na   nie
wkroczy, staje się zagrożeniem.

Jeśli rozejrzysz się wokół, będziesz zdziwiony: czło-

wiek wydaje się być najbardziej uśpionym zwierzęciem
na ziemi.

Kobieta kupiła papugę na aukcji mebli z ekskluzyw-

nego burdelu i na dwa tygodnie zakryła jej klatkę liczqc

na to, że papuga zapomni nieprzyzwoite słownictwo. Gdv
klatka została odsłonięta, papuga rozejrzała się i
skomentowała:
- Nowy dom. Nowa właścicielka.
Gdy do pokoju weszły córki kobiety papuga dodała:
- Nowe dziewczyny!
Gdy w nocy do domu przyszedł mqż kobiety, papuga
powiedziała:
- Ci sami starzy klienci!

Człowiek jest istotq upadtq. Takie właśnie jest zna-

czenie chrześcijańskiej przypowieści o upadku Adama, o
jego wygnaniu. Dlaczego Adam i Ewa zostali wypędzeni
z raju? Zostali wygnani, ponieważ zjedli owoc wiedzy.
Ponieważ stali się umysłami i stracili swojq świadomość.
Stajqc się umysłem, tracisz świadomość - rozum to
uśpienie, rozum to hałas, rozum to mechaniczność. Jeśli
staniesz się umysłem, stracisz świadomość.

Dlatego cała praca jakq trzeba wykonać, to pozo-'

stawienie umysłu i ponowne stanie się świadomościq.
Musisz pozbyć się wszystkiego, co zebrałeś w sobie jako
wiedzę. To ona cię usypia; dlatego im większq wiedzę
ma człowiek, tym bardziej jest pogrqżony we śnie.

Ja również to zaobserwowałem. Nieskażeni cy-

wilizacjq mieszkańcy wioski sq dużo bardziej uważni niż
profesorowie uniwersytetów, czy mędrcy w świq-tyniach.
Mędrcy hinduscy sq jak papugi, pracownicy akademiccy
na uniwersytetach sq wypchani łajnem świętych krów,
przepełnieni nic nieznaczqcym szumem; umysły bez
jakiejkolwiek świadomości.

Ludzie, którzy pracujq otoczeni naturq - farmerzy,

ogrodnicy, drwale, stolarze, malarze - sq dużo bardziej

świadomi niż ci, którzy funkcjonujq na uniwersytetach
jako dziekani, wicekanclerze, kanclerze. Kiedy pracujesz
z naturq, dostrzegasz jak uważna jest natura. Drzewa sq
uważne; ich czujność jest zupełnie inna, ale sq one
bardzo uważne.

Sq nawet naukowe dowody na ich uważność. Jeśli

drwal przychodzi z siekierq w ręku i chce ściqć drzewa,
to wszystkie, które go widzq, zaczynajq drżeć. Sq na to
naukowe dowody; to nie jest żadna poetycka metafora,
mówię   o  nauce.   Teraz  istniejq   przyrzqdy   pozwala-jqce
sprawdzić, kiedy drzewo jest zadowolone lub nie, kiedy
się   boi   lub   nie,   kiedy   jest   smutne   lub   radosne.   Gdy
przychodzi   drwal,   wszystkie   drzewa,   które   go   wi-dzq,
zaczynajq   drżeć.   Zdajq   sobie   sprawę,   że   zbliża   się
śmierć. A drwal jeszcze żadnego nie ściqł, po prostu się
zbliża...

l jeszcze coś dziwnego, dużo bardziej dziwnego - jeśli

drwal jedynie przechodzi, bez zamiaru ścięcia drzewa,
wtedy żadne drzewo nie odczuwa strachu. A to ten sam
drwal i ta sama siekiera. Wydaje się, że to intencja
ścięcia wpływa na drzewa. Oznacza to, że jego zamiar
został zrozumiany, odkodowany przez drzewa.

l jeszcze jedna rzecz została naukowo zaobserwowa-

na: jeśli pójdziesz do lasu i zabijesz zwierzę, to nie tylko
świat zwierzqt będzie tym poruszony, ale także drzewa.
Jeśli zabijesz jelenia, wszystkie jelenie znajdujqce się w
pobliżu   poczujq   drgania   wywołane   przez   mordercę,
stanq się smutne, rozdygotane. Nagle zacznq się bać,
bez   żadnego   konkretnego   powodu.   Mogły   nie   widzieć
śmierci jelenia, ale w jakiś delikatny sposób wywarła ona
wpływ  -  odczuły   to   intuicyjnie.   Nie   tylko   jelenie   to
odczuwajq - odczuwajq także drzewa, papugi, tygry-

V
sy, orły, trawa i liście. Pojawił się morderca, doszło do
zniszczenia, zaistniała śmierć - wszystko wokół zostało
tym poruszone. Wydaje się, że człowiek jest najbardziej
ze wszystkich istot pogrqżony we śnie...

Nad sutrami Buddy trzeba głęboko medytować,

trzeba je wchłonqć, podqżać za nimi. On mówi:

Przebudzenie to droga do życia.
Żyjesz tylko w takim stopniu, w jakim jesteś świado-

my. Świadomość odróżnia śmierć od życia. Nie dlatego
jesteś żywy, że oddychasz, nie dlatego jesteś żywy, że
bije twoje serce. Fizycznie możesz być podtrzymywany
przy życiu, bez żadnej świadomości. Twoje serce będzie
bić, a ty będziesz oddychać.  Można cię podłqczyć  do
mechanizmów i pozostaniesz żywy przez wiele lat - ży-
wy w sensie oddychania, bicia serca, krqżenia krwi. W
szpitalach   krajów   rozwiniętych   wegetuje   wielu   ludzi,
ponieważ  najnowsza   technologia  umożliwia   przesunię-
cie terminu śmierci  -  można być podtrzymywanym przy
życiu przez całe lata. Jeśli to nazywasz życiem, to mo-
żesz się utrzymywać przy życiu.  Ale to nie jest życie.
Wegetować to nie to samo co żyć.

Buddowie majq innq definicję. Ich definicja zawiera w

sobie   świadomość.   Nie   mówiq,   że   żyjesz   ponieważ
możesz   oddychać,   że   żyjesz   ponieważ   twoja   krew
krqży. Ich zdaniem żyjesz kiedy jesteś świadomy. Więc
poza przebudzonymi jednostkami, nikt tak naprawdę nie
żyje.   Jesteś   trupem  -  chodzqcym,   rozmawiajqcym,
wyko-nujqcym pewne rzeczy - jesteś robotem.

Budda mówi, że przebudzenie jest drogq do życia.

Stań się bardziej świadomy a poczujesz w sobie więcej
życia. A życie jest Bogiem - nie ma innego Boga. Dla-
tego Budda mówi o życiu jako o świadomości. Życie

jest celem, a świadomość metodq, sposobem aby ten cel
osiqgnqć. G f upiec śpi...

A wszyscy śpiq, więc wszyscy sq głupcami. Nie czuj się

urażony. Fakty muszq być podawane takimi, jakie sq.
Funkcjonujesz jak we śnie; dlatego ciqgle się potykasz, dlatego
robisz rzeczy, których wcale nie chcesz robić. Robisz rzeczy,
których zdecydowałeś nigdy nie robić. Robisz rzeczy, o których
wiesz, że nie sq słuszne i nie robisz tego, co wiesz, że jest
dobre.

Jak to możliwe? Dlaczego nie możesz iść prosto? Dlaczego

błqdzisz po bezdrożach?
Dlaczego schodzisz na manow-
ce?

Młody, bardzo nieśmiały,

mężczyzna,   który   od   kilku   lat
pracował   w   pewnej   firmie,
postanowił   odważyć   się   i
wystqpić   o   podwyżkę   do
dyrektora.   Koledzy   poparli   go,
doradzajqc   żeby   poszedł   i

powiedział: „Szefie, lata mi mijajq. a wciqż zarabiam tyle samo.
Proszę o podwyżkę."

Mężczyzna, bardzo stremowany, udał się do szefa i

powiedział:

- Szefie, jaja mi latajq...

Oto co się dzieje. Poobserwuj swoje życie - wszystko co

robisz jest pogmatwane, niepewne. Brak ci przejrzystości, brak
spostrzegawczości. Nie jesteś uważny. Nie

Nie potępiaj się,
ponieważ to zwykła
strata czasu. Nigdy nie
żałuj tego co było w
przeszłości! Ży'] w
chwili obecnej.

^
widzisz i nie słyszysz - masz uszy aby słuchać, ale nie
ma w tobie nikogo, kto rozumiałby to, co do ciebie do-
ciera. Masz oczy aby patrzeć, ale nikogo w tobie nie ma.
Tak więc twoje uszy słyszq a oczy widzq, ale niczego nie
rozumiesz. Na każdym kroku potykasz się, na każdym
kroku robisz coś nie tak. l wciqż wydaje ci się, że jesteś
świadomy.

Odrzuć to wyobrażenie. Będzie to duży skok, duży

krok, ponieważ gdy odrzucisz przekonanie: „Jestem
świadomy", zaczniesz szukać dróg i sposobów, aby się
takim stać. Toteż niech wreszcie dotrze do ciebie to, że
śpisz, jesteś całkowicie pogrqżony we śnie.

Współczesna psychologia odkryta parę rzeczy, które

majq ogromne znaczenie; mimo iż zostały one odkryte
drogq umysłu, stanowiq dobry poczqtek. Jeśli odkryto je
rozumem, to prędzej czy później, zacznie się ich również
doświadczać w egzystencji.

Freud jest wspaniałym pionierem; daleko mu do bycia

buddq, ale i tak odegrał wielkq rolę, ponieważ jako
pierwszy doprowadził do zaakceptowania przez większq
część ludzkości tezy, że w człowieku ukryta jest również
nieświadoma część. Świadomy umysł stanowi jedynie
jednq dziesiqtq; część nieświadoma jest od niego dzie-
więć razy większa,

Uczeń Freuda, Jung, poszedł jeszcze dalej, nieco

głębiej   i   odkrył   zbiorowq   nieświadomość.   Zbiorowa
nieświadomość   znajduje   się   za   nieświadomościq   jed-
nostkowq.   Teraz  potrzeba   kogoś,   kto   odkryłby  jeszcze
jednq  rzecz,  która  również istnieje i mam nadzieję,  że
prędzej czy później badania psychologiczne przyczyniq
się do jej odkrycia. Jest niq kosmiczna nieświadomość.
Nauczali o niej buddowie.

Możemy więc mówić o umyśle świadomym - bardzo

kruchej i niewielkiej części nas. Za świadomościq
znajduje się umysł podświadomy - tajemniczy, możesz

usłyszeć   jego   szepty   ale
nie możesz go poznać. On
zawsze   tam   jest,   tuż   za
świadomo-ściq. Pociqga za
jej   sznureczki.   Trzecim
umysłem

jest

nieświadomość   umysłowa,
która   ujawnia   się   tylko   we
śnie   lub   kiedy   bierzesz
narkotyki.   Dalej,   zbiorowa
nieświadomość
jednostkowa.   Doświad-
czasz   jej   tylko   wtedy,   gdy
zagłębisz   się   w   swój   nie-
świadomy   umysł;   wtedy
odkrywasz

zbiorowq

nieświadomość. A jeśli
pójdziesz jeszcze dalej,
jeszcze głębiej, dotrzesz do
kosmicznej

nieświa-

domości. Jest niq natura.
Zbiorowa nieświadomość

to   wszystko,   co   ludzkość   przeżyła   aż   do   dzisiejszego
dnia;   jest   częściq   ciebie.   Nieświadomość   to   coś
indywidualnego,   co   stłumiło   w   tobie   społeczeństwo,
czego   nie   pozwolono   ci   wyrazić.   Dlatego   przychodzi
tylnymi drzwiami w nocy, we śnie.
A   świadomy   umysł...   będę   nazywał   go   tak   zwanym
świadomym umysłem, ponieważ taka jest prawda. Jest

Ponieważ im stajesz się
uważniejszy, tym
bardziej maleje w tobie
pośpiech. Stajesz się
pełen wdzięku. Gdy
obserwujesz, twój
trajkoczący umysł
rozmawia mniej,
ponieważ energia, która
by\a wykorzystywana
do trajkotania zmieniła
się i stała uwaga - ale to
ta sama energia!

\^
tak   niewielki,   jest   zaledwie   przebłyskiem,   ale   mimo   to
jest ważny.  W nim znajduje się nasionko. Zawsze  jest
ono małe, jednak ma w sobie ogromny potencjał. Dzięki
niemu otwiera się nowy wymiar. Tak jak Freud otworzył
wymiar poniżej świadomości, tak Sri Aurobin-do otworzył
wymiar   powyżej   świadomości.   Obaj   sq   jednymi   z
najważniejszych   ludzi   naszych   czasów.   Obaj   to
intelektualiści, żaden nie jest przebudzony, ale obaj od-
dali   ludzkości   ogromnq   przysługę.   Rozumowo   uświa-
domili nam, że nie jesteśmy tak mali jak to się wydaje z
zewnqtrz,   że   pod   powierzchniq   ukryta   jest   zarówno
ogromna głębia jak i niebotyczne góry.

Freud zapuszczał się w głębiny a Sri Aurobindo starał

się zdobywać szczyty. Ponad naszym tak zwanym
świadomym umysłem znajduje się prawdziwy świadomy
umysł; można go odkryć jedynie dzięki medytacji. Gdy
do zwykłej świadomości doda się medytację, gdy zwykłq
świadomość potqczy się z medytacjq, to stanie się ona
prawdziwie świadomym umysłem.

Ponad prawdziwie świadomym umysłem znajduje się

umysł nadświadomy. Medytujqc widzisz jego przebłyski.
Medytacja   to   bfqdzenie   w  ciemności.   Owszem   otwiera
się   kilka   okien,   ale   i   tak   ciqgle   upadasz.   Nad-
świadomość   to  samadhi  -  osiqgnqłeś   krystalicznq   per-
cepcję, osiqgnqteś zintegrowanq świadomość. Teraz nie
możesz spaść poniżej; ona jest już twoja. Pozostanie z
tobq nawet we śnie.

Poza nadświadomościq znajduje się zbiorowa nad-

świadomość; w religiach znana jest pod nazwq „Boga". A
poza zbiorowq nadświadomościq mamy kosmicznq
nadświadomość, która wychodzi nawet ponad bogów.
Budda nazywa jq nirwaną, Mahawira mówi na niq ka-

~\f

f'va//a, mistycy hinduscy nazywajq jq moksha; ty możesz
nazywać jq prawdq.

Istnieje więc dziewięć stanów twojej istoty. A ty żyjesz

w jakimś małym kqcie swojego ja - w maleńkim świa-
domym umyśle. To tak jakby ktoś miat pałac, całkowicie
o nim zapomniał i żył na werandzie myślqc, że to
wszystko, co posiada.

Freud i Sri Aurobindo to intelektualni giganci, pio-

nierzy,   filozofowie,   ale   obaj   jedynie   zgadujq.   Zamiast
uczyć   studentów   o   filozofach   takich   jak   Bertrand   Rus-
sell, Alfred North  Whitehead, Morfin  Heidegger,  Je-an-
Pauł   Sartre   powinni   raczej   uczyć   ich   o   Sri  Aurobindo,
ponieważ   jest   on   najwybitniejszym   filozofem   swojej
epoki. Ale jest on całkowicie lekceważony i ignorowany
przez   świat   akademicki.   A   powodem   jest   to,   że   samo
czytanie Sri Aurobindo sprawi, że zrozumiesz, iż jesteś
nieświadomy. On nie jest jeszcze buddq, ale i tak wprawi
cię   w   zakłopotanie.   Jeśli   ma   rację,   to   co   właściwie
robisz? Dlaczego nie poznajesz wyżyn swojego ja?

Freuda zaakceptowano z wielkim oporem, ale zaak-

ceptowano.   Sri  Aurobindo   jeszcze   nie   zaakceptowano.
Nie ma nawet krytyków jego filozofii; jest on po prostu
ignorowany.   A   powód   jest   oczywisty.   Freud   mówi   o
czymś   znajdujqcym   się   poniżej   twojego   stanu
świadomości  -  to   nie   budzi   zakłopotania;   czujesz   się
dobrze wiedzqc, że jesteś świadomy, a poniżej znajduje
się   podświadomość,   nieświadomość   indywidualna   i
nieświadomość zbiorowa. Ale to wszystko  znajduje się
poniżej  ciebie;  ty jesteś na szczycie,  możesz  czuć się
dobrze,   Jeśli   zaś   przeanalizujesz   to,   co   mówi   Sri
Aurobindo,   poczujesz   zakłopotanie,   będziesz   urażony.
On naucza o tym, co znajduje się wyżej - a ludzkie ego
nie chce akceptować tego, że

^
iest coś wyższego niż ono. Człowiek chce wierzyć, że jest
na szczycie, że jest kulminacjq, że jest jak Gourishankar
(Mount Everest) - że nie ma już niczego nad nim...

I to przyjemne uczucie - wypierajqc się własnego

królestwa, odrzucajqc własne wyżyny, czujesz się dobrze.
Spójrz jakie to głupie.

Budda ma rację. Mówi: Giupiecśpi, tak jakby już daw-

no nie żyf, ale mistrz jest przebudzony i żyje wiecznie,

Świadomość jest wieczna, nie zna śmierci. Tylko nie-

świadomi umierajq. Więc jeśli pozostaniesz nieświadomy,
pogrqżony we śnie, znów będziesz musiał umrzeć. Jeśli
chcesz uniknqć cierpienia zwiqzanego z rodzeniem się i
umieraniem, jeśli chcesz pozbyć się kręgu narodzin i
śmierci, będziesz musiał stać się całkowicie świadomy.
Będziesz musiał wspiqć się wyżej w świadomość.

l tych rzeczy nie da się pojqć za pomocq intelektu;

musisz ich doświadczyć, muszq stać się egzystencjalne.
Nie mówię, że masz dać się na to namówić od strony fi-
lozoficznej, ponieważ takie przekonanie niczego nie da,
nie będzie owocne. Prawdziwe zbiory pojawiq się dopiero
wtedy, kiedy włożysz ogromny wysiłek w obudzenie się.

Ale intelektualne mapy mogq wytworzyć w tobie po-

żqdanie, pragnienie; mogq uświadomić c! potencjał,
możliwości; mogq uzmysłowić ci, że nie jesteś tylko tym,
czym wydajesz się być - jesteś czymś więcej.

Gfupiec śpi, tak jakby już dawno nie żyf, ale mistrz jest

przebudzony i żyje wiecznie,

Obserwuje. Ma przejrzysty umysf.
Proste i piękne zdania. Prawda jest zawsze prosta i

piękna, Dostrzeż prostotę tych zdań... i to, ile w sobie
zawierajq. Światy wewnqtrz światów, nieskończone
światy.

Jedyna rzecz jakiej trzeba się nauczyć to uwaga. Obserwuj!

Obserwuj każdq rzecz, którq robisz. Obserwuj każdq myśl, jaka
przepłynie   ci  przez   głowę.   Obserwuj   każde   pragnienie,   które
przejmuje   nad   tobq   kontrolę.   Obserwuj   nawet   najmniejsze
gesty  -  chodzenie,   rozmowę,   jedzenie,   kqpiel.   Obserwuj
wszystko.   Niech   każda   czynność   stwarza   ci   szansę   do
obserwacji.

Nie jedz mechanicznie, nie opychaj się - bqdź uważny.

Przeżuwaj dokładnie i z uwagq... a zdziwisz się, jak wiele do tej
pory traciłeś, ponieważ każdy kęs da ci ogromnq satysfakcję.
Jeśli będziesz jadł z uwagq, jedzenie stanie się smaczniejsze.
Nawet bardzo zwyczajne potrawy smakujq lepiej, kiedy jesteś
uważny;   a   jeśli   nie   jesz   z   uwagq,   to   możesz   próbować
najsmaczniejszego   jedzenia   i   nie   będzie   ono   miało   smaku,
ponieważ   nie   ma   nikogo   kto   obserwuje.   Po   prostu   się
napychasz.   Jedz   powoli,   z   uwagq;   każdy   kęs   musi   być
dokładnie przeżuty, posmakowany.

Wqchaj, dotykaj, czuj bryzę i promienie słońca. Patrz na

księżyc i stań się wyciszonym zbiornikiem świadomości, a
księżyc odbije się w tobie jako coś niezwykle pięknego.

Poruszaj się przez życie nieustannie obserwujqc. Ciq-gle

będziesz o tym zapominał. Nie martw się; to naturalne. Przez
miliony wcieleń nigdy nie spróbowałeś żyć uważnie, więc to
oczywiste i naturalne, że ciqgle będziesz zapominał. Ale z
chwilq gdy sobie przypomnisz ponownie, zacznij obserwować.

Pamiętaj o jednej rzeczy: kiedy zapomnisz, że miałeś
obserwować, niech nie będzie ci przykro, nie żałuj;
inaczej znów zaczniesz tracić czas. Nie bqdź przygnębiony:
„Znów zapomniałem". Nie miej poczucia: „Je-

^
stem grzesznikiem". Nie potępiaj
się,   ponieważ   to   zwykła   strata
czasu.   Nigdy   nie   żałuj   tego,   co
było   w  przeszłości!   Żyj   w  chwili
obecnej. Jeśli zapomniałeś, to co
z tego? To naturalne - to twój na-
wyk,   a   nawyków   bardzo   ciężko
się pozbyć. A to nie sq nawyki z
jednego

życia;

przyzwyczajenie   z   milionów
wcieleń.  Więc jeśli potrafisz być
uważny nawet przez kilka chwil,
bqdź   wdzięczny.   Nawet   tych
kilka   chwil   to   więcej   niż   można
oczekiwać.

Obserwuje. Ma przejrzysty

umysł.

A kiedy obserwujesz

pojawia   się   przejrzystość.
Dlaczego wyrasta ona z uwagi?
Ponieważ   im   stajesz   się
uważniejszy, tym bardziej maleje w tobie pośpiech. Stajesz się
pełen   wdzięku.   Gdy   obserwujesz,   twój   trajkoczqcy   umysł
rozmawia mniej, ponieważ energia, która była wykorzystywana
do   trajkotania   zmieniła   się   i   stała   uwagq  -  ale   to   ta   sama
energia!  Teraz coraz więcej energii będzie przemieniać się w
uwagę,   a   umysł   straci   pożywienie.   Myśli   stanq   się   mniejsze,
zacznq tracić na wadze. Powoli, powoli zacznq umierać. A kiedy
umierajq myśli, pojawia się przejrzystość. Twój umysł zmienia
się w lustro.

Nie możesz być. pół na
pół, nie możesz być.
letni. To ci nie pomoże.
Letnia woda nie może
wyparować, a niewielki
wysiłek aby stać się
świadomym, zakończa
się klęską. Transformacja
zachodzi tylko wtedy, gdy
włożysz w nią całą swoją
energię.

•^

Jakże jest szczęśliwy! A

gdy   człowiek   jest   przej-
rzysty   czuje   się   błogo.
Zamieszanie   to   główna
przyczyna cierpienia;
przejrzystość   to   podstawa
poczucia   błogości.  Jakże
jest szczęśliwy! Gdyż widzi,
że

przebudzenie jest

życiem.

l teraz wie, że nie ma

śmierci,

ponieważ

przebudzenia   nie   da   się
zniszczyć.   Gdy   nadejdzie
śmierć, jq również będziesz
mógł obserwować. Umrzesz
patrzqc -
obserwacja   nigdy   nie

umrze. Twoje ciało zniknie, z prochu powstałeś, w proch
się obrócisz, ale twoja uwaga pozostanie; stanie się
częściq kosmicznej całości. Stanie się kosmicznq
świadomościq.

W takiej chwili prorocy z Upanishad mówiq: "Aham

brahmasmi - Jestem kosmicznq świadomościq". To w
takiej przestrzeni AI-Hillaj Mansoor powiedział:
„Ano 7 haq! - Jestem prawdq!" Oto szczyty, które dane ci
zostały z chwilq narodzin, Jeśli ich nie osiqgasz, to tylko
ty jesteś za to odpowiedzialny, nikt inny,

Ja/čze /'est szczęśliwy! Gdyż widzi, że przebudzenie

jest życiem.

Jakże jest szczęśliwy podqżajqc ścieżkq przebudzenia. Z

niezwykfq cierpliwościq medytuje, szuka wolności i

szczęścia.

Działanie zmierza w
jednym kierunku, myśli
w innym, a uczucia
jeszcze dokądś indziej.
Rozpadamy się,
stajemy się coraz
bardziej rozbici. Oto
czym jest cierpienie -
tracimy integralność,
tracimy jedność.

Uważnie posłuchaj tych słów. Z n/ezwyk/a derpliwo-sciq...

-leśli nie włożysz w swoje przebudzenie bardzo dużego
wysiłku, nie obudzisz się. Częściowe starania sq daremne. Nie
możesz być pół na pół, nie możesz być letni. To ci nie pomoże.
Letnia woda nie może wyparować, a niewielki wysiłek, aby stać
się świadomym, zakończy się klęskq.

Transformacja zachodzi tylko wtedy, gdy włożysz w niq całq

swojq energię. Parujesz tylko wtedy, kiedy gotujesz się w
temperaturze stu stopni, tylko wtedy pojawia się alchemia.
Zaczynasz się wznosić. Przecież wszyscy wiemy - woda płynie
w dół, ale para idzie do góry. Tu dzieje się dokładnie to samo:
nieświadomość idzie w dół, świadomość w górę.

l jeszcze jedna rzecz: „w górę" to synonim „do środka", a „w

dół" to synonim „na zewnqtrz". Świadomość jest skierowana do
wewnqtrz,   nieświadomość   na   ze-wnqtrz.   Nieświadomość
sprawia,   że   interesujq   cię   inni   ludzie,   inne   rzeczy.
Nieświadomość  trzyma   cię  w  ciemności;  twoje   oczy  skupiajq
się   na   innych.   To   sprawia,   że   powstaje   pewien   rodzaj
zewnętrzności, powstajq ekstrawertycy. Świadomość wytwarza
poczucie wewnętrz-ności. Tworzy introwertyków; zabiera cię do
wnętrza, coraz głębiej i głębiej.

Głębiej i głębiej oznacza również wyżej i wyżej; to rośnie

jednocześnie, tak jak drzewa. Widzisz jak rosnq w gó-'"ę, nie
widzisz   ich  korzeni   idqcych   w  głqb.   Ale  by  drzewo   urosło  w
górę, korzenie muszq pójść w dół. Jeśli drzewo chce dosięgnqć
nieba, musi zapuścić korzenie bardzo głęboko, najgłębiej jak to
tylko   możliwe.   Drzewo   rośnie   jednocześnie   w   dwóch
kierunkach.   W   ten   sam   sposób   świadomość   rośnie   w   górę
zapuszczajqc korzenie w głqb ciebie.

2. Korzenie cierpienia

Złe samopoczucie, to wynik braku świadomości. Jesteśmy

nieszczęśliwi,   ponieważ   jesteśmy   nieświadomi   tego,   co
robimy,   tego   o   czym   myślimy,   tego   co   czujemy  -  w   każdej
chwili zaprzeczamy samym sobie. Działanie zmierza w jednym
kierunku,   myśli   w   innym,   a   uczucia   jeszcze   dokqdś   indziej.
Rozpadamy się, stajemy się coraz bardziej rozbici. Oto czym
jest cierpienie - tracimy integralność, tracimy jedność. Stajemy
się   pozbawieni   centrum,   jesteśmy   tylko   obrzeżami,   l
oczywiście   życie,   któremu   brak   harmonii,   będzie   pełne
cierpienia,   tragiczne,   będzie   jarzmem,   będzie   przepełnione
nieszczęściem.   Człowiek   może,   co   najwyżej,   uczynić
cierpienie mniej bolesnym. Ma on dostęp do tysiqca różnych
środków przeciwbólowych.

Nie chodzi tylko o narkotyki i alkohol. Tak zwane religie

działajq podobnie do opium. Narkotyzujq ludzi. l oczywiście
wszystkie religie sq przeciwne narkotykom, ponieważ handlujq
tym samym towarem; religie walczq z konkurencjq. Jeśli ludzie
będq brali opium, mogq nie być religijni; mogq nie potrzebować
religijności. Znaleźli już swoje opium, więc dlaczego mieliby się
przejmować religiq? Opium jest tańsze i wymaga mniej
zaangażowania. Jeśli ludzie braliby marihuanę, LSD i bardziej
wyrafinowane narkotyki, to w sposób naturalny, przestaliby być
religijni, ponieważ religia jest bardzo prymitywnym narkotykiem.
Dlatego wszystkie religie sq przeciw narkotykom.
Powodem nie jest to, że sq przeciwne narkotykom. Narkotyki
stanowiq konkurencję, i oczywiście, jeżeli lu-

dzi można powstrzymać przed zażywaniem narkotyków, to
będq oni musieli wpaść w pułapki księży, ponieważ to będzie
jedyny wybór jaki im zostanie. Jest to sposób na
monopolizację, tak aby tylko ich opium pozostało na rynku a
wszystko inne stało się nielegalne.

Ludzie żyjq i cierpiq. l sq z tego tylko dwie drogi wyjścia.

Mogq zaczqć medytować - stać się uważni, czujni, świadomi...
ale to trudne. Wymaga
charakteru.

Prostszym

sposobem   jest   odnalezienie
czegoś,   co   sprawi,   że   będq
jeszcze   mniej   świadomi   i
prze-stanq   odczuwać   cierpienie.
Znajdź coś, co zmniejszy twojq wrażliwość, jakiś alkohol, jakiś
środek   przeciwbólowy,   coś   co   sprawi,   że   przestaniesz   być
świadomy i pomoże zapomnieć o niepokoju, cierpieniu, braku
nadziei.

Ten drugi sposób nie jest prawdziwy. Sprawia on jedynie,

że   twoje   cierpienie   staje   się   trochę   lżejsze,   łatwiejsze   do
zniesienia, mniej kłopotliwe. Ale nie pomaga - nie zmienia cię.
Przemiana możliwa jest tylko dzięki medytacji, ponieważ jest
ona jedynq metodq, która pozwala stać się świadomym. Dla
mnie medytacja jest jedynq prawdziwq religiq. Wszystko inne
to czary-mary. lstniejq różne rodzaje opium - chrześcijaństwo,
hinduizm,   mahometanizm,   dżainizm,   buddyzm  -  ale  to   tylko
gatunki.   Różniq   się  opakowaniem,   ale  ich  zawartość   jest   ta
sama: pomagajq ci dostosować się do twojego cierpienia.

Nie ma potrzeby przyzwyczajać się do cierpienia; istnieje

możliwość, aby całkowicie się od niego uwolnić.

Pierwszym krokiem
do świadomości
jest obserwowanie

swojego ciała.

Ale ścieżka do osiqgnięcia tego jest wyboista; ta droga jest
wyzwaniem.

Moim celem jest uwolnić cię od cierpienia. Musisz stać się
świadomy swego ciała i tego, co z nim robisz...

Pewnego dnia gdy Budda wygłaszał swoje poranne nauki,

przyszedł król, aby go posłuchać. Siedział naprzeciwko Buddy
nieustannie ruszajqc dużym palcem u nogi. Budda przestał
mówić i spojrzał na palec króla. Król oczywiście przestał ruszać
palcem. Budda znowu zaczqf mówić, a król zaczqł poruszać
palcem. Budda zapytał go:

- Dlaczego to robisz? Król odpowiedział:
- Dopiero kiedy przestałeś mówić i spojrzałeś na mój palec

zdałem sobie sprawę z tego co robię; wcześniej nie bytem tego
świadomy. Budda odpowiedział:

- To twój palec i nie jesteś tego świadomy... W takim razie

możesz kogoś zamordować i nie będziesz zdawał sobie z tego
sprawy!

Dokładnie w ten sposób morduje się ludzi. Mordercy często

nie sq  świadomi  swojego  czynu.  Wielokrotnie  zaprzeczajq  w
sqdach, że kogoś zabili. Na poczqtku myślano, że po prostu
kłamiq,   ale   najnowsze   odkrycia   wykazały,   że   to   nieprawda;
mordowali   będqc   tego   nieświadomi.   Byli   tak   wściekli,   tak
zdenerwowani, że na chwilę gniew zawładnqł nimi całkowicie.
Kiedy   jesteś   rozwścieczony   twoje   ciało   wydziela   odurzajqcq
truciznę,   twoja   krew   zostaje   zatruta.   Być   wściekłym,   to   być
przez chwilę szalonym. Później zapomina się o tym, ponieważ
denerwujqc się, nie ma się świadomości. Właśnie w ten

V
sposób ludzie zakochujq się, zabijajq się nawzajem, po-
petniajq samobójstwa, robiq przeróżne rzeczy.

Pierwszym krokiem do świadomości jest obserwowanie

swojego ciała. Powoli człowiek zaczyna zdawać sobie sprawę
z każdego gestu, z każdego ruchu. A gdy zaczynasz być tego
świadomy wydarza się cud:
wiele rzeczy, które do tej pory robiłeś, po prostu znika. Twoje
ciało staje się bar
dziej

odprężone,

lepiej

zestrojone, zaczyna dominować
w nim spokój, pulsuje w nim
delikatna muzyka.

Następnie stań się świadomy

swoich myśli - musisz zrobić z ni-
mi to samo. Sq one delikatniejsze
niż   twoje   ciało   i   dużo   bardziej
niebezpieczne. Gdy uświadomisz
sobie   swoje   myśli,   będziesz
zaskoczony
tym,   co  się   w  tobie   dzieje.   Jeśli
zapiszesz sobie to, co dzieje się
w jakimkolwiek momencie, czeka
cię ogromna niespodzianka. Pisz
przez   dziesięć   minut.   Zamknij
drzwi   i   okna,   aby   nikt   nie   mógł   wejść   i   żebyś   mógł   być
całkowicie szczery - rozpal ogień, żebyś mógł wrzucić do niego
swoje zapiski! - aby nikt, poza tobq, się nie dowiedział, l bqdź
naprawdę   szczery;   pisz   wszystko,   co   dzieje   się   w   twoim
umyśle. Nie interpretuj, nie zmieniaj, nie poprawiaj. Spisz to na
papierze w całkowicie nagiej formie; takim jakie jest.

Nie ma potrzeby
przyzwyczajać się do
cierpienia:
istnieje możliwość aby
całkowicie się od niego
uwolnić. Ale ścieżka do
osiągnięcia tego jest
wyboista; ta droga jest
wyzwaniem.

Przeczytaj to po dziesięciu minutach - odkryjesz w sobie

szalony   umysł!   Nie   zdajemy   sobie   sprawy,   że   całe   to
szaleństwo   płynie   w   nas   jak   ukryty   strumień.   Oddziałuje   na
wszystko, co jest w tobie istotne. Ma wpływ na wszystko co
robisz; powoduje, że czegoś nie robisz;
wpływa   na   wszystko.   Dotyczy   wszystkich   elementów,   które
składajq się na twoje życie!

Trzeba więc przemienić tego szaleńca. A cud uzyskania

świadomości polega na tym, że jedyne czego od ciebie
wymaga, to stać się uważnym. Sam fakt obserwowania
sprawia, że zachodzi zmiana. Powoli, powoli, szaleniec znika.
Powoli myśli układajq się w określony schemat: znika z nich
chaos, zaczynajq przypominać kosmos. A wtedy pojawia się
głęboki spokój.

Gdy twoje ciało i umysł sq spokojne zauważysz, że sq

również ze sobq zestrojone, że między nimi znajduje się most.
Nie sq już tak rozbiegane, nie dosiadajq zupełnie innych koni.
Po raz pierwszy panuje między nimi harmonia, która bardzo
pomaga w pracy nad trzecim krokiem: uświadomieniem sobie
swoich   uczuć,   emocji,   nastrojów.   Jest   to   najdelikatniejsza
warstwa   i   najtrudniejsza,   ale   jeśli   potrafisz   być   świadomy
swoich   myśli,   to   znajduje   się   ona   zaledwie   o   krok.   Aby
odzwierciedlić   nastroje,   emocje   i   uczucia   potrzeba   jeszcze
większej świadomości.

Kiedy uświadomisz sobie te wszystkie trzy elementy,

połqczq się one w jednq całość. A kiedy stanq się jed-nościq,
gdy   dziatajq   razem,   doskonale   współgrajq,   słyszysz   ich
muzykę,   jakby   były   orkiestrq  -  wtedy   pojawia   się   coś
czwartego. Nie możesz tego wywołać  -  to dzieje się samo z
siebie,   jest   prezentem   od   całości.   Jest   na-grodq   dla   tych,
którzy przeszli już trzy kroki.

Punktem czwartym jest ostateczna świadomość, która

sprawia,   że   człowiek   staje   się   przebudzony.   Tylko   dzięki
takiemu   przebudzeniu   człowiek   może   poznać   czym   jest
błogość. Ciało zna przyjemności, umysł wie, co to szczęście,
serce   zna   radość,   krok   czwarty   wie,   co   to   stan   błogości.
Błogość   jest   celem   a   świadomość   to   droga   prowadzqca   do
niego.

3. Prywatne światy

Heraklit mówi:

Ludzie sq roztargnieni i niebaczni na to, co dzieje się
wokói zarówno na jawie jak i podczas głębokiego snu.
Głupcy, mimo że słyszą, pozostają głusi;

to o nich mówi przysłowie:
gdziekolwiek sq
pozostają nieobecni.

Człowiek nie powinien mówić, ni zachowywać się

jakby spał.
Przebudzeni ma/a /'eden wspólny świat.

Każdy ze śpiących ma swój oddzielny świat.

Budząc się widzi śmierć,
a podczas snu - marzenia.

Heraklit dotyka najgłębszego problemu: człowiek śpi nawet

na jawie.

Śpisz wtedy, kiedy śpisz, ale śpisz także wtedy, kiedy

jesteś obudzony. Jaki to ma sens? Mówi o tym Budda,

mówi Jezus i mówi Heraklit. Wydaje się, że jesteś całkowicie
przytomny, ale to tylko pozory; głęboko w tobie sen nadal trwa.

Nawet w tej chwili pogrqżony jesteś w marzeniach.

Przemyka przez ciebie tysiqc myśli, a ty nie zdajesz sobie
sprawy z tego, co się dzieje, nie jesteś świadomy tego, co
robisz, nie wiesz kim jesteś. Poruszasz się jak we śnie.

Zapewne znasz ludzi, którzy robiq coś we śnie. Jest taka

choroba, która nazywa się somnambulizm. Wielu ludzi we śnie
wstaje z łóżek; majq otwarte oczy, poru-szajq się! Mogq
chodzić. Odnajdujq drzwi. ldq do kuchni, zjedzq coś; wró-cq do

pokoju i położq się z powrotem
do łóżka. A jeśli zapytasz ich o
to, co robili w nocy, niczego nie
będq pamiętać. Co najwyżej,
jeśli bardzo po-starajq się sobie
przypomnieć, zobaczq, że mieli
w nocy sen, w którym wstali i
poszli do kuchni. Ale dla nich to
byt sen, nic więcej; trudno jest
im to sobie przypomnieć.

Wielu ludzi popełniło

przestępstwa; wielu morderców
mówi w sqdzie, że nie wie, że
nie pamięta, aby robili takie
rzeczy. Nie chodzi o to, że

starajq się oszukać sqd - nie. Psychoanalitycy odkryli, że to nie
próba okłamania, że to nie mówienie nieprawdy; to co mó-wiq
jest prawdziwe. Owszem popełnili oni morderstwo

A gdy zaczynasz być
tego świadomy
wydarza się cud:
wiele rzeczy, które do
tej pory robiłeś, po
prostu znika. Twoje
ciało staje się bardziej
odprężone, lepiej
zestrojone.

- ale popełnili je we śnie
-  tak jakby było sennym
majakiem.   Taki   sen   jest
dużo   głębszy   niż
zwyczajny   sen.   Jest
podobny   do   bycia
pijanym:   możesz   się
troszkę   poruszać,   jesteś
w   stanie   coś   zrobić,
masz   odrobinę   świado-
mości - ale jesteś pijany.
Nie   wiesz   dokładnie   co
się dzieje. Co zrobiłeś w
przeszłości?

Czy

możesz dokładnie przy-
pomnieć sobie co i dla-
czego zrobiłeś? Co się

Gdy uświadomisz
sobie swoje myśli,
będziesz zaskoczony
tym, co się w tobie
dzieje. feśli zapiszesz
sobie to, co dzieje się
w jakimkolwiek
momencie, czeka cię
ogromna
niespodzianka. Nie
uwierzysz...

z tobq działo? Czy byłeś
świadomy wtedy? Zakochujesz się nie wiedzqc dlaczego;
wpadasz w złość nie wiedzqc dlaczego. Oczywiście znajdujesz
jakieś wymówki; starasz się uzasadnić swoje zachowanie - ale
racjonalizacja to nie świadomość.

Świadomość oznacza, że cokolwiek się w danej chwili dzieje,

wydarza się z przytomnościq umysłu; jesteś tam obecny. Jeśli
jesteś obecny tam, gdzie rodzi się gniew, to gniew nie jest w
stanie się narodzić. Może się pojawić tylko w głębokim śnie. Gdy
jesteś obecny, za-czynajq zachodzić w tobie zmiany. Kiedy
jesteś obecny, świadomy, wiele rzeczy po prostu nie może się
wydarzyć. Wszystko, co nazwane zostało grzechem, nie może
wydarzyć się gdy człowiek jest świadomy. Więc tak naprawdę
istnieje tylko jeden rodzaj grzechu, jest nim brak świadomości.

'37

Słowo grzech (ang. sin) oznaczało pierwotnie brak czegoś.

Nie   oznacza   zrobienia   czegoś   źle;   oznacza   brak,
nieobecność. Hebrajski rdzeń słowa grzech oznacza brak. To
brak twojej uwagi, robisz coś będqc nieobecnym. Oto jedyny
grzech.   A   jedyna   cnota?   Kiedy   robiqc   coś,   jesteś   tego
całkowicie   świadomy.   Gurdżijew   nazywa   to   pamiętaniem   o
sobie, Budda byciem w pełni świadomym, Krishnamurti mówi
na   to   uważność,   Kabir   nazywa   to   surcrti.   Obecność!  -  to
jedyne czego trzeba, niczego więcej.

Nie musisz niczego w sobie zmieniać, a nawet gdybyś

próbował to i tak ci się nie uda. Próbowałeś już wiele razy.
Udało   ci   się?   Ile   razy   postanawiałeś,   że   więcej   się   nie
zdenerwujesz?   Co   się   stało   z   twoim   postanowieniem?   Gdy
nadchodzi odpowiednia chwila wpadasz w tę samq pułapkę:
denerwujesz się, a kiedy gniew opada, znowu tego żałujesz.
To błędne koło: irytujesz się i żałujesz tego,  a potem znów
jesteś gotów się złościć.

Pamiętaj, że nawet gdy żałujesz, nie jesteś obecny;

żal jest również częściq grzechu. Właśnie dlatego nic się nie
zmienia.   Bardzo   się   starasz,   podejmujesz   wiele   decyzji,
składasz obietnice, ale nic się nie zmienia  -  pozostajesz taki
sam. Jesteś dokładnie taki, jaki byłeś w chwili narodzin, nic się
nie zmieniło. Nie, żebyś nie próbował, nie, żebyś się nie dość
starał. Starałeś się i to bardzo, l poniosłeś klęskę, bo wysiłek
nie  ma  tu nic  do  rzeczy.  Podjęcie  jeszcze  większych   starań
niczego nie zmieni. Tu chodzi o bycie uważnym, nie o trud.

Jeśli jesteś uważny wiele rzeczy znika samoistnie; nie

musisz ich odrzucać. W stanie świadomości po prostu nie sq
możliwe. Taka jest moja definicja i inne kryterium nie istnieje.
Nie można popaść w miłość będqc świado-

V-
mym.   Możesz   kochać,   ale   miłość   będzie   wtedy   wzlotem.
Dlaczego   używamy  określenia popaść  w  mi/ość  (ang.  fali  in
love  -  przyp. tłum.)? To jakby upadek; spadasz, nie wznosisz
się. Gdy jesteś świadomy, upadek nie jest możliwy  -  nie jest
możliwy nawet w miłości. Nie może się wydarzyć;  po prostu
jest niewykonalny. Gdy jesteś świadomy wzrastasz w miłości.
To   coś   zupełnie   innego   niż   wpadnięcie   w   miłość.   Właśnie
dlatego   zakochanych   można   rozpoznać   po   spojrzeniu:
wyglqdajq na bardziej sennych, oszołomionych, rozmarzonych
niż inni. Można ich poznać po oczach, ponieważ ich oczy sq
zaspane. Ludzie, którzy wzrastajq w miłości sq zupełnie inni.
Widać po nich, że nie sq już pogrqżeni w marzeniach, mie-rzq
się z rzeczywistościq i dzięki temu rozwijajq się.

Popadajqc w miłość pozostajesz dzieckiem; wzra-stajqc w

niej stajesz się dojrzały. Powoli miłość przestaje być zwiqzkiem
i   staje   się   częściq   ciebie.   Wtedy   nie   jest   już   tak,   że   coś
kochasz a czegoś nie; po prostu jesteś miłościq. Cokolwiek się
do   ciebie   zbliży,   dzielisz   się   z   tym.   Cokolwiek   się   dzieje,
obdarowujesz to miłościq. Dotykasz kamienia i robisz to tak,
jakbyś   dotykał   ciała  ukochanej  osoby.   Patrzysz   na  drzewo   i
robisz to tak, jakbyś patrzył w twarz ukochanego. To pewien
stan istnienia. Nie jesteś zakochany  -  po prostu /esteś miło-
ściq. Dlatego jest to wzlot, a nie upadek.

Miłość jest piękna, kiedy dzięki niej wzrastasz. Jeśli w niq

popadasz,  staje się brzydka i nieczysta.  Prędzej czy później
odkryjesz,  że jest trujqca, że stała się ciężarem. Zostałeś w
niej uwięziony, twoja wolność została zniszczona. Podcięto ci
skrzydła; przestałeś być wolny. Popadajqc w miłość stałeś się
własnościq:   posiadasz,   ole  też  pozwalasz,   aby  druga  osoba
posiadała ciebie.

Stajesz się przedmiotem, próbujesz przemienić osobę,
w której się zakochałeś w taki sam przedmiot.

Przyjrzyj się mężowi i żonie: oboje stali się jak

rzeczy, przestali być osobami. Oboje starajq się posiqść
siebie   nawzajem.   A   posiadać   można   tylko   przedmiot,
nigdy   człowieka.   Jak   można   być   właścicielem
człowieka? Jak można zdominować osobę? Jak można
przemienić   jq   w   przedmiot?   To   niemożliwe!   Ale   mqż
próbuje   posiqść   żonę;   a   żona   chce   zrobić   to   samo   z
mężem.   Dochodzi   do   zderzenia,   oboje   stajq   się   dla
siebie wrogami. Zaczynaj^ się nawzajem niszczyć.

Wydarzyło się:

Mułła Nasreddin wszedł do biura firmy zarzqdzajq-

cej cmentarzem z zażaleniem do kierownika:

- Dobrze wiem, że moja żona jest pochowana na
pańskim cmentarzu, ale nie mogę nigdzie znaleźć jej
grobu.

Kierownik zajrzał do rejestru i zapytał:

- Jak się nazywa? Mutła odpowiedział:
- Pani Mułła Nasreddin.
- Nie mam w spisie pani Mutty Nasreddin, ale jest pan
Mułła Nasreddin. Przepraszam, widocznie wystqpit jakiś
błqd.

Nasreddin odpowiedział:

- Nie ma żadnego błędu. Gdzie ten grób Mułły Na-
sreddina? Wszystko zapisałem na swoje imię.

Nawet nagrobek swojej żony! Własność... każdy stara
się zawłaszczyć osobę uko-chanq, kochanka. A to już
nie jest miłość. Kiedy kogoś

to i tak krzywdzisz. Spójrz
na ludzi, którzy chcq czynić
dobro:

oni

zawsze

krzywdzq,   sq   najbardziej
szkodliwymi   ludźmi   na
świecie.         Reformatorzy
społeczni,   tak   zwani   re-
wolucjoniści,   to   najbardziej
szkodliwi ludzie na świecie.
Ale trudno jest dostrzec ich
szkodliwość,   ponieważ   to
dobrzy   ludzie,   robiqcy
zawsze   coś   dobrego   dla
innych  -w   ten   sposób
zniewalają.   Jeśli   pozwolisz
im   na   zrobienie   czegoś
dobre-Qo   dla   siebie,
staniesz się ich wtasnościq.
Zacznq   °d   masażu   twoich
stóp,

Świadomość oznacza,
że cokolwiek się w
danej chwili dzieje,
wydarza się z
przytomnością
umysłu; jesteś tam
obecny, jeśli jesteś
obecny tam, gdzie
rodzi się gniew, to
gniew nie jest w
stanie się narodzić.
Może się pojawić tylko
w głębokim śnie.

^
Dosiadasz   zaczynasz   nienawidzić,   niszczyć   i   zabijać;
stajesz   się   mordercq.   Miłość   powinna   dawać   wolność;
miłość/'est   wolnościq.   Miłość   uczyni   ukochanq   osobę
jeszcze   bardziej   wolnq,   miłość   doda   skrzydeł,   otworzy
przed   nią   niebo.   Nie   może   stać   się   więzieniem,
zamknięciem.   Ale   nie   znasz  tej  miłości,   ponieważ   ona
przydarza   się   tylko   wtedy,   kiedy   jesteś   świadomy;   ten
rodzaj   miłości   przychodzi   tylko   ze   świadomościq.   A   ty
znasz jedynie miłość, która jest grzechem, ponieważ ona
wypływa ze stanu uśpienia.

l to dotyczy wszystkiego, co robisz. Nawet jeśli

starasz się zrobić coś dobrego,

ale prędzej czy później poczujesz ich dłonie na swoim karku!
Zaczynajq od stóp, kończq na szyi, ponieważ nie sq świadomi;
nie wiedzq co robiq. Nauczyli się sztuczki:
jeśli chcesz nad kimś zapanować, czyń dobro. Nie zda-jq sobie
nawet sprawy z tego, że jq stosujq. Ale będq krzywdzić,
ponieważ wszystko, co ma na celu zawładnięcie drugq osobq,
nieważne jak pięknq przybierze formę i nieważne jak to
nazwiemy, jest grzechem.

Twoje kościoły, świqty-nie,

meczety   popełniajq   grzech
przeciwko   tobie,   ponieważ
stały   się   posiadaczami,
zaczęły   dominować.   Każdy
kościół   występuje   przeciw
religii  -  ponieważ   religia   to
wolność!   Dlaczego   więc   tak
się stało? Jezus próbował dać
ci   wolność,   ofiarować
skrzydła. Co się stało potem,
skqd wziqł   się  kościół?  Stało
się   tak,   ponieważ   Jezus   żyt
na

zupełnie

innej

płaszczyźnie,   na   poziomie
świadomości;   a   ci,   którzy   go
słuchali, ci którzy za nim po-
dqżali,   żyjq   na   płaszczyźnie

snu. Cokolwiek usłyszq, zinterpretuje, robiq to na podstawie
swoich snów. Cokolwiek stworzq będzie grzechem. Chrystus
daje ci religię, a ludzie pogrqżeni w głębokim śnie robiq z tego
kościół.

Mówi się, że szatan siedział kiedyś pod drzewem, bardzo

smutny. Obok przechodził święty; spojrzał na szatana i
powiedział:

Hebrajski rdzeń słowa
grzech oznacza brak. To
brak twojej uwagi, robisz
coś będąc nieobecnym.
Oto jedyny grzech. A
jedyna cnota? Kiedy
robiąc coś, jesteś tego
całkowicie świadomy.

- Słyszeliśmy, że ty nigdy nie odpoczywasz, że zawsze czynisz
gdzieś   coś   złego.   Co   robisz   tutaj   pod   drzewem?   Szatan
pogrqżony był w głębokiej depresji. Odparł:
-  Mojq   pracę   przejęli   kapłani,   nie   mam   już   nic   do   roboty.
Czasem  myślę  o samobójstwie,  bo  kapłani  tak dobrze  sobie
radzq.

Dlaczego tak dobrze sobie radzq? Ponieważ prze-mieniajq

wolność w więzienie, przemieniajq prawdę w dogmaty -
przenoszq wszystko z płaszczyzny świadomości do
płaszczyzny snu.

Postaraj się zrozumieć czym jest ten sen, ponieważ jeśli to

poczujesz, zaczniesz stawać się świadomy - znalazłeś się na
drodze ku wyjściu. Czym jest ten sen? Jak powstaje? Jaki jest
jego mechanizm? Jak działa?

Umysł zawsze znajduje się albo w przeszłości albo w

przyszłości. Nie może funkcjonować w teraźniejszości, to dla
niego   niemożliwe.   Kiedy   jesteś   w   teraźniejszości   nie   ma
umysłu  -  ponieważ  umysł   to  myślenie.   Jak  można  myśleć   o
teraźniejszości?   Możesz   rozmyślać   o   przeszłości;   jest   ona
częściq twoich wspomnień, umysł może o niej myśleć. Możesz
rozmyślać o przyszłości; jeszcze jej nie ma, rozum może o niej
marzyć. Rozum może robić dwie rzeczy: poruszać się wstecz ~
jest tam wystarczajqco dużo miejsca, niezmierzona przestrzeń
przeszłości; można o niej myśleć bez końca ~ albo poruszać
się   w   stronę   przyszłości;   znów   ogromnej   przestrzeni,
nieskończonej,   można   w   niej   marzyć   i   marzyć.   Ale   w   jaki
sposób  mógłby  on działać  w teraźniejszości?  Nie ma w niej
miejsca, aby mógł wykonać jakikolwiek ruch.

Teraźniejszość jest liniq granicznq, to wszystko. Nie ma w

niej przestrzeni. Oddziela przeszłość od przyszłości

•^

- jest liniq. Możesz być w teraźniejszości, ale nie

możesz   w   niej   myśleć;   do   myślenia   potrzebna   jest
przestrzeń. Myśli potrzebujq miejsca, sq jak przedmioty.
Pamiętaj   o   tym  -  myśli   sq   delikatnymi   rzeczami,   sq
materialne.   Nie   sq   duchowe,   ponieważ   wymiar
duchowości   zaczyna   się,   gdy   nie   ma   myśli.   Myśli   sq
rzeczami materialnymi, a rzeczy potrzebujq miejsca.

W teraźniejszości nie możesz myśleć. Gdy tylko za-

czniesz, staje się ona przeszłościq. Widzisz wschodzqce
słońce; widzisz je i mówisz: „Jaki piękny wschód słońca!"
-  wtedy jest on już przeszłościq. Kiedy wschodzi słońce
nie   ma   miejsca   na   powiedzenie   nawet:   „Jak  pięknie!",
ponieważ kiedy wypowiadasz te dwa słowa to doświad-
czenie stało się już przeszłościq; umysł ma jego zapis w
pamięci. Kiedy słońce w/asn/e wschodzi, jest dokładnie
wschód,   jak  możesz  wtedy  myśleć?   O  czym?   Możesz
towarzyszyć wschodzqcemu słońcu, ale nie możesz my-
śleć. Jest tam miejsce dla ciebie, ale nie dla myśli.

Widzisz piękny kwiat w ogrodzie i mówisz: „Piękna

róża" - wtedy przestajesz być z różq, w tym właśnie mo-
mencie staje się ona przeszłościq. Kiedy jest kwiat i kie-
dy   jesteś   ty,   oboje   jesteście   dla   siebie   obecni,   jak
możesz  myśleć?   O   czym?   Jak  myślenie   może   być   w
ogóle możliwe? Nie ma na nie miejsca. Miejsca jest tak
mało - a tak właściwie w ogóle go nie ma - że ty i kwiat
nie   możecie   nawet   istnieć   jako   dwie   różne   istoty,
ponieważ   nie   ma   miejsca   dla   dwóch,   możliwe   jest
istnienie tylko jednej.

Właśnie dlatego, w doznaniu głębokiej obecności ty

jesteś kwiatem, a kwiat staje się tobq. Kiedy nie ma
myśli - kto jest kwiatem, a kto obserwatorem? Obser-
wator staje się obserwowanym. Nagle znikajq wszystkie
bariery. Nagle zagłębiasz się w kwiat, a kwiat zagłębia

cję w ciebie. Nagle nie jesteście dwiema osobnymi istotami -
jesteście jednq.

Jeśli zaczniesz myśleć, znów się rozdzielicie. Jeśli nie

myślisz, gdzie przebiega podział? Nie myślqc, współistniejesz
z kwiatem. Kiedy współistniejesz z uko-chanq osobq, nie ma
podziału na dwie osoby. Siedzqc obok kochanka, trzymajqc
jego dłoń, po prostu jesteś. Nie myślisz o tym, co przeminęło;
nie myślisz o nad-chodzqcej przyszłości - jesteś tu i teraz, l
jest to tak piękne, tak intensywne doznanie, że żadna myśl nie
jest w stanie go zmqcić.

A wrota sq bardzo wqskie; wrota teraźniejszości. Dwie

osoby nie mogq przejść przez nie razem, może to zrobić tylko
jedna. W teraźniejszości myślenie nie jest możliwe, marzenia
nie sq możliwe, ponieważ nie jest to nic innego, jak po prostu
myślenie obrazami. Sq one rzeczami, sq zjawiskami
materialnymi.

Kiedy jesteś w teraźniejszości, nie myślqc, po raz pierwszy

wkraczasz w świat duchowości. Otwiera się nowy wymiar - tym
wymiarem jest świadomość. Ponieważ wcześniej go nie
znałeś, Heraklit powie, że śpisz, że nie jesteś świadomy.
Świadomość oznacza bycie tu i teraz tak całkowicie, że nie ma
ruchu w stronę przeszłości, ani w stronę przyszłości - cały ruch
zostaje zatrzymany.

To nie oznacza, że stajesz się statyczny. Rozpoczyna się

nowy ruch, w głqb. Sq dwa rodzaje ruchu, symbolice je krzyż
Jezusa:   ukazuje   dwie   części,   krzyżu   jqce   się.   Jeden   jest
liniowy:  poruszasz się po linii, od jednej rze-^ do drugiej, od
jednej   myśli   do  kolejnej.   Od  jednego  snu  do   drugiego.   Z   A
przenosisz się do B, z B do C, z C do D. Tak wyglqdał twój
ruch, odbywał się po linii, był

poziomy. W ten sposób płynie
czas; tak porusza się ten, kto
głęboko śpi. Możesz poruszać
się jak wahadło, w przód i w tył
- po linii. Możesz iść z B do A
albo z A do B - po linii
poziomej

Jest jeszcze inny sposób

poruszania. Pionowy. Nie
idziesz od A do B, od B do C;
idziesz od A głębiej w A: od A1
do A2, A3, A4, w głqb - lub w
górę.

Kiedy ustaje myślenie, rozpoczyna się nowy rodzaj ruchu.

Zaczynasz   się   zagłębiać.   To   coś   podobnego   do   przepaści.
Ludzie, którzy medytujq prędzej czy później docierajq do tego
momentu;   zaczynajq   odczuwać   strach,   ponieważ   majq
wrażenie,  że otworzyła się przepaść bez dna, czujq zawroty
głowy,   sq   przerażeni.   Wtedy   chce   się   wrócić   do   starego
sposobu poruszania się, ponieważ jest on znany;  to uczucie
podobne jest do śmierci.

Takie znaczenie ma krzyż Jezusa: jest śmierciq. Przejście z

poziomego do pionowego to śmierć  -  prawdziwa śmierć. Ale
jest   to   śmierć   tylko   z   jednej   strony;   z   drugiej   jest   to
zmartwychwstanie. To śmierć po to, aby znów się narodzić; to
umieranie   w   jednym   wymiarze   i   narodziny   w   drugim.   W
poziomie jesteś Jezusem. W pionie stajesz się Chrystusem.

Jeśli poruszasz się od jednej myśli do drugiej, pozostajesz

w świecie czasu. Jeśli zagłębiasz się w chwilę - nie w myśli -
poruszasz się w stronę wieczności. Nie

Świadomość oznacza
bycie tu i teraz tak
całkowicie, że nie ma
ruchu w stronę
przeszłości, ani w
stronę przyszłości - cały
ruch zostaje
zatrzymany.

jesteś statyczny; nic w tym świecie nie jest statyczne, nic nie
może takie być  -  pojawia się nowy ruch, ruch bez motywacji.
Zapamiętaj   te   słowa.   Poruszasz   się   w   poziomie   dzięki
motywacji. Musisz coś osiqgnqć  -  pieniqdze, prestiż, władzę,
Boga, cokolwiek. Masz motywację.

Umotywowany ruch oznacza sen. Nieumotywowany - to

świadomość  -  poruszasz   się,   ponieważ   to   sprawia   ci
przyjemność,   ponieważ   ruch   jest   życiem,   ponieważ   życie   to
energia,   a   energia   to   ruch.   Poruszasz   się,   ponieważ   to   cię
zachwyca  -  nie ma innego powodu. Nie ma celu, nie musisz
niczego   osiqgnqć.   Donikqd   nie   zmierzasz,   w   ogóle   nie
zmierzasz  -  po prostu zachwycasz się ener-giq. Nie ma celu
innego niż sam ruch; ma on swojq we-wnętrznq wartość, nie
ma w sobie nic z zewnqtrz.

Budda żyje, Heraklit żyje; ja też żyję, oddycham -ale

poruszam się inaczej, bez motywacji.

Ktoś zapytał mnie parę dni temu: „Dlaczego pomagasz

innym przy medytacji?"

Odpowiedziałem mu: „To sprawia mi przyjemność. Nie ma

żadnego powodu  -  po prostu daje mi to radość". Zupełnie jak
osoba,   która   uwielbia   siać   rośliny   w   ogrodzie   i   czekać   na
kwiaty  -  ja   cieszę   się,   kiedy   ty   zaczynasz   kwitnqć.   To
ogrodnictwo; gdy ktoś rozkwita, odczuwam radość. Dzielę się.
Nie   ma   w   tym   celu.   Jeśli   ci   się   nie   powiedzie,   nie   będę
odczuwał frustracji. Jeśli nie rozkwitniesz, to będzie tak samo
dobrze,  ponieważ rozkwitu nie można wymusić.  Nie możesz
siłq wyciq-gnqć kwiatu z pqka. Możesz, ale wtedy go zabijesz.
Może się wydawać, że to kwitnięcie; ale tak nie jest.

Cały świat, egzystencja porusza się w stronę wieczności.

Umysł przemieszcza się w czasie. Egzystencja porusza się
wzwyż i w głqb, a umysł w przód i w tył. Ro-

zum przemieszcza się w płaszczyźnie poziomej - tym właśnie
jest sen. Jeśli potrafisz przesuwać się w pionie, jest to
świadomość.

Żyj chwilq. Całym sobq skup się na danej chwili. Nie pozwól

przeszłości ingerować i nie dopuść, aby pojawiła się
przyszłość. Przeszłości już nie ma, jest martwa. A Jezus mówi:

„Niech martwi pogrzebiq mar-
twych". Przeszłości już nie ma,
dlaczego się niq przejmujesz?
Dlaczego   stale   o   niej
rozmyślasz?   Czy   jesteś   zły?
Nie   ma   jej;   została   w   twojej
głowie,   jest   wspomnieniem.
Przyszłość   jeszcze   nie   na-
deszła  -  więc dlaczego o niej
rozmyślasz?   Jak   możesz
myśleć   o   czymś,   czego
jeszcze  nie  ma?  Co  jesteś w
stanie   sobie   zaplanować?
Cokolwiek  pomyślisz i tak się
nie   spełni,   a   wtedy   będziesz
sfrustrowany, ponieważ całość
ma   swój   plan.   Dlaczego
starasz się mieć swój własny?

Egzystencja ma swój plan, jest od ciebie mqdrzej-sza -

całość musi być mqdrzejsza niż czqstka. Dlaczego udajesz, że
to  ty  jesteś   całościq?  Ona  ma  swoje   własne   przeznaczenie,
swój   sposób  wypełnienia   go;   dlaczego  zawracasz   sobie  tym
głowę?   Cokolwiek   zrobisz   będzie   to   grzechem,   ponieważ
stracisz chwilę - tę chwilę.

Możesz być w
teraźniejszości, ale nie
możesz w niej myśleć;
do myślenia potrzebna
jest przestrzeń. Myśli
potrzebują miejsca, są
jak przedmioty. Nie są
duchowe, ponieważ
wymiar duchowości
zaczyna się, gdy nie ma
myśli.

A jeśli stanie się to twoim przyzwyczajeniem - a stanie się, jeśli
zaczniesz coś przegapiać, stanie się to twoim nawykiem  -  to
kiedy  nadejdzie   przyszłość,   również  jq  przegapisz,   ponieważ
wtedy   nie   będzie   już   ona
przysztościq,

lecz teraź-

niejszościq.   Wczoraj   myślałeś   o
dzisiaj, ponieważ wtedy było ono
jutrem;
teraz   jest   dzisiaj,   a   ty  myślisz  o
jutrze,   a   kiedy   nadejdzie   jutro
stanie się ono dzisiaj  -  ponieważ
wszystko  co istnieje,  istnieje tu  i
teraz i nie może istnieć inaczej. A
jeśli   niezmiennie   żyjesz   tak,   iż
twój   umysł   rozmyśla   o   jutrze,   to
kiedy znajdziesz czas na to żeby
żyć?   Jutro   nigdy   nie   nadejdzie.
Zaczniesz   je   przegapiać  -  a to
grzech.   Takie   znaczenie   ma
hebrajski rdzeń słowa grzech.

Z chwilq gdy wkracza

przyszłość,   wkracza   także   czas.
Zgrzeszyłeś   przeciw   egzystencji,
przegapiłeś,   l   stało   się   to   jak
niezmienny szablon: działasz jak
robot, ciqgle tracisz.

Przyjeżdżajq do mnie ludzie z odległych państw. Kiedy sq u

siebie rozmyślajq o mnie i emocjonujq się mnq, czytajq, myślq,
marzq. Kiedy przyjeżdżajq tutaj zaczy-

|eśli poruszasz się od
jednej myśli do drugiej,
pozostajesz w świecie
czasu. |eśli zagłębiasz
się w chwilę - nie w myśli
- poruszasz się w stronę
wieczności. Nie jesteś
statyczny;
nic w tym świecie nie jest
statyczne, nic nie może
takie być - pojawia się
nowy ruch, ruch bez
motywacji.

najq myśleć o swoich domach; z chwilq gdy przyjeż-dżajq od
razu się wycofujq! Zaczynajq myśleć o swoich dzieciach, o
żonach, o pracy, o tysiqcu różnych rzeczy. Widzę tę głupotę.
Jak wrócq do domu znów będq rozmyślać o mnie. Przegapiajq,
a to grzech.

Kiedy jesteś tutaj, ze mnq, bqdź tutaj! Bqdź tutaj całym

sobq, abyś mógł nauczyć się nowego sposobu poruszania,
abyś zaczqł poruszać się w stronę wieczności, a nie w czasie.

Czas jest światem, a wieczność Bogiem; poziom jest

światem, pion to Bóg. Oba te wymiary spotykajq się w jednym
punkcie -tam, gdzie został ukrzyżowany Jezus. Oba, poziomy i
pionowy,  spotykajq się w pewnym punkcie  -  ten punkt to tu i
teraz.   Z   tu   i   teraz   możesz   udać   się   w   dwie   podróże:   jedna
prowadzi   cię   po   świecie,   w   stronę   przyszłości;   ta   druga,   to
podróż do Boga, w głębię.

Stań się bardziej świadomy, stań się uważny i bardziej

wrażliwy na teraźniejszość.

Co zrobisz? Jak możesz tego dokonać? Tak głęboko śpisz,

że i to mógłbyś robić jedynie we śnie. Możesz zmienić to w
przedmiot myśli, w proces rozumu. Możesz stać się tak spięty,
że uniemożliwi ci to życie w teraźniejszości. Myślenie o tym jak
żyć teraźniejszościq, w niczym ci nie pomoże. Jeśli odczuwasz
zbyt wielkie poczucie winy, bo czasem, z przyzwyczajenia,
przenosisz się w przeszłość, a czasami wybiegasz myślami w
przyszłość, to wiedz, że popełniasz grzech.

Nie czuj się winny. Zrozum grzech, ale nie czuj się winny - a

to   bardzo,   bardzo   delikatna   sprawa.   Jeśli   zaczniesz   mieć
poczucie   winy,   to   wszystko   straciłeś.   W   nowym   procesie
rozpocznie   się   stary   schemat.   Zaczniesz   odczuwać   winę,
ponieważ przegapiłeś teraźniejszość.

Myślisz o przeszłości, ponieważ teraźniejszość nie jest już
teraźniejszościq; jest przeszłościq, a ty czujesz się wobec niej
winny. Nadal wszystko przegapiasz.

Więc pamiętaj o jednej rzeczy: kiedy uświadomisz sobie, że

zapuściłeś się w przeszłość lub w przyszłość, nie rób z tego
wielkiego   problemu.   Po   prostu   wróć   do   teraźniejszości,   bez
stwarzania problemów. Jest dobrze! Po prostu przywróć swojq
świadomość.   Przegapisz   coś   milion   razy;   nie   nauczysz   się
teraz, natychmiast. Nauczenie się jest możliwe, ale nie dzięki
tobie. Tak długo posługiwałeś się schematem zachowania, że
nie   jesteś   w   stanie   go   teraz   zmienić.   Ale   nie   martw   się,
egzystencja się nie śpieszy. Wieczność może czekać wiecznie.
Nie wytwarzaj napięcia.

Kiedy poczujesz że przegapiłeś, wróć. To wszystko. Nie

czuj się winny; to sztuczka umysłu, znów gra w swoje gierki.
Nie odczuwaj skruchy, że znów zapomniałeś. Kiedy zaczniesz
myśleć, wróć do tego, co robisz. Biorqc kqpiel wróć do niej;
jedzqc wróć do jedzenia; spaceru-jqc wróć do spaceru. Gdy
tylko poczujesz, że nie ma cię tu i teraz, wróć - po prostu. Nie
wywołuj poczucia winy. Jeśli zaczniesz je odczuwać wszystko
straci sens.

Jest grzech, a nie ma poczucia winy; ale to dla ciebie

trudne. Jeśli odczuwasz,  że coś jest źle, natychmiast stajesz
się   winny.   Rozum   jest   bardzo,   bardzo   przebiegły.   Jeśli
zaczniesz   odczuwać   poczucie   winy,   gra  się  rozpocznie  -  na
nowym  poziomie,  ale to ta sama gra. Ludzie  przychodzq do
mnie i mówiq: „Zapominamy". Sq bardzo smutni kiedy mówiq:
„Zapominamy.   Staramy   się   pamiętać,   ale   udaje   się   to   tylko
przez kilka sekund. Pozostajemy uważni, skupieni na sobie, a
potem to wszystko znika; co zrobić?" Niczego nie da się zrobić!
Problem

nie polega na robieniu czegokolwiek. Co możesz zrobić? Nie
wpadać w poczucie winy. Po prostu wróć.

Im częściej będziesz wracał... po prostu, pamiętaj. Nie z

poważnq   minq,   nie   z   ogromnym   wysiłkiem  -  zwyczajnie,
niewinnie, nie robiqc z tego problemu. Ponieważ wieczność nie
ma   problemów  -  wszystkie   problemy   istniejq   w   płaszczyźnie
poziomej;   ten   także   będzie   istniał   tylko   na   tej   płaszczyźnie.
Płaszczyzna   pionowa   nie   zna   problemów.   Jest   samq
przyjemnościq,   bez   lęku,   bez   bólu,   bez   zmartwień,   poczucia
winy, bez niczego. Bqdź naturalny i wracaj.

Wiele razy coś przegapisz, to nieuniknione. Ale nie martw się

tym; tak już jest. Nie przykładaj dużej wagi do tego, że tak się
dzieje,  przykładaj jq do tego, że często udało ci się wszystko
odzyskać. Pamiętaj  -  nacisk nie powinien być kładziony na to,
że   wiele   razy   coś   przegapiłeś,   ale   na   to,   że   wiele   razy
odzyskałeś   pamięć.   Ciesz  się   z  tego.   To,   że   coś   tracisz  jest
naturalne.   Jesteś   człowiekiem,   który   długo   żył   na   poziomej
płaszczyźnie,   więc   to  całkowicie   normalne.   Piękne  jest  to,   że
tyle razy udało ci się wrócić. Dokonałeś niemożliwego; ciesz się!

W ciqgu dwudziestu czterech godzin dwadzieścia cztery

tysiqce   razy   przegapisz   coś,   ale   również   dwadzieścia   cztery
tysiqce razy coś odzyskasz. Zaczniesz funkcjonować w nowym
trybie.   Tyle   razy   wracałeś   do   domu;   stopniowo   zacznie   się
pojawiać nowy wymiar. Coraz dłużej będziesz umiał pozostawać
w stanie świadomości, coraz rzadziej będziesz poruszał się w
przód  i  w tył.   Rozpiętość ruchu w  przód i  w tył  będzie  coraz
mniejsza.   Coraz   rzadziej   będziesz   zapominał,   coraz   częściej
będziesz pamiętał - wkraczasz

w płaszczyznę pionowq. Nagle, któregoś dnia, poziome
zniknie. Świadomość staje się bardziej intensywna i
poziome znika.

To właśnie kryje się za słowami Shankary, vedan-tów i

hinduistów   kiedy   mówiq,   że   świat   jest   iluzjq.   Kiedy
świadomość osiqgnie doskonały poziom, ten świat, który
stworzyłeś   w   swojej   głowie,   zwyczajnie   znika;   odkrywa
się   przed   tobq   zupełnie   inny   świat.   Ma/a   znika,   iluzja
znika  -  istniała,   ponieważ   spałeś,   ponieważ   byłeś
nieświadomy.

To zupełnie jak sen. Poruszasz się po nim w nocy i

kiedy śnisz, wydaje się on być taki prawdziwy. Czy śniqc
pomyślałeś kiedyś: „To niemożliwe"? We śnie dziejq się
rzeczy niemożliwe, a ty w nie wierzysz. We śnie masz
ogromnq wiarę; we śnie nikt, nawet sam Bernard Rus-
sell,   nie   jest   nastawiony
sceptycznie.   Nie,   we   śnie
każdy   jest   jak   dziecko,   ufa
wszystkiemu, co się wydarza.
Widzisz   jak   we   śnie   pojawia
się   twoja   żona  -  i   nagle
zamienia się w konia. Nawet
przez   głowę   nie   przejdzie   ci
pytanie: „Jak to możliwe?"

Sen to zaufanie, wiara. Nie

można   wqtpić   w   sen.   Jeśli
zaczniesz   to   robić,   złamiesz
reguły.   Kiedy   zaczniesz
wqtpić,   sny   zniknq.   Jeśli
chociaż   raz   zauważysz,   że
coś

Świat, który widzisz
dokoła nie jest
rzeczywisty. Nie chodzi
o to, że nie istnieje.
Istnieje, ale widzisz §o
zaspanymi oczami.
Patrzysz nieświadomie;
obserwujesz,
interpretujesz §o po
swojemu.

jest snem, będzie to szokujqce i sen rozproszy się, a ty
całkowicie się rozbudzisz.

Świat, który widzisz dokoła nie jest rzeczywisty. Nie chodzi o

to, że nie istnieje. Istnieje, ale widzisz go zaspanymi oczami.
Patrzysz nieświadomie; obserwujesz, interpretujesz go po
swojemu; zachowujesz się jak pijak.

Wydarzyło się:

Mułła Nasreddin był kompletnie pijany Człowiek, który

obsługiwał windę chciał zamknqć przed nim drzwi, ale Mułta w
jakiś   sposób   wcisnqł   się   do   środka.   W   windzie   było   tłoczno.
Ludzie   zdali   sobie   sprawę,   że   Mułła   jest   bardzo   pijany;
śmierdziało mu z ust. Mułła próbował udawać, że jest trzeźwy;
stanqł twarzq w stronę drzwi, ale nic nie widział - miał zbyt pijane
i zaspane oczy. Starał się stać równo, ale to również okazało się
niemożliwe.   W   końcu   się   przewrócił.   Był   bardzo   zakłopotany,
ponieważ wszyscy patrzyli na niego i zrozumieli, że jest całkiem
pijany; czuł to. Nie wiedzqc co zrobić, zapytał:
-  Pewnie   się   zastanawiacie   dlaczego   zorganizowałem   to
spotkanie?

Do rana Nasreddin wytrzeźwieje. Będzie się z tego śmiał tak,

jak teraz ty się śmiejesz.

Każdy budda śmiał się kiedy udało mu się przebudzić. Ich

śmiech brzmi jak ryk lwa. Śmiejq się; nie z ciebie. Śmiejq się z
tego pozaziemskiego żartu. Żyli marzeniami, spali, byli odurzeni
żqdzami i wydawało im się, że te pragnienia sq prawdziwe. Nie
były; to bvta projekcja ich snu.

Egzystencję traktujesz jak ekran i wyświetlasz na nim swój

własny umysł. Widzisz rzeczy, których nie ma, nie

widzisz rzeczy,  które sq. Rozum ma na wszystko wyjaśnienie.
Jeśli   masz   wqtpliwości,   umysł   zaraz   znajdzie   wytłumaczenie.
Tworzy   on   teorie,   systemy   filozoficzne,   aby  czuć   się   dobrze   i
mówić, że wszystko jest w porzqdku. Wszystkie filozofie istniejq
po to, aby życie wydawało się łatwe i proste, aby zdawało się, że
wszystko jest dobrze i nic złego się nie dzieje  -  ale kiedy śpisz
wszystko jest źle.

Przyszedł do mnie pewien człowiek. Miał przepięknq córkę.

Bardzo się o niq martwił. Zapytał mnie:

- Każdego ranka moja córka czuje się źle, byłem u wszystkich
lekarzy i każdy z nich mówi, że wszystko jest w porzqdku. Co
mam robić? Powiedziałem mu:
- Idź do Mułły Nasreddina - to mqdry człowiek i zna się na
wszystkim, nigdy nie słyszałem żeby mówił:

„Nie wiem".

Poszedł. Ja podqżyłem za nim, żeby zobaczyć co powie

Nasreddin. Ten zamknqł oczy, rozważył problem, otworzył oczy i
zapytał:

- Czy dajesz jej mleko tuż przed snem?
- Tak.
- W takim razie znalazłem przyczynę: jeśli dajesz dziecku mleko,
to przez całq noc dziecko będzie przewracać się z boku na bok,
z lewa na prawo i z prawa na lewo, na skutek ruchu mleko
zmieni się w twaróg. Potem twaróg zamieni się w ser, ser stanie
się masłem, masło tłuszczem, tłuszcz cukrem, a cukier
alkoholem

- rano córeczka będzie miała kaca.

Oto czym sq filozofie: wyjaśnieniem rzeczy, których nie da się

wyjaśnić, udawaniem, że wie się coś na te-'"nat czegoś, czego
się nie zna. Ale to sprawia, że życie

staje się wygodne. Dzięki temu możesz jeszcze lepiej
spać; filozofia działa jak środki nasenne.

Pamiętaj, taka jest różnica pomiędzy filozofiq a re-

ligijnościq:   filozofia   działa   jak   środek   usypiajqcy,   reli-
gijność   to   wstrzqs;   filozofia   pomaga   ci   lepiej   spać,   re-
ligijność budzi cię ze snu. Religijność nie jest filozofiq
-  jest technikq wyprowadzenia cię ze stanu nieświado-
mości. Wszystkie filozofie sq technikami wprowadzania
cię w głębszy sen; dajq ci marzenia, utopię.

Religijność pozbawia cię snów i utopii. Religijność

pokazuje ci prawdę - a prawda jest możliwa tylko wtedy,
kiedy nie śpisz. Śpiqcy umysł nie może dostrzec prawdy.
Śpiqcy umysł zamieni prawdę w sen.

Czy zaobserwowałeś to? Nastawiasz budzik; chcesz

wstać o piqtej rano, musisz zdqżyć na pociqg. Rano bu-
dzik się wtqcza, a twój umysł tworzy sen: siedzisz w
świq-tyni, w której bijq dzwony - wszystko zostało
wyjaśnione. Budzik nie stanowi już problemu, nie jest w
stanie cię obudzić. Wyjaśniłeś go sobie - natychmiast!

Umysł jest subtelny. Psychoanalitycy zastanawiajq

się w jaki sposób jest on w stanie stworzyć tak szybko
wyjaśnienie.   To   bardzo   trudne!  -  musiał   doświadczyć
tego   wcześniej.   W  jaki  sposób   nagle   znajdujesz  się   w
kościele czy w świqtyni, w której bijq dzwony? Wtq-cza
się   alarm   i   od   razu   dostajesz   we   śnie   wyjaśnienie.
Starasz   się   uniknqć   budzika;   nie   chcesz   wstawać,   nie
chcesz wychodzić z łóżka w takq chłodnq zimowq noc.
Umysł mówi: „To nie budzik, to świqtynia w której się
znajdujesz". Wszystko zostało wyjaśnione, możesz spać
dalej.

Filozofie zawsze to robiły i dlatego jest ich tak dużo

- ponieważ każdy potrzebuje innego wyjaśnienia. Wyja

śnienie pomagajqce wrócić do spania komuś innemu,
tobie nie pomoże. A oto co mówił Heraklit. Postaraj się
go teraz zrozumieć. Powiedział:

Ludzie sq roztargnieni i niebaczni
na to, co dzieje się wokót
zarówno na jawie

jak i podczas głębokiego snu. We śnie nie wiesz

co dzieje się wokół ciebie, ale czy wiesz to, kiedy się
obudzisz?

Przeprowadzono wiele badań. Umysł nie dopuszcza

dziewięćdziesięciu ośmiu procent przekazu wysyłanego
do ciebie. Tylko dwa procent może wejść, ale i to zostaje
zinterpretowane przez umysł. Mówię coś, a ty słyszysz
coś  zupełnie  innego. Mówię,  a ty interpretujesz  to  tak,
aby   nie   zakłóciło   ci   to   snu.   Twój   umysł   nieustannie
podaje   ci   wyjaśnienia.   Znajdujesz   na   nie   miejsce   w
swojej   głowie,   a   umysł   to   wchłania;   staje   się   to   jego
częściq. Dlatego nie dociera do ciebie Budda, Chrystus,
Heraklit i inni. Mówiq oni do ciebie; mówiq, że coś odkryli,
doświadczyli czegoś, ale kiedy to mó-wiq, ty natychmiast
poddajesz to interpretacji. Masz swoje sztuczki.

Arystotelesowi bardzo przeszkadzał Heraklit. Uważał,

że   musi  on  mieć jakieś  wady  w  osobowości,   l  koniec!
Zaszufladkował   go,   ponieważ   mu   nie   odpowiadał,
ponieważ przeszkadzał. Heraklit zapewne bardzo silnie
wptynqł na umysł Arystotelesa - ponieważ Arystoteles był
mistrzem poruszania się w poziomie, sqdził że Heraklit
stara się go zepchnqć w przepaść. Arystoteles porusza
się na gruncie logiki, a Heraklit stara się zepchnqć go w
stronę   tajemnicy.   Takq   sytuację   trzeba   sobie   jakoś
wytłumaczyć. Arystoteles mówi więc: „Ten

człowiek ma jakiś defekt - biologiczny, osobowościowy;
jakiś. Inaczej, po co upierałby się przy istnieniu paradoksu? Po co
zajmowałby   się   tajemnicq?   Po   co   by   się   upierał,   że   istnieje
harmonia   pomiędzy   przeciwieństwami?   Przeciwieństwa   to
przeciwieństwa; nie ma między nimi harmonii. Życie to życie, a
śmierć to śmierć  -  miej co do tego pewność, nie mieszaj pojęć.
Ten człowiek jest pogrqżony w bałaganie".

To samo dotyczy Lao Cy. Mówił: „Wszyscy wydajq się być

mqdrzejsi niż ja. Wszyscy sq ode mnie inteligentniejsi  -  jestem
głupcem!" Lao Cy to jeden z najwspanialszych i najmqdrzejszych
ludzi jacy się kiedykolwiek urodzili, ale pomiędzy wami czuje się
jak głupiec. Mówi: „Wszyscy sq w stanie tak trzeźwo myśleć, ja
mam chaos w głowie". Lao Cy mówi o sobie to, co Arystoteles
mówił o Heraklicie: „Kiedy ktoś słucha mnie bez użycia rozumu,
staje się oświecony. Jeśli ktoś słucha moich nauk przez rozum,
znajduje własne wyjaśnienia, które nie majq nic wspólnego ze
mnq. A kiedy ktoś słucha w ogóle nie słuchajqc - sq ludzie którzy
tak robiq  -  gdy ktoś słucha jakby słuchał, naprawdę jednak nie
słuchajqc,   to   śmieje   się   z   mojej   głupoty".   A   ten   trzeci   rodzaj
umysłu stanowi większość. Lao Cy mówi: „Jeśli większość się z
ciebie   nie   śmieje,   to   prawdopodobnie   mówisz   coś   źle.   Jeśli
większość   się   śmieje,   to   zapewne   mówisz   prawdę.   Kiedy
większość uważa cię za głupca, tylko wtedy istnieje szansa, że
jesteś mędrcom; nie ma innej możliwości".

Heraklit wydawał się Arystotelesowi pogrqżony w chaosie. Ty

też tak pomyślisz, ponieważ Arystoteles zawładnqł wszystkimi
uniwersytami, wszystkimi college-'ami na całym świecie. Teraz
wszędzie nauczajq logiki

zamiast uczyć misterium. Wszyscy uczq cię jak być racjonalnym
zamiast mistycznym. Wszystkich szkoli się, aby byli jednoznaczni.
Jeśli chcesz być jednoznaczny wystarczy, że będziesz poruszał
się po linii poziomej. Tam A to A, B to B i A nigdy nie może być B.
Ale   w   tajemniczej   przepaści   płaszczyzny   pionowej   granice
spotykajq się  i łqczq  ze sobq.  Mężczyzna   jest  kobietq, kobieta
męż-czyznq;   prawdziwe   jest   nieprawdziwe,   a   nieprawdziwe
prawdziwe; ciemność jest światłem, a światło ciemno-ściq; życie
to   śmierć,   a   śmierć   to   życie.   Wszystkie   granice   stykajq   się   i
przenikajq.

Dlatego Bóg jest tajemnicq, a nie sylogizmem. Ci, którzy

udowadniajq istnienie Boga sq skazani na porażkę; na istnienie
Boga nie można znaleźć dowodów. Dowody istniejq na
płaszczyźnie poziomej.

Oto znaczenie zaufania: wpadasz w przepaść, doświadczasz

jej, znikasz... i wiesz. Wiesz tylko wtedy, kiedy nie ma umysłu.

Gdziekolwiek jesteś tam cię nie ma. Możesz być gdzieś

indziej, ale nie jesteś tam, gdzie jesteś. Gdziekolwiek jesteś, tam
właśnie cię nie ma.

W starych tybetańskich pismach mówi się, że Bóg wiele razy

do ciebie przychodzi, ale ciebie nigdy nie ma w miejscu, w którym
się znajdujesz. Puka do drzwi, ale gospodarza nie ma; on zawsze
jest w jakimś innym miejscu. Jesteś w swoim mieszkaniu, domu,
czy gdzieś indziej? Jak Bóg może cię znaleźć? Nie musisz go
szukać, po prostu bqdź w domu, a on sam cię znajdzie. On szuka
ciebie w tej samej chwili, kiedy ty szukasz jego. Po prostu bqdź w
domu, żeby mógł cię tam zastać kiedy do ciebie przyjdzie.
Przychodzi, puka, milion razy, czeka pod drzwiami, ale ciebie
nigdy nie ma.

Heraklit mówi:

Głupcy, mimo że s/ysza, pozostajq gtusi;
to o nich mówi przysłowie:
gdziekolwiek sq, pozostajq nieobecni.

Na tym polega sen: na byciu nieobecnym tu i teraz, na

byciu gdzieś indziej. Zdarzyło się kiedyś:

Mułła Nasreddin siedział w kawiarni i rozprawiał o swej

wielkiej szczodrości. Mówiqc popadał w skrajności, jak
każdy, ponieważ zapominał o czym mówi. W końcu ktoś
zapytał:
- Nasreddin, skoro jesteś taki szczodry, to dlaczego nigdy
nie zaprosiłeś nas do swojego domu? Nie zaprosiłeś nas
na żaden posiłek. Co na to odpowiesz?

Nasreddin był tak podekscytowany, że całkowicie

zapomniał o swojej żonie. Powiedział:

- To zapraszam teraz!

Im był bliżej domu, tym bardziej trzeźwiał. Przypomniał

sobie o żonie i przeraził się - zaprosił trzydzieści osób. Tuż
przed domem powiedział:
- Poczekajcie! Wszyscy wiecie, że mam żonę. Wy także
macie żony więc świetnie mnie rozumiecie. Poczekajcie.
Porozmawiam z niq a potem was zawołam.

Goście czekali i czekali, ale on się nie pojawiał więc

zapukali do drzwi. Nasreddin opowiedział żonie dokładnie
co się stało; za dużo mówił o swoim bogactwie i dat się
złapać. Żona powiedziała:
- Ale nie mamy niczego dla trzydziestu gości i o tej porze
niczego nie zdobędziemy. Więc Nasreddin powiedział:

- Zrób jednq rzecz: kiedy zapukajq, otwórz i powiedz, że
Nasreddina nie ma w domu.

Więc gdy zapukali, żona otworzyła drzwi i powiedziała:

- Nasreddina nie ma w domu.
- To bardzo ciekawe, bo przyszliśmy z nim, on wszedł do
domu   i   nie   widzieliśmy   żeby   wychodził,   a   czekamy   na
schodach.   Musi   być   w
środku.   Idź   i   znajdź   go.
Zapewne gdzieś się schował.
Żona   weszła   do   domu.
Zapytała:
- Co mam robić?

Nasreddin zdenerwował

się nie na żarty. Powiedział
do żony:
- Zaczekaj!
Wyszedł na zewnqtrz i
krzyknqt:
- Jak to? Mógł przecież wyjść
tylnymi drzwiami!

Coś takiego jest możliwe,

prawdopodobnie przydarza ci
się   codziennie.   Nasreddin
całkowicie się zapomniał; oto
co   się   stało  -  pod   wpływem
logiki   zapomniał   o   sobie.
Logika   jest   słuszna,   argument   właściwy,   ale...   „Jak   to?
Czekacie   przy   drzwiach   frontowych;   on   mógł   wyjść
tylnymi"  -  logika   jest   poprawna.   Tylko   Nasreddin
zapomniał, że mówi sam o sobie.

Mówię coś, a ty słyszysz
coś zupełnie innego.
Mówię, a ty interpretujesz
to tak, aby nie zakłóciło ci
to snu. Twój umysł
nieustannie podaje ci
wyjaśnienia. Znajdujesz
na nie miejsce w swojej
głowie, a umysł to
wchłania: staje się to jego
częścią.

Nie jesteś obecny. Nie jesteś obecny ani dla świata, ani dla

siebie. Spisz. Jak możesz coś słyszeć? Jak możesz cokolwiek
widzieć? Jak możesz czuć? Jeśli nie ma cię tu i teraz, wszystkie
drzwi zostajq zamknięte. Jesteś martwy, nie żyjesz. Dlatego
Jezus ciqgle powtarzał swoim słuchaczom: „Jeśli macie uszy,
usłyszcie mnie; jeśli macie oczy, zobaczcie mnie!"

Heraklit musiał odkryć, że wielu ludzi, którzy słucha-jq, tak

naprawdę nie słyszy,  wielu patrzy,  ale nie widzi. Ich domy sq
całkowicie   puste.   Pana   nie   ma   w   domu.   Oczy   patrzq,   uszy
słuchajq, ale właściciela nie ma. Oczy sq jak okna; nie mogq
widzieć,   póki   sam   przez   nie   nie   spojrzysz.   Jak   okno   może
widzieć? Musisz w nim stanqć, żeby coś zobaczyć.  Jak?  -  to
tylko okno, ono nie potrafi czuć. Jeśli ty w nim jesteś, staje się
ono zupełnie inne.

Ciało jest jak dom, a umysł podróżuje; właściciel zawsze jest

w podróży, a dom stoi pusty. Życie puka do twoich drzwi -
możesz nazwać je Bogiem lub czym tylko chcesz, nazwa nie ma
znaczenia; nazwij to egzystencjq - puka do drzwi, puka
nieustannie, ale ciebie nigdy nie ma. Na tym polega sen.

Człowiek nie powinien mówić, ni zachowywać się
jakby spaf.
Zachowuj się i mów z pełnq świadomości, a odkryjesz w

sobie ogromnq zmianę. To, że jesteś świadomy zmienia twoje
działania. Nie będziesz w stanie popełnić grzechu. Nie będziesz
musiał   się   kontrolować!   Kontrola   jest   nędznym   substytutem
świadomości,   bardzo   ubogim   substytutem;   w   niczym   nie
pomaga. Jeśli jesteś świadomy, nie musisz kontrolować gniewu;
w   stanie   świadomości   gniew   nigdy   nie   przychodzi.   Te   dwie
rzeczy nie mogq istnieć razem; nie sq w stanie współ

istnieć. W stanie świadomości zazdrość nigdy się nie pojawia. W
stanie świadomości wiele rzeczy po prostu znika - wszystko to,
co negatywne.

Świadomość jest jak światło. Gdy twój dom jest jasno

oświetlony,  jak mogłaby w nim jednocześnie istnieć ciemność?
Ona po prostu znika. Gdy twój dom jest oświetlony, o nic się nie
potykasz,   nie  obijasz  się o ściany.  Jest  jasno,   wiesz  gdzie  sq
drzwi;   dosięgasz   ich,   wchodzisz   lub   wychodzisz.   Kiedy   jest
ciemno potykasz się, chodzisz po omacku, upadasz. Kiedy jesteś
nieświadomy   chodzisz   po   omacku,   potykasz   się,   upadasz.
Gniew, to nic innego jak potykanie się, zazdrość to budzenie w
ciemności.   Wszystko   co   złe,   nie   jest   złe   samo   z   siebie,   lecz
dlatego, że żyjesz w ciemności.

Jeśli Jezus chce się rozzłościć, może to zrobić; może

wykorzystać   gniew.   Ty   nie   możesz   tego   zrobić  -  to   gniew
wykorzystuje   ciebie.   Jeśli   Jezus   czuje,   że   coś   będzie   dobre   i
pomocne,   może   użyć   czegokolwiek  -  jest   panem.   Może   się
zdenerwować   bez   bycia   zdenerwowanym.   Wielu   ludzi
współpracowało z Gurdżijewem, a był on okropnym człowiekiem.
Kiedy się denerwował, robił to z takim natężeniem, że wyglqdał
jakby  był  morder-cq!  Ale  to  była  tylko  gra, sposób aby  komuś
pomóc. Natychmiast, bez żadnej przerwy, patrzył na innq osobę i
zaczynał się uśmiechać. Potem znów spoglqdał na tego, na kogo
się denerwował i znów wyglqdał gniewnie i okropnie.

To możliwe. Kiedy jesteś świadomy możesz używać

wszystkiego. Kiedy jesteś świadomy, nawet trucizna zamienia się
w eliksir. A kiedy śpisz, to nawet eliksir zamienia się w truciznę.
Wszystko zależy od tego czy jesteś uważny, czy nie. Czyny o
niczym nie świadczq. One

nie majq znaczenia - znaczenie masz ty, twoja świadomość,
trzeźwość, uwaga. To, co robisz nie jest ważne.

Był kiedyś wielki mistrz buddyjski, Nagardżuna. Przyszedł

do niego złodziej. Zachwycił się mistrzem, ponieważ nigdy nie
widział osoby tak pięknej i pełnej gracji. Zapytał Nagardżunę:
- Czy ja również mam jakqś szansę na to, by się rozwijać? Ale
muszę najpierw wyjaśnić jednq rzecz. Jestem złodziejem. Co
więcej  -  nie rzucę tego więc nie stawiaj mi takiego warunku.
Zrobię cokolwiek mi powiesz, ale nie przestanę być złodziejem.
Wiele razy próbowałem
- nigdy mi się nie udało, więc zrezygnowałem. Pogodziłem się
z   moim   przeznaczeniem,   że   jestem   i  pozostanę   złodziejem,
więc już do tego nie wracajmy. Nagardżuna zapytał:
-  Czego   się   boisz?   Dlaczego   mielibyśmy   mówić   o   tym,   że
jesteś złodziejem?
- Kiedy zwracałem się do mnichów, księży, jakichś świętych, to
mówili mi, że muszę najpierw przestać kraść.

Mistrz roześmiał się i powiedział:

- Widocznie chodziłeś do samych złodziei; inaczej -po co o tym
w ogóle mówić? Co ich to obchodzi? Ja się tym nie przejmuję!

Złodziej bardzo się ucieszył. Powiedział:

- W takim razie - w porzqdku. Wydaje mi się, że teraz mogę
zostać twoim uczniem. Jesteś właściwym mistrzem.

Nagardżuna zgodził się i powiedział:

- Teraz odejdź i rób co chcesz. Musisz spełnić tylko jeden
warunek: bqdź świadomy! Idź, włamuj się,

wchodź do domów, zabieraj rzeczy, kradnij; rób co chcesz, to
mnie nie interesuje - ale rób wszystko z pełno świadomościq.

Złodziej nie zrozumiał, że wpadł w pułapkę. Chętnie

przystał na warunek mistrza..

Po trzech tygodniach wrócił i powiedział:

- To byt podstęp. Jeśli stanę się świadomy, nie będę mógł
kraść. Jeśli będę kradł, zniknie świadomość. Teraz mam
dylemat.

Nagardżuna odpowiedział:

-  Dość rozmów o tym, że jesteś złodziejem i kradniesz.  Nie
interesuje   mnie   to;   ja   nie   jestem   złodziejem.   Sam   rozwikłaj
swój   dylemat!   Jeśli   chcesz
świadomości,   to   musisz   podjqć
takq decyzję. Jeśli jej nie chcesz,
to   też   jedynie   sprawa   twojej
decyzji.
Mężczyzna odpowiedział:
-  Ale   teraz   będzie   to   dla   mnie
trudne.   Zasmakowałem   w
świadomości i jest ona czymś tak
pięknym.   Niedawno,   po   raz
pierwszy   w   życiu,   udało   mi   się
wejść   do   pałacu   króla.
Otworzyłem   skarbiec.   Mogłem   stać   się   najbogatszym
człowiekiem na świecie, ale po-dqżałeś za mnq ty i musiałem
być świadomy. Kiedy stawałem się świadomy, to nagle znikała
motywacja   do   kradzieży   i   żqdza.   Kiedy   stawałem   się
świadomy,   dia-rnenty   wyglqdały   dla   mnie   jak   kamienie,
zwyczajne kamienie. Gdy odchodziła świadomość, skarb znów
się

Oczy są jak okna;
nie mogą widzieć póki
sam przez nie nie
spojrzysz. )ak okno
może widzieć? Musisz w
nim stanąć, żeby coś
zobaczyć.

pojawiał. Stawałem się na chwilę świadomy, byłem jak Budda,
a   wtedy   nie   mogłem   nawet   dotknqć   skarbu,   ponieważ
wydawało   mi   się   to   głupie,   bezsensowne  -  co   ja   robię?
Zatracam   siebie   dla   jakichś   kamieni?   Ale   potem   traciłem
świadomość;   ogarniała   mnie   iluzja   bogactwa.   Ostatecznie
zdecydowałem jednak, że kamienie nie majq wartości.

Kiedy poznasz świadomość, nic nie będzie bardziej

wartościowe - dostqpisz najwyższego błogosławieństwa w
życiu. Wtedy nagle, wiele rzeczy po prostu zniknie;
stanq się głupie i bezsensowne. Żadnych motywacji, żadnych
pragnień, żadnych snów.

Czfowiek nie powinien mówić, ni zachowywać się
jakby spaf.
To jest jedyny klucz.

Życ.\e puka do twoich
drzwi -możesz nazwać
je Bogiem lub czym
tylko chcesz, nazwa
nie ma znaczenia;
nazwij to egzystencja
- puka do drzwi, puka
nieustannie, ale ciebie
nigdy nie ma.

Przebudzeni ma/o jeden

wspólny świat.

Każdy ze śpiqcych ma

swój oddzielny świat.

Sny sq czymś indywi-

dualnym,   sq   całkowicie
prywatne!   Nikt   nie   może
wejść   do   twojego   snu.   Nie
możesz   podzielić   się   nim   z
ukochanq   osobq.   Mężowie   i
żony   śpiq   w   jednym   łóżku,
ale

marzq

osobno.

Podzielenie   się   snem   jest
niemożliwe,   ponieważ   sen
jest   niczym  -  jak   można
dzielić się niczym? Nie

istnieje, zupełnie jak bańka mydlana; nie możesz się nim
dzielić, marzyć możesz jedynie w pojedynkę,

Właśnie dlatego - ponieważ tak wielu ludzi śpi -istnieje tak

dużo światów. Ty też masz swój własny. Jeśli jesteś pogrqżony
we śnie, żyjesz ograniczony swoimi myślami, pomysłami,
marzeniami, pragnieniami. Kiedy spotykasz innq osobę,
zderzajq się dwa światy. Zderzenie się światów - oto czym jest
to spotkanie.

Obserwuj!

Spójrz na rozmowę męża i żony; oni wcale nie rozmawiaj^.

Mqż myśli o biurze, o pensji; żona myśli o sukience na Święta
Bożego   Narodzenia.   Wewnqtrz   ma-jq   oni   swoje   prywatne
światy, które jednak w pewnym miejscu się spotykajq, a raczej
zderzajq,   ponieważ   to,   czy   żona   dostanie   sukienkę,   będzie
zależeć   od  pensji  męża,  a pensja  męża  musi  wystarczyć   na
sukienkę. Żona mówi: „kochany", ale za tym słowem kryjq się
sukienki,   to   o   nich   myśli.   „Kochany"   ma   znaczenie   bardzo
odległe   od   tego,   które   podaje   słownik,   ponieważ   za   każdym
razem   kiedy   kobieta   powie:   „kochany"   wiadomo,   że   jest   to
pewne hasło. A mqż natychmiast zaczyna się bać. Oczywiście
nie   okazuje   tego,   ponieważ   kiedy   ktoś   mówi:   „kochany",   to
przecież właściwie nie ma się czego bać. Mówi: „O co chodzi,
najdroższa?   Jak   się   czujesz?"   Ale   tak   naprawdę   boi   się,
ponieważ myśli wtedy o swojej pensji i o tym, że zbliżajq się
Święta i rośnie niebezpieczeństwo.

Żona Mułty Nasreddina pyta:

- Co się stało? Ostatnio płaczę, szlocham, łzy sptywa-jq mi po
całej twarzy, a ty nawet nie spytasz dlaczego?

Nasreddin odpowiedział:

-  Już   z   tym   skończyłem!   To
pytanie   za   dużo   kosztuje.   W
przeszłości popełniałem ten błqd
zbyt wiele razy. Te łzy to nie łzy.
Kryjq się za nimi sukienki, nowe
domy, nowe meble, samochody
i   wiele   innych  rzeczy.  Łzy   to
tylko poczqtek.

Dialog jest niemożliwy,

ponieważ wewnqtrz
ukryte sq dwa prywatne światy.
Możliwy jest jedynie konflikt.

Sny

sprawq

indywidualnq, prawda nie.

Prawda nie może być prywatna - nie może być twoja czy moja,
nie może należeć do chrześcijan czy hinduistów, do Hindusów
czy Greków. Prawda nie może być osobista. Sny sq prywatne.
Wszystko, co osobiste musi należeć do świata marzeń, pamiętaj
o tym. Prawda jest otwartym niebem; jest dla wszystkich, jest
jedna.

Właśnie dlatego język, którym posługuje się Lao Cy, może być
inny; język, którym przemawia Budda jest inny;
Heraklit  -  jeszcze inny,  ale chodzi im o to samo, zmierzaj^ do
tego   samego.   Ci  ludzie   nie  żyjq   w  prywatnych   światach.   One
zniknęły   razem   z   ich   marzeniami   i   pragnieniami  -  razem   z
umysłem.   Rozum   ma   swój   osobisty   świat,   świadomość  -  nie.
Przebudzeni   majq   jeden   wspólny   świat...   wszyscy,   którzy   się
budzq majq jeden wspólny świat - jest nim Istnienie. A ci, którzy
śpiq i marzq, majq swoje własne małe światy.

(eśli jesteś świadomy,
nie musisz kontrolować
gniewu; w stanie
świadomości gniew
nigdy nie przychodzi.
Te dwie rzeczy nie
mogą istnieć razem...

Odrzuć swój świat; to jedyne wyrzeczenie jakiego od ciebie

wymagam.   Nie   mówię,   żebyś   odszedł   od   żony,   żebyś   rzucił
pracę, wyrzekł się pieniędzy, pozbył się wszystkiego, nie! Mówię
tylko, żebyś odrzucił swój prywatny świat marzeń. Tym właśnie
jest   dla   mnie   sann/as.   Dawniej  sannjasin  oddalał   się   od   tego
świata. Szedł w Himalaje, zostawiał żonę i dzieci; to zupełnie nie
o to chodzi. To nie od świata trzeba odejść, zresz-tq jak można
byłoby   to   zrobić?   Nawet   Himalaje   sq   jego   częściq.   Światem,
którego   trzeba   się  wyrzec   jest   umysł,   własne   sny   i  marzenia.
Wtedy, nawet siedzqc na bazarze, będziesz jak w Himalajach.
Jeśli tego nie odrzucisz, to nawet w Himalajach stworzysz dokoła
siebie swój prywatny świat.

Jak miałbyś uciec przed samym sobq? Dokqdkol-wiek

pójdziesz   zawsze   będziesz   tam   ze   sobq.   Wszędzie   będziesz
zachowywał się tak samo. Sytuacje mogq być inne, ale w jaki
sposób   ty   możesz   się   zmienić?   Będziesz   spał   w   Himalajach.
Jakie to ma znaczenie czy śpisz w Punie czy Bostonie, czy śpisz
w  Londynie   czy   Himalajach?   Gdziekolwiek   będziesz,   będziesz
śnił.   Odrzuć   marzenia!   Stań   się   bardziej   świadomy.   Nagle
marzenia zniknq, a wraz z nimi zniknq cierpienia.

Budząc się, widzi śmierć,
a podczas snu - marzenia.
To naprawdę piękne. Kiedy śpisz, widzisz marzenia, iluzje,

miraże - to co sam stworzysz, swój własny świat. Co widzisz
kiedy jesteś obudzony? Heraklit mówi: „Bu-dzqc się, widzisz
dookoła jedynie śmierć".

Może dlatego nie chcesz nic widzieć. Może po to śnisz i

otaczasz się obłokiem marzeń, abyś nie musiał stanqć twarzq w
twarz ze śmierciq. Ale pamiętaj:

człowiek staje się religijny dopiero wtedy, gdy napotka
śmierć, nigdy wcześniej.

Gdy spotkasz śmierć, gdy spojrzysz jej twarzqwtwarz,

kiedy jej nie omijasz, nie unikasz, nie uciekasz, kiedy nie
otaczasz się obłokiem - gdy mierzysz się z niq, rozpra-
wiasz z faktem jej istnienia - nagle zdajesz sobie sprawę z
tego, że śmierć jest życiem. Im bardziej zagłębisz się w
śmierć, tym głębiej wejdziesz w życie, ponieważ, jak mówi
Heraklit, przeciwieństwa spotykajq się i łqczq ze sobq.

Jeśli próbujesz uciec od śmierci, pamiętaj, że będziesz

uciekał także od życia. Dlatego wydajesz się być taki
martwy. Na tym polega paradoks: uciekaj od śmierci, a
pozostaniesz martwy; zmierz się z niq, a zaczniesz żyć. W

chwili   gdy   stawisz   czoła
śmierci   tak   głęboko   i   z   takq
siłq,   że   poczujesz   jakbyś
umierał  -  nie   tylko   fizycznie,
bo   dotyk   śmierci   poczujesz
także   w   środku  -  pojawi   się
kryzys. Oto krzyż Jezusa, kry-
zys umierania. W tamtej chwili
umrzesz w jednym świecie - w
poziomym, świecie umysłu - a
narodzisz się w innym.

Zmartwychwstanie Jezusa

nie

było

fizyczne.

Chrześcijanie niepotrzebnie
stworzyli na ten temat tak
wiele hipotez. To

jeśli jesteś
pogrążony we śnie,
żyjesz ograniczony
swoimi myślami.
pomysłami,
marzeniami,
pragnieniami. Kiedy
spotykasz inna osobę,
zderzają się dwa
światy. Zderzenie się
światów - oto czym jest
to spotkanie.

nie   zmartwychwstanie   tamtego   ciała,   lecz   przeniesienie
ciała   w   zupełnie   inny   wymiar;   to   zmartwychwstanie   w
innym   wymiarze,   zupełnie   innego   ciała,   które   nigdy   nie
umiera.   To   ciało   jest   tymczasowe,   tamto   jest   wieczne.
Jezus   zmartwychwstaje   w   innym   świecie,   w   świecie
prawdy. Osobisty świat znika.

W ostatnich chwilach życia, Jezus jest zmartwiony i

niespokojny. Nawet człowiek taki jak Jezus boi się
umierajqc, musi się bać. Mówi do Boga, wykrzykuje:
Czemuś to uczynił?" On chciałby trzymać się poziomego,
chciały trzymać się życia; nawet ktoś taki jak Jezus.

Więc nie czuj się winny. Ty także chciałbyś się tego kur-

czowo trzymać. To ludzka część w Jezusie i jest on bar-
dziej ludzki niż Budda czy Mahawira. Taki jest człowiek:
gdy   dochodzi   do   konfrontacji   ze   śmierciq   jest   zaniepo-
kojony, płacze, ale się nie cofa; nie upada. Nagle uświa-
damia   sobie   o   co   pytał.   Mówi:   „Niech   się   dzieje   twoja
wola!"  -  odpręża  się, poddaje.  Koło natychmiast  się  ob-
raca: kończy się życie na płaszczyźnie poziomej; wkracza
w pionowq głębię, gdzie zmartwychwstanie w wieczności.

Umrzyj dla czasu, tak abyś odrodził się w wieczności.

Umrzyj dla umysłu, abyś żyt uważnie. Umrzyj dla myśli,
abyś narodził się w świadomości.

Heraklit mówi: „Budząc się widzi śmierć". Właśnie

dlatego   żyjemy   marzeniami,   snami,   środkami   uspoka-
jajqcymi,   narkotykami,  truciznami  -  aby nie musieć sta-
wiać czoła faktom. Ale z nimi trzeba się zmierzyć. Jeśli to
zrobisz,   fakty   zamieniq   się   w   prawdę;   jeżeli   będziesz
uciekał,   będziesz   żył   w   kłamstwach.   Jeśli   się   z   nimi
zmierzysz, stanq się one drzwiami do prawdy. Śmierć to
fakt; trzeba stawić mu czoła. A prawda stanie się życiem,
wiecznym   życiem,   życiem   w   dostatku,   życiem
nieskończonym.

4. Świadomość i ześrodkowanie

Zacznijmy od zrozumienia tego, czym jest świadomość.

Chodzisz. Zdajesz sobie sprawę z wielu rzeczy - ze sklepów, z
mijajqcych cię ludzi, z ulicznego korka, ze wszystkiego. Jesteś
świadomy wielu rzeczy, poza jedno - poza sobq. Idziesz ulicq,
świadomy wielu rzeczy i nieświadomy siebie! Tę świadomość
siebie, Gurdżijew nazywał obserwacjo siebie. Gurdżijew mówi:
„Zawsze, gdziekolwiek jesteś, pamiętaj o sobie".

Cokolwiek robisz, niechaj zawsze towarzyszy ci jedna rzecz:

bądź świadomy siebie. Jesz - bqdź świadomy siebie. Chodzisz -
bqdź świadomy siebie. Słuchasz, mówisz - bqdź świadomy
siebie. Kiedy jesteś zdenerwowany, bqdź świadomy, że to ty się
denerwujesz. W chwili kiedy ogarnia cię złość, bqdź świadomy,
że jesteś zły. To ciqgte pamiętanie o sobie wyzwala w tobie
pewnq sub-telnq energię. Krystalizuje się twoja Istota.

Zwykle jesteś jak luźny

worek!   Nieukształtowa-ny,   bez
swego   centrum   -tylko   płynność,
mieszanina wielu rzeczy. Niesta-
ły   i   zmieniajqcy   się   tłum
bezładnego   pana.   Świadomość
robi   z   ciebie   pana  -  a   kiedy
mówię pana - nie mam na myśli
kontrolera.   Kiedy   mówię,   żebyś
był panem, chodzi mi oto, żebyś
był obecny

Sny są prywatne.
Wszystko co osobiste
musi należeć do świata
marzeń, pamiętaj o tym.
Prawda jest otwartym
niebem;
jest dla wszystkich, jest
jedna.

_ nieustannie obecny. Cokolwiek robisz lub czego nie robisz,
miej zawsze świadomość, że jesteś.

To odczuwanie siebie, odczuwanie że jesteś, tworzy w tobie

środek - środek spokoju, ciszy, wewnętrznego opanowania. Jest
to   „wewnętrzna   siła".   Dosłownie.   Dlatego   wszyscy   buddyści
mówiq  o  „ogniu świadomości"  -  to naprawdę  /est  ogień.  Jeśli
zaczniesz   być   świadomy,   poczujesz   w   sobie   nowq   energię,
nowy   ogień,   nowe   życie,   l  dzięki  temu  nowemu  życiu,   nowej
mocy,   nowej  energii, wiele  rzeczy,   które w  tobie  dominowały,
zniknie. Nie musisz z nimi walczyć.

Musisz walczyć ze swoim gniewem, żqdzq, seksual-nościq,

ponieważ jesteś słaby. Problemem nie jest więc złość, żqdza
czy   seksualność,   lecz   słabość.   Kiedy   zaczniesz   być
wewnętrznie silniejszy, poczujesz wewnętrz-nq obecność - że /
esteś  -  twoja energia skoncentruje się, skrystalizuje w jednym
punkcie  i  narodzi   się   jaźń.   Pamiętaj,   jaźń,   nie  ego.   Ego  jest
fałszywq   jaźniq.   Nie   majqc   kontaktu   z   prawdziwq   jaźniq
wierzysz, że jq masz, ale to, co za niq bierzesz, to właśnie jest
ego. Ego oznacza fatszywq jaźń - nie jesteś sobq, ale wierzysz,
że jesteś.

Maulungputra, poszukiwacz prawdy, przyszedł do

Buddy. Budda zapytał go:

- Czego szukasz?

Maulungputra odpowiedział:

- Szukam siebie. Pomóż mi!

Budda kazał mu obiecać, że zrobi wszystko, o co zostanie

poproszony. Maulungputra zaczqł płakać i powiedział:

- Jak mogę coś obiecać? Nie ma mnie - jeszcze nie istnieję,
więc jak mogę coś obiecywać? Nie wiem czym

będę jutro; nie mam „ja", które mogłoby coś obiecać, więc
nie proś o to, co niemożliwe. Postaram się. Tylko tyle mogę
obiecać - postaram się. Ale nie powiem, że zrobię
wszystko, co mi każesz, bo kto ma to robić? Szukam tego,
który mógłby obiecywać i wypełniać te obietnice. Jeszcze
mnie nie ma.

Budda powiedział:

-  Maulungputra, zadałem ci to pytanie, ponieważ chciałem
usłyszeć dokładnie to, co powiedziałeś. Gdybyś mi obiecał,
musiałbym cię odrzucić. Gdybyś powiedział: "Obiecuję, że
będę   robił   wszystko",   wiedziałbym,   że   nie   jesteś
prawdziwym   poszukiwaczem   siebie,   ponieważ   on   musi
wiedzieć,   że   jeszcze  go   nie  ma.  Inaczej  jaki  jest  sens  w
szukaniu? Skoro już istniejesz, nie ma potrzeby szukać. Nie
ma cię! l jeśli człowiek jest w stanie to poczuć, ego znika.

Ego to fałszywe poczucie istnienia czegoś, czego nie

ma. Jaźń jest tym centrum, które jest w stanie obiecywać.
Tworzy   się   je   będqc   świadomym   w   każdym   momencie.
Bqdź świadomy, że coś robisz  -  że siedzisz, że kładziesz
się   spać,   że   nadchodzi   sen,   że   zapadasz   się   w   niego.
Postaraj się być uważnym w każdym momencie, a wtedy
poczujesz, że rodzi się w tobie centrum; wszystko zacznie
się krystalizować,  rozpocznie  się ruch  do środka. Od  tej
chwili wszystko będzie zwiqzane z twoim centrum.

Żyjemy bez centrów. Czasami czujemy się ześrod-

kowani,   ale   tylko   w   sytuacjach,   które   zmuszajq   do   za-
chowania   świadomości.   Jeśli   zaistnieje   niebezpieczna
sytuacja,   poczujesz   w   sobie   środek,   ponieważ   w   nie-
bezpieczeństwie   człowiek   staje   się   świadomy.   Jeśli   ktoś
zamierza cię zabić, w takiej chwili nie jesteś w sta-

nie   myśleć;   nie   jesteś   w   stanie   nie   być   świadomy.   Cała
twoja energia gromadzi się nagle w centrum. Nie możesz
przenieść się do przeszłości, ani do przyszłości
-ta   chwila   staje   się   dla   ciebie   wszystkim,   l   wtedy   jesteś
świadomy   nie   tylko   istnienia   mordercy,   ale   i   świadomy
siebie  -  osoby,   która   zostanie   zabita.   W   mgnieniu   oka
odczuwasz wewnqtrz siebie centrum.

Właśnie dlatego gry zawierajqce ryzyko, majq w sobie

taki  urok.   Zapytaj  kogokolwiek,  kto  wspinał   się  na  szczyt
Gourishankar (Mount Everest). Gdy Hillary był tam po raz
pierwszy, musiał poczuć w sobie takie nagłe pojawienie się
centrum.   Kiedy   po   raz   pierwszy   ktoś   wy-lqdował   na
Księżycu,   także   zapewne   musiał   to   odczuć.   Dlatego
niebezpieczeństwo   jest   tak   pociqgajqce.   Prowadzisz
samochód   i   zaczynasz   coraz   bardziej   przyspieszać,   aż
prędkość staje się niebezpieczna. Wtedy nie jesteś w stanie
myśleć;   myśli   ustajq.   Wtedy   nie   możesz   marzyć.   Nie
możesz   sobie   niczego   wyobrażać.   Wtedy   teraźniejszość
staje się trwała. W takiej niebezpiecznej chwili, gdy nagła
śmierć   możliwa   jest   w   każdym   momencie,   nagle
uświadamiasz sobie istnienie swojego środka. Ryzyko ma
w sobie urok tylko dlatego, że dzięki niemu czasami udaje
ci się je poczuć.

Nietzsche mówi gdzieś, że wojna musi trwać, ponieważ

tylko dzięki niej odczuwamy czasami swoje „ja"
-  odczuwamy   swoje   centrum  -  ponieważ   wojna   jest
niebezpieczna.   A   kiedy   śmierć   staje   się   rzeczywistościq,
życie   jest   bardziej   intensywne.   Gdy   śmierć   jest   na   wy-
ciqgnięcie   ręki,   życie   staje   się   intensywne,   a   ty   ześrod-
kowany. W każdym momencie, który sprawia, że robisz się
świadomy   siebie,   pojawia   się   ześrodkowanie.   Wraz   z
końcem zdarzenia ześrodkowanie zniknie.

To nie może być jedynie powierzchowna świadomość danej

sytuacji. Musi być ona wewnętrzna. Więc staraj się być
świadomy przy każdej codziennej czynności. Kiedy siedzisz na
krześle, spróbuj - bqdź świadomy istnienia osoby siedzqcej. Nie
tylko uświadamiaj sobie krzesło, pokój, atmosferę, ale bqdź
także świadomy osoby siedzqcej. Zamknij oczy i poczuj siebie;
kop głęboko i poczuj siebie.

Eugen Herrigel, przez trzy lata, uczył się łucznictwa u

mistrza zeń. Mistrz zawsze mu mówił:

- Dobrze. Wszystko, co robisz jest dobre, lecz to nie wystarczy.

Herrigel stał się mistrzem w łucznictwie. Trafiał w cel za

każdym razem, ale mistrz nadal mówił:

- Radzisz sobie bardzo dobrze, lecz to nie wystarczy.
- Nigdy nie chybiam! - powiedział Herrigel. - Jakie masz jeszcze

oczekiwania? Jak mogę rozwinqć się jeszcze bardziej? Jak
poprawić swojq celność, kiedy jest stuprocentowa?

Mistrz zeń podobno odpowiedział:

- Nie martwi mnie poziom twojego tucznictwa czy twoja celność.

Martwisz mnie ty. Jesteś perfekcyjny pod względem
technicznym. Ale kiedy wypuszczasz strzałę, przestajesz być
świadomy siebie! Nie interesuje mnie czy strzała trafi w cel.
Interesujesz mnie ty! Kiedy strzała znajduje się w łuku, jest
nakierowana; twoja świadomość też ma być taka. Nawet jeśli nie
trafisz w cel, to bez znaczenia. Ale nie wolno tracić z oczu celu
wewnętrznego, a ty wciqż to robisz. Stałeś się doskonałym
technikiem, ale jesteś tylko naśladowcq.

Dla Zachodniego umysłu, czy raczej dla nowoczesnego

umysłu - jest to trudne do pojęcia. Wydaje się

76 l

bezsensowne. Łucznictwo zwiqzane jest z umiejętno-ściq
celowania.

Herrigel stawał się coraz bardziej rozczarowany, któregoś

dnia powiedział:

- Odchodzę. To niemożliwe! To naprawdę niemożliwe! Przecież,
kiedy celujesz twoja świadomość skupia się na celu, na obiekcie
i   jeśli   chcesz   być   dobrym   łucz-
nikiem   musisz   w   takiej   chwili
zapomnieć   o   sobie  -  musisz
pamiętać cel, obiekt i zapomnieć
o   wszystkim   innym.   Musisz
widzieć tylko cel. Ale
mistrz zeń ciqgle upierał się, by
Herrigel   wytworzył   inny   cel,   w
sobie.   Strzała   musi   wskazywać
dwa kierunki: cel zewnętrzny i cel
wewnętrzny - jaźń.

W dniu, w którym miał odejść, nie robił nic, tylko siedział.

Przyszedł do mistrza, aby się pożegnać, a mistrz celował już w
inny obiekt. Nauczał kogoś innego; po raz pierwszy nie był to
Herrigel.   On   tylko   przyszedł   się   pożegnać;   siedział   i   czekał.
Kiedy mistrz skończył nauki, chciał pożegnać się i odejść, ale
nagle uświadomił sobie co mówił mistrz i na czym polegała jego
świadomość   dwóch   celów.   Mistrz   także   przecież   celował.
Herrigel był z tym samym mistrzem przez trzy lata i przez cały
ten   czas   przejmował   się   jedynie   swoim   własnym   wysiłkiem.
Nigdy nie zauważył tego, co robił mistrz. Teraz po raz pierwszy
to dostrzegł.  Natychmiast, spontanicznie,  z ogromnq lekkościq
podszedł   do   mistrza,   wziqł   od   niego   łuk,   wycelował,   wypuścił
strzałę. A mistrz powiedział:

Cokolwiek robisz
lub czego nie
robisz, miej zawsze
świadomość, że
jesteś.

- Dobrze! Po raz pierwszy ci się to udało. Jestem bardzo
zadowolony.

Co takiego zrobił? Po raz pierwszy zadziałał przez swoje

centrum. Miał świadomość celu, ale jednocześnie on także byt
obecny.

Więc cokolwiek robisz - nie musi to być łucznictwo

cokolwiek robisz, nawet jeśli tylko siedzisz, pamiętaj o dwóch celach. Pamiętaj, co się dzieje

dokoła i pamiętaj o tym, kto jest w środku.

Któregoś ranka Lin Chi prowadził wykład i ktoś nagle zapytał

go:
-Odpowiedz mi na jedno pytanie: Kim jestem?

Lin Chi zszedł z katedry i podszedł do pytajq-

cego. Cała aula ucichła. Co zamierzał zrobić? To było przecież
proste pytanie. Mógł na nie odpowiedzieć z miejsca, w którym
siedział.   Doszedł   do   pytajqcego.   Aula   zamarła.   Lin   Chi   stanqł
przed  studentem i popatrzył  mu w oczy.  Byt  to przeszywajqcy
moment.   Wszyscy   zastygli   w   bezruchu.   Pytajqcy   zaczqł   się
pocić. Lin Chi patrzył mu głęboko w oczy. l nagle powiedział:
- Nie pytaj mnie. Udaj się w głqb siebie i dowiedz się kto zadaje
to twoje   pytanie.   Zamknij oczy.  Nie pytaj  „Kim jestem?"  Idź  w
gtqb i zobacz, kto o to pyta, kim jest pytajqcy. Zapomnij o mnie.
Sam znajdź źródło pytania. Wejdź w głqb siebie!

Ego jest fałszywą
jaźnią. Nie mając
kontaktu z prawdziwą
jaźnią wierzysz, że ją
masz, ale to, co za nią
bierzesz, to właśnie
jest ego.

Mówi się, że mężczyzna zamknqł oczy, ucichł i nagle doznał

oświecenia. Otworzył oczy, zaśmiał się, dotknqł stóp Lin Chi i
powiedział:
- Odpowiedziałeś na moje pytanie. Zadawałem je wielu ludziom,
każdy coś mówił, ale żadna z tych wypowiedzi nie była
odpowiedziq. Ale ty mi odpowiedziałeś.

„Kim jestem?" Jak ktokolwiek może ci to wyjaśnić? W tej

szczególnej sytuacji - setki milczqcych ludzi, idealna cisza. Lin
Chi schodzi z katedry z przeszywajqcym spojrzeniem i nakazuje
pytajqcemu: „Zamknij oczy, udaj się w głqb siebie, dowiedz się
kim jest osoba pyta-jqca. Nie czekaj na mojq odpowiedź.
Dowiedz się, kto pyta". Mężczyzna zamyka oczy. Co się stało?
Stał się ześrodkowany. Nagle poczuł swoje centrum, uświadomił
sobie swoje najgłębsze jqdro.

Trzeba je odnaleźć, a świadomość pomoże ci tego dokonać.

Im   bardziej   jesteś   nieświadomy,   tym   dalej   znajdujesz   się   od
siebie samego. Im jesteś bardziej świadomy,  tym  jesteś bliżej.
Jeśli świadomość jest całkowita, jesteś w centrum. Kiedy jesteś
nieświadomy   znajdujesz   się   na   obrzeżach,   które   w   ogóle
zapomniały  o  środku.   Sq  tylko  dwie   możliwe   drogi  poruszania
się.

Możesz przesuwać się w stronę obrzeży - wtedy zmierzasz

do nieświadomości. Oglqdajqc film, słucha-jqc muzyki możesz
zapomnieć o sobie - wtedy znajdujesz się na peryferiach.
Czytajqc Bhagavad Gitę, Biblię czy Koran, możesz zapomnieć o
sobie - wtedy jesteś na obrzeżach.

Cokolwiek robisz, jeśli pamiętasz o sobie, to znajdujesz się

bliżej centrum. Wtedy nagle, któregoś dnia staniesz się
ześrodkowany. Będziesz miał energię. Energię, która jest
ogniem. Całość życia, całość egzystencji to

energia, to ogień. Og/eri to stara nazwa; teraz nazy-wajq go
elektrycznościq. Człowiek nadawał mu wiele nazw, ale ogień to
dobra nazwa. Elektryczność wydaje się być bardziej martwa;
og/eri zdaje się być żywy.

Postępuj rozsqdnie. To długa, uciqżliwa droga, a zachowanie

świadomości   chociaż   przez   krótkq   chwilę,   jest   trudne;   umysł
nieustannie próbuje się przebić. Ale to nie jest niemożliwe. Jest
uciqżliwe,   trudne,   ale   nie   niemożliwe.   Jest   możliwe  -  dla
każdego.   Potrzeba   tylko   wysiłku,   płynqcego   z   całego   serca.
Niczego nie wolno pominqć; nic co znajduje się wewnqtrz nie
może   pozostać   nietknięte.   Dla   świadomości   trzeba   poświęcić
wszystko;  tylko wtedy  można  odkryć  wewnętrzny  płomień.  On
tam jest.

Jeśli człowiek chce odnaleźć esencję wszystkich religii, które
istniały lub będq istnieć, dotrze do słowa:

św/oc/omosć.

Jezus opowiada... Właściciel wielkiego domu wyszedł i

powiedział swoim służqcym, żeby byli bardzo czujni, bo w każdej
chwili może wrócić. Więc zachowywali oni czujność dwadzieścia
cztery godziny na dobę. Pan mógł przyjść w każdej chwili  -  w
każdej!  Nie ma określonej chwili, określonego dnia, określonej
daty.  Jeśli jest określona data, możesz spokojnie spać; wtedy
możesz robić co chcesz, a świadomość zachować tylko w tym
określonym dniu, ponieważ wiesz, że nadchodzi wtaściciel. Ale
on powiedział: „Mogę wrócić w każdej chwili. Czy w dzień czy w
nocy musicie być gotowi, by mnie przyjqć".

To przypowieść o życiu. Nie możesz niczego przełożyć na

później. Pan może przyjść w każdej chwili. Człowiek musi być
uważny cały czas. Nie ma ustalonej daty;

nie wiadomo kiedy się to zdarzy. Człowiek może zrobić tylko
jedno: być uważnym i czekać.

Świadomość to technika ześrodkowania siebie, po to, by

dotrzeć do swego wewnętrznego ognia. On płonie w każdym;
trzeba go tylko odkryć. Ale dopiero kiedy zostanie odkryta,
będziemy w stanie wejść do świqtyni - nigdy wcześniej.

Możemy zwodzić się symbolami. Symbole majq pokazywać

nam głębsze światy.  Możemy zapalić kadzidło, możemy wielbić
przedmioty   i   czuć   się   zadowoleni,   bo   mamy  wrażenie,   że   coś
zrobiliśmy. Możemy czuć, że jesteśmy religijni, chociaż to wcale
nie   jest   prawdq.   Oto   co   się
dzieje; oto co się stało z ziemiq.
Ludzie   my-ślq,   że   sq   religijni,
tylko   dlatego,   że   podqżajq   za
zewnętrznymi       symbolami,   że
nie potrzebujq dotrzeć do swego
wewnętrznego ognia.

Staraj się nawet jeśli

będziesz   ponosił   klęskę.   A   na
poczqtku   na   pewno   będziesz
ciqgle upadał, ale nawet upadek
bardzo   ci   pomoże.   Kiedy
upadniesz,   przez   krótkq   chwilę,
po   raz   pierwszy   Poczujesz,   jak
bardzo je-^eś nieświadomy.

Twoje niepowodzenia
będą pomocne. Pokażą
ci jak jesteś
nieświadomy, jeśli tylko
zdasz sobie sprawę z
tego, jak bardzo jesteś
nieświadomy, osiągniesz
pewien stopień
świadomości. Kiedy
szaleniec zda sobie
sprawę, że jest szalony,
stanie na drodze do
zdrowia psychicznego.

Przejdź się ulicq. Nie

możesz przejść kilku kroków
bez   stania   się   nie-
świadomym.           Ciqgle
zapominasz o sobie. Czytasz
jakqś tablicę i zapominasz o
sobie. Ktoś cię mija, patrzysz
na   niego   i   zapominasz   o
sobie.

Twoje niepowodzenia

będq pomocne. Pokażq ci jak
jesteś nieświadomy. Jeśli
tylko zdasz sobie sprawę z

tego, jak bardzo jesteś nieświadomy, osiq-gniesz pewien
stopień świadomości. Kiedy szaleniec zda sobie sprawę,
że jest szalony, stanie na drodze do zdrowia
psychicznego.

Świadomość to technika
ześrodkowania siebie,
po to, by dotrzeć do
swego wewnętrznego
ognia. On płonie w
każdym; trzeba go tylko
odkryć.

CZĘŚĆ II WIELE CHORÓB,

JEDNA RECEPTA

We/e razy próbowałeś się nie złościć, dqgle to sobie postanawiasz,

ale nadal się denerwujesz. Próbowałeś nie być taki zachłanny, ale
nadal wpadasz w tę pułapkę. Próbowałeś wielu rzeczy, aby się
zmienić, ale żadna z nich nigdy nie podziałała. Pozostałeś taki sam.

l oto pojawiłem się ja i mówię ci, że istnieje bardzo prosty klucz -

świadomość. Nie możesz w to uwierzyć. W jaki sposób świadomość,
tylko, po prostu świadomość mogłaby pomóc, skoro nic innego nie
skutkowało? Klucze zawsze sq niewielkie, lecz mały kluczyk jest w
stanie otworzyć duży zamek.

Ludzie pytali Buddę: Co powinniśmy zrobić, żeby się nie

denerwować? Co zrobić, żeby poskromić swojq zachłanność? Jak
zmniejszyć swojq obsesję na punkcie seksu czy jedzenia? Jego
odpowiedź zawsze była taka sama: bqdźcie świadomi. Wprowadźcie
świadomość do waszego życia.

Jego uczeń, Ananda, przysłuchiwał się temu, co mówiły różne

osoby. Słuchał o różnych problemach, ale zalecenia "lekarza" były
zawsze takie same. Zaintrygowało go to. Powiedział: Co się z tobq
stało? Oni przychodzą z różnymi chorobami - niektórzy majq kłopoty z
zachłannością, inni z seksem, inni z jedzeniem, a jeszcze inni z
zupełnie czymś innym - ale twoja recepta jest zawsze taka sama!

Budda odpowiedział: Ich choroby różniq się - bo ludzie mogq śnić

zupełnie inne sny.

Jeśli dwa tysiqce ludzi zapadnie w sen, każdy z nich będzie

śnif o czymś innym. Ale jeśli przyjdq do mnie i zapyta/c? w jaki
sposób mogq pozbyć się tego snu, lekarstwo zawsze będzie
takie samo: obudźcie się! Lekarstwa nie będq różne; zalecenie
będzie dokładnie takie samo. Możesz nazwać je świadomością,
byciem świadkiem, uważnośdq, czy medytacjq - to tylko różne
nazwy tego samego lekarstwa.

5. Analityk i obserwator

Zachód analizuje problem, docieka jego przyczyn, zagłębia

się w jego historię, przeszłość, aby go rozwiq-zać i pozbyć się
go.   Odwarunkowanie   umysłu,   uwarunkowanie   go   na   nowo,
ponowne uwarunkowanie ciała, pozbycie się utrwalonych reakcji
umysłu  -  oto podejście Zachodu. Psychoanalitycy zagłębiajq się
w pamięć; to podejście dobrze się tam sprawdza. Wra-cajq do
twojego dzieciństwa, każq ci się cofnqć w przeszłość. Wykrywajq
kiedy   pojawił   się   problem  -  może   pięćdziesiqt   lat   temu,   kiedy
byłeś   dzieckiem,   może   narósł   w   relacji   z   twoja   matkq?
Psychoanalityk każe ci się cofać w czasie.

Pięćdziesiqt lat historii! To długa, rozwlekła sprawa. Pomóc

jest   trudno,   ponieważ   występujq   miliony   problemów.   Możesz
przejrzeć   historię   jednego   problemu;   możesz   zagłębić   się   we
wtasnq biografię i znaleźć w niej przyczyny. Zapewne uda ci się
wyeliminować   ten   jeden   problem,   ale   przecież   sq   ich   miliony.
Jeśli zaczniesz zagłębiać się w każdy z nich i zechcesz wyleczyć
choćby jednego człowieka, to będziesz potrzebował na to mi

liona lat. Pozwól, że powtórzę: aby rozwiqzać problemy
jednego życia, musiałbyś rodzić się na nowo miliony razy.
To niemożliwe. To niewykonalne. A te miliony lat, w ciqgu
których będziesz rozwiqzywał problemy zebrane z jednego
życia, stworzq nowe problemy... i tak dalej. Będzie się za
tobq ciqgnęło coraz więcej problemów. To absurd!

To samo psychoanalityczne podejście odniesiono do

ciała:   rolfing,   bioenergoterapia   i   inne   metody  starajq   się
wyeliminować   blokady   z   ciała,   z   mięśni.   Ponownie
zagłębiasz się w historię, tym razem w historię ciała. Ale w
obu  tych  przypadkach,  jedna rzecz jest  pewna: problem
pochodzi z przeszłości, więc w jakiś sposób musi być z niq
zwiqzany.   Umysł   człowieka   od   zawsze   próbował   zrobić
dwie   niewykonalne   rzeczy.   Pierwsza,   to   naprawienie
przeszłości.   Tego   zrobić   się   nie   da.   Przeszłość   już   się
wydarzyła.   Nie   da   się   w   niq   wejść.   Kiedy   myślisz   o
przeszłości, myślisz co najwyżej o swoich wspomnieniach
z niq zwiqzanych;
to   nie   jest   prawdziwa   przeszłość,   to   tylko   wspomnienie.
Przeszłości już nie ma więc nie ma czego  zmieniać. To
jeden   z   niewykonalnych   celów   ludzkości,   z   powodu
którego   człowiek   bardzo   cierpi.   Chcesz   wymazać
przeszłość?   Jakiego   dokonać?   Przeszłość   jest   nieodwo-
łalna.   Oznacza,   że   wszelkie   możliwości   sq   zamknięte,
zamieniły   się   w   rzeczywistość.   Teraz   nie   można   już   ni-
czego zmodyfikować, cofnqć, zmienić. Z przeszłościq nie
da się niczego zrobić.

Drugi nierealny pomysł, który panoszy się od zamsze w

ludzkich umysłach, to przewidywanie jaka będzie
przyszłość. Tego, oczywiście, także nie da się zrobić.
Przyszłość oznacza coś, czego jeszcze nie ma; nie

da się jej przewidzieć. Przyszłość nie jest możliwa do
ustalenia, jest otwarta.

Przyszłość to czyste możliwości; dopóki się nie wyda-

rzy, nie możesz mieć co do niej żadnej pewności. Prze-
szłość to sama rzeczywistość; już się wydarzyła. Teraz
nie da się z niq już niczego zrobić. Człowiek stoi między
nimi,   w   teraźniejszości,   i   ciqgle   myśli   o   tym,   co   nie-
możliwe. Chce, aby przyszłość była całkowicie pewna - a
tego nie da się zrobić. Niech to głęboko wniknie w twoje
serce:   tego  nie   da   się   zrobić.  Nie   trać   swojej   te-
raźniejszości na dowiadywanie się czegoś o przyszłości.
Przyszłość to niepewność; to jej cecha, l nie trać również
czasu   na   spoglqdanie   za   siebie.   Przeszłość   już   się
wydarzyła, jest martwa. Nic nie da się z niq zrobić. Co
najwyżej możesz jq inaczej zinterpretować; to wszystko.
To właśnie robi psychoanaliza:  tłumaczy przeszłość na
nowo. Można dokonać nowej interpretacji, ale przeszłość
pozostanie taka sama.

Psychoanaliza i astrologia... Astrologia podejmuje

próby objaśniania przyszłości, psychoanaliza chce zmie-
nić przeszłość. Żadna z nich nie jest naukq. To, czego
próbujq jest niewykonalne, ale obie dyscypliny majq mi-
liony  zwolenników,   bo  ludziom  podoba  się  ten  zamysł!
Chcesz   być   pewien   co   zdarzy   się   w   przyszłości,   więc
idziesz   do   astrologa,   sięgasz   po   l   Ching,   idziesz   do
znawcy   tarota   i   znajdujesz   tysiqce   sposobów,   aby   się
oszukać i zwieść. A sq i tacy ludzie, którzy mówiq,  że
potrafiq   zmienić   przeszłość;   idziesz   do   nich   na
konsultację.

Kiedy odrzucisz te dwie dyscypliny, uwolnisz się od

wszelkiej głupoty. Przestaniesz chodzić do psychoanali-
tyków i astrologów. Będziesz wiedział, że przeszłość jest
zamknięta i zakończysz rozmyślanie o niej, a przyszłość

86 |

jeszcze nie nadeszła. Kiedy nadejdzie, zobaczymy co się
da zrobić - w chwili obecnej nie da się z niq nic zrobić.
Możesz jedynie zniszczyć chwilę teraźniejszq, która jest
jedynq dostępnq i prawdziwq chwilq.

Zachód nieustannie przyglqda się problemom, chce je

rozwiqzać, podchodzi do nich w sposób bardzo poważny.
A kiedy decydujesz, że będziesz podqżał za pew-nq
logikq, to ta logika wydaje się być idealna.

Przeczytałem niedawno pewnq anegdotę:

Wielki filozof i światowej sławy matematyk leci sa-

molotem.   Siedzi   na   swoim   miejscu   i   rozmyśla   o   mate-
matycznych   problemach,   kiedy   nagle   nadchodzi   wia-
domość od kapitana:
-  Przepraszam,   ale   będziemy   mieć   drobne   opóźnienie.
Zepsuł się jeden z silników i lecimy teraz na pozostałych
trzech.

Dziesięć minut później - nowy komunikat:

- Obawiam się, że będziemy mieć większe opóźnienie
- zepsuł się silnik numer dwa i trzy. Lecimy tylko na sil-
niku numer cztery.

Filozof odwrócił się do pasażera siedzqcego obok i

powiedział:
- Dobry Boże! Jeśli jeszcze ten jeden się zepsuje, to spę-
dzimy tu całq noc!

Kiedy posługujesz się określonym tokiem myślenia,

jego kierunek sprawia, że pewne rzeczy wydajq się moż-
liwe - nawet rzeczy absurdalne. Jeśli potraktujesz ludzkie
problemy poważnie, kiedy zaczniesz myśleć o człowieku
jak o problemie, zaakceptujesz pewne założenia, to już
pierwszy krok postawisz w złym kierunku, l bę-

dziesz mógł tak podqżać w nieskończoność. Obecnie jest
tak dużo publikacji na temat umyłu i psychoanalizy; pisze
się miliony dokumentów, rozpraw naukowych, ksiqżek. Od
czasu, kiedy Freud zapoczqtkował pewnq logikę,
zdominowała ona cały wiek.

Wschód ma zupełnie inne podejście. Po pierwsze, mówi

że żaden problem nie jest poważny. Kiedy powiesz sobie,
że   problem   nie   jest   poważny,   to   skurczy   się   on   o
dziewięćdziesiqt   dziewięć   procent.   Zmieni   się   cały   twój
poglqd   na   ten   problem.   Drugq   rzeczq,   o   jakiej   mówi
Wschód   jest   to,   iż   problem   istnieje,   bo   się   z   nim
utożsamiasz. On nie ma nic wspólnego z przeszłościq,  z
historiq. Identyfikujesz się z nim - taka jest prawda. l jest to
klucz do rozwiqzania wszystkich problemów.

Na przykład: jesteś zły. Jeśli pójdziesz do psycho-

analityka, on powie ci: „Cofnij się do przeszłości... skqd ten
gniew się wziqł? Jakie zdarzenia go uwarunkowały, w jaki
sposób utrwalił go twój umysł? Będziemy musieli zmyć to
piętno; będziemy musieli je zlikwidować. Będziemy musieli
całkowicie wyczyścić twojq przeszłość".

Jeśli pójdziesz do mędrca ze Wschodu, on powie:

„Wydaje ci się, że /'estes gniewem, utożsamiasz się z nim -
to w tym tkwi twój błqd. Następnym razem, kiedy pojawi się
złość, bqdź świadomym obserwatorem tego uczucia, bqdź
jego świadkiem. Nie identyfikuj się z gniewem. Nie mów:
'Jestem złościq'. Nie mów: 'Jestem zły'. Po prostu patrz jak
to się dzieje, jakby działo się na ekranie telewizora. Spójrz
na siebie jakbyś patrzył na kogoś innego".

Jesteś czystq świadomościq. Gdy otoczy cię chmura

gniewu, po prostu obserwuj jq - pozostań uważny, abyś nie
zaczqt się z niq utożsamiać. Rzecz w tym, by nie

utożsamiać   się   z   problemem.   Kiedy   to   pojmiesz,   prze-
staniesz mieć „tak dużo problemów"  -  ponieważ klucz, ten
sam   klucz,   otworzy   wszystkie   zamki.   Tak   samo   jest   ze
złościq, z żqdzq, z seksem. Tak jest ze wszystkim tym, do
czego zdolny jest umysł.

Wschód mówi, abyś się nie utożsamiał. Pamiętaj. To ma

na myśli Gurdżijew mówiqc o „pamiętaniu siebie". Pamiętaj,
że jesteś świadkiem, bqdź uważny  -  oto, co mówi Budda.
Bqdź świadomy tego, że mija cię chmura
-  możliwe,   że   wypływa   ona   z   przeszłości,   ale   to   nie   ma
znaczenia. Musi mieć jakqś przeszłość, nie może brać się
znikqd.   Musi   być   zwiqzana   z   konkretnym   porzqd-kiem
wydarzeń  -  to   jednak   jest   nieistotne.   Po   co   się   tym
przejmować? Teraz, dokładnie w tej chwili, możesz się od
tego uniezależnić. Możesz się od tego odciqć, most można
zburzyć teraz - i można to zrobić tylko teraz.

Powrót do przeszłości nie pomoże. Gniew narósł w tobie

trzydzieści   lat   temu   i   wtedy   utożsamiłeś   się   z   nim.   l   nie
potrafisz   przestać   identyfikować   się   z   prze-szłościq.
Przeszłości   już   nie   ma!   Jesteś   w   stanie   zrobić   to   w  tym
momencie,   w   tej   konkretnej   chwili  -  a   wtedy   gniew   z
przeszłości   przestanie   być   częściq   ciebie.   Nie   będziesz
musiał cofać się i odczyniać tego wszystkiego, co ci zrobili
twoi rodzice, społeczeństwo, księża, kościół
-  byłaby to zwykła strata czasu. To już zniszczyło wiele lat
twojego   życia,   a   teraz   niszczyłoby   twojq   teraźniejszość.
Możesz zwyczajnie odrzucić to uczucie, pozbyć się go tak,
jak wqż pozbywa się starej skóry.

Przeszłość i jej uwarunkowania istniejq - ale istnie-jq w

ciele i w umyśle; nie ma ich w twojej świadomości,
ponieważ jej nie da się uwarunkować. Świadomość
pozostaje wolna. Wolność to jej cecha, wolność to jej

natura.   Spójrz  -  tyle   lat   wywierania   nacisków,   tyle   lat
określonej   edukacji.   Kiedy   patrzysz   na   to   w   tej   chwili,   nie
odnajdujesz   tam   śladów   swojej   świadomości.   Lecz,   jeśli
naprawdę  byfbyś  stłumiony,   to   kto   byłby   tego   patrzenia
świadomy? Gdybyś był stłumiony, nie byłoby możliwości, byś

stał się świadomym.

Jeśli jesteś w stanie

powiedzieć:

„Spędziłem

dwadzieścia jeden lat w
zwariowanym

systemie

edukacyjnym",   to   jedno   jest
pewne: jeszcze nie zwariowałeś.
System   zawiódł,   nie   zadziałał.
Nie   jesteś   wariatem,   ponieważ
widzisz, że system
jest   zwariowany   Szaleniec   nie
wie,   że   jest   szalony.   Jedynie
człowiek   zdrowy   dostrzega,   że

coś jest obłqkane. Aby widzieć obłęd jako obłęd, potrzebne
jest zdrowie psychiczne. Dwadzieścia jeden lat chorego
systemu zawiodło; zawiodły wszelkie próby uwarunkowania
cię. Mogły zakończyć się sukcesem jedynie w takim stopniu,
w jakim się z nimi utożsamiasz. W każdej chwili możesz się
wycofać, bo chociaż niezaprzeczalnie uwarunkowania
istniejq, to przestajq być częściq twojej świadomości.

Na tym polega piękno świadomości - może ona pojawić

się wszędzie. Nie ma tu żadnych barier, żadnych ograniczeń.
Przed chwilq byłeś Anglikiem - pojqwszy nonsens
nacjonalizmu, chwilę później już nim nie jesteś. Nie mówię,
że biały kolor twojej skóry zmieni się; pozo-

Kiedy powiesz sobie,
że problem nie jest
poważny, to skurczy
się on o
dziewięćdziesiąt
dziewięć procent.
Zmieni się cały twój
pogląd na ten problem.

stanie biały - ale ty prze-
staniesz utożsamiać się z tq
bielq;

nie

będziesz

przeciwnikiem

czarnego.

Będziesz   widział   w   tym
głupotę.   Nie   mówię,   że   gdy
dotrze do ciebie, że nie jesteś
już   Anglikiem,   to   zapomnisz
język   angielski,   nie.   Nadal
pozostanie on w twojej pamię-
ci,   ale   twoja   świadomość
wymknie   się   gdzieś,   będzie
stała   na   wzgórzu   i
obserwowała   dolinę.   Anglik
umarł w dolinie, a ty stoisz na
wzgórzu,

daleko,

nieprzywiqzany

nieporuszony.
Wschodniq

metodologię

można sprowadzić
do   jednego   słowa:   bycie
świadkiem.  Zachodniq  można
określić słowem: analizowanie. Analizujqc  poruszasz się w
kółko. Będqc świadkiem, uwalniasz się z tego kręgu.

Analiza to błędne koło. Jeśli zagłębisz się w niq, będziesz

zdezorientowany  -  jak to wszystko jest możliwe? Jeżeli, na
przykład, próbujesz przenieść się w przeszłość, to w jakim
miejscu   skończysz?   Gdzie   dokładnie?   Jeśli   się   cofniesz
myślami w czasie, to czy przypomnisz sobie, kiedy dokładnie
zaczęła się twoja seksualność? Gdy miałeś czternaście lat?
Ale przecież nie mogła pojawić się z niczego.  Twoje ciało
musiało już być goto-

Przyszłość to czyste
możliwości; dopóki się
nie wydarzy, nie możesz
mieć co do niej żadnej
pewności. Przeszłość to
sama rzeczywistość;
już się wydarzyła. Teraz
nie da się z nią już
niczego zrobić. Człowiek
stoi między nimi, w
teraźniejszości, i ciągle
myśli o tym, co
niemożliwe.

we. Więc kiedy się zaczęła? Z chwilq urodzin? Ale czy 'y
nie  wcześniej  -  jeszcze   w  łonie   matki?   Może   powstała   z
chwilq poczęcia? Ale przedtem potowa twojej seksualności
dojrzewała w jajeczku mamy, a połowa w spermie twojego
ojca. Ciqgnij to dalej... dokqd dojdziesz? Będziesz musiał
cofnqć   się   do   czasów   Adama   i   Ewy!   A   nawet   tam   nie
znajdziesz   odpowiedzi.   Będziesz   musiał   udać   się   aż   do
samego Boga Ojca, bo przecież nie wiadomo dlaczego w
ogóle stworzył on Adama?...

Analiza zawsze pozostaje połowiczna, więc nigdy nie

pomaga naprawdę.  Nie  może  pomóc.  Sprawia   jedynie,
że   trochę   lepiej   przystosowujesz   się   do   swojej
rzeczywistości.   Jest   rodzajem   przystosowania,   pomaga
zrozumieć   problemy,   ich   genezę,   to   w   jaki   sposób   się
pojawiły.  To intelektualne zrozumienie pozwala ci lepiej
przystosować się do społeczeństwa, ale nadal pozosta-
jesz tq samq osobq; nie przyczynia się do transformacji,
nie wywołuje radykalnej zmiany.

Bycie świadkiem to rewolucja. To radykalna zmiana

zachodzqca   u   samych   korzeni.   Powołuje   do   życia
zupełnie   nowego   człowieka,   ponieważ   uwalnia   two-jq
świadomość   od   wszelkich   uwarunkowań.   Znajdujq   się
one,   co   prawda,   w   ciele   i   umyśle,   ale   świadomość
pozostaje   nie   uwarunkowana.   Zawsze   jest   ona   czysta,
nienaruszona; jej czystości nie da się sprofanować.

Podejście Wschodu polega na uświadomieniu ci

istnienia   tej   nienaruszonej   świadomości,   tej   czystości,
niewinności. Wschód kładzie nacisk na niebo, Zachód na
chmury. Chmury majq jakieś pochodzenie; jeśli odkryjesz
skqd   się   biorq,   będziesz   musiał   udać   się   nad   ocean,
zobaczyć   promienie   słoneczne,   parowanie   wody   i
formowanie się chmur... możesz przy tym trwać,

ale będziesz poruszał się w kółko. Chmury formujq się, napływajq,
zakochujq się w drzewach, ponownie spa-dajq na ziemię, stajq się
rzekami, płynq do oceanu, zaczynaj^ parować, uno-szq się w

promieniach   słońca,   stajq   się
chmurami   i   znów   spadajq   na
ziemię...   To   ciqgnie   się   w
nieskończoność,   zatacza   krqg.
Jak się z niego uwolnisz? Jedna
rzecz poprowadzi do kolejnej i do
kolejnej.

Niebo nie ma pochodzenia.

Nie   zostało   stworzone;   nie
zostało wyprodukowane. Tak na-
prawdę, aby coś mogło
zaistnieć, konieczne jest niebo, a
priori;   musi   ono   istnieć   zanim
powstanie   cokolwiek   innego.
Możesz   zapytać   każdego

chrześcijańskiego   teologa.   Odpowie:   „Bóg   stworzył   świat".
Zapytaj, czy zanim Bóg stworzył świat, istniało niebo. Jeśli nie, to
gdzie   istniał   Bóg?   Potrzebował   jakiejś   przestrzeni.   Jeśli   jej   nie
było,   to   gdzie   Bóg   mógł   stworzyć   świat?   Gdzie   go   umieścił?
Przestrzeń jest konieczna, nawet dla istnienia Boga. Nie możesz
powiedzieć: „Bóg stworzył przestrzeń". To byłby absurd, ponieważ
nie miałby wtedy miejsca, gdzie mógłby istnieć. Przestrzeń musi
mieć pierwszeństwo przed Bogiem.

Niebo było zawsze. Podejście Wschodu, to uświadomienie

sobie nieba. Zachód coraz bardziej uświadamia ci istnienie chmur.
To pomaga odrobinę, ale nie uzmy-

Rzecz w tym, by nie
utożsamiać się z
problemem. Kiedy to
pojmiesz, przestaniesz
mieć „tak dużo
problemów" -ponieważ
klucz, ten sam klucz,
otworzy wszystkie
zamki.

sławią ci istnienia twojego najgłębszego rdzenia. Obwód.
Owszem, trochę lepiej zdajesz sobie z niego sprawę, ale nie
jesteś świadomy centrum. A obwód to trqba powietrzna.

Musisz znaleźć oko tego cyklonu. A jest to możliwe jedynie

dzięki byciu świadkiem, dzięki obserwowaniu.

Obserwowanie nie zmieni twoich uwarunkowań, nie zmieni

muskulatury   twojego   ciała.   Ale   dzięki   niemu   poczujesz,   że
znajdujesz   się   poza   jakimkolwiek   układem   mięśniowym,
ponad   wszelkimi   uwarunkowaniami.   W   takim   momencie,   w
takiej chwili transcendencji, żaden problem nie istnieje  -  nie
dla ciebie.

A teraz wszystko zależy od ciebie. Ciało zachowa swoje

mięśnie, umysł nadal będzie nosił ślady uwarunkowania. Jeśli
czasami zatęsknisz za problemami, możesz znów skupić się
na ciele i umyśle, stworzyć problem i cieszyć się nim. Jeśli
tego nie chcesz, możesz trzymać się z daleka. Problem
pozostanie wdrukowany w ciało i umysł, ale ty będziesz stał z
boku.

W ten sposób funkcjonuje budda. Wykorzystujesz

wspomnienia,   budda   także   to   robi,   ale   nie   utożsamia   się   z
nimi.   Korzysta   ze   wspomnień   jak   z   pewnego   mechanizmu.
Kiedy muszę, na przykład, posłużyć się mowo, wykorzystuję
umysł   i   to,   co   w   niego   wdrukowane,   ale   kiedy   odczuwam
swojq pełnq integralność, nie jestem umysłem; obecna jest we
mnie świadomość. Pozostaję więc panem, a umysł jest moim
sługa.   Kiedy   umysł   zostaje   wezwany,   zjawia   się;   jest
użyteczny, ale nie jest w stanie dominować.

Problemy będq nadal istnieć, ale jedynie w formie nasion w

ciele i umyśle. Jak mogłoby ci się udać zmienić swojq
przeszłość? W przeszłości byłeś katolikiem; jeśli by

łeś nim przez czterdzieści lat,
jak możesz to zmienić i nagle
przestać   być   katolikiem?   Nie,
te czterdzieści lat pozostanie w
tobie,   jako   okres,   w   którym
byłeś   katolikiem.   Możesz   się
jednak od tego uwolnić. Teraz
wiesz, że była to jedynie forma
przynależności.

Tych

czterdziestu   lat   nie   da   się
zniszczyć   i   nie   ma   potrzeby,
aby   to   robić.   Jeśli   jesteś
panem domu, to nie ma takiej
potrzeby. Możesz wykorzystać
te czterdzieści lat
w   określony,   kreatywny
sposób.   Nawet   to   dziwaczne
wykształcenie

można

kreatywnie wykorzystać.

Wszystkie ślady pozostawione w mózgu, na musku-

laturze   ciała...   one   będq   istnieć,   ale   jako   nasiona,   bę-dq
istnieć  potencjalnie.  Jeśli   czujesz   się   bardzo   samotny   i
potrzebujesz problemów, możesz je mieć. Jeśli za bardzo
cierpisz  nie   będqc  nieszczęśliwym,   możesz  je   mieć.  One
zawsze  będq  dostępne, ale nie  musisz  ich  mieć jeśli nie
masz takiej potrzeby. To kwestia twojego wyboru.

Bycie świadkiem jest technikq pozwalajqcq na ze-

środkowanie. Już o tym rozmawialiśmy - człowiek może żyć
na dwa sposoby: może korzystać z peryferiów albo z
centrum. Peryferia należq do ego, a centrum do

95 <

Przeszłość i jej
uwarunkowania istnieją -
ale istnieją w ciele i w
umyśle;
nie ma ich w twojej
świadomości, ponieważ
jej nie da się
uwarunkować.
Świadomość pozostaje
wolna. Wolność to jej
cecha, wolność to jej
natura.

Istoty. Jeśli żyjesz ego, zawsze jesteś zwiqzany z drugq osobq.
Peryferia majq zwiqzekz innymi ludźmi.

Cokolwiek robisz, nie będzie to działanie, tylko reakcja - nie

odpowiadasz na to, co się przydarza. W przypadku peryferiów
nigdy nie ma działania, wszystko jest reakcjq, nic nie wypływa z
twojego centrum. W pewien sposób jesteś tylko niewolnikiem
sytuacji. Nic nie robisz. Do wszystkiego zostajesz zmuszony.

Dzięki centrum, sytuacja diametralnie się zmienia. Dzięki

centrum zaczynasz działać; po raz pierwszy zaczynasz istnieć nie
w powiqzaniu z kimś, lecz sam z siebie.

Budda przechodził przez wioskę. Część ludzi była

zdenerwowana, byli zaciekłymi przeciwnikami jego nauk.
Znieważali go, obrażali. Budda w ciszy słuchał i powiedział:
- Jeśli skończyliście to pozwólcie, że pójdę dalej. Muszę dotrzeć
do kolejnej wioski, będq tam na mnie czekać. Jeśli coś jeszcze
będzie zaprzqtać wasze głowy, to możecie mi to dokończyć, kiedy
znów będę tędy przechodził.

Odpowiedzieli:

- Znieważyliśmy cię, obraziliśmy. Co ty na to? Budda powiedział:
- Nigdy nie reaguję od razu. To, co robicie jest wa-szq sprawq. Nie
możecie mnie zmusić, abym cokolwiek zrobił. Możecie mnie
znieważać; to wasza sprawa. Ja nie jestem niewolnikiem. Stałem
się wolnym człowiekiem. Moje działania wypływajq z mojego
centrum, nie z peryferii, a wasze zniewagi mogq dotrzeć jedynie
do moich peryferiów, nie do mojego centrum. Moje centrum
pozostaje nienaruszone.

Zostajesz czymś dotknięty nie dlatego, że dotknięte zostaje

twoje centrum, ale dlatego, że nie masz centrum. Przebywasz na
peryferiach,   utożsamiasz   się   z   nimi.   Peryferia   muszq   zostać
dotknięte przez wszystko, co ci się przydarza. To gra
nica   otaczajqca   ciebie,   więc
cokolwiek się dzieje, dotyka ich, a
ty   jesteś   pozbawiony   środka.   Z
chwilq, gdy będziesz miał środek,
będziesz miał dystans do siebie -
będziesz   miał   dystans   do
peryferiów. Ktoś może znieważyć
twoje peryferia, ale nie ciebie. Ty
możesz   stać   z   boku,   zupełnie
niezwiqzany  -  masz   dystans   do
siebie. Między tobq jako centrum i
twoimi   peryferiami,   znajduje   się
przestrzeń. Nikt nie
jest   w   stanie   jej   zniszczyć,
ponieważ   nikt   nie   może   dostać
się do centrum. Zewnętrzny świat
może   dotknqć   cię   tylko   na
powierzchni.

Więc Budda mówi:

- Teraz jestem ześrodkowany. Dziesięć lat temu byłoby zupełnie
inaczej; gdybyście mnie znieważyli, zareagowałbym. Ale teraz
tylko działam.

Dobrze zrozum różnicę między reakcjq i działaniem. Kochasz

kogoś, ponieważ ten ktoś kocha ciebie. Budda także cię kocha,
ale nie dlatego, że ty go kochasz; to

Wschodnia
metodologię można
sprowadzić do jednego
słowa:
bycie świadkiem.
Zachodnia można
określić słowem:
analizowanie. Analizując
poruszasz się w kółko.
Będąc świadkiem,
uwalniasz się z tego
kręgu.

nieważne. To czy go kochasz, czy nienawidzisz nie ma
znaczenia - on kocha ciebie ponieważ działa, a nie reaguje.
Działanie wypływa z ciebie, reakcja jest narzucona.
Ześrodkowanie oznacza, że zaczynasz działać.

Następna rzecz, którq trzeba zapamiętać: działanie

zawsze   jest   całkowite.   Reakcja   będzie   częściowa,
fragmentaryczna.   Nic,   co   wypływa   z   peryferiów,   czyli
sytuacje,   w   których   reagujesz,   nie   może   być   całkowite,
ponieważ   nie   angażujesz   się   w   to   naprawdę.   Więc   jeśli
kochasz   peryferiami,   twoja   miłość   nigdy   nie   będzie
całkowita  -  zawsze   będzie   częściowa.   To   ma   duże
znaczenie,   ponieważ   jeśli   miłość   jest   tylko   częściowa,   to

pozostała   przestrzeń   zostanie
wypełniona   przez   nienawiść.
Jeśli   częściowa   jest   twoja   do-
broć,   pozostałq   przestrzeń
wypełni   okrucieństwo.   Jeśli

twoja boskość jest częściowa, to kto wypełni pozostałq
przestrzeń? Jeśli Bóg jest częściq ciebie, to by zapełnić
przestrzeń będziesz potrzebował diabła.

Oznacza to, że wszystko, co robisz jedynie częściowo,

musi być sprzeczne, musi być w konflikcie z samym sobq.
Współczesna psychologia mówi, że jednocześnie kochasz i
nienawidzisz. Twój umysł jest pogrqżony w sprzecznościach
-  do   tego   samego   obiektu   odnosisz   się   z   miłościq   i
nienawiściq.   A   jeśli   miłość   i   nienawiść   występujq   razem,
pojawi   się   zagubienie,   trujqce   zagubienie.   Twoja   dobroć
pomieszana jest z okrucieństwem, twoja dobroczynność to
złodziejstwo, a twoja modlitwa staje się rodzajem przemocy.
Nawet jeśli na peryferiach starasz się być świętym, twoja
świętość bę-

Wschód

kładzie

nacisk na niebo,
Zachód na chmury.

dzie zabarwiona grzechem. Na obrzeżach wszystko będzie
sprzeczne z samym sobq.

Tylko wtedy, gdy działasz ze swojego centrum, twoje działanie

będzie całkowite. A kiedy akt jest całkowity, staje się piękny sam
w sobie. Kiedy jest on totalny trwa od chwili do chwili. Kiedy jest
całkowity, nie dźwigasz go w pamięci - nie ma takiej potrzeby!
Kiedy jest częściowy, to jakby wisiał w powietrzu.

Jesz coś; jeśli jesz nieuważnie, to po zakończeniu będziesz to

kontynuował   w   swoim   umyśle.   Będzie   to   jakby   zawieszone.
Jedynie   coś   całkowitego   może   mieć   poczqtek   i   koniec.   To,   co
fragmentaryczne   stanowi   nie-ustajqcy   ciqg,   bez   poczqtku   i   bez
końca. Jesteś w domu i wniosłeś do niego ze sobq sklep i targ.
Jesteś w sklepie i wnosisz tam ze sobq swój dom i wydarzenia z
domu. Nigdy nie jesteś, nie potrafisz być, całkowicie skupiony na
jednej   chwili,   nosisz   ze   sobq   za   dużo   rzeczy.   To   ten   ciężar,
ogromny ciężar na umyśle i na sercu.

Akt całkowity ma poczqtek i koniec. Jest jak atom;

nie jest ciqgiem. Jest, a potem go nie ma. Uwalniasz się od niego,
aby udać się w nieznane. Inaczej człowiek wpada w koleinę, umysł
działa według rutyny. Poruszasz się w koło, tkwisz w błędnym
kole. Ponieważ przeszłość nigdy nie zostaje zakończona, wkrada
się do przyszłości. Idzie dalej do przodu i zagłębia się w
przyszłość.

Tak więc częściowy umysł dźwiga swojq przeszłość - a

przeszłość to duża sprawa! Nawet jeśli nie bierzesz pod uwagę
istnienia poprzednich wcieleń, to i tak przeszłość to coś dużego.
Pięćdziesiqt lat doświadczeń, zarówno pięknych jak i okropnych,
ale niedokończonych... Wszystko jest niedokończone; więc
dźwigasz ze sobq pięćdziesięcioletniq przeszłość, która jest
martwa.

Ta martwa przeszłość runie na twojq przyszłość i na pewno jq
zabije!

Nie będziesz w stanie żyć, to niemożliwe. Nie możesz żyć z

przeszłościq wiszqcq nad tobq  -  każda teraźniejsza chwila jest tak
świeża   i   tak   delikatna,   że   ta   martwa   masa   jq   zabije.   Twoja
przeszłość   zabija   twojq   teraźniejszość,   a   kiedy   przyszłość   jest
martwa staje się częściq ciężaru. Kiedy jest żywa, nie jest częściq
ciebie  -  kiedy  staje się martwa,  kiedy  zostaje  zabita  przez two-jq
martwq przeszłość, wtedy staje się twoja, staje się częściq ciebie.
Takwyglqda sytuacja.

Z chwilq, gdy zaczynasz działać ze swojego centrum, każdy akt

staje się całkowity. Jest, a jednocześnie go nie ma. Jesteś od niego
całkowicie wolny. Wtedy możesz poruszać się bez obciqżenia, bez
jarzma. Tylko wtedy możesz żyć każdq nowq chwilq, która
nadchodzi, podchodzqc do niej ze świeżościq. Ale możesz być
świeży tylko wtedy, kiedy nie ciqgniesz za sobq przeszłości.

Jeśli przeszłość nie jest zakończona, będzie się za tobq ciqgnqć

-  umysł   ma   skłonność   do   kończenia   wszystkiego.   Jeśli   coś   jest
niedokończone,  trwa nadal. Jeśli nie zakończyłeś czegoś w ciqgu
dnia, będziesz śnił o tym w nocy, ponieważ umysł ma w zwyczaju
wszystko kończyć. Gdy coś zostaje zakończone, umysł uwalnia się
od   tego.   Dopóki   nie   zostanie   zakończone,   będzie   ciqgle   do   tego
wracał.

Cokolwiek robisz - twoja miłość, seks, przyjaźń - nic nie zostaje

dokończone. A jeśli pozostaniesz na obrzeżach to nie możesz
sprawić, aby coś było całkowite. Więc jak ześrodkować siebie? Jak
przestać poruszać się po obrzeżach? Sposobem na to jest bycie
świadkiem.

100

Bycie świadkiem (ang. witnessing) to wspaniałe

określenie. lstniejq setki metod na ześrodkowanie siebie, ale
bycie   świadkiem   jest   istotq,   podstawq   każdej   z   nich.   Bez
względu   na   to,   jaka   to   będzie   technika,   bycie   świadkiem
będzie jej esencjq. Więc najlepiej będzie nazwać jq metodq
wszystkich   metod.   To   nie   jest   tylko   metoda;   to   proces
kluczowy dla każdej techniki.

Można mówić o byciu świadkiem również jak o czystej

metodzie.  Na   przykład   J.   Krishnamurti  mówi   o  tym,   jako   o
najczystszej metodzie. Ale jest to jak mówienie o duchu bez
ciała. Nie możesz go poczuć, nie możesz go zobaczyć. Duch
zawsze ma ciało - możesz go
poczuć  poprzez  ciało.   Każda
technika   jest   tylko   ciałem,   a
bycie świadkiem to jej dusza.
Możesz   mówić   o   byciu
świadkiem       niezależnie   od
ciała, niezależnie od niczego;
ale wtedy to pojęcie staje się
całkowicie

abstrakcyjne.

Krishnamurti

mówił

nieustannie   przez   pół   wieku.
Jednak   wszystko,   co   mówił,
było tak czyste, tak pozbawio-
ne   ciała,   że   chociaż   czło-
wiekowi   wydaje   się,   że   go
rozumie,   tak   naprawdę   to
zrozumienie   jest   całkowicie
teoretyczne.

101

jeśli czujesz się bardzo
samotny i potrzebujesz
problemów, możesz je
mieć. jeśli za bardzo
cierpisz nie będąc
nieszczęśliwym, możesz
je mieć. One zawsze
będą dostępne, ale nie
musisz ich mieć jeśli nie
masz takiej potrzeba. To
kwestia twojego wyboru.

W tym świecie nic nie istnieje jako czysty duch.

Wszystko ma swoje ciało. Bycie świadkiem jest duchem
wszystkich duchowych technik, a techniki te sq ciałami,
różnymi ciałami.

Najpierw więc musimy zrozumieć, czym jest bycie

świadkiem, a dopiero potem możemy nauczyć się tego,
dzięki pewnym ciałom, pewnym technikom.

Wiemy czym jest myślenie, człowiek musi zaczqć od

myślenia, aby dowiedzieć się, czym jest bycie świadkiem.
Trzeba bowiem zaczqć od tego, co się już wie. Znamy
myślenie - myślenie to ocenianie; widzisz coś i osqdzasz.
Widzisz kwiat i mówisz, że jest piękny lub brzydki. Słyszysz
piosenkę i podoba ci się ona lub nie podoba. Doceniasz
coś lub potępiasz. Myślenie to osq-dzanie. Z chwilq, gdy
zaczynasz myśleć, oceniasz.

Jak mógłbyś myśleć o kwiatku nie oceniajqc go? Z

chwilq, gdy zaczniesz myśleć, powiesz że jest piękny lub
nie. Będziesz musiał posługiwać się pewnymi kategoriami
wartościujqcymi, ponieważ myślenie to kategoryzowanie.
Gdy przypiszesz coś do jakiejś kategorii, przykleisz łatkę,
nazwiesz, to będziesz o tym myślał.

Masz przed oczami kwiat, a ja mówię do ciebie:

„Zobacz go, ale nie myśl. Patrz na niego, ale nie myśl". Co
możesz   zrobić?   Jeśli   nie   wolno   ci   myśleć,   co   możesz
zrobić? Możesz jedynie doświadczać; możesz jedynie być
świadomy. Możesz być świadomy istnienia kwiatka. Możesz
stanqć twarzq w twarz z faktem, że kwiatek tu jest. Teraz
możesz   się   z   nim   zmierzyć.   Jeśli   myślenie   jest
niedozwolone,   nie   wolno   ci   powiedzieć:   „Jest   piękny.   Nie
jest piękny. Wiem o tym" lub „To dziwne  -  nigdy wcześniej
takiego   nie   widziałem".   Nie   możesz   nic   powiedzieć.   Nie
możesz używać słów, ponieważ każde sto-

102

wo zawiera w sobie ocenę. Każde słowo to osqd. Język
obciqżony jest osqdzaniem; język nigdy nie może być
obiektywny. Gdy używasz słów - oceniasz.

Nie możesz więc używać języka, nie wolno ci wer-

balizować. Jeśli mówię: „To jest kwiat - spójrz na niego, ale
nie   myśl",   werbalizacja   jest   zabroniona.   Więc  co   możesz
zrobić? Możesz jedynie być świadkiem. Jeśli jesteś tam i
nie myślisz, stojqc po prostu naprzeciw czegoś, to jest to
doświadczanie.   Oznacza   ono   wtedy   bier-nq   świadomość.
Pamiętaj:   biernq.   Myślenie   jest   aktywne,   robisz   coś.
Cokolwiek widzisz, coś z tym robisz. Nie jesteś pasywny,
nie jesteś jak lustro - robisz coś. A gdy zaczynasz coś robić
dokonujesz przemiany tej rzeczy.

Widzę kwiat i mówię: „Jest piękny!" - zmieniłem go.

Narzuciłem   mu   coś.   Niezależnie   od   tego   jaki   jest   ten
kwiatek,   będzie   on   dla   mnie   kwiatem   potqczonym   z
uczuciem   piękna   jakie   we   mnie   wywołał.   Teraz   kwiatek
znajduje się daleko;  pomiędzy mnq  a nim jest  mój osqd,
moja ocena tego, że jest piękny. Teraz kwiatek nie jest już
dla mnie taki sam, zmieniła się jego wartość. Wkroczyłem w
niego  -  mój osqd przedostał się do rzeczywistości. Teraz
jest ona bardziej fikcjq niż rzeczywistościq.

Uczucie, że kwiatek jest piękny nie jest częściq kwiatka,

jest częściq mnie. Wkroczyłem w rzeczywistość. Nie jest już
ona czysta, zanieczyściłem jq. Teraz mój umysł stał się jej
częściq.   Powiedzenie,   że   mój   umysł   stał   się   częściq
rzeczywistości oznacza, że to moja przeszłość stała się jej
częściq. Kiedy mówię: „Ten kwiat jest piękny", oznacza to,
że   oceniłem   go   na   podstawie   moich   doświadczeń   z
przeszłości.   Jak   możesz   powiedzieć,   że   ten   kwiatek   jest
piękny? To twoje doświadczenia z prze-

103

szłości podpowiadajq, że coś takiego jak on jest piękne.l
Oceniłeś go poprzez to, co znasz ze swojej przeszłości. |

Umysł oznacza twojq przeszłość, twoje wspomnienia.|

Przeszłość wkroczyła do przyszłości. Zniszczyłeś czysty|
fakt; teraz jest on zniekształcony. Nie ma już kwiatka jako|
rzeczywistości. Został zniekształcony przez ciebie, znisz-|
czony przez ciebie; wkroczyła twoja przeszłość. Dokona-1
łeś interpretacji - na tym polega myślenie. Myślenie to|
sprowadzanie przeszłości do teraźniejszej rzeczywistości. |

Właśnie dlatego myślenie nigdy nie doprowadzi cię| do

prawdy.   Jest   ona   bowiem   czysta   i   trzeba   się   z   niq|
zmierzyć w jej czystej postaci. Kiedy wprowadzasz do| niej
swojq   przeszłość,   niszczysz   jq.   Staje   się   ona   inter-|
pretacjq,   nie   zaś  -  uświadomieniem   sobie   rzeczywista-1
ści. Zniszczyłeś jq; jej czystość przepadła.             |

Myślenie to wprowadzanie przeszłości do swojej te-|

raźniejszości. Bycie świadkiem, to brak przeszłości, to|
tylko teraźniejszość - bez śladów przeszłości. |

Bycie świadkiem jest pasywne. Niczego nie robisz -|

jesteś! Po prostu jesteś. Tylko ty jesteś obecny. Obecny|
jest kwiatek, obecny jesteś ty. Kiedy kwiatek jest obec-1 ny
i obecna jest cała twoja przeszłość, zachodzi proces S
myślenia. |

Więc zacznij od myślenia. Czym ono jest? To spro-1

wadzenie   umysłu   do   chwili   teraźniejszej.   Przegapiłeś'I
chwilę obecnq  -  całkowicie jq przegapiłeś! Gdy przeszłość
wchodzi do teraźniejszości, niszczy jq. Kiedy mówisz: „Ten
kwiat jest piękny", on staje się przeszłościq. Kiedy mówisz:
„Ten   kwiat   jest   piękny",   jest   on   już   przeszłym
doświadczeniem. Poznałeś, osqdziłeś.
Kiedy jest kwiat i jesteś ty, to nawet wypowiedzenie, ze jest
on piękny staje się niemożliwe. W teraźniejszo-

104

ści   nie   da   się   wygłaszać   żadnych   osqdów.   Jakikolwiek
osqd, jakiekolwiek zapewnienie, należy do przeszłości. Jeśli
powiem:   „Kocham   cię",   staje   się   to   przesztościq.   Jeśli
powiem:   „Ten   kwiatek   jest   piękny",   odczułem,   oceniłem  -
stał się przeszłościq.

Bycie świadkiem jest zawsze zwiqzane z teraźniej-

szościq,   nigdy   z   przeszłościq.   Myślenie   jest   zawsze
zwiqzane   z   przeszłościq.   Myślenie   jest   martwe,   bycie
świadkiem   jest   pełne   życia.
Następna   różnica...   Po
pierwsze,   myślenie   jest
aktywne,   jest   robieniem
czegoś. Bycie świadkiem jest
pasywne,

jest

nic

nierobieniem,   po   prostu
byciem.   Myślenie   to   zawsze
przeszłość;
jest martwe. Odeszło, już go
nie   ma.   Bycie   świadkiem   to
zawsze teraźniejszość. Jest.

Jeśli będziesz ciqgle myślał, nigdy nie dowiesz się, czym

jest bycie świadkiem. Zaprzestanie myślenia daje temu
poczqtek. Stan niemyślenia, to stan bycia świadkiem.

Więc co robić? Przecież myślenie od dawna jest naszym

nawykiem. Stało się automatyczne, mechaniczne. To nie ty
myślisz; teraz to już nie jest twoja decyzja, to automatyczny
nawyk. Nie jesteś w stanie robić niczego innego. Z chwilq,
gdy pojawia się kwiat, rozpoczyna się myślenie. Jedynie
dzieci wiedzq, co znaczy doświadczanie bez werbalizacji. A
przecież jedynie doświadczenie

105

Tylko wtedy, gdy
działasz ze swojego
centrum, twoje działanie
będzie całkowite. A
kiedy akt jest całkowity,
staje się piękny sam w
sobie.

niewerbalne jest prawdziwe. Wypowiadajqc słowa, wy-|
mykasz się doświadczaniu. |

Kiedy mówię: „Kwiat jest piękny", to kwiat znika.) Teraz

jestem zainteresowany moim umysłem, nie kwia-| tem.
Mam obraz kwiatka w mojej głowie, nie patrzę na| kwiatek.
Teraz stał się obrazem w umyśle. Mogę po-j równać go z
przeszłymi doświadczeniami i osqdzić. Alej kwiatka już nie
ma. |

Kiedy wypowiadasz słowa, zamykasz się na bycie |

świadkiem. Kiedy jesteś świadomy bez stów,  otwie-| rasz
się,   stajesz   się   wrażliwy.   Bycie   świadkiem   to   ciqgłe|
otwieranie się na doznania, niezamykanie się.        |

Co robić? Mechaniczne przyzwyczajenie do tak|

zwanego   „myślenia"   trzeba   jakoś   przełamać.   Starajj   się
robić   wszystko   bez   wypowiadania   opinii.   To   trud-|   ne,
żmudne,   na   poczqtku   wydaje   się   niemożliwe.   Niej   jest
niemożliwe  -  jest   trudne.   Idziesz   ulicq  -  chodź   nie-|
werbalnie. Po prostu idź, nawet kilka sekund, a zoba-| czysz
przebłysk   innego   świata  -  świata   niewerbalnego,!   świata
prawdziwego. Nie będzie to już świat stworzonyj w umyśle
człowieka.                               |

Gdy jesz - jedz niewerbalnie. Ktoś zapytał Bokuju,|

wspaniałego mistrza zeń:
-  Jaka   jest   twoja   ścieżka,   twój   sposób   życia?   Bokuju
odpowiedział:
-  Bardzo prosty: kiedy jestem głodny, jem; kiedy je-| stem
senny, śpię  -  to wszystko.                                      | Pytajqcy byt
oszołomiony. Powiedział:             |
- Co ty mówisz? Ja także jem i śpię, wszyscy to robiq.j Więc
co   jest   w   tym   takiego   szczególnego,   żeby   nazywaćl   to
drogq?

Bokuju powiedział:

106

- Kiedy jesz, robisz jednocześnie jeszcze wiele innych
rzeczy. A kiedy śpisz, robisz wszystko za wyjqtkiem spania.
A kiedy ja jem, po prostu jem; kiedy śpię, śpię. Każda
czynność jest całkowita.

Każda czynność staje się całkowita jeśli nie werba-

lizujesz. Spróbuj jeść bez śladu werbalizacji w głowie, bez
myślenia. Po prostu jedz, a wtedy jedzenie stanie się
medytacjq. Bowiem, gdy jesteś niewerbalny stajesz się
świadkiem.

Człowiek werbalny

staje   się   myślicielem.
Jeśli   jesteś   niewerbalny,
to nic na to nie poradzisz
-  automatycznie staniesz
się   świadkiem.   Dlatego
staraj się robić wszystko
niewerbalnie:   chodź,
jedz,   bierz   kqpiel,   siedź
w ciszy. Siedź naprawdę
-  bądź   „siedzqcym".   Nie
myśl.   Wtedy   nawet
siedzenie   przemieni   się
w   medytację;   wtedy
nawet   chodzenie   będzie
medytacjq.

Ktoś inny zapytał Bo-

kuju:
- Zaproponuj mi jakqś
technikę medytacji.

Bokuju odpowiedział:

)eśli nie zakończyłeś
czegoś w ciągu dnia,
będziesz śnił o tym w
nocy, ponieważ umysł
ma w zwyczaju
wszystko kończyć.
Gdy coś zostaje
zakończone, umysł
uwalnia się od tego.
Dopóki nie zostanie
zakończone, będzie
ciągle do tego wracał.

- Mogę ci podać technikę, ale i tak nie będziesz w stanie
medytować. Technikę można stosować nawet ma-jqc
werbalizujqcy umysł.

107

Twoje palce mogq przesuwać się po różańcu, a ty nadal

będziesz myślał. Jeśli twoje palce robiq to bez myślenia,
wtedy różaniec staje się medytacjo. Wtedy, tak naprawdę,
nie potrzeba żadnej techniki. Całe życie jest technikq.

Więc Bokuju powiedział:

- Byłoby lepiej gdybyś został ze mnq i obserwował mnie. Nie
proś o metody, po prostu obserwuj, a zgłębisz wiedzę.

Biedny człowiek obserwował go przez siedem dni. Czuł

się   coraz   bardziej   zdezorientowany.   Po   siedmiu   dniach
powiedział:
-  Kiedy do ciebie przyszedłem  byłem mniej zagubiony niż
teraz.   Teraz   wszystko   jest   niejasne.   Obserwowałem   cię
nieustannie przez siedem dni - co tu jest do obserwowania?

Bokuju odpowiedział:

- W takim razie nie obserwowałeś. Czy widziałeś jak idę? Po
prostu idę. Czy kiedy rano przynosiłeś mi herbatę widziałeś
jak po prostu biorę jq i wypijam? Nie ma Bokuju - jest tylko
picie herbaty. Czy zaobserwowałeś to? Jeśli obserwowałeś,
to musiałeś poczuć, że nie ma już Bokuju.

Jeśli myśliciel jest obecny, to istnieje także ego; wtedy

jesteś Bokuju lub kimkolwiek innym. Ale jeśli jest tylko
działanie bez werbalizacji, bez myślenia, wtedy nie ma ego.
Więc Bokuju pyta: "Czy naprawdę obserwowałeś? Bo jeśli
tak, to wiesz, że nie było Bokuju - tylko picie herbaty,
spacerowanie po ogrodzie, kopanie dołka w ziemi".

Dlatego Budda mówił, że dusza nie istnieje. Ponieważ

nie obserwowałeś uważnie, ciqgle wydaje ci się, że

108

masz duszę. Nie ma ciebie! Jeżeli jesteś świadkiem to nie
istniejesz. „Ja" wytwarza się dzięki myślom.

Więc jeszcze jedno: nagromadzone myśli, zbiór wspomnień,

tworzq wrażenie ego, wrażenie tego, że /estes.

Wypróbuj taki eksperyment: odetnij się od swojej przeszłości -

zero wspomnień. Nie wiesz kim sq twoi rodzice, nie wiesz, do
czego przynależysz - do jakiego państwa, do jakiej religii, do jakiej
rasy. Nie wiesz, gdzie się uczyłeś, czy w ogóle się uczyłeś. Odetnij
całq przeszłość - i pamiętaj kim jesteś.

Nie możesz wiedzieć kim jesteś! Oczywiście jesteś. Jesteś, ale

kim? W takiej chwili nie czujesz „ja".

Ego to tylko nagromadzona przeszłość. Ego to skon-

densowane, skrystalizowane myśli.

Więc Bokuju mówi: "Jeśli mnie obserwowałeś, wiesz, że mnie

nie było. Było picie herbaty, ale nie było pijqce-go. Było
spacerowanie po ogrodzie, ale nie było space-rujqcego. Było
działanie, ale nie było aktora".

W byciu świadkiem nie ma poczucia istnienia „ja". W myśleniu -

jest. Więc to, że tak zwani myśliciele sq głęboko zakorzenieni w
swoim ego, to nie przypadek. Artyści, myśliciele, filozofowie, ludzie
ze świata literatury - jeśli sq egocentryczni, to nie jest to zbieg
okoliczności. Im więcej myślisz tym większe masz ego.

W byciu świadkiem nie ma ego, ale to przychodzi tylko wtedy,

gdy wykroczysz poza język. Język jest barierq. Język jest
potrzebny do komunikacji z innymi; nie potrzeba go do komunikacji
z samym sobq. Jest on przydatnym narzędziem

najprzydatniejszym. Człowiek był w stanie stworzyć społeczeństwo,
świat tylko dzięki niemu. Ale również przez język człowiek
zapomniał o sobie.

109

Język jest naszym światem. Jeśli chociaż na krótkq| chwilę,

człowiek   zapomni   swojego   języka,   to   kim   siej   stanie?   Kultura,
społeczeństwo,   hinduizm,   chrześcijan-!   stwo,   komunizm  -  co
pozostaje? Nic. Jeśli z egzystencji!  zlikwiduje się język,  to cała
ludzkość,   wraz  ze  swojq   kul-j  turq,  cywilizacjq,  naukq,  filozofiq,
zniknie,            j

Język umożliwia komunikację z innymi; to jedyny spo-j sób

porozumiewania się. Jest przydatny,  ale także niebez-i pieczny.
Kiedy jakieś narzędzie jest przydatne, to zwykłej w takim samym
stopniu jest ono niebezpieczne.  Ryzyko:!  polega na tym, że im
bardziej   umysł   pogrqży   się   w   języ-|   ku,   tym   dalej   odejdzie   od
centrum.   Człowiek   potrzebuje)   delikatnej   równowagi,   trudnej
umiejętności wchodzenia) w język i wychodzenia, wydostawania
się z niego.      |

Bycie świadkiem oznacza wyjście poza język, poza|

werbalizację, poza umysł. |

Bycie świadkiem, to stan nie-umysł, stan braku myśli. |
Więc spróbuj tego! To wymaga czasu i niczego nie| da się

przewidzieć,   ale   spróbuj.   Już   sam   fakt   podejmo-|   wania   prób
dostarczy   ci   chwil,   w   których   język   nagle)   zniknie.   A   wtedy
otworzy   się   nowy   wymiar.   Zdasz  so-|  bie   sprawę   z   istnienia
innego świata, świata równocze-j snego, świata tu i teraz, świata
pozbawionego umysłu,) świata rzeczywistego.                              |

Język musi wyparować. Więc próbuj zwyczajnych | czynności,

ruchów ciała; bez języka. Budda używał] tej techniki do obserwacji
oddechu. Mówił do swoich) uczniów: „Obserwujcie swój oddech.
Nie   róbcie   nic;   po|   prostu   obserwujcie   jak   powietrze   wpływa   i
wypływa".   |   Nie   można   tego   mówić,   trzeba   to   poczuć,   bez
używania   słów.   Poczuj   jak   wpływa,   poruszaj   się   wraz   z
oddechem, niech twoja świadomość zagłębi się w niego. Następ-

nie pozwól mu się wydostać.
Poruszaj się razem z nim. Bqdź
uważny!

Mówi się, że Budda

powiedział:   „Nie   przegapcie
nawet   jednego   oddechu.   Jeśli
fizjologicznie, stracisz choć jeden
oddech,   będziesz   martwy.   Jeśli
stracisz   świadomość   choćby
jednego   oddechu,   to   stracisz
centrum   i   będziesz   martwy
wewnqtrz.   Oddech   jest   podsta-wq   życia   ciała,   a   świadomość
oddechu jest podstawq życia wewnętrznego centrum".

Oddychaj, bqdź świadomy. A jeśli starasz się być świadomy

swojego   oddechu   to   nie   będziesz   mógł   jednocześnie   myśleć,
ponieważ umysł nie może robić dwóch rzeczy na raz  -  myśleć i
być   świadkiem.   Bycie   świadkiem   jest   czymś   całkowicie
odmiennym   od   myślenia,   więc   nie   możesz   robić   tych   dwóch
rzeczy na raz. Tak jak nie możesz jednocześnie żyć i być martwy,
jak  nie  możesz spać  i być  obudzony,   nie  możesz jednocześnie
myśleć i być świadkiem. Kiedy nim jesteś  -  myślenie znika. Gdy
pojawia się myślenie, przestajesz być świadkiem.

Bycie świadkiem następuje dzięki pasywnej świadomości.

Żadnego działania. Świadomość nie jest akcjq.

Pewnego dnia Mułła Nasreddin był bardzo zmartwiony,

pogrqżonyw głębokim zamyśleniu. Wystarczyło spojrzeć na jego
twarz, aby poczuć, że jest zatopiony

Myślenie to
wprowadzanie
przeszłości do swojej
teraźniejszości. B_ycie
świadkiem, to brak
przeszłości, to tylko
teraźniejszość - bez
śladów przeszłości.

lęzyk jest potrzebny do
komunikacji   z   innymi;
nie   potrzeba   §o   do
komunikacji   z   samym
sobą.   Człowiek   był   w
stanie

stworzyć

społeczeństwo,   świat
tylko dzięki niemu. Ale
również   przez   język
człowiek   zapomniał   o
sobie.

dzę   i   rozpoznaję,   bo   spo-
tkałem   cię   już   wcześniej.
Śmierci   nie   spotkałem,   kiedy
więc   nadejdzie,   jak   jq
rozpoznam?   Oto   problem   i
jestem

nim

bardzo

zmartwiony.   A   kiedy   będę
martwy,   nie   będę   mógł   już
nikogo o to zapytać. Te drzwi
będq   dla   mnie   również
zamknięte. Nie mogę odnieść
się   do   świętych   pism,   żaden
na-

uczyciel nie jest w stanie mi pomóc. Żona

roześmiała się i powiedziała:

- Niepotrzebnie się martwisz. Kiedy nadejdzie śmierć, człowiek
natychmiast o tym wie. Kiedy śmierć przyjdzie do ciebie,
będziesz o tym wiedział, ponieważ staniesz się zimny jak lód.

112

w myślach, bardzo spięty i że cierpi. Jego żona zaniepokoiła się.
Zapytała:
- Co się dzieje, Nasreddin? O czym myślisz? Na czym polega
problem i czemu jesteś taki zmartwiony? Mułła otworzył oczy i
powiedział:
- Jest to problem najwyższej wagi. Rozmyślam o tym, skqd
człowiek wie, kiedy jest martwy. Jeśli miałbym umrzeć, to skqd
wiedziałbym, że jestem martwy? Przecież nie znam śmierci.
Rozpoznanie oznaczałoby, że poznałem coś już wcześniej.
Ciebie żono wi-

Mułła odetchnqł z ulgq - otrzymał konkretnq wskazówkę,

klucz.

Dwa lub trzy miesiqce później ścinał drzewo w lesie. Był

zimowy poranek i wszędzie panował chłód. Nagle przypomniał
sobie i dotknqł swoich dłoni - były zimne. Powiedział:

-  W   porzqdku!   Nadchodzi   śmierć,   a   ja   jestem   tak   daleko   od
swojego domu, że nie mogę nawet nikomu o tym powiedzieć. Co
mam robić? Zapomniałem spytać o to swojq żonę. Powiedziała
mi tylko, jak człowiek  się wtedy czuje,  ale nie wiem co mam-
zrobić,   kiedy   nadchodzi   śmierć?   Teraz   nikogo   tu   nie   ma   i
wszystko jest zimne.

Wtedy przypomniał sobie, że widział wielu martwych ludzi,

więc pomyślał:

- Chyba trzeba się położyć.

Nigdy nie widział, żeby martwa osoba robiła coś innego, więc

położył się. Oczywiście zaczqł odczuwać jeszcze większy chłód,
śmierć   stojqcq   nad   nim.   Jego   osiołek   odpoczywał   obok,   pod
drzewem. Dwa wilki wi-dzqc, że Mułła nie żyje zaatakowały jego
osiotka. Mułła otworzył oczy, zobaczył to zdarzenie i pomyślał:
-  Martwy człowiek nie może już nic zrobić. Gdybym byt żywy,
wilki   nie   mogłyby   pozwolić   sobie   na   coś   takiego   względem
mojego osła. Ale teraz nie mogę już niczego zrobić. Nigdy nie
słyszałem,  aby  martwy  człowiek   cokolwiek   zrobił.  Teraz mogę
tylko być świadkiem.

Jeśli umrzesz dla swojej przeszłości, umrzesz całkowicie,

tylko wtedy staniesz się świadkiem. Co więcej możesz zrobić?
Bycie świadkiem oznacza stanie się rnartwym dla swojej
przeszłości, wspomnień, myśli, dla

113

wszystkiego. Co możesz robić w chwili teraźniejszej? Możesz
tylko być obecnym. Osqdzanie stanie się niemożliwe. Jest ono
możliwe tylko w oparciu o przeszłe doświadczenia. Ocena stanie
się niemożliwa. Jest ona możliwa tylko w oparciu o przeszłe
oceny. Myślenie stanie się niemożliwe. Jest ono możliwe tylko
wtedy, gdy przeszłość zostanie wprowadzona do teraźniejszości.
Więc co możesz zrobić? Możesz być świadkiem.

W starych sanskryckich pismach, nauczyciela określa się

jako   śmierć  -  acharya   mrityuh.  W   upaniszadzie   Kathaka,
Nacziketas zostaje wysłany na nauki do Jamy, boga śmierci. A
kiedy Jama, bóstwo śmierci, nęci i kusi Nacziketasa  -  „Weź to,
weź królestwo, weź bogactwa, dużo koni, dużo słoni, weź to i
weź   tamto",   lista   rzeczy   jest   bardzo   długa  -  Nacziketas
odpowiada:   „Przyszedłem   dowiedzieć   się   czym   jest   śmierć,
ponieważ dopóki się tego nie dowiem, nie będę mógł poznać,
czym jest życie".

W zamierzchłych czasach, nauczyciel traktowany był jako

osoba, która dla ucznia może stać się jak śmierć, która pomoże
mu umrzeć i narodzić się na. nowo. Nikodem zapytał Jezusa: „W
jaki   sposób   mogę   wejść   do   Królestwa   Niebieskiego?"   Jezus
odpowiedział:   „Jeśli   wcześniej   nie   umrzesz,   nie   będziesz   w
stanie   tego   osiq-gnqć.   Dopóki   się   nie   narodzisz   ponownie,
niczego nie da się poradzić".

Ponowne narodziny, to nie jest wydarzenie jednorazowe; to

nieustajqcy proces. Człowiek musi odradzać się w każdej chwili.
Nie wystarczy, że odrodzisz się raz. Życie to nieustajqce
narodziny, śmierć także jest czymś ciqgłym. Musisz umrzeć raz,
ponieważ w ogóle nie żyłeś. Gdybyś żył, umierałbyś w każdej
chwili. W każdej chwili umieraj dla przeszłości, jakakolwiek ona
była, czy jak

niebo czy jak piekło. Jakakolwiek była - umieraj i odradzaj się dla
chwili teraźniejszej jako świeży i młody. Bqdź świadkiem, a uda
ci się to tylko jeśli będziesz świeży.

6. Napięcie i odprężenie

Chcę ci najpierw coś wyjaśnić. Otóż, hipnotyzerzy odkryli

pewne ważne prawo i nazwali je prawem odwróconego efektu.
Jeśli bardzo mocno będziesz starał się coś zrobić nie
rozumiejqc podstawowych zasad, to efekt będzie zupełnie
odwrotny od pożqdanego.

To tak jak z naukq jazdy na rowerze. Jedziesz pu-stq drogq,

jest wcześnie rano, nie ma żadnego ruchu, i dostrzegasz nagle
czerwony   słupek   milowy   stojqcy   na   poboczu.   Szeroka   na
kilkanaście   metrów   droga,   jeden   mały   słupek   milowy   a   ty
zaczynasz   się   bać,   żeby   przypadkiem   w   niego   nie   wjechać.
Zapominasz   o   szerokiej   drodze.   Tak   naprawdę,   to   nawet   z
zamkniętymi oczami miałbyś niewielkq szansę zderzyć się z tym
słupkiem, natrafić na niego. Mimo otwartych oczu, nagle zapo-
minasz o drodze; skupiłeś się na słupku. Ta czerwień bardzo
przyciqga   uwagę.   Jesteś   przerażony!   Chcesz   go   ominqć.
Zapomniałeś,   że   jedziesz   na   rowerze,   zapomniałeś   o
wszystkim. Teraz twoim jedynym problemem jest to, jak ominqć
słupek;   jeśli   nie   uda   ci   się   go   ominqć,   możesz   zrobić   sobie
krzywdę, możesz w niego uderzyć.

Zderzenie jest nieuniknione; pewne jest, że w niego

uderzysz, l ze zdziwieniem będziesz mówił sam do siebie: „Tak
bardzo starałem się na niego nie wjechać". Ale stało się to,
ponieważ za bardzo się starałeś. Im bardziej się zbliżasz, tym
bardziej starasz się uniknqć

słupka; ale im bardziej się starasz, tym mocniej się na nim
skupiasz. Zaczyna nabierać hipnotyzujqcej mocy, zaczyna cię
hipnotyzować. Jest jak magnes.

To jedno z podstawowych praw w życiu. Wielu ludzi stara się

czegoś unikać, a w końcu i tak w to wpada. Dołóż wszelkich
starań, aby czegoś uniknqć, a na pewno ci się to nie uda. Nie
jesteś w stanie tego uniknqć; to nie jest dobry sposób na unikanie
czegokolwiek.

Zrelaksuj się. Nie próbuj na siłę, ponieważ to dzięki byciu

odprężonym staniesz się świadomy; nie dzięki wielkiemu
wysiłkowi. Bqdź spokojny, wyciszony, milczqcy.

Skqd się bierze w tobie napięcie? Z identyfikowania się z

różnymi myślami i lękami jak śmierć, bankructwo, spadek dolara, z
wszelkiego rodzaju obawami. Wywo-łujq one w tobie napięcia,
majq wpływ także na twoje ciało. Twoje ciało również się spina,
ponieważ ciało i umysł nie sq od siebie oddzielone. Ciało i umysł to
jeden system, więc kiedy umysł jest spięty, ciało także się spina.

Możesz zaczqć od świadomości; świadomość odciq-ga cię od

umysłu i od identyfikowania się z nim. Naturalnie, ciało także
zaczyna się odprężać. Przestajesz być przywiqzany, a napięcie nie
może się utrzymać w świetle świadomości.

Możesz także zaczqć od drugiej strony. Zrelaksuj się i pozwól

napięciu minqć... kiedy będziesz się odprężał, zdziwisz się, że
pojawi się w tobie pewien rodzaj świadomości. Sq to nierozłqczne
rzeczy. Rozpoczęcie od świadomości jest prostsze; rozpoczęcie od
odprężenia jest trochę trudniejsze, ponieważ wysiłek jaki wkładasz
w odprężenie wywołuje pewne napięcie.

Jest pewna amerykańska ksiqżka - jeśli chcesz poznać

przeróżne rodzaje głupich ksiqżek, Stany Zjednoczone sq
dobrym miejscem. Kiedy zobaczyłem jej tytuł, nie mogłem
uwierzyć.  Tytuł  brzmiał  „Musisz  się  odprężyć".  Skoro  jest
tam  słówko  musisz,  to  jak możesz  się odprężyć?  Musisz
wywoła w tobie napięcie; samo słowo natychmiast wywoła
w tobie napięcie. Musisz jest jak przykazanie od Boga. Być
może   osoba,   która   napisała   tę   ksiqżkę   nic   nie   wie   o
odprężeniu i o tym jak bardzo jest ono złożone.

Na Wschodzie nigdy nie zaczynamy relaksacji od

relaksacji;   medytację   zaczynamy   od   świadomości.   Od-
prężenie   przychodzi   samo,   nie   musisz   go   sprowadzać.
Usiłujqc je sprowadzić  wytwarzasz w sobie napięcie. Od-
prężenie pojawia się samo; tylko wtedy jest prawdziwe.

Jeśli chcesz, możesz zaczqć od odprężenia, ale nie

według   wskazówek   amerykańskich   doradców.   Pod
względem   poziomu   rozwoju   ludzkiego   wnętrza,   Stany
Zjednoczone   to   najbardziej   dziecinne   miejsce   na   ziemi.
Europa   jest   już   w   tym   nieco   starsza,   ale   to   Wschód   żyt
tysiqce lat poszukujqc wewnętrznej Istoty.

Stany Zjednoczone majq tylko trzysta lat - taka długość

życia dla narodu to nic - dlatego ten kraj stanowi tak wielkie
zagrożenie   dla   świata.   Broń   atomowa   w   rękach   dzieci...
Rosjanie   zachowujq   się   bardziej   racjonalnie;   to   stary,
wiekowy kraj z dtugq historiq. Stany Zjednoczone nie majq
historii.   Każdy   zna   tam   nazwisko   ojca   i   dziadka,   l   to
wszystko. Na tym kończq się ich drzewa genealogiczne.

Stany Zjednoczone to po prostu dziecko; może nawet

nie dziecko, lecz embrion. W porównaniu ze spo-
łeczeństwem Chin czy Indii, Stany Zjednoczone zostały

dopiero poczęte. To niebezpieczne dawać tym ludziom broń
atomowq.

Męczq cię problemy polityczne, religijne, społeczne,

ekonomiczne.   Będzie   ci   trudno   rozpoczqć   od   relaksacji.
Dlatego na Wschodzie, nigdy od niej nie zaczynamy. Ale jeśli
chcesz,   to   mam   nawet   pewien   pomysł   jak   powinieneś
zaczqć.   Pracowałem   z   ludźmi   Zachodu   i   zdałem   sobie
sprawę,   jak   różni   sq   od   ludzi   Wschodu;   nie   znajq
Wschodniego   nurtu   świadomości;   wywodzq   się   z   innej
tradycji. Takiej, która nie poznała nigdy smaku świadomości.

Głównie dla ludzi Zachodu stworzyłem medytacje

dynamiczne.   Kiedy   prowadziłem   warsztaty   medytacji,
używałem bełkoczqcej medytacji i medytacji Kundali-ni. Jeśli
chcesz   zaczqć   od   relaksacji,   to   trzeba   zaczqć   od   tych
medytacji. Dzięki nim pozbędziesz się napięcia z umysłu i z
ciała,   a   wtedy   odprężenie   jest   czymś   łatwym.   Nie   masz
pojęcia   ile   rzeczy   zatrzymujesz   w   sobie.   To   one   sq
przyczynq napięcia.

Kiedy na obozie w górach pozwalałem na bełkoczq-cq

medytację... w mieście jest to trudne, ponieważ doprowadza
sqsiadów do szaleństwa. Zaczynajq wydzwaniać na policję i
mówiq: „On zakłóca nasz spokój!" Nie wiedzq, że gdyby się
przyłqczyli, wyleczyliby swoje życie z obłędu w jakim żyjq.
Ale oni nie sq nawet świadomi swojego obłqkania.

Betkoczqca medytacja polega na tym, że każdy mówi na

głos to, co przyjdzie mu do głowy. Słuchanie tego co mówiq
ludzie, rzeczy nieistotnych, absurdalnych, sprawia takwielkq
przyjemność... Ja bytem ich jedynym świadkiem. Ludzie
robili różne rzeczy. Zasadniczym warunkiem było to, żeby
nie dotykać innych osób. Rób co

chcesz... Ktoś stał na głowie, ktoś rozebrał się do naga,
biegał dookoła - trwało to całq godzinę.

Pewien mężczyzna, każdego dnia siadał naprzeciwko

mnie - musiał być jakimś pośrednikiem - a kiedy zaczynała
się medytacja, uśmiechał się na samq myśl o tym, co
zamierza zaraz zrobić. Potem wyciqgał swój telefon: „Halo,
halo...". Kqtem oka zerkał na mnie. Unikałem patrzenia na
niego, żeby nie zakłócić jego medytacji. Sprzedawał swoje
akcje, kupował... catq godzinę rozmawiał przez telefon.

Wszyscy robili dziwne rzeczy, które na co dzień blokowali.

Kiedy kończyła się medytacja, zostawało dziesięć minut na
odprężenie i widać było, że ludzie osuwali się na ziemię  -
lekko,   bez   żadnego   wysiłku,   dlatego   że   sq   wyczerpani.
Pozbyli   się   wszystkich   zanieczyszczeń   więc   odczuwali
pewien rodzaj oczyszczenia i odprężali się. Tysiqce ludzi... a
ty nie sqdziłeś nawet, że jest ich tak wielu.

Przychodzili do mnie i mówili: „Przedtuż te dziesięć minut;

nigdy wcześniej nie czuliśmy takiego odprężenia, takiej
radości. Nigdy nie przypuszczaliśmy, że kiedykolwiek
zrozumiemy czym jest świadomość, ale właśnie poczuliśmy,
że się zbliża".

Więc jeśli chcesz zaczqć od relaksacji, musisz przejść

proces oczyszczajqcy - medytację dynamicznq, medytację
kundalini albo bełkoczqcq.

Medytacja bełkoczqca (ang. gibberish) wywodzi się od

muzułmańskiego mistyka o imieniu Jabbar; to był jedyny
sposób medytacji jaki praktykował. Ktokolwiek do niego
przychodził, mówił: „Siadaj i zaczynaj" - a ludzie już wiedzieli
co miał na myśli. Nigdy nie mówił, nie dawał wykładów; po
prostu uczył ludzi bełkotać.

Raz na jakiś czas demonstrował jak to robić. Przez pół

godziny gadał kompletne bzdury, nikt nie wiedział nawet w
jakim to było języku. To nie był język; uczył ludzi tego, co
przyszło mu do głowy. To była jego jedyna metoda; do tych,
którzy jq rozumieli, mówił tylko:
„Usiqdź i zaczynaj".

Jabbar pomógł wielu ludziom całkowicie się wyciszyć. Jak

długo można coś ciqgnqć? W końcu umysł staje się pusty.
Powoli pojawia się głęboka pustka... a w tej pustce płomień
świadomości. Ona zawsze jest obecna, otoczona twoim
bełkotaniem. Bełkotu trzeba się pozbyć; to on jest twojq
truciznq.

To samo dotyczy ciała -twoje ciało przepetniajq napięcia.

Zacznij wykonywać takie ruchy jakich chce ciało. Nie steruj
nim. Jeśli chce tańczyć, uprawiać jogging, biegać, turlać się
po ziemi, po prostu powinieneś na to pozwolić. Powiedz ciału:
„Jesteś   wolne,   rób   to,   na   co   masz   ochotę",   a   będziesz
zaskoczony:   „Mój   Boże!   Moje   ciało   pragnęło   robić   te
wszystkie  rzeczy,  a ja je powstrzymywałem i stqd pojawiało
się napięcie".

lstniejq dwa rodzaje napięć: napięcie ciała i napięcie

umysłu. Aby zaczqć się odprężać, od obu trzeba się uwolnić;
to pozwoli ci stać się świadomym.

Rozpoczęcie od świadomości jest dużo prostsze,

zwłaszcza dla tych, którzy rozumiejq cały proces dochodzenia
do świadomości. A jest on łatwy. Przez cały dzień skupiasz
uwagę na przedmiotach - na samochodach, na korku
ulicznym - nawet w korku jesteś w stanie przetrwać! Choć
przecież to szaleństwo.

Kilka dni temu czytałem o Atenach. Rzqd zorganizował

specjalne, siedmiodniowe zawody dla taksówkarzy.
Ufundowano złote trofea dla trzech kierowców,

najlepiej   przestrzegających   przepisów   ruchu   drogowego.
Jednakże   w   całych   Atenach   nie   można   było   znaleźć   ani
jednej  takiej  osoby!   Policja   zaczęta   się   niepokoić;   czas   już
prawie upłynqł. Ostatniego dnia postanowili za wszelkq cenę
znaleźć   tych   trzech   kierowców.   Nie   musieli   być   idealni,
przecież nagrody trzeba było rozdać.

Znali jakiegoś kierowcę, który zwykle przestrzegał zasad,

więc   pośpieszyli   do   niego   z   nagrodq.   Gdy   mężczyzna
zobaczył   zbliżajqcq   się   policję,   zaczqt   uciekać   i   przejechał
skrzyżowanie na czerwonym świetle! Kto z własnej woli chce
się wpakować w kłopoty? Policjanci krzyczeli: „Zaczekaj!"  -
ale   on   nie   słuchał,   natychmiast   odjechał,   nie   zwaźajqc   na
czerwone   światło.   Próbowali   więc   z  dwoma   innymi   ludźmi,
ale żaden nie zatrzymał się widzqc policję. Po siedmiu dniach
starań, nagrody nadal pozostajq w kwaterze policji, a Ateny
sq   tak   samo   radosne   jak
przedtem...

Używasz świadomości nie

koncentrujqc swojej uwagi na
niej, lecz na rzeczach
zewnętrznych.

Takiej uwagi trzeba użyć

także dla swego ruchu
wewnętrznego.

Kiedy

zamkniesz   oczy   pojawia   się
ruch   myśli,   emocji,   marzeń,
wyobrażeń.       Zaczynajq
migać   przeróżne   rzeczy.   To
co robiłeś w świecie

Skąd się bierze w tobie
napięcie? Z
identyfikowanie się z
różnymi myślami i lękami
jak śmierć, bankructwo,
spadek dolara, z
wszelkiego rodzaju
obawami. Wywołują one
w tobie napięcia, mają
wpływ także na twoje
ciało.

zewnętrznym,   powtórz   w  tym   wewnętrznym,   a   staniesz
się świadkiem. Kiedy raz tego spróbujesz, radość z bycia
świadkiem   będzie   tak   ogromna,   tak   nieziemska,   że
będziesz chciał zagłębiać  się w niq coraz  bardziej.  Bę-
dziesz chciał to robić w każdej wolnej chwili.

To nie ma nic wspólnego z przybieraniem jakiejś pozy;

to nie kwestia świqtyni, kościoła czy synagogi. Sie-dzqc
w autobusie czy w pociqgu, gdy nie masz nic do roboty,
zamknij   oczy.   To   je   ochroni   od   zmęczenia   spo-
wodowanego   patrzeniem   na   zewnętrzny   świat   i   da   ci
wystarczajqco   dużo   czasu   abyś   mógł   poobserwować
siebie. Takie chwile stanq się chwilami najpiękniejszych
doświadczeń.

Powoli, wraz z pojawianiem się świadomości, twoja

osobowość zacznie się zmieniać. Od nieświadomości do
świadomości to największa z możliwych zmian.

7. Umysł i medytacja

Kiedy w umyśle nie ma myśli, to jest to medytacja. Umysł
jest pozbawiony myśli w dwóch sytuacjach - w głębokim
śnie lub podczas medytacji. Jeśli jesteś świadomy i myśli
zanikajq, to jest to medytacja. Jeśli myśli zanikajq, a ty
stajesz się nieświadomy, to jest to głęboki sen.

Głęboki sen i medytacja majq ze sobq coś wspólnego,

ale także różniq się od siebie. Podobieństwo polega na
tym, że w obu przypadkach zanika myślenie. Różnica jest
taka, że w głębokim śnie, oprócz myślenia, zanika także
świadomość. W medytacji świadomość zostaje
zachowana. Medytacja to głęboki sen plus
122

świadomość. Jesteś odprężony, jak podczas snu, ale i
świadomy, w pełni świadomy - i to stawia cię przed
drzwiami tajemnicy.

W głębokim śnie kierujesz się w stronę braku umysłu,

ale   robisz   to   nieświadomie.   Nie   wiesz   dokqd   zostajesz
zabrany, mimo że rano poczujesz tego działanie i rezultat.
Jeśli będzie to piękny, głęboki sen, bez roz-praszajqcych
cię   majaków,   to   rano   poczujesz   się   świeżo,   młodo,
będziesz pełen życia, radości i energii. Ale nie wiesz jak to
się dzieje, jak do tego dochodzi. Zostajesz tam zabrany w
głębokiej śpiqczce, tak jakby podano ci narkozę, a potem
przeniesiono na jakiś inny poziom, z którego wychodzisz
świeży, młody, jak nowonarodzony.
W medytacji dzieje się tak bez użycia narkozy. Medytacja
to   pozostawanie   w   stanie   odprężenia,   jakbyś   był   w
głębokim   śnie,   z   jednoczesnym   byciem   świadomym.
Zachowaj świadomość - pozwól myślom zniknqć, ale niech
świadomość   będzie   zachowana.   To   nie   jest   trudne;   po
prostu   nigdy   tego   nie   próbowałeś.   Tak   samo   jest   w
przypadku   pływania:   dopóki   nie   spróbujesz,   wydaje   się
ono trudne, niebezpieczne i nie jesteś w stanie uwierzyć,
że inni ludzie potrafiq pływać, bo ty przecież toniesz! Ale
kiedy   tego   spróbujesz,   stanie   się   to   łatwe;   jest   bowiem
czymś naturalnym.

Jakiś japoński naukowiec, potwierdził eksperymen-

talnie, że sześciomiesięczne dziecko jest w stanie pływać;
trzeba   dać   mu   tylko   takq   możliwość.   Nauczył   on   wiele
sześciomiesięcznych   dzieci   pływania;   dokonał   cudu!
Mówił, że spróbuje tego samego z młodszymi dziećmi. To
tak   jakby   zdolność   pływania   była   w   nas   wbudowana;
musimy tylko dać jej ku temu okazję -

123

-\f i

zacznie działać. Właśnie dlatego, kiedy nauczysz się
pływać, nigdy nie zapomnisz jak to się robi. Możesz nie
pływać przez czterdzieści, pięćdziesiqt lat, ale nigdy nie
zapomnisz. To nie jest coś przypadkowego, to naturalne;
właśnie dlatego nie możesz tego zapomnieć.

Z medytacjo jest podobnie; ona też jest już w każdym z

nas. Wystarczy tylko dać jej przestrzeń, aby mo-g gła
zaczqć w niej działać; po prostu daj jej szansę.

Czym jest umysł? To nie rzecz, lecz zdarzenie. Rzecz

składa się z substancji, zdarzenie to pewien proces.

Rzecz   jest   jak   kamień,
zdarzenie   przypomina falę.
Istnieje,   ale   nie   jest
namacalna.   Pojawia   się
pomiędzy   wiatrem   i   oce-
anem;   jest   procesem,
zjawiskiem.

Najważniejsze jest to, by

zrozumieć, że umysł jest
procesem, jak fala

czy rzeka, lecz nie zawiera w
sobie substancji. Gdyby składał
się z substancji nie mógłby

zaniknqć. A skoro nie ma w nim substancji, to może znikać bez
śladu.

Kiedy fala znika w oceanie, co po niej zostaje? Nic, nie ma

najmniejszego śladu. Więc ci, którzy to poznali mówiq, że umysł
jest jak ptak odlatujqcy w stronę nieba - nie zostajq po nim ślady
łapek, nie zostaje najmniejszy trop. Ptak odlatuje i nie zostawia
śladów.
124

Istnieją dwa rodzaje
napięć: napięcie ciała i
napięcie umysłu. Aby
zacząć się odprężać, od
obu trzeba się uwolnić;
to pozwoli ci stać się
świadomym.

Umysł jest tylko procesem. Nie istnieje w sensie fizycznym;

sq tylko myśli, poruszajqce się tak szybko, że wydaje się, iż tam
ciqgle coś jest. Przychodzi jedna myśl, przychodzi kolejna i
odpływajq... przerwa między nimi jest tak mała, że trudno jq
dostrzec. Więc łqczysz obie myśli, stajq się one czymś ciqgłym,
a przez to masz wrażenie, że istnieje umysł.

lstniejq myśli, ale nie „umysł". Tak samo jak istnie-jq

elektrony -  a nie ma „materii". Myśl jest elektronem umysłu. To
tak jak z tłumem... w pewnym sensie tłum istnieje, w innym nie.
lstniejq   tylko   jednostki,   ale   dużo   jednostek   zebranych   razem
stwarza wrażenie jedności. Naród istnieje i nie istnieje  -  składa
się   z   jednostek.   Sq   one   elektronami   narodu,   społeczeństwa,
tłumu.

Myśli istniejq - umysł nie; umysł to tylko pozór. Kiedy się weń

zagłębisz, zniknie i pozostanq jedynie pojedyncze myśli. Wtedy
nagle wiele  rzeczy  się wyjaśnia. Po pierwsze, dowiadujesz się,
że myśli sq jak chmury - przychodzq i odchodzq, a ty jesteś jak
niebo.   Kiedy   nie   ma   umysłu,   twoja   percepcja   przestaje
angażować się w myśli. One nadal sq, mijajq cię jak chmury mi-
jajq niebo, albo jak wiatr, który przenika przez gałęzie drzewa.
Myśli   przelatujq   przez   ciebie,   ponieważ   jesteś   niezmierzonq
pustkq. Nie ma przeszkód, nie ma barier. Nie ma muru, który by
je powstrzymywał; nie jesteś ograniczony ścianami. Twoje niebo
jest   nieskończenie   otwarte;   myśli  pojawiajq   się  i  odchodzq.   A
kiedy   zaczniesz   czuć,   że   one   przychodzq   i   odchodzq,   kiedy
staniesz się obserwatorem, świadkiem, to zdobędziesz władzę
nad   umysłem.   Umysłu   nie   da   się   kontrolować   w   zwyczajny
sposób. Po pierwsze dlatego, że on nie istnieje, więc jak miałbyś
go kontrolować? Po drugie, kto

125

w tobie miałby go kontrolować? Ponad umysłem istnieje nicość.
Kto będzie więc kontrolował umysł? Jeśli ktoś go kontroluje, to
może to być tylko jedna jego część kontrolujqca drugq. Oto czym
jest ego.

Umysłu nie da się kontrolować w ten sposób. Nie istnieje i nie

ma go kto kontrolować. Wewnętrzna pustka może widzieć, ale
nie kontrolować. Może obserwować, ale nie może panować.

Jednak   samo   patrzenie   sta/e
s;ę  kontrolą,  sam   fakt   obser-
wacji,   bycia   świadkiem,
umożliwia   takie   panowanie,
ponieważ   dzięki   niemu   umysł
znika.

To tak jakbyś zaczqt nagle

szybko   biec   ciemno   nocq,   bo
przestraszyłeś się, że ktoś cię
śledzi.   A   tym   kimś   byłby   po
prostu   twój   cień.   Im   szybciej
byś   biegł,   tym   szybciej   on
zbliżałby   się   do   ciebie.   To   w
jakim tempie biegniesz, nie ma
znaczenia;   cień  i  tak  pozosta-
nie. Zawsze gdy się odwrócisz,
cień nadal tam będzie.  To nie
jest dobry sposób na ucieczkę
od   niego   i   nie   jest   to   także

sposób na kontrolowanie go. Będziesz musiał spojrzeć głębiej w
cień. Stań spokojnie i spójrz głęboko w cień, a on zniknie,
ponieważ on nie istnieje; cień to tylko brak światła.

126

Siedząc w autobusie czy
w pociągu, gdy nie masz
nic do roboty, zamknij
oczy. To je ochroni od
zmęczenia
spowodowanego
patrzeniem na
zewnętrzny świat i da ci
wystarczająco dużo
czasu abyś mógł
poobserwować siebie.

Umysł to po prostu brak twojej obecności. Kiedy siedzisz

pogrqżony w ciszy, kiedy zagłębiasz się w umysł, on po prostu
znika. Myśli pozostajq, sq one zwiqzane z egzystencjq, ale
umysłu nie ma.

Ale kiedy umysł odejdzie, możliwy staje się drugi rodzaj

percepcji: dostrzegasz, że myśli nie należq do ciebie. Oczywiście
przychodzq   i   czasami   zostajq   w   tobie   na   dłużej,   a   potem
odchodzq. Możesz być dla nich miejscem odpoczynku, ale one
nie  powstajq   w  tobie.   Czy  zauważyłeś   kiedykolwiek,   że   żadna
myśl  nie rodzi   się  w  tobie? Żadna nie  przechodzi   przez  twojq
istotę;
one zawsze pochodzq z zewnqtrz. One nie należq do ciebie  -
pozbawione korzeni, bez domu, krqżq. Czasami odpoczywajq w
tobie. Sq jak chmury, które odpoczywa jq na szczycie wzgórza.
Potem znów popłynq swojq drogq; nie musisz niczego robić. Jeśli
będziesz obserwował, zdobędziesz nad nimi kontrolę.

Słowo kontrola nie jest tu najtrafniejsze, ponieważ słowa nie

mogq być precyzyjne. One należq do umysłu, do świata myśli.
Nie mogq sięgać głęboko; sq płytkie. Słowo kontrola nie jest
najlepsze, ponieważ nie ma nikogo, kogo można by kontrolować i
nie ma kto kontrolować. Ale wstępnie potrafi ono zasygnalizować
pewien 2achodzqcy proces: kiedy zaglqdasz w głqb, umysł za-
czyna podlegać kontroli - nagle stajesz się panem. Myśli nadal
sq, ale nie kierujq już tobq. Nie mogq nic ci zrobić, po prostu
przychodzq i odchodzq; ty pozostajesz nietknięty jak kwiat lotosu
na deszczu. Krople wody spadajq na płatki, ale ześlizgujq się po
nich, nawet ich nie dotykajqc. Lotos zostaje nienaruszony.
Właśnie dlatego na Wschodzie, lotos ma tak ogromne znaczenie,
stał się symbolem. Lotos to najwspanial-

127

szy symbol świadomości jaki wyrósł ze Wschodu. Mówi się:
„Bqdź jak lotos, nic więcej. Pozostań nie dotknięty, a będziesz
miał kontrolę. Pozostań nie dotknięty, a staniesz się panem".

Z jednego punktu widzenia, umysł jest jak fale; jest

zakłóceniem. Kiedy ocean jest spokojny i cichy, niepo-ruszony,
nie   ma   fal.   Kiedy   jest   poruszony   pływem   lub   silnym   wiatrem,
gdytworzq   się   ogromne   fale,   a   na   jego   powierzchni   panuje
chaos,  oznacza  to, że  umysł  działa. To  wszystko  sq metafory
majqce   ci   pomóc   w   zrozumieniu   pewnej   wewnętrznej   cechy,
której   nie   da   się   wypowiedzieć   słowami.   Te   metafory   majq   w
sobie   coś   z   poezji.   Jeśli   postarasz   się   je   poczuć,   osiqgniesz
zrozumienie,   ale   jeśli   będziesz   chciał   ogarnqć   je   za   pomocq
logiki - nie uda ci się ich zrozumieć. Bowiem to sq tylko metafory.

Umysł to zakłócenie świadomości, tak jak fale sq za-

kłóceniami   na   powierzchni   oceanu.   Wkroczyło   coś   obcego  -
wiatr. Coś z zewnqtrz przydarzyło się oceanowi, przydarzyło się
świadomości  -  wiatr lub myśli  -  i pojawia się chaos. Panuje on
zawsze   tylko   na   powierzchni.   Fale   zawsze   znajdujq   się   na
powierzchni. Nie ma ich w głębinie, ponieważ tam nie dochodzi
wiatr. Wszystko więc znajduje się jedynie na powierzchni. Jeśli
wejdziesz w głqb, uzyskasz kontrolę. Jeśli skierujesz się w głqb,
dotrzesz   do   centrum.   Mimo   zakłóceń   na   powierzchni,  ty  nie
będziesz zakłócony.

Cała wiedza na temat medytacji ma zwiqzek z twoim

centrum: poruszanie się w stronę centrum, zakorzenienie w nim,
trwanie w nim. A kiedy tam już jesteś, zmienia się cała twoja
perspektywa. Teraz fale mogą nadal istnieć, ale cię nie
dosięgnq. Zobaczysz, że nie

128

sq one częściq ciebie. To tylko spór z kimś obcym, od-bywajqcy
się na powierzchni.

A kiedy patrzysz z centrum, konflikt stopniowo ustaje.

Odprężasz   się.   Powoli   akceptujesz   to,   że   wieje   silny   wiatr   i
pojawiajq   się   fale,   ale   nie
martwisz się. A kiedy niczym się
nie   przejmujesz   to   nawet   fale
mogq sprawiać przyjemność. Nie
ma w nich nic złego.

Problem pojawia się, kiedy ty

także   znajdujesz   się   na
powierzchni.   Jesteś   w   malutkiej
łódce,   przychodzi   silny   wiatr   i
fale   robiq   się   wysokie,   a   cały
ocean   wariuje

-oczywiście

przejmujesz   się   tym,   jesteś
śmiertelnie przerażony! Jesteś w
niebezpieczeństwie;
w   każdej   chwili   fala   może
przewrócić   twojq   łódeczkę,   w
każdej chwili możesz zginqć. Co
możesz   zrobić   ze   swojq   ma-tq
łódeczkq?   W   jaki   sposób
możesz   cokolwiek   kontrolować?
Jeśli zaczniesz walczyć z falami,
zostaniesz   pokonany.   Walka   w
niczym   nie   pomoże;   musisz
zaakceptować   fale.   Właściwie,
jeśli zaakceptujesz fale i pozwolisz swojej łódeczce

129

Głęboki sen i medytacja
mają ze sobą coś
wspólnego, ale także
różnią się od siebie.
Podobieństwo polega na
tym, że w obu
przypadkach zanika
myślenie. Różnica jest
taka, że w głębokim śnie,
oprócz myślenia, zanika
także świadomość. W
medytacji świadomość
zostaje zachowana.

płynqć razem z nimi, a nie przeciw nim, to niebezpieczeństwo
zniknie. Fale istniejq; ty po prostu na to zezwalasz. Poruszając
się razem z nimi, nie wbrew nim stajesz się ich częściq. Narasta
w tobie wtedy ogromna radość.

Na tym polega sztuka surfingu - na poruszaniu się razem z

falami, a nie wbrew nim. Razem z nimi, tak blisko, jakbyś byt
ich   częściq.   Surfing   może   stać   się   wspaniałym   sposobem
medytacji.   Może   pozwolić   ci   dostrzec   własne   wnętrze,
ponieważ   nie   jest   walkq   lecz   całkowitym   odpuszczeniem.
Kiedy   się   tego   nauczysz,   nawet   fale   będq   sprawiały   ci
przyjemność... a nauczysz się, kiedy, spojrzysz na wszystko z
centrum.

Wyobraź sobie siebie jako wędrowca w lesie. Zebrały się

chmury,   zaczęło   błyskać,   zgubiłeś   drogę   i   starasz   się   jak
najszybciej dotrzeć do domu. Oto co się dzieje na powierzchni -
zagubiony   wędrowiec,   wiele   chmur,   błyskawice;   wkrótce
zacznie   się   ulewny   deszcz.   Szukasz   domu,   bezpieczeństwa
jakie można znaleźć w domu. Nagle tam trafiasz.  Siedzisz w
środku,   czekasz   na   deszcz.   Teraz   możesz   czerpać   z   tego
przyjemność.   Teraz   nawet   burza   ma   w   sobie   urok.   Nie
odczuwałeś tego przebywajqc na zewnqtrz, zagubiony w lesie,
ale   kiedy  jesteś   w   domu,   całe   zdarzenie   staje   się   niezwykle
piękne.  Teraz  nadchodzi  deszcz,  a  tobie  sprawia  to  przyjem-
ność. Pojawiajq się błyskawice, a ciebie to cieszy, zaczyna się
potężna   burza,   a   to   przynosi   ci   radość,   ponieważ   jesteś
bezpieczny, w środku.

Kiedy dotrzesz do centrum, zaczniesz cieszyć się

wszystkim, co dzieje się na powierzchni. Cała rzecz polega nie
na tym, aby walczyć na powierzchni, lecz by wśliznqć się do
centrum. Wtedy pojawia się oponowa-

130

nie i nie jest to kontrola narzucona, panowanie pojawia
się spontanicznie, kiedy jesteś ześrodkowany.

Świadome ześrodkowanie to opanowanie umysłu.
Nie próbuj „kontrolować umysłu" - język może cię zwieść.

Nikt nie jest w stanie kontrolować, a ci którzy spróbujq,
oszalejq; stanq się neurotyczni, ponieważ próba kontroli umysłu
polega na tym, że jedna jego część stara się zapanować nad
jego drugq częściq.

Kim jesteś, kto stara się kontrolować? Ty także jesteś falq -

oczywiście   religijnq  falq  próbujqcq  zapanować   nad  umysłem.
Sq   fale   niereligijne   jak   seks,   gniew,   zazdrość,   zachłanność,
nienawiść   i   miliony   innych.   Sq   także   religijne  -  medytacja,
miłość,   współczucie.   Wszystkie   te   fale   znajdujq   się   na
powierzchni, należq do powierzchni. Religijne czy nie, to nie ma
znaczenia.

Prawdziwa religia znajduje się w centrum i w sposobie

postrzegania, który osiqgamy dzięki niemu. Siedzqc wewnqtrz
domu, patrzysz na swojq wtasnq powierzchnię  -  wszystko się
zmienia, ponieważ masz już innq perspektywę.  Nagle stajesz
się   panem.   Zaczynasz   mieć   tak   dużq   kontrolę,   że   możesz
pozostawić   powierzchnię   nie-kontrolowanq.   Delikatnie
kontrolujesz   wszystko,   jesteś   głęboko   zakorzeniony,   nie
przejmujesz   się   tym,   co   dzieje   się   na   powierzchni;   możesz
nawet   cieszyć   się  falami,  ptywami  i burzq.  Jest  piękna,  daje
energię i daje siłę - nie ma się czym martwić. Tylko ludzie słabi
przejmu-jq   się   myślami.   Tylko   ludzie   słabi   martwiq   się
umysłem.   Ludzie   silniejsi  po   prostu  wchtaniajq   to  wszystko   i
stajq się dzięki temu bogatsi. Ludzie silniejsi nigdy niczego nie
odrzucajq.

Odrzucanie wynika ze słabości - boisz się. Ludzie silni chcq

przyjmować wszystko, co daje im życie. Re-

131

ligijni, niereligijni, śmiertelni, nieśmiertelni, boscy, dia-bielscy - to
nie ma znaczenia; osoba silna przyjmuje wszystko, l jest dzięki
temu bogatsza. Ma w sobie głębię, której zwykła religijna osoba

mieć nie może;
taka osoba jest uboga i płytka.

Zaobserwuj

zwykłych

religijnych   ludzi,   którzy   chodzq
do   świqtyni,   meczetu,   kościoła.
Znajdziesz   tam   zawsze   ludzi
pozbawionych

jakiejkolwiek

głębi. Ponieważ odrzucili czqstki
siebie, stali się kalekami. W
pewien

sposób

sparaliżowani. W umyśle nie ma
niczego   złego;   nie   ma   niczego
złego   także   w   myślach.   Jeśli
cokolwiek   jest   złe,   to  pozostaje
na   powierzchni  -  ponieważ
wtedy nie znasz całości i niepo-
trzebnie cierpisz z powodu braku
niektórych elementów, z powodu
fragmentarycznej

percepcji.

Potrzebna jest percepcja całkowita, a to możliwe jest jedynie z
pozycji centrum. Stamtqd możesz patrzeć na wszystkie wymiary,
we   wszystkich   kierunkach,   ogarnqć   wzrokiem   peryferia   twojej
istoty.   Jest   to   ogromna   przestrzeń.   Jest   tak   ogromna   jak
peryferia   całej   egzystencji.   Kiedy   jesteś   ześrodko-wany,
stopniowo stajesz się coraz szerszy i szerszy,  coraz większy i
większy, i kończysz ogarnqwszy całość.

132

Najważniejsze jest to,
by zrozumieć, że umysł
jest procesem, jak fala
czy rzeka, lecz nie
zawiera w sobie
substancji. Gdyby
składał się z substancji
nie mógłby zaniknąć. A
skoro nie ma w nim
substancji, to może
znikać bez śladu.

Z innego punktu widzenia umysł jest jak pył, który zbiera się

na ubraniach podróżnika. A ty podróżowałeś przez miliony
wcieleń i nigdy się nie wykqpałeś. Oczywiście uzbierało się na
tobie dużo pyłu. Nie ma w tym nic złego. Musi tak być. To tylko
warstwy kurzu, ale tobie wydaje się, że to twoja osobowość. Tak
bardzo się z nimi utożsamiłeś, żyłeś z tq warstwq pyłu przez tak
długi czas, że wydaje ci się, iż jest to twoja skóra. Utożsamiłeś
się.

Umysł to przeszłość, wspomnienie, pył. Osiada na każdym z

nas. Jeśli podróżujesz, kurz na pewno się na tobie zgromadził.
Ale nie musisz się z nim identyfikować, nie musisz stawać się z
nim jednościq. Jeśli tak zrobisz, wpadniesz w kłopoty. Nie jesteś
pyłem, jesteś świado-mościq. Omar Chajjam mówi: „Z prochu
powstałeś, w proch się obrócisz". Kiedy człowiek umiera, to co
się z nim dalej dzieje? Proch zamienia się w proch. Jeśli jesteś
tylko pyłem, wtedy wszystko zamieni się w pył; nic po tobie nie
pozostanie. Ale czy jesteś jedynie pyłem, warstewkq kurzu, czy
jest coś wewnqtrz ciebie, co kurzem nie jest, co w ogóle nie
pochodzi z ziemi?

To twoja świadomość, to twoja uważność. Świadomość jest

twojq jaźniq, uważność jest twojq jaźniq, a kurz który na nich
osiada, to twój umysł.

Sq dwa sposoby na to, by poradzić sobie z kurzem. Sposób

zwykłych „religijnych" ludzi polega na czyszczeniu ubrań i
porzqdnym szorowaniu ciała. Ale ten sposób nie na wiele się
zda. Nieważne, jak bardzo będziesz je czyścił. Ubrania stały się
tak brudne, że nie da się już ich odświeżyć. Nie jesteś w stanie
ich oczyścić; a wręcz przeciwnie, cokolwiek zrobisz, spowoduje
jeszcze większe zabrudzenia.

133

Zdarzyło się kiedyś, że odwiedził mnie Mułta Na-sreddin. A

jest on pijakiem. Trzęsq mu się ręce; kiedy je, kiedy pije herbatę,
wszystko spada mu na ubranie więc jest ono poplamione herbatq,
jedzeniem. Zapytałem go:
- Dlaczego nie udasz się do sklepu chemicznego i nie kupisz
odplamiacza? Znajdziesz tam chemikalia, dzięki którym będziesz
mógt wyczyścić te plamy.

Poszedł. Wrócił po siedmiu dniach; jego ubrania były w

jeszcze gorszym stanie niż przedtem. Zapytałem:
- Co się stało? Nie poszedłeś do sklepu chemicznego?
Odpowiedział:
- Poszedłem. Środki chemiczne podziałały. Wszystkie plamy z
herbaty i z jedzenia zniknęły. Teraz potrzebuję ,
——————————————, nowego rozwiqzania po-

Istnieją myśli, ale nie

nieważ

środki

zostawi

.„ _ . ty swoje plamy. „umysł . Tak samo

jak istnieją elektrony -a nie ma
„materii". Myśl jest elektronem

umysłu.

134

Religijni ludzie dostar-czajq ci mydła i środków chemicznych, i

instrukcji jak zmywać brud, ale po takim czyszczeniu zosta-jq

plamy. Właśnie dlatego człowiek niemoralny może stać się

moralny, ale pozostanie brudny - teraz w moralny sposób, ale

nadal pozostanie brudny. Czasami jest nawet gorzej niż było.

Człowiek niemoralny na wiele sposobów jest bardziej niewinny,

mniej egoistyczny. Człowiek moralny całq swojq niemoralność

przetrzymuje w umyśle, a dodatkowo nauczył się jeszcze

moralnego, purytańskie-go, egoistycznego nastawienia. Czuje się

kimś lepszym;

czuje, że jest wybrany.  Wszyscy
inni sq skazani na piekło; tylko on
pójdzie   do   nieba.   Cała
niemoralność

pozostaje

wewnqtrz.

Nie

można

kontrolować umysłu z peryferiów;
nie ma takiej możliwości. Istnieje
tylko jeden rodzaj kontroli; jest
nim obserwacja z centrum.

Umysł jest jak kurz zebrany

podczas

wielu

wypraw.

Prawdziwie   religijne   podejście,
zasadniczo różniqce się od tego
„zwyczajnego",   polega   na
odrzuceniu ubrań. Nie staraj się
ich   uprać.   Ich   nie   da   się
oczyścić. Po prostu zrzuć je jak
wqż,   który   pozbywa   się   starej
skóry i nie oglqdaj się za siebie.

Z jeszcze innego punktu widzenia, umysł to przeszłość,

wspomnienia, zgromadzone doświadczenia. Jest wszystkim tym,
co zrobiłeś, o czym myślałeś, czego pożq-dateś, o czym
marzyłeś; to cała twoja przeszłość. Umysł to wspomnienia. Jeśli
nie pozbędziesz się wspomnień, nie będziesz w stanie
zapanować nad umysłem.

W jaki sposób pozbyć się wspomnień? One zawsze sq,

podqżajq za tobq. Tak naprawdę ty/esteś nimi, więc jak możesz
się ich pozbyć? Kim, poza wspomnieniami, jesteś? Kiedy pytam:
„Kim jesteś?", podajesz mi swoje imię. To właśnie twoje
wspomnienia. Twoi rodzice,

135

Umysł to po prostu brak
twojej obecności. Kiedy
siedzisz pogrążony w
ciszy, kiedy zagłębiasz
się w umysł, on po
prostu znika. JYłyśli
pozostają, są one
związane z
egzystencją, ale umysłu
nie ma.

jakiś czas temu, nadali ci imię. Pytam: „Kim jesteś?" a ty
opowiadasz   o   swojej   rodzinie,   o   ojcu,   o   matce  -  to
wspomnienie.   Pytam:   „Kim   jesteś?",   a   ty   opowiadasz   o
swojej   edukacji,   stopniach   naukowych,   o   tym,   że   jesteś
magistrem sztuki, że masz doktorat, że jesteś inżynierem
lub architektem. To właśnie wspomnienie.

Kiedy   pytam:   „Kim   jesteś?"   to   spojrzawszy   w   gfqb   siebie
będziesz mógł udzielić tylko jednej odpowiedzi:
„Nie   wiem".   Jeśli   powiesz   coś   innego,   będq   to   twoje
wspomnienia. Jedynq prawdziwq, autentycznq odpo-wiedziq
może być: „Nie wiem", ponieważ poznanie siebie jest rzeczq
ostatniq. Ja wiem kim jestem, ale nie mówię o tym. Ty nie
umiałbyś odpowiedzieć, ale jesteś gotów to zrobić. Ci, którzy
wiedzq, rnilczq. Jeśli bowiem wyzbędziesz się wspomnień,
wyzbędziesz się języka, to powiedzenie kim jesteś, stanie
się niemożliwe. Mogę patrzeć w głqb ciebie, mogę ofiarować
ci jakiś gest, mogę być z tobq całym sobq  -  taka jest moja
odpowiedź.   Ale   nie   da   się   jej   wyrazić   słowami,   ponieważ
wszystko,   co   werbalizujesz,   jest   częściq   wspomnień,
częściq umysłu, a nie częściq świadomości.

W jaki sposób pozbyć się wspomnień? Obserwuj je, bqdź

świadkiem,   l   zawsze   pamiętaj,   że   to   wszystko   ci   się
przydarzyło, ale to nie jest tobq. Oczywiście urodziłeś się w
konkretnej rodzinie, ale to nie jesteś ty; to przydarzyło się
tobie,   było   to   jakieś   zewnętrzne   wydarzenie.   Oczywiście
ktoś nadał ci imię; pełni ono pewnq funkcję, ale nie jesttobq.
Oczywiście masz jakqś formę, ale ona nie jest tobq; jest jak
dom, w którym akurat przebywasz. Forma jest tylko ciałem,
w   którym   akurat   się   znajdujesz.   A   ciało   dostałeś   od
rodziców. Jest podarunkiem, ale nie jest tobq.
136

Obserwuj i naucz się odróżniać. Oto coś, co na

Wschodzie nazywa się vivek, rozróżnianie - nieustannie coś
odróżniasz. Rób to; nadejdzie chwila, w której oddzielisz od
ciebie   wszystko,   czym   nie   jesteś.   Nagle,   w   tym   właśnie
stanie, po raz pierwszy zobaczysz siebie, spotkasz się ze
swojq   istotq.   Odcinaj   wszystko   to,   czym   nie   jesteś,   ale   z
czym się identyfikujesz: rodzinę, ciało, umysł. W tej pustce,
nagle ujawni się twoja Istota.
Po raz pierwszy spotkasz się
ze   sobq,   a   dzięki   temu
zapanujesz   nad   so-bq
samym.

Myślenia nie da się

powstrzymać. Nie chodzi o to,
że   się   nigdy   nie   zatrzymuje,
lecz   że   ustaje   tylko   samo   z
siebie.   Trzeba   zrozumieć   tę
różnicę;
inaczej   oszalejesz   próbując
powstrzymywać swój umysł.

Stan nie-umysł nie pojawia

się   kiedy   powstrzymujesz
myśli.   Pojawia   się   wtedy,
kiedy   myśli   nie   ma.   Każdy   twój   wysiłek,   zmierzajqcy   do
zatrzymania   myśli,   wywoła   niepokój,   konflikt,   rozdarcie.
Wewnqtrz   siebie   będziesz   nieustannie   odczuwał
zaniepokojenie. To ci nie pomoże.

A nawet jeśli na kilka chwil uda ci się zatrzymać myśli

sitq, to i tak niczego nie osiqgniesz, ponieważ tych kilka
chwil będzie martwych, nie będzie w nich życia. Możesz
poczuć pewien rodzaj spokoju... ale nie ciszę. Pod

137

Cała wiedza na temat
medytacji ma związek z
twoim centrum:
poruszanie się w stronę
centrum. zakorzenienie w
nim, trwanie w nim. A
kiedy tam już jesteś,
zmienia się cała twoja
perspektywa.

spodem, głęboko w nieświadomości, stłumiony umysł nadal będzie
działał.

Nie ma dobrego sposobu na zatrzymanie umysłu. Ale on

zatrzymuje się - to jest pewne. Zatrzymuje się sam z siebie.

Jak to osiqgnqć? To ważne pytanie. Obserwuj. Nie staraj się

niczego zatrzymywać. Nie ma potrzeby robić czegokolwiek przeciw
umysłowi. Po pierwsze, kto ma to zrobić? Byłaby to walka umysłu z
samym sobq; podzieliłbyś go na dwie części: jednq, która starałaby
się zostać panem, nadzorcq, która chciałaby zabić drugq czqstkę
siebie samej; to absurdalne. To głupia gra, która może doprowadzić
cię do szaleństwa. Nie próbuj zatrzymać umysłu czy myślenia - po
prostu obserwuj, pozwalaj. Pozwól im na całkowitq wolność.
Pozwól biec tak szybko jak chcq; nie staraj się w żaden sposób ich
kontrolować. Bqdź obserwatorem.

To naprawdę piękne! Umysł jest jednym z najwspanialszych

mechanizmów.   Nauka   nie   była   w   stanie   stworzyć   niczego
podobnego.   Umysł   nadal   pozostaje   majstersztykiem,   bardzo
złożonym,   niezwykle   potężnym,   z   ogromnym   potencjałem.
Obserwuj go! Ciesz się nim!

Nie obserwuj go, jakbyś był jego wrogiem. Jeśli spojrzysz na

umysł jak na wroga, nie będziesz w stanie obserwować. Będziesz
uprzedzony, z góry nastawiony przeciw. Już podjqłeś decyzję, że z
umysłem jest coś nie w porzqdku, już wyciqgnqłeś wnioski, l kiedy
patrzysz na kogoś jak na wroga, nigdy nie patrzysz głęboko, nigdy
nie patrzysz w oczy; unikasz takich spojrzeń.

Obserwowanie umysłu to patrzenie na niego z wiel-kq mitościq,

z głębokim szacunkiem, z czciq. On jest prezentem od Boga. Nie
ma niczego złego w samym

138

umyśle. Nie ma niczego złego w samym myśleniu. To proces tak
samo   piękny   jak   inne.   Chmury   płynqce   po   niebie   sq   piękne.
Dlaczego   myśli   płynqce   przez   twoje   wewnętrzne   niebo   miałyby
takimi nie być? Kwiaty kwitnqce na drzewach                        — sq
wspaniałe.   Dlaczego   myśli
kwitnqce   w   głębi   twojej   Istoty
miałyby   takimi   nie   być?   Rzeka
wpływajqca   do   oceanu   jest
cudowna.   Dlaczego   strumień
myśli,   zmierza-jqcy   do   jakiegoś
nieznanego miejsca, miałby takim
nie   być?   Czy   nie   jest   piękny?
Patrz   z   szacunkiem.   Nie   bqdź
wojownikiem, bqdź kochankiem.

Obserwuj drobne niuanse

zwiqzane z umysłem, nagłe
zwroty, piękne zwroty. Nagłe
skoki, gry w jakie gra umysł, sny,
które

śni,

wyobraźnię,

wspomnienia, tysiqce projekcji.
Obserwuj! Stojqc na uboczu,
zdystansowany,
niezaangażowany,

powoli

zaczniesz   odczuwać...   Im
dokładniejsza   stanie   się   obserwacja,   tym   głębsza   będzie
świadomość, zacznq pojawiać się przerwy, odstępy. Zjawi się jedna
myśl,   ale   druga   już   nie;   i   powstanie   przerwa.   Przepłynie   jedna
chmura, druga będzie się dopiero zbliżać i pojawi się odstęp.

139

Odrzucanie wynika ze
słabości - boisz się.
Ludzie silni chcą
przyjmować wszystko,
co daje im życie.
Religijni, niereligijni,
śmiertelni,
nieśmiertelni, boscy,
diabielscy - to nie ma
znaczenia; osoba silna
przyjmuje wszystko, l
jest dzięki temu
bogatsza.

W tych przerwach, po raz pierwszy, poczujesz czym

jest   nie-umysł.   Będziesz   miał   przedsmak   nie-umy-słu.
Możesz to nazwać przedsmakiem zeń, tao czy jogi. W tych
krótkich przerwach nagle pokaże się czyste niebo i słońce.
Świat   wypełni   się   tajemniczościq,   ponieważ   odrzucone
zostanq wszystkie bariery; z twoich oczu opadnie zasłona.
Będziesz   widział   czysto,   będziesz   widział   głęboko.   Cała
egzystencja stanie się dla ciebie przeźroczysta.

Na poczqtku będq to rzadkie chwile, zaledwie kilka, w

dużych   odstępach   czasu.   Ale   pokażq   ci   czym   jest
samacthl.  Krótkie   chwile   ciszy...   Będq   pojawiać   się   i
znikać,   ale   dzięki   nim   będziesz   wiedział,   że   jesteś   na
właściwej   drodze.   Znów   zaczniesz   obserwować.   Kiedy
przepłynie   myśl,   obserwuj;   kiedy   nastanie   przerwa,
obserwuj.   Chmury   także   sq   piękne;   piękny   jest   wschód
słońca. Teraz nie dokonujesz wyborów.  Teraz nie jesteś
umysłem.   Nie   będziesz   mówił:   „Chciałbym   tylko   same
przerwy". To głupie, ponieważ pragnqc tylko takich chwil,
ponownie   nastawiłeś   się  przeciw  myśleniu.   A   wtedy
przerwy   zniknq.   Pojawiajq   się   tylko,   kiedy   zachowujesz
dystans,   kiedy   trzymasz   się   na   uboczu.   One   się
przydarzajq, nie da się ich wytworzyć. Mogq się wydarzyć,
nie możesz ich zmusić, by się pojawiły. Sq spontaniczne.

Obserwuj. Pozwól myślom przypływać i odpływać

-poruszać się tam, gdzie chcq. Nie ma w tym nic złego! Nie
manipuluj   i   nie   staraj   się   nimi   kierować.   Pozwól   im   na
całkowitq   wolność.   A   wtedy   zacznq   pojawiać   się   coraz
dłuższe   przerwy.   Zaczniesz   odczuwać   krótkie   salon.
Czasami  upłynq minuty i  nie pojawi  się żadna  myśl; nie
będzie ruchu - zapanuje całkowita cisza, równowaga.

Kiedy pojawiq się dłuższe odstępy, zdobędziesz nowy rodzaj

przejrzystości.  Będziesz widział  nie tylko świat  zewnętrzny,  ale
także   świat   wewnętrzny.   Pierwsze   przerwy   dadzq   ci   wglqd   w
świat. Drzewa wydadzq ci się bardziej zielone niż sq teraz, otoczy
cię bezkresna muzyka, muzyka sfer. Nagle poczujesz boskość -
nieopisanq,   ta-jemniczq.   Będzie   cię   muskać,   ale   nie   da   się
pochwycić.   Znajdzie   się   ona   w   twoim   zasięgu   i   jednocześnie
poza nim. Kiedy odstępy stanq się większe, to samo poczujesz w
swym wnętrzu. Bóg nie będzie już tylko na zewnqtrz;
będziesz zaskoczony, bo nagle pojawi się także w tobie. Będzie
nie   tylko   w   tym,   co   obserwowane,   ale   będzie   także   w
obserwatorze.   Wkrótce...  ;    Ale   nie   przywiqzuj   się   do   tego.
Przywiqzanie   to   pokarm   dla   umysłu.   Niezobowiqzujqce   bycie
świadkiem, ito jedyny sposób, aby zatrzymać umysł bez wysiłku.
Kiedy  te   momenty   błogości   zacznq   sprawiać   ci   przyjem-|ność,
wzrośnie twoja motywacja, by zatrzymać je na 'dłużej. W końcu,
któregoś   dnia,   staniesz   się   ich   panem.   Kiedy   będziesz   chciał
myśleć,   będziesz   myślał;   jeśli   będziesz   potrzebował   myśli,
wykorzystasz jq. Jeśli myśl nie będzie potrzebna,  pozwolisz jej
odpoczywać.   Umysł   nie   przestanie   istnieć,   ale   będziesz   miał
wybór   czy   chcesz   z   niego   korzystać,   czy   nie.   Teraz   decyzja
będzie należeć  lóo  ciebie, tak jak przy korzystaniu z nóg; jeśli
chcesz

biegać, używasz ich; jeśli nie chcesz, to odpoczywasz.

Nogi zawsze sq dostępne. Tak samo jest z umysłem.

Kiedyztobq rozmawiam, wykorzystuję umysł. Nie ma Innego

sposobu na prowadzenie rozmowy. Kiedy odpowiadam na twoje
pytania, używam umysłu; nie ma innej drogi. Muszę odpowiadać
i robić odniesienia, a umysł to wspaniały mechanizm. Kiedy z
tobq nie rozmawiam i je-

stem sam, umysłu nie ma, ponieważ służy on do komunikacji.
Kiedy siedzę sam, nie potrzebuję go.

Nie dałeś mu nigdy odpoczqć; dlatego stał się przeciętny.

Ciqgle używany, zmęczony, funkcjonujqcy non stop. Pracuje w
dzień, pracuje w nocy; w dzień myślisz, w nocy marzysz. Pracuje
dzień za dniem. Jeśli pożyjesz siedemdziesiqt, sześćdziesiqt lat,
on cały ten czas będzie pracował.

Spójrz na delikatność i wytrzymałość umysłu - jest tak

wrażliwy. Tak mała głowa może pomieścić zawartość wszystkich
bibliotek   świata;   wszystko   co   kiedykolwiek   napisano   można
zmieścić   w   jednym   umyśle.   Jego   pojemność   jest   niezwykła,   a
zajmuje tak mało miejsca! l pracuje tak cicho. Jeżeli naukowcom,
uda   się   któregoś   dnia   stworzyć   komputer   porównywalny   do
ludzkiego   umysłu...   Komputery   istniejq,   ale   nie   sq   jeszcze   tak
doskonałe jak umysł. Nadal sq maszynami, brak im organicznej
całości; brak im centrum. Jeśli kiedyś stanie się to możliwe - a to,
że naukowcy będq w stanie odtworzyć kiedyś umysł jest bardzo
prawdopodobne - to dopiero wtedy zobaczysz, ile miejsca zajmie
taki komputer i jak głośno będzie pracował!

Umysł prawie w ogóle nie hałasuje; pracuje po cichu.

Wspaniały   z   niego   stużqcy  -  pracuje   siedemdzie-siqt,
osiemdziesiqt lat. l wciqż, mimo że twoje ciało starzeje się, twój
umysł   pozostaje   młody.   Jego   pojemność   nie   zmienia   się.
Czasami, jeśli właściwie z niego korzystałeś, pojemność może się
nawet powiększać wraz z wiekiem  -  ponieważ im więcej wiesz,
tym więcej rozumiesz. Im więcej doświadczyłeś i przeżyłeś, tym
bardziej zdolny staje się umysł. Kiedy umierasz, wszystko w two-
im ciele gotowe jest umrzeć - poza umysłem.

142

Właśnie dlatego, na Wschodzie, mówimy, że umysł opuszcza

ciało   i   wchodzi   do   innego   łona,   ponieważ   nie   jest   gotów,   by
umrzeć.   Odrodzenie   dotyczy   umysłu.   A   kiedy   osiqgniesz   stan
braku umysłu, odrodzenia nie będzie. Wtedy po prostu umrzesz. A
wraz   z   twojq   śmierciq  zniknie  wszystko   inne  -  twoje   ciało,   twój
umysł  -  pozostanie   tylko   twoja   obserwujqca   dusza.   To   do-
świadczenie   znajduje   się   poza   czasem   i   przestrzeniq.   Ty   i
egzystencja   stajecie   się   jednościq;   przestajesz   być   od   niej
oddzielony.  Ten podział wypływa
z umysłu.

Nie da się tego zatrzymać siłq

- nie bqdź brutalny. Poruszaj się
z mitościq, głębokim szacunkiem,
a wszystko wydarzy się samo z
siebie. Obserwuj i nie spiesz się.

Współczesny człowiek żyje w

ogromnym   pośpiechu.   Zqda
natychmiastowych sposobów na
zatrzymanie   umysłu.   Stqd
pojawienie   się   narkotyków.
Możesz   zatrzymać   umysł
używajqc   chemicznych   środków,
narkotyków, ale to, po raz kolejny,
bardzo   brutalne   zachowanie
wobec   tego   mechanizmu.   Ten   sposób   nie   jest   dobry,   działa
niszczqco. Ten sposób nie zrobi z ciebie pana. Może uda ci się
zatrzymać   umysł   za   pomocq   narkotyków,   ale   wtedy   to   one
zapanujq   nad tobq;  ty nie będziesz  panem.  Zmienisz po prostu
szefa; na gorsze-

143

Myślenia nie da się
powstrzymać. Nie chodzi
o to, że się nigdy nie
zatrzymuje, lecz że
ustaje tylko samo z
siebie. Trzeba zrozumieć
tę różnicę: inaczej
oszalejesz próbując
powstrzymywać swój
umysł.

go. Narkotyki zawładnq tobq, opętajq cię; bez nich nie będziesz
umiał z niczym sobie poradzić.

Medytacja nie działa przeciw umysłowi, jest sposobem na to,

by   go   zrozumieć.   Jest   pełnym   miłości   sposobem   obserwacji
umysłu;   ale,   oczywiście,   trzeba   być   bardzo   cierpliwym.   Umysł,
który nosisz w sobie tworzył się przez tysiqce lat. Twój niewielki
umysł   nosi   w   sobie   doświadczenia   całej   ludzkości,   l   nie   tylko
ludzkości - także doświadczenia zwierzqt, ptaków, roślin, kamieni;
przeżyłeś   wszystkie   te   doświadczenia.   Wszystko   co   się   do   tej
pory wydarzyło, przydarzyło się także tobie.

W maleńkiej łupince od orzecha nosisz doświadczenia całej

egzystencji. Oto czym jest twój umysł. Tak naprawdę, mówienie,
że jest on twój, nie jest poprawne. On jest czymś zbiorczym; on
należy do nas wszystkich. Współczesna psychologia, głównie ta
oparta na psychologii Junga, zajęła się tym problemem i odkryła
coś w rodzaju zbiorowej nieświadomości. Twój umysł nie jest
twój - należy do nas wszystkich. Nasze ciała sq oddzielne; nasze
umysły nie. Nasze ciała sq wyraźnie oddzielne, nasze umysły
zachodzq na siebie, a nasze dusze stanowiq jedność.

Ciała sq oddzielne, umysły nakładajq się na siebie, a dusze sq

jednościq. Ani ja, ani ty nie mamy różnych dusz. Spotykamy się
w samym centrum egzystencji i łq-czymy się w jedność. Oto
czym jest „Bóg": punktem, w którym się wszystko spotyka.
Pomiędzy Bogiem i światem - „świat" oznacza ciała - znajduje się
umysł.

Umysł jest mostem pomiędzy ciałem i duszq, pomiędzy

światem i Bogiem. Nie próbuj go zniszczyć!

Wielu ludzi chciało go zniszczyć za pomocq jogi. To

nadużycie jogi. Wielu ludzi chciało go zniszczyć przyj-

144

mujqc różne pozycje ciała, albo oddechem - to także wprowadza
wewnqtrz drobne zmiany chemiczne. Na przykład, kiedy stoisz na
głowie   w   pozycji  shirshasan,  zniszczenie   umysłu   przychodzi
bardzo łatwo. Kiedy krew za szybko krqży, uderza do głowy jak
powódź...   Stojqc  na  głowie   właśnie   to  powodujesz.   Mechanizm
mózgu jest bardzo delikatny. Zalewasz go krwiq, delikatna tkanka
umrze. Właśnie dlatego nigdy nie
spotkałeś   bardzo   inteligentnego
jogina.   Nie  -  oni   sq,   mniej   lub
bardziej,   głupi.   Ich   ciała   sq
zdrowe,   to   prawda,   sq   silni,   ale
ich   umysły   sq   martwe.   Nie
zobaczysz   u   nich   przebłysków
inteligencji.   Zobaczysz   krzepkie
ciało,   niemal   zwierzęce,   ale
człowieczeństwa       pozostało   w
nich niewiele.
Stojqc na głowie wlewasz do niej
krew, dzięki
grawitacji. Głowa potrzebuje krwi,
ale   w   bardzo   niewielkiej   ilości;
powinna   płynqć   powoli,   a   nie
zalewać   komórki   mózgowe   jak
powódź.   Z   powodu   grawitacji
niewiele krwi dostaje się do głowy; jej przepływ jest bardzo spo-
kojny. Jeśli do głowy dostaje się za dużo krwi, działa to na niq
destrukcyjnie.

Jogę stosuje się, aby zabić umysł. Można w tym celu

wykorzystać oddech - sq pewne rytmy, pewne delikatne

145

Odcinaj wszystko to,
czym nie jesteś, ale z
czym się identyfikujesz:
rodzinę, ciało, umysł. W
tej pustce, nagle ujawni
się twoja Istota. Po raz
pierwszy spotkasz się ze
sobą, a dzięki temu
zapanujesz nad sobą
samym.

wibracje oddechu, które mogq podziałać bardzo dra-
stycznie na delikatny umysł. Mogq go niszczyć. To stare
sztuczki. Najnowszych sposobów dostarcza chemia:

LSD, marihuana i inne środki; prędzej czy później poja-wiq
się jeszcze bardziej zaawansowane narkotyki.

Nie popieram prób zatrzymania umysłu. Popieram

obserwowanie go. Umysł zatrzyma się sam z siebie i wtedy
będzie to czymś pięknym. Kiedy coś dzieje się bez użycia
przemocy, ma w sobie piękno; rozwija się naturalnie.

Możesz zmuszać kwiat i starać
się   otworzyć   go   siłq,   możesz
wyciqgać   płatki   z   pqka,   ale
zniszczysz   wtedy   jego   piękno.
Będzie   on   prawie   całkiem
martwy.   Nie   będzie   w   stanie
przeciwstawić   się   twojemu
okrucieństwu.   Płatki   będq
zwisać luźno, bezwładnie, będq
umierać. Kiedy pqk otwiera się
dzięki   swojej   własnej   energii,
kiedy otwiera się sam z siebie,
wtedy płatki sq pełne życia.

Umysł jest twoim kwiatem -

nie forsuj go w żaden sposób.
Jestem przeciwnikiem   używa-
nia   siły   i   jakiejkolwiek
przemocy,   a   zwłaszcza
przemocy   skierowanej   na
siebie.
146

Umysł   jest   jednym   z
najwspanialszych
mechanizmów.   Nauka
nie   była   w   stanie
stworzyć

niczego

podobnego. Umysł
nadal

pozostaje

majstersztykiem, bardzo
złożonym, niezwykle
potężnym, z ogromnym

'', potencjałem.
. Obserwuj go!
' Ciesz się nim!

Po prostu obserwuj - w głębokiej modlitwie, miłości,

szacunku - i zobacz co się stanie. Cuda zdarzajq się same z
siebie. Nie ma potrzeby ich wymuszać.

W jaki sposób przestać myśleć? Ja proponuję, abyś

obserwował i był uważny, l odrzuć pomysł zatrzymywania,
inaczej wstrzymasz naturalnq przemianę umysłu. Odrzuć
pomysł zatrzymywania! Kim jesteś, by usiłować to robić?

Co najwyżej ciesz się. Nie dzieje się nic złego - nawet

jeśli nachodzq cię tak zwane niemoralne myśli, pozwól im
na   to.   Nie   ma   w   tym   nic   złego.   Pozostajesz   niezależny,
nikomu   nie   dzieje   się   żadna   krzywda.   To   tylko   fikcja,
oglqdasz   wewnętrzny   film.   Pozwól   mu   toczyć   się   po
swojemu, a w końcu zaprowadzi cię do stanu braku umysłu.
Obserwowanie osiqga szczyt w stanie nie--umysł.

Nie-umysł nie jest przeciwny umysłowi; jest on ponad

umysłem. Stan nie-umysł nie jest osiqgany poprzez zabicie i
zniszczenie umysłu; pojawia się gdy zrozumiesz umysł tak
dobrze, że myślenie stanie się zbędne. Zastqpi je
zrozumienie.

8. Koło i koleina

Człowiek wydaje się istnieć w teraźniejszości, ale to tylko

pozory.   Człowiek   żyje   w   przeszłości.   Przenika   przez
teraźniejszość, ale pozostaje głęboko zakorzeniony w przeszłości.
Teraźniejszość   nie   jest   odpowiednim   czasem   dla   zwyczajnej
świadomości  -  dla zwyczajnej świadomości prawdziwym  czasem
jest przeszłość.  Teraźniejszość zaś jest przejściem z.przeszłości
do przy-

147

•^

szłości, jedynie chwilowym przejściem. Przeszłość jest
prawdziwa, przyszłość także, ale teraźniejszość jest nie-
realna dla zwyczajnej świadomości.

Przyszłość jest niczym innym jak przedłużeniem prze-

szłości.   Przyszłość   jest   jedynie   powtarzano   raz  za   razem
projekcjo przeszłości. Teraźniejszość wydaje się nie istnieć.
Jeśli pomyślisz o teraźniejszości, nie znajdziesz jej wcale,
ponieważ  z  chwilq,   w  której jq  znajdziesz,  ona  już zdqży
przeminqć.   A   chwilę   wcześniej,   dopóki   jeszcze   jej   nie
odnalazłeś, stanowiła część przyszłości.

Dla człowieka o świadomości buddy, przebudzonego,

jedynie teraźniejszość jest egzystencjalna. Dla  zwyczajnej
świadomości,   zagubionej,   snujqcej   się   jak   lunatyk,
przeszłość i przyszłość sq prawdziwe a teraźniejszość nie.
Przebudzenie   sprawia,   że   teraźniejszość   staje   się
prawdziwa,   a   przeszłość   i   przyszłość   stajq   się
nieprawdziwe.

Dlaczego tak jest? Dlaczego tkwisz w przeszłości?

Ponieważ umysł nie jest niczym innym, jak jedynie ku-
mulacjq przeszłości. Umysł jest wspomnieniem wszyst-
kiego, co zrobiłeś, wszystkiego, o czym śniłeś, wszystkiego,
co chciałeś, ale nie mogłeś zrobić, wszystkiego, co sobie w
przeszłości wyobrażałeś; tym właśnie jest twój umysł. Umysł
to martwa istota. Patrzqc przez umysł, nigdy nie znajdziesz
teraźniejszości, ponieważ teraźniejszość to życie, a do życia
nie można się zbliżyć za po-mocq tego, co martwe. Umysł
jest martwy.

Umysł jest jak kurz zbierajqcy się na lustrze. Im więcej

kurzu się na nim zbierze, tym mniej lustro przypomina
lustro. A kiedy warstwa kurzu jest bardzo gruba, tak jak w
twoim przypadku, wtedy lustro wcale nie pokazuje odbicia.

148

Wszyscy, nie tylko ty, zbierajq kurz. Nie tylko go zbierasz,

ale   lgniesz   do   niego;   uważasz   go   za   skarb.   Przeszłość
minęła; dlaczego do niej lgnqłeś? Nic na to nie poradzisz, nie
możesz do niej wrócić, nie możesz jej odczynić; dlaczego do
niej lgniesz? To nie skarb. A kiedy kurczowo trzymasz się
przeszłości   myślqc,   że   ona   jest   skarbem,   twój   umysł
oczywiście chce jq ponownie przeżyć. Twoja przyszłość nie
może   być   niczym   innym,   jak   tylko   zmodyfikowanq
przeszłościq.   Nieco   poprawionq,   nieco   udekorowanq,   ale
będzie   to   ciqgle   to   samo,   ponieważ   umysł   nie   potrafi
wymyślić   czegoś   nieznanego.   Umysł   potrafi   jedynie
odwzorować coś, co już znasz,

Zakochujesz się w kobiecie i ta kobieta umiera. W jaki

sposób teraz znajdziesz kolejnq kobietę? Kolejna kobieta
będzie zmodyfikowanq formq twojej zmarłej żony; to jedyny
sposób jaki znasz. Cokolwiek uczynisz w przyszłości, będzie
to jedynie kontynuacjq przeszłości. Możesz zmienić bardzo
mało - poprawić tu, poprawić tam, ale większa część
pozostanie taka sama.

Ktoś zapytał Mułłę Nasreddina leżqcego na łożu śmierci:

- Gdyby ponownie dano ci życie, w jaki sposób byś je
przeżył Nasreddinie? Dokonałbyś jakiś zmian?

Nasreddin zamknqt oczy i zamyślił się, myślał, me-

dytował, potem otworzył oczy i powiedział:

- Tak, w nowym życiu, uczesałbym swoje włosy z prze-
działkiem pośrodku. Zawsze chciałem to zrobić, ale mój
ojciec nalegał bym tego nie robił. A kiedy umarł moje włosy
byty tak bardzo przyzwyczajone, że nie mogłem ułożyć ich z
przedziałkiem po środku.

149

Nie

śmiejcie   się!   Gdyby   was   zapytano   co   byście   zmienili   w   kolejnym
życiu, wasze zmiany byłby tak samo nic nieznaczqce jak ta. Mqż z
nieco innym nosem, żona z delikatnie innq karnacjq, większy bqdź
mniejszy dom; tak jak czesanie włosów z przedziałkiem, trywialne,
mało   znaczqce.   Twoje   życie   pozostałoby   w  zasadzie   takie   samo.
Robiłeś to już wiele, wiele razy; twoje życie pozostało takie samo.
Żyłeś już wiele razy; jesteś bardzo, bardzo stary. Nie jesteś tu nowy,
jesteś   starszy   niż   ziemia,   ponieważ   żyłeś   również   na   innych
planetach. Jesteś tak stary jak Istnienie, ponieważ jesteś jego czę-
ściq. Jesteś bardzo stary, ale powtarzasz stale te same schematy.
Dlatego   Hindusi   nazywajq   to   kołem   życia   i   śmierci;   „kołem",
ponieważ wszystko się powtarza: te same szprychy wędrujq w górę i
w dół, w górę i w dół.

Umysł odwzorowuje siebie znanego z przeszłości, więc twoja

przyszłość nie będzie niczym innym jak prze-szłościq. A czym jest
przeszłość? Co uczyniłeś w przeszłości? Cokolwiek to było - dobre,
złe, takie czy owakie, cokolwiek robisz jest powtórzeniem. Na tym
polega teoria karmy. Jeśli przedwczoraj byłeś zdenerwowany,
stworzyłeś prawdopodobieństwo bycia złym również jutro. Wtedy
wszystko zostaje powtórzone, poświęcasz więcej energii na gniew.
Gniewny nastrój? Zakorzeniłeś go w sobie jeszcze bardziej, podlałeś
go; dziś powtórzysz to ponownie z jeszcze większq siłq, z większq
ener-giq. A jutro będziesz ponownie ofiarq dnia dzisiejszego.

Wszystko co czynisz, albo nawet to, o czym pomyślisz, posiada

swój własny sposób utrwalania się, wydeptuje ścieżkę w twojej
Istocie. Zaczyna absorbować twojq energię. Jesteś zły, później ten
nastrój znika, a ty myślisz, że przestałeś się gniewać i tu się mylisz.
Kiedy nastrój znik-
150

nqł, to tak naprawdę nic się nie zmieniło; poruszyło się jedynie koło a
szprycha, która była na górze, powędrowała na dół. Gniew był na
powierzchni   kilka   minut   temu;   teraz   został   zepchnięty   w
nieświadomość,   w   gtqb   twojej   istoty.   Będzie   czekał   na   dobry
moment by się ponownie ujawnić.  Jeśli postqpiłeś zgodnie z nim,
wzmocniłeś go. Dałeś mu ponownie możliwość przetrwania. Znów
dajesz mu siłę, energię. Gniew pulsuje jak ziarno w ziemi, czekajqce
na odpowiednia okazję i porę roku, aby zakiełkować.

Każde działanie samo się napędza, każda myśl sama się

napędza.  Kiedy z nimi współpracujesz dajesz im energię. Prędzej
czy później stanie się to twoim przyzwyczajeniem. Będziesz to robił,
ale nie będziesz tym, który to robi. Będziesz to robił ze względu na
przyzwyczajenie. Ludzie mówiq, że przyzwyczajenia sq drugq naturq
człowieka  -  nie ma w  tym  przesady.   Wręcz przeciwnie,  to  pewne
pomniejszenie.   Tak   naprawdę   przyzwyczajenia   stały   się   pierwsza
naturq człowieka, a sama natura stała się drugorzędna. Natura staje
się załqcznikiem albo przypisem w ksiqżce, a przyzwyczajenia stajq
się treściq tej ksiqżki.

Żyjesz przyzwyczajeniami - oznacza to, że to przyzwyczajenia

żyjq   za   ciebie.   Przyzwyczajenia   nie   zanika-jq,   nabierajq   własnej
energii. Oczywiście biorq tę energię od ciebie, bo współpracowałeś
z   nimi   w   przeszłości   i   współpracujesz   teraz.   Z   czasem
przyzwyczajenie   stanie   się   panem,   a   ty   będziesz   jedynie   sługq,
cieniem. Przyzwyczajenie będzie wydawać polecenia, rozkazy, a ty
będziesz   jedynie   posłusznym   sługq.   Będziesz   musiał   być
posłuszny.

Eknath, mistyk hinduski, wybierał się na pielgrzymkę.

Pielgrzymka miała trwać co najmniej rok. Chciał

151

bowiem odwiedzić wszystkie święte miejsca w kraju.
Oczywiście, przebywanie przy Eknathcie było zaszczytem
więc tysiqce ludzi podróżowało wraz z nim. Pewien złodziej
podszedł do niego i powiedział:

-  Wiem, że nie jestem wart bycia członkiem twojej religijnej
grupy, ponieważ jestem złodziejem. Mimo to, daj mi szansę.
Chciałbym się udać na tę pielgrzymkę. Eknath powiedział:
-  To może być trudne, ponieważ rok to długi okres czasu i
mógłbyś zaczqć okradać ludzi, stwarzać problemy. Proszę,
porzuć ten pomysł. Ale złodziej nalegał. Powiedział:
-  Na   rok   przestanę   kraść,   ale   muszę   udać   się   z   wami.   l
obiecuję, że przez ten rok nic nikomu nie ukradnę.

Eknath zgodził się. Jednak w ciągu tygodnia zaczęty się

problemy:   z   bagaży   ludzi   zaczęły   znikać   rzeczy.   Jeszcze
bardziej   zastanawiający   był   fakt,   że   nikt   ich   nie   kradł.
Przedmioty   zniknaty   z   czyjejś   torby,   a   po   kilku   dniach
znajdowały się w torbie kogoś innego. Człowiek, w którego
torbie zostały znalezione, tłumaczył się:
- Nic nie zrobiłem, naprawdę nie wiem, jak te rzeczy znalazły
się w mojej torbie.

Eknath miał swoje podejrzenia, więc jednej nocy udał, że

śpi, kiedy tak naprawdę obserwował. Złodziej pojawił się koło
północy i zaczqł przenosić rzeczy z torby jednej osoby do
torby innej osoby. Eknath przyłapał go na gorqcym uczynku i
powiedział:
- Co ty robisz? Przecież obiecałeś! On odpowiedział:
- Dotrzymuję obietnicy. Nie ukradłem ani jednej rzeczy. Ale
to moje stare przyzwyczajenie... Jeśli w środku nocy nie
zrobię czegoś niemoralnego, nie mogę zasnqć.

152

Mam   przez   cały   rok   nie   spać?   Jesteś   współczujqcym
człowiekiem.   Powinieneś   mi   współczuć.   Ja   nie   kradnę!
Rzeczy zawsze się znajdujq; nigdzie nie znikajq, po prostu
przechodzq od jednego człowieka do drugiego. Co więcej,
po   roku   znowu   będę   musiał   zaczqć   kraść,   więc   to   dobra
praktyka.

Przyzwyczajenia zmuszajq cię do robienia pewnych

rzeczy;   jesteś   ofiarq.   Hindusi   nazywajq   to   teoriq  karmy.
Każde działanie, które powtórzysz, i każda myśl - ponieważ
myśl   jest   również   subtelnym   działaniem   wewnqtrz   umysłu,
stajq się coraz potężniejsze. Wtedy wpadasz w ich uścisk.
Stajesz   się   zniewolony   przez   przyzwyczajenie.   Wiedziesz
życie   uwięzionego   człowieka,   niewolnika.   Niewola   ta   jest
niezauważalna;   więzienie   zbudowane   jest   z   twoich
przyzwyczajeń,   uwarunkowań   i   działań,   które   wykonałeś.
Otacza twoje ciało i krępuje cię, ale ty wciqż oszukujesz się,
że właśnie ty to robisz.

Gdy się złościsz, wydaje ci się że ty to robisz. Ra-

cjonalizujesz zjawisko i mówisz, że sytuacja tego wymaga:
„Musiałem   się   zezłościć,   inaczej   dziecko   zesztoby   na
manowce. Gdybym się nie zdenerwował wszystko byłoby nie
tak,   a   biuro   pogrqżyłoby   się   w   chaosie.   Służba   mnie   nie
słucha; muszę być zły,  żeby mnie słuchali. Muszę  być zły
żeby pokazać żonie jej miejsce". Sq to usprawiedliwienia; w
ten   sposób   twoje   ego   podtrzymuje   iluzje,   że   nadal   jesteś
szefem. Ale nie jesteś.

Gniew wypływa ze starych schematów, pochodzi z

przeszłości. Gdy się pojawia, starasz się znaleźć dla niego
usprawiedliwienie. Psychologowie eksperymentujqc doszli
do takich samych wniosków jak Wschodnia psychologia
ezoteryczna: człowiek jest ofiarq, a nie panem.

153

Psychologowie   umieścili   grupę   ludzi   w   całkowitej   izolacji,
zapewniajqc wszelkie możliwe wygody. Dostawali wszystko,
czego   tylko   potrzebowali,   ale   nie   mieli  kontaktu   z  żad-nq
innq ludzkq istotq. Żyli w odosobnieniu, w klimatyzowanej
celi - bez pracy, bez kłopotów, bez problemów, ale te same
przyzwyczajenia   pozostały.   Pewnego   ranka,   bez  żadnego
powodu - ponieważ każda potrzeba była spełniona, nie było
zmartwień, nie było powodu by się gniewać - ludzie zaczęli
odczuwać narastajqcy gniew.

To znajduje się w tobie. Czasami, nagle, beż żadnego

widocznego powodu, przychodzi smutek. A czasem czujesz
się szczęśliwy, czasem odczuwasz euforię, ekstazę.
Człowiek całkowicie pozbawiony społecznych więzi, żyjqcy
w izolacji, majqcy zapewnionq każdq wygodę i zaspokojonq
każdq potrzebę, doświadcza wszystkich uczuć, których
doświadcza osoba pozostajqca w zwiqz-ku. To oznacza, że
coś przychodzi ze środka, a ty jedynie to wyrażasz. To tylko
racjonalizacja.

Czujesz się dobrze, czujesz się źle, wszystkie te uczucia

biorq się z twojej własnej podświadomości, z twojej
przeszłości. Nikt nie jest za to odpowiedzialny prócz ciebie.
Nikt nie czyni cię złym i nikt nie czyni cię szczęśliwym. Sam
stajesz się szczęśliwy, sam stajesz się zły, sam stajesz się
smutny. Dopóki sobie tego nie uświadomisz zawsze
będziesz niewolnikiem.

Opanowanie siebie przychodzi wraz z uświadomieniem

sobie: „Jestem całkowicie odpowiedzialny za wszystko co mi
się przydarzy. Cokolwiek się stanie, bezwarunkowo, ja
jestem całkowicie odpowiedzialny."

Na poczqtku spowoduje to, że będziesz bardzo, bardzo

smutny i przygnębiony, ponieważ gdybyś miał możliwość
zrzucenia winy na kogoś innego, dawałoby ci to

154

•

satysfakcję,   że   to   nie   ty   jesteś   winny.   Co   możesz   zrobić
kiedy żona zachowuje się w nieprzyjemny sposób? Musisz
się zezłościć. Ale zapamiętaj dobrze, takie zachowania żony
spowodowane   sq   działaniem   jej   wewnętrznych
mechanizmów.   Nie   jest   złośliwa   w   stosunku   do   ciebie.
Gdyby ciebie tam nie było, zdenerwowałaby się na dziecko.
Gdyby nie było tam dziecka byłaby zła na naczynia;
rzuciłaby nimi o podłogę. Zniszczyłaby radio. Musiałaby coś
zrobić; zebrała się w niej złość. To tylko zbieg okoliczności,
że natknęła się na ciebie czytajqcego gazetę i wyładowała
złość na tobie. To był tylko zbieg okoliczności. Znalazłeś się
pod rękq w nieodpowiednim momencie.

Jesteś zły nie dlatego, że twoja żona jest złośliwa - ona

mogła dostarczyć ci jedynie powodów. Data ci możliwość
bycia złym, dostarczyła usprawiedliwienia dla twojej złości,
która przecież zaczęła wrzeć już wcześniej. Gdyby żony nie
było akurat przy tobie i tak byłbyś zły - na coś innego, na
jakqś myśl, ale gniew pojawiłby się na pewno. To wypływa z
twojej podświadomości.

Każdy jest odpowiedzialny, całkowicie odpowiedzialny

za swoje zachowanie. Na poczqtku fakt, że jesteś
odpowiedzialny, będzie dla ciebie przygnębia jqcy. Zawsze
wydawało ci się, że dqżysz do szczęścia więc jak mógłbyś
być odpowiedzialny za swoje nieszczęście? Zawsze
pragnqłeś pełni szczęścia, więc jak sam mógłbyś być zły?
Właśnie przez takie myślenie zrzucasz odpowiedzialność na
innych.

Jeśli wiecznie będziesz przenosił odpowiedzialność na

innych, pamiętaj, że na zawsze pozostaniesz niewolnikiem,
ponieważ nikt nie potrafi zmienić drugiej osoby. Jak
mógłbyś kogoś zmienić? Czy to się komukolwiek udało?
Jednym z najbardziej niespełnionych pragnień

155

na   świecie,   jest   pragnienie,   by   kogoś   zmienić.   Nikt   nigdy
tego nie dokonał, to niemożliwe, ponieważ każdy funkcjonuje
na   swoich   własnych   zasadach;   nie   możesz   go   zmienić.
Możesz   zrzucać   odpowiedzialność   na   innych,   ale   nie
możesz   ich   zmienić.   Przerzucajqc   odpowiedzialność   na
innych,   nigdy   nie   dostrzeżesz,   że   odpowiedzialność   i   tak
ciqży na tobie. Fundamentalna zmiana musi zajść w tobie.

W ten sposób wpadasz w sidła: jeśli zaczniesz uważać,

że jesteś odpowiedzialny za wszystkie swoje działania, za
wszystkie   uczucia,   na   poczqtku   przygnębienie   weźmie
górę.   Ale   jeśli   potrafisz   przetrzymać   to   przygnębienie,
wkrótce   poczujesz   się   lekki,   zostaniesz   uwolniony   od
innych. Teraz możesz pracować sam na siebie. Możesz być
wolny,   możesz   być   szczęśliwy.   Nawet   jeśli   cały   świat
będzie   nieszczęśliwy,   nie   będzie   to   miało   znaczenia.   A
pierwsza   wolnościq   jest   zaprzestanie   zrzucania   odpo-
wiedzialności   na   innych;   pierwszq   wolnościq   jest   zdanie
sobie sprawy z tego, że to ty jesteś odpowiedzialny. Wtedy
wiele rzeczy stanie się natychmiast możliwe.

Jeśli wiecznie będziesz przenosił odpowiedzialność na

innych, pamiętaj, że na zawsze pozostaniesz niewolnikiem,
ponieważ nikt nie potrafi zmienić drugiej osoby. Jak możesz
kogoś   zmienić?   Czy   ktoś   kiedykolwiek   kogoś   zmienił?
Cokolwiek będzie się z tobq działo - poczujesz się smutny,
po prostu zamknij oczy i przyjrzyj się swojemu smutkowi.
Podqżaj   za   nim,   zanurz   się   w  nim.   Wkrótce   dotrzesz   do
jego przyczyny. Być może będziesz musiał długo szukać,
gdyż poszukiwania obejmujq to życie  i wiele  poprzednich
wcieleń.   Odnajdziesz   w   sobie   wiele   ran,   które   bolq   i   to
przez   te   rany   odczuwasz   smutek;   to   one   sq   smutne.   Te
rany się jeszcze nie zagoiły,

156

wciqż istniejq. Metoda powrotu do źródła, od skutku do
przyczyny, uzdrowi je. Jak je uzdrowi? Dlaczego je zagoi?
Jaki tkwi w tym fenomen?

Zawsze kiedy się cofasz, pierwszq rzeczq, którq od-

rzucasz   jest   obwinianie   innych,   ponieważ   kiedy   zrzucasz
odpowiedzialność   na   innych   poruszasz   się   na   zewnqtrz.
Wtedy cały proces przebiega w złym kierunku: starasz się
znaleźć przyczynę w innej osobie. Pytasz sam siebie:
„Dlaczego   żona   jest   złośliwa?"   Wtedy   pytanie   „dlaczego"
skupia się na zachowaniu żony.  Pominqłeś pierwszy krok.
To burzy cały proces.

Zapytaj: „Dlaczego jestem nieszczęśliwy? Dlaczego

jestem zły?" Zamknij oczy i oddaj się głębokiej medytacji.
Połóż się na podłodze, zamknij oczy, odpręż ciało i poczuj,
że jesteś zły. Zapomnij o żonie; to tylko wytłumaczenie: A,
B, C, D, cokolwiek;  zapomnij o wytłumaczeniu. Po prostu
podqżaj   w  głqb   siebie,   skup   się   na  gniewie.   Użyj   gniewu
jako   rzeki,   zanurz   się   w   gniewie   a   on   zabierze   cię   do
wnętrza. Znajdziesz w sobie delikatne rany. Żona wydawała
się   złośliwa,   ponieważ   dotknęła   tej   subtelnej,   tkwiqcej   w
tobie rany; czegoś co boli. Zawsze uważałeś, że nie jesteś
piękny, twoja twarz jest brzydka, a w niej tkwi rana. Kiedy
żona jest złośliwa stajesz się świadomy swojej twarzy. Ona
powie: „Idź i spójrz w lustro!" - to boli. Nie byłeś jej wierny i
ona   chce   być   nieprzyjemna,   przypomni   ci   to:   „Dlaczego
śmiałeś   się   z   tq   kobietq?   Dlaczego   siedzqc   z   tq   kobietq
byłeś   taki   zadowolony?"   Rana   została   dotknięta.   Byłeś
niewierny, czujesz się winny; rana boli.

Zamykasz oczy, czujesz gniew, pozwól mu się w pełni

obudzić tak, żebyś mógł go w całości zobaczyć, dowiedzieć
się czym on jest. Teraz pozwól tej energii pomóc ci

157

wniknqć w głqb przeszłości, ponieważ ten gniew pochodzi z
przeszłości.   Nie   mógł   przyjść   z   przyszłości,   to   oczywiste.
Przyszłość jeszcze nie nadeszła. Nie pochodzi też z teraź-
niejszości. To jest koncepcja  karmy:  nie może pochodzić z
przyszłości,   ponieważ   jeszcze   jej   nie   ma;   nie   może   po-
chodzić   z  teraźniejszości,   ponieważ   nie   wiesz   wcale   czym
jest   teraźniejszość.   Teraźniejszość   jest   znana   jedynie   lu-
dziom świadomym. Żyjesz jedynie w przeszłości, więc rana
musi   pochodzić   z   przeszłości,   musi   tkwić   gdzieś   w  twoich
wspomnieniach.   Cofnij   się.   Może   nie   być   ani   jednej   rany,
może być ich wiele  -  małe, duże. Udaj się głębiej i znajdź
pierwszq ranę, prawdziwe źródło całego gniewu. Zdołasz jq
znaleźć,   jeśli   spróbujesz,   ponieważ   ona   już   tam   jest.   Jest
tam; cała przeszłość nadal tam jest. To jest jak film, zwinięty i
czekajqcy   w   środku.   Rozwijasz   go,  zaczynasz  na   niego
patrzeć.   To   jest   proces   cofania   się   do   samych   korzeni
przyczyny.  Jego  piękno  polega na tym,  że jeśli świadomie
zdołasz się cofnqć, jeśli świadomie zdołasz poczuć tę ranę,
zostanie ona natychmiast zagojona.

Dlaczego? Została bowiem stworzona przez pod-

świadomość,   nieuważność.   Rana   jest   częściq   ignorancji,
snu.   Kiedy   świadomie   się   cofasz   i   patrzysz   na   ranę,
świadomość staje się uzdrawiajqcq siłq. W przeszłości, kiedy
rana się pojawiła, stało się to nieświadomie. Byłeś zły, opętał
cię   gniew,   zrobiłeś   coś.   Zabiłeś   człowieka   i   ukrywałeś   to
przed światem. Możesz to ukryć przed policjq, przed sqdem i
przed   prawem,   ale   nie   możesz   ukryć   tego   przed   sobq.
Wiesz,   i   to   boli.   Zawsze   kiedy   ktoś   daje   ci   okazję   do
wyzwolenia   gniewu,   boisz   się,   że   to   się   znowu   stanie;
mógłbyś zabić swojq żonę. Cofnij się, ponieważ w chwili w
której zamordowałeś człowieka albo zachowałeś się bardzo
agresywnie, byłeś nie-
158

świadomy. Podświadomość zachowała te rany. Teraz bqdź
świadomy.

Cofanie się oznacza uświadomienie sobie tego, co

uczyniłeś nieświadomie. Cofnij się; światło świadomości
uzdrawia.

Cokolwiek sobie uświadomisz, uzdrowisz to i nie będzie

cię to już bolało.

Człowiek, który cofa się, uwalnia przeszłość. Przeszłość

przestaje wtedy funkcjonować, już go nie więzi, jest
zakończona. Przeszłość nie ma miejsca w jego Istocie. A
dopiero wtedy, kiedy nie dajesz miejsca przeszłości, stajesz
się dostępny dla przyszłości, nigdy wcześniej.

Potrzebujesz przestrzeni, lecz przeszłość tak bardzo tkwi

w   tobie   jak   wysypisko   śmieci;   nie   ma   w   niej   miejsca   dla
przyszłości.  Wysypisko  wiecznie   marzy  o przyszłości,  więc
jego połowę wypełnia to, co już nie istnieje, a drugq połowę
to, co jeszcze nie nastało. A teraźniejszość? Ona po prostu
czeka   za   drzwiami.   Dlatego   teraźniejszość   jest   jedynie
przejściem; przejściem z przeszłości do przyszłości, jedynie
chwilowym przejściem.

Skończ z przeszłościq - dopóki z niq nie skończysz, żyjesz

jak jakiś duch. Twoje życie nie jest prawdziwe, nie istnieje.
Przeszłość   żyje   dzięki   tobie,   nawiedza   cię   to,   co   martwe.
Zawróć. Rób to zawsze, kiedy nadarzy się okazja, zawsze,
kiedy   coś   w   tobie   się   zmieni.   Szczęście,   nieszczęście,
smutek, gniew, zazdrość; zamknij oczy i cofnij się. Wkrótce
nabierzesz w tym wprawy. Wkrótce będziesz mógł cofać się
w   czasie   i   wtedy  wiele   ran   się   otworzy.   Kiedy  te   rany  się
otworzq, nie próbuj nic robić. Nie ma potrzeby niczego robfć.
Przyglqdaj się, patrz, obserwuj. Rana tam jest. Ty po prostu
przyglqdaj się, obserwuj, przekaż jej energię. Patrz na niq.
Nie osq-

159

dzaj. Jeśli jq osqdzisz, jeśli powiesz: „Ona jest zła, nie
powinna taka być", rana ponownie się zamknie. Potem się
ukryje. Zawsze kiedy coś potępiasz, umysł próbuje to
ukrywać. Tak tworzq się świadomość i nieświadomość. Poza
tym, mózg jest jednościq; nie potrzebuje podziałów. Ale gdy
potępiasz, umysł musi się podzielić i ukryć różne rzeczy w
ciemności, w piwnicy, tak byś nie mógł ich zobaczyć; wtedy
nie masz czego potępić.

Nie potępiaj, nie oceniaj. Po prostu bqdź świadkiem,

biernym obserwatorem. Nie zaprzeczaj. Nie mów: „To nie
jest dobre", ponieważ jest to zaprzeczenie i zaczynasz
tłumić.

Bqdź bezstronny. Po prostu przyglqdaj się i patrz. Patrz

ze współczuciem, a rana się zagoi.

Nie pytaj mnie dlaczego tak się dzieje. Jest to naturalne

zjawisko;   takie   jak   parowanie   wody,   która   osiqgnęła
temperaturę stu stopni. Nigdy nie pytasz: „Dlaczego nie przy
dziewięćdziesięciu dziewięciu stopniach?" Nikt nie potrafi na
to odpowiedzieć. Po prostu tak się dzieje, że woda osiqgajqc
temperaturę stu stopni paruje. Nie zadaje się tego pytania,
gdyż   jest   ono   nieistotne.   Gdyby   woda   parowała   przy
dziewięćdziesięciu   dziewięciu   stopniach,   zapytałbyś
dlaczego.   Gdyby   parowała   przy   dziewięćdziesięciu   ośmiu
stopniach, zapytałbyś dlaczego. To, że woda paruje przy stu
stopniach jest po prostu naturalne.

To samo dotyczy wewnętrznej natury. Kiedy bezstronna,

współczujqca świadomość zbliża się do rany, rana znika,
wyparowuje. Nie ma tu miejsca na pytanie dlaczego. Jest to
po prostu naturalne, tak już jest, tak się dzieje. Mówię to z
własnego doświadczenia. Spróbuj i przekonaj się, że dla
ciebie również jest to możliwe. To jest właściwa droga.

160

CZĘŚĆ III ŚWIADOMOŚĆ W

DZIAŁANIU

Czfowiek, który śpi, niczego nie robi całym sobą. Jesz, a/e nie

skupiasz się na tym; myślisz o tysiącu innych rzeczy, śnisz tysiqce
snów,  a   przy  okazji   mechanicznie  napychasz   się.   Być   może
kochajqc się ze swojq kobietą, kochając się ze swoim mężczyzną,
nie jesteś w tym całkowicie - myślisz o kimś innym. Kochając się z
żoną   myślisz   o   innej   kobiecie   albo,   być   może,   o   zakupach,   o
rzeczach, które musisz załatwić, lub o samochodzie, lub o domu -
a przy okazji, mechanicznie uprawiasz miłość.

Oddawaj się temu co robisz całą swoją pełnią; wtedy będziesz

wszystko   robił   świadomie.   Nikt   nie   może   żyć   pełnią   nie   będąc
świadomym. Oddać się temu, co robisz, znaczy nie myśleć wtedy
o   czymś   innym.   Jedząc  -  po   prostu   jesz,   twoja   cała   uwaga
skierowana jest na jedzenie. Nie napychasz się, lecz znajdujesz
przyjemność w jedzeniu.  Twoje ciało, umysł i dusza są ze sobą
zestrojone w czasie posiłku i jest w nich pełnia rytmu i harmonii.
Jedzenie   staje   się   medytacją,   chodzenie   staje   się   medytacją,
rąbanie   drewna   staje   się   medytacją,   gotowanie   staje   się
medytacją.   Te   proste   czynności   zostają   przemienione:   stają   się
przepełnione światłem.

161

9. Zacznij od środka

Trzeba zrozumieć jedno: cisza nie jest częściq umysłu.

Powiedzenie: „on ma taki wyciszony umysł", jest nonse-nem.
Umysł nie potrafi być cicho. Podstawa istnienia mózgu to anty-
cisza. Umysł to dźwięki. O osobie naprawdę wyciszonej należałoby
powiedzieć, że nie ma umysłu.

Stwierdzenie „cichy umysł" jest wewnętrznie sprzeczne. Jeśli

umysł jest - nie może być cichy; a jeśli jest cisza, to znaczy, że nie
ma   umysłu.   Dlatego   mnisi   zeń   używa   jq   określenia:   „nie-umysł"
zamiast   mówić:   „cichy   umysł".   Nie-umysł   oznacza   ciszę.   Kiedy
jesteś   w   stanie  nie-umysł,  nie   możesz   także   odczuwać   swojego
ciała. Wynika to z faktu, że umysł jest ścieżkq do odczuwania ciała.
W stanie nie-umyst nie masz odczucia, że jesteś ciałem;
dało znika z twojej świadomości. Nie ma umysłu ani ciała. Jedynie
czysta egzystencja, którq zwiastuje cisza.

Jak osiqgnqć tę ciszę? Jak w niq wejść? Problem w tym, że

cokolwiek   będziesz   usiłował   zrobić  -  spełznie   to   na   niczym.   Dla
poszukiwaczy ciszy to właśnie stanowi największy problem  -  jeśli
zacznq   robić   cokolwiek,   to   na   pewno   jej   nie   odnajdq;   robienie
czegoś jest błędem. Możesz siedzieć przybierajqc jakqś pozycję  -
coś robisz. Zapewne widziałeś pozycję w której siedzi Budda; sia-
dasz tak samo  -  coś robisz.  Dla Buddy taka pozycja była czymś
naturalnym, zdarzyła się sama. Nie była sposobem na osiqgnięcie
ciszy, lecz raczej jej rezultatem.

Kiedy nie ma umysłu, kiedy jaźń zachowuje całkowi-tq ciszę,

ciało podqża za niq jak cień. Samo przybiera jakqś pozycję, która
jest najwygodniejsza, najbardziej bierna. Ale nie uda się tego
osiqgnqć, jeśli odwrócisz

162

v-
kolejność.   Nie   możesz   wygodnie   usiqść,   a   potem   czekać   na
nadejście   ciszy.   Widzqc   Buddę   siedzqcego   w   takiej,   a   nie   innej
pozycji,   sqdzimy,   że   to   właśnie   ona   pozwoli   nam   wejść   w
wewnętrznq ciszę. To niewłaściwa kolejność. W przypadku Buddy,
najpierw   nastqpiło   doznanie   wewnętrznej   ciszy,   a   potem   ciało
przybrało pozycję, w której czuło się naturalnie.

Popatrz na to z własnej perspektywy: kiedy jesteś zły, ciało

samo przybiera pewnq konkretnq pozycję. Twoje oczy stajq się
krwistoczerwone, na twarzy maluje się zdenerwowanie. Złość jest
w środku, a ciało podqża za niq. Nie tylko zewnętrznie; także
wewnqtrz. Cała chemia ciała ulega zmianie. Krew płynie szybciej,
zmienia się rytm oddechu, jesteś gotowy do walki lub ucieczki. Ale
najpierw zaistniała złość, a potem dopiero odpowiedź ciała.

Zacznij od przeciwnej strony: spowoduj, żeby twoje oczy stały

się czerwone, zacznij szybko oddychać, rób wszystko, co wydaje ci
się konieczne do tego, by wytworzyć w sobie złość. Okaże się to
niemożliwe. Takie rzeczy robią aktorzy - grajqc miłość, robiq
wszystko, co ma z niq zwiqzek, ale przecież w głębi siebie nic nie
czujq. Aktor może grać doskonale, ale od tego miłość nie
nadejdzie. Może zagrać złość o wiele bardziej sugestywnie, niż ty
kiedykolwiek zachowasz się w rzeczywistości; ale on będzie tylko
udawał. W jego wnętrzu nic się nie dzieje.

Zawsze, gdy zaczynasz od tego, co zewnętrzne, zakłócasz

naturalnq kolejność rzeczy. To, co prawdziwe najpierw przydarza
się w centrum, a potem wychodzi na peryferia.

Sam rdzeń twojego centrum leży w ciszy. Zaczynaj stamtqd.

163

Działanie   zaczyna   się   tylko   w   ciszy.   Jeśli   nie   masz  jej   w
sobie,   jeśli   nie   wiesz   co   znaczy   siedzieć   w   ciszy,   stać   w
ciszy   głęboko   medytujqc,   to   zawsze   będziesz   jedynie
odreagowywał,   nie   zaś   podejmował   działanie.   Zawsze
odreagowywujesz.   Ktoś   cię   obraził,   zapala   się   czerwona
lampka, reagujesz. Jesteś wściekły, rzucasz się na intruza;
nazywasz to działaniem? Bez obrazy, to nie jest działanie; to
wdrukowana   reakcja.   On   jest   manipulatorem,   ty   jesteś
manipulowany.   Nacisnqł   guziczek,   a   ty   natychmiast
zaczynasz zachowywać się jak maszyna. To tak samo, jak
wtedy, gdy naciskasz przycisk i zapala się światło, naciskasz
jeszcze raz i światło gaśnie. To samo właśnie robiq z tobq
inni ludzie. Włq-czajq cię, wyłqczajq cię.

Ktoś przychodzi, chwali cię, twoje ego rozdyma się i

czujesz się świetnie... A za chwilę nadejdzie ktoś, kto
przektuje cię jak szpilkq i będziesz leżał płasko na podłodze.
Nie jesteś panem samego siebie. Każdy może cię obrazić,
zasmucić, zezłościć, zirytować, zniecierpliwić, sprowokować
do walki, wywołać twoje szaleństwo.

Tak samo, zresztq, ktoś inny może cię pochwalić,

sprawić, że wzniesiesz się na wyżyny, poczujesz się
najważniejszy, lepszy nawet od Aleksandra Wielkiego. l
zgodnie z tymi manipulacjami, ty reagujesz w taki lub inny
sposób. Tego nie można nazwać działaniem.

Budda przechodził przez wioskę. Grupa ludzi zebrała się i

zaczęła go obrażać. Obrzucali go wszystkimi obelgami, jakie
tylko mogli wymyślić. Budda zatrzymał się, słuchał w ciszy, z
wielkq uwagq, a następnie powiedział:
- Jeśli chcieliście mojej reakcji, to spóźniliście się o jakieś
dziesięć lat. Teraz już nie jestem niewolnikiem, lecz
164

v-
panem   samego   siebie.   Zachowuję   się   zgodnie   z   samym
sobq,   nie   poddaję   się   manipulacji   innych   ludzi.   Robię
wszystko   zgodnie   z   moimi   potrzebami   wewnętrznymi.   Nie
jesteście w stanie do niczego mnie zmusić. Wszystko jest w
porzqdku  -  chcieliście   mnie   obrażać,   obrażaliście   mnie.
Czujcie się spełnieni; wykonaliście swoje zadanie doskonale.
Jeśli zaś chodzi o mnie, to nie przyjmuję waszych obelg, a
jeśli  ich   nie   przyjmuję,   to   nie   majq  one   dla   mnie  żadnego
znaczenia.

Kiedy ktoś cię obraża, musisz stać się odbiorcq, musisz

zaakceptować to, co mówi; jedynie wtedy rodzi się twoja
reakcja. Jednak, jeżeli nie zaakceptujesz, jeżeli jesteś ponad
te obelgi, trzymasz dystans, zachowujesz spokój - co można
ci zrobić?

Budda mówi: Można rzucić płonqcq pochodnię do rzeki.

Będzie płonęła dopóki nie zatonie. Później  -  nie ma ognia,
rzeka   pozostaje   chłodna.   Trzeba   stać   się   jak   rzeka.
Rzucacie obelgi, sq one jak ogień, ale z chwi-lq gdy do mnie
dochodzq,   gasnq.   Nie   raniq.   Rzucacie   ciernie,   kiedy
docierajq do mnie - zakwitajq. Zachowuję się zgodnie z mojq
wrodzonq naturq.

Na tym polega bycie spontanicznym.
Człowiek świadomy rozumie, działa. Człowiek nie-

świadomy reaguje jak maszyna. Ale rzecz nie tylko w tym,
że człowiek świadomy po prostu obserwuje - obserwowanie,
to   zaledwie   jeden   z   aspektów   jego   jaźni.   Nie   podejmuje
działania   bez   obserwacji.   Ale   nie   zrozum   mnie   źle  -  całe
Indie,   na  przykład,  nie  umiały  pojqć  człowieka   takiego  jak
Budda. Dlatego ten kraj stał się taki pasywny. Sqdzqc,  że
wszyscy wielcy mistrzowie  nakazujq:  „Siedź w ciszy!"  cały
kraj stał się leniwy,

165

niedbały. Stracił energię, witalność, życie. Stał się tępy,
nieinteligentny; inteligencja bowiem ostrzy się jedynie w działaniu.

Kiedy działasz z chwili na chwilę, w pełni świadomie i uważnie,

rodzi się w tobie wielka inteligencja. Zaczynasz jaśnieć, błyszczeć,
stajesz   się   rozświetlony.   To   zdarza   się   dzięki   dwóm   rzeczom:
obserwacji   i   działaniu   będqcymi   wynikiem   obserwacji.   Jeśli
obserwacja nie pociqga za sobq żadnego działania  -  popełniasz sa-
mobójstwo.

Obserwowanie powinno prowadzić do działania, do nowego

sposobu   działania.   Wprowadza   ono   do   działania   nowq   jakość.
Obserwujesz,  jesteś całkiem spokojny i milczqcy.  Dokładnie widzisz
jaka jest sytuacja i dzięki temu rodzi się twoja odpowiedź. Człowiek
świadomy odpowiada, nie odreagowywuje. Jego działanie bierze się
ze   świadomości,   nie   z   twojej   nim   manipulacji.   Oto   różnica.   Toteż
między obserwacjq a spon-tanicznościq nie ma żadnej sprzeczności.
Obserwacja   to   poczqtek   spontaniczności,   spontaniczność   to   wynik
obserwacji.

Człowiek, który naprawdę rozumie, działa doskonale, petniq

siebie, dzięki temu, że działa natychmiast, w tej samej chwili, z głębi
swej świadomości. Jest jak lustro. Człowiek zwykły, nieświadomy, nie
jest jak lustro tylko jak naświetlona klisza. Jaka jest między nimi różni-
ca? Klisza, raz naświetlona, staje się bezużyteczna. Do-cierajq do niej
wrażenia, zostajq utrwalone - stajq się fotografiq. Ale trzeba pamiętać,
że fotografia to nie jest rzeczywistość. Rzeczywistość się rozwija.
Możesz zrobić zdjęcie róży w pqku. Jutro zdjęcie będzie takie samo,
ale jeśli porównasz je z różq - ona już się zmieniła. Jed-

-\^~

ne róże odchodzq, inne się pojawiajq, zdarzajq się ty-siqce rzeczy.

Życie nigdy nie jest statyczne, wciqż się zmienia. Twój umysł

działa jak aparat fotograficzny - robi zdjęcia, tworzy albumy, l na
podstawie tych zdjęć, ty reagujesz. Czyli nigdy nie jesteś prawdziwy w
stosunku do życia. Cokolwiek robisz, jest to złe. Powtarzam:
wszystko, co robisz jest złe. Nigdy nie pasuje do danej chwili.

Kobieta pokazuje album ze zdjęciami rodzinnymi swojemu synowi.

Natknęli się na zdjęcie młodego, pełnego energii, przystojnego
mężczyzny z gęstymi włosami i brodq. Chłopiec zapytał:

- Mamo, kim jest ten pan?
- To twój tatuś. Nie poznajesz? - odpowiedziała mama.
- Jeśli to jest mój tatuś, to kim jest ten łysy facet, który z nami

mieszka?

Zdjęcie jest statyczne, pozostaje niezmienione. Nieświadomy

umysł   funkcjonuje   jak   aparat   fotograficzny,   funkcjonuje   jak   klisza.
Umysł, który obserwuje, umysł medytacyjny funkcjonuje jak lustro. Nie
zostawia   na   sobie   żadnego   wizerunku,   pozostaje   pusty.   Cokolwiek
znajdzie   się   przed   lustrem   zostanie   odzwierciedlone.   Kiedy
odejdziesz, nie mów, że lustro cię oszukało. Jest po prostu lustrem.
Kiedy odejdziesz, ono już cię nie ukazuje, nie ma takiego obowiqzku.
Teraz przeglq-da się w nim ktoś inny, a jeśli nikogo nie ma w pobliżu

- lustro nie pokazuje niczego. Zawsze jest prawdziwe w stosunku do

życia. Ale klisza nie jest. Nawet jeśli zrobić ci zdjęcie w tej dokładnie
chwili, to zanim fotograf

167

wyciqgnie je z aparatu, ty już nie jesteś taki sam. Wiele wody
uptynęto już w Gangesie. Zmieniłeś się. Nawet jeśli upłynęła
tylko jedna minuta, ma ona wielkie znaczenie. W ciqgu
jednej minuty można umrzeć. A zdjęcie nie umiera.

A w lustrze - jeśli żyjesz - żyjesz. Jeśli umarłeś - nie

żyjesz.   Ucz   się   siedzieć   w   ciszy,   stań   się   lustrem.   Cisza
tworzy   lustro   z   twojej   świadomości;   później   funkcjonujesz
już   z   jednej   chwili   na   drugq.   Odzwierciedlasz   życie.   Nie
nosisz w głowie albumów ze zdjęciami. Twoje oczy sq dzięki
temu   czyste,   niewinne;   masz   wyostrzony   wzrok,   masz
jasność spojrzenia i nigdy nie jesteś nieprawdziwy.

Na tym polega autentyczność życia.

10. Bqdź spontaniczny

Kiedy działasz, następuje to zawsze poprzez przeszłość:

twoje nagromadzone doświadczenia, wnioski, do których
doszedłeś kiedyś... Jak mógłbyś być spontaniczny?

Przeszłość dominuje i z jej powodu nie potrafisz nawet

dostrzec teraźniejszości. Dym z przeszłości nie pozwoli ci
niczego dostrzec. Nie widzisz! Jesteś niemalże całkowicie
ślepy z powodu tego dymu, starych konkluzji i wiedzy.

Naukowiec jest najbardziej ślepym człowiekiem na ziemi.

Funkcjonuje   on   jedynie   poprzez   zdobytq   wiedzę,   nie
dostrzega   specyfiki   każdej   sytuacji.   Jest   jak   maszyna.
Wyuczył   się   czegoś,   stało   się   to   jego   wewnętrznym
mechanizmem i teraz działa tylko poprzez ten mechanizm.

168

Jest taka bardzo znana przypowieść:

W Japonii sqsiadowały ze sobq dwie świqtynie, wrogo do

siebie   nastawione,   jak   to   zresztq   często   w   historii   się
zdarzało.   Księża,   którzy   przewodzili   tym   świqtyniom,
wyznawali tak skrajnie różne poglqdy, że nie mogli już nawet
na siebie patrzeć. Jeśli natknęli się na siebie przypadkowo,
gdzieś na drodze, omijali się z daleka, nawet nie spoglqdajqc
w   swojq   stronę.   Jeśli   gdzieś   się   spotkali,   przestawali
rozmawiać  -  tak   jak   robiono   w   tych   świq-tyniach   już   od
stuleci.

Obaj księża mieli chłopców na posługi i obawiali się, że -

jak to chłopcy - mogq oni pewnego dnia spo-tkawszy się,
nawiqzać rozmowę.

Jeden z księży powiedział więc swojemu chłopakowi, że

sqsiedzi z pobliskiej świqtyni, to jego wrogowie. Nie wolno
więc z nimi rozmawiać, trzeba ich unikać, bo sq bardzo
niebezpieczni.

Chłopca bardzo to zaciekawiło, zresztq był całkiem już

znudzony   słuchaniem   tych   wszystkich   kazań,   l   tak   nic   nie
rozumiał.   Czytano   jakieś   dziwne   pisma   niezrozumiałym
językiem, rozstrzqsano jakieś niezwykłe problemy. Nie było
się   z   kim   pobawić,   ani   nawet   z   kim   pogadać.   A   kiedy
zakazano   mu   kontaktów   z   sqsiedniq   świqtyniq,   poczuł
ogromnq pokusę. Tak właśnie rodzq się pokusy. Toteż tego
dnia nie mógł się powstrzymać przed zagadnięciem drugiego
chłopca. Kiedy ujrzał go idqcego drogq zapytał:

- Dokqd idziesz?

Drugi chłopiec był w lekko filozoficznym nastroju.

Odpowiedział więc:
- Idę? Nie ma tu nikogo, kto przychodzi i odchodzi! To dzieje
się samo - dokqd tylko zaniesie mnie wiatr.

169

Słyszał wiele razy jak jego mistrz opowiadał, że tak żyje budda -

jak zeschnięty liść, leci tam, dokqd zaniesie go wiatr. Toteż tak
właśnie powiedział:

- Nie idę donikqd. Jakże mógłbym iść. Co to za nonsensowne pytanie.

Jestem zeschniętym liściem. Dokqd-kolwiek zabierze mnie wiatr...

Pierwszy z chłopców zdębiał. Nawet nie wiedział, co

odpowiedzieć. Nie umiał znaleźć właściwych słów. Czuł się

zawstydzony, ośmieszony i pomyślał
sobie,   że   jego   mistrz   miał   rację
zabraniajqc mu rozmowy z ludźmi z
sqsiedniej   świqtyni.   Oni   naprawdę
muszq   być   niebezpieczni.   Przecież
zadał tylko proste pytanie, a zresztq i
tak wiedział dokqd ten drugi chłopiec
zmierza. Obaj mieli kupić warzywa na
targu. Wystarczyłoby udzielić prostej
odpowiedzi...

Wrócił do swojego mistrza i

wszystko opowiedział. Mistrz był
bardzo niezadowolony. Powiedział:

- Nie posłuchałeś mnie! No cóż...
Jutro staniesz w tym samym miejscu,

a   gdy   on   nadejdzie   zapytasz   dokqd   idzie.   Gdy   znów   zacznie
opowiadać   te   historyjki   powiedz   mu   po   prostu:   Tak,   to   wszystko
prawda.  Ty jesteś suchym liściem, ja też.  Ale kiedy nie ma wiatru,
dokqd   idziesz,   dokqd   wtedy   możesz   się   udać?   Powiedz   to,   a   on
poczuje się zawstydzony; trzeba go zawstydzić, trzeba go poko-

170

Ktoś przychodzi, chwali
cię, twoje ego rozdyma
się i czujesz się
świetnie... A za chwilę
nadejdzie ktoś, kto
przekłuje cię jak szpilka
i będziesz leżał płasko
na podłodze.

v
nać. Od wieków trwamy w sporze, ale ci ludzie nie byli w stanie nigdy
nas pokonać; w żadnej debacie. Musisz więc jutro zrobić to, co ci
powiedziałem.

Chłopiec obudził się wcześnie, przygotował swo-jq odpowiedź,

powtarzajqc jq wielokrotnie przed wyjściem. Później stanqł na drodze,
w miejscu, w którym zwykle pojawiał się ten drugi chłopiec, ciqgle
powtarza-jqc w głowie słowa, które mistrz kazał mu powiedzieć.

Ten drugi nadszedł wreszcie, toteż zapytał:

- Dokqd idziesz?

Miał nadzieję, że za chwilę wykorzysta wyuczone odpowiedzi.

Jednak drugi chłopiec odpowiedział:

- Dokqd mnie nogi poniosq.

Żadnej wzmianki o wietrze, o nicości, o liściu. No to co teraz

zrobić? Cała przygotowana wypowiedź straciła sens. Pokonany,
zawstydzony swojq własnq gtupotq, chłopiec pomyślał: On wie dużo
dziwnych rzeczy. Teraz mówi, że idzie dokqd go nogi niosq.

Znów wrócił do mistrza i wszystko opowiedział. Mistrz, bardzo

niezadowolony, powtórzył, że to wszystko wina jego
nieposłuszeństwa, że ci ludzie sq niebezpieczni i wiadomo to już od
stuleci. Ponieważ jednak nie można tego wszystkiego tak zostawić,
chłopiec otrzymał polecenie, by jutro znowu czekał w tym samym
miejscu, a gdy tamten odpowie, że idzie dokqd go nogi niosq, ma go
zapytać: „A co, gdybyś nie miał nóg?"

Jakoś wreszcie trzeba utrzeć mu nosa!
Następnego dnia chłopiec znów zapytał:

- Dokqd idziesz?

Ku jego ogromnemu zaskoczeniu, ten drugi odpowiedział:

- Idę na targ po warzywa.

171

Człowiek zwykle żyje przeszłości. A życie wciqż się

zmienia.   Ono   nie   ma   obowiązku   pasować   do   naszych
schematów.   To   dlatego   naukowcy   uważajq,   że   życie   jest
zagmatwane. Majq gotowe  odpowiedzi  wzięte  z Bha-gavad
Gity, Koranu, Biblii, Ved. Wszystko majq poukładane, znajq
wszystkie odpowiedzi. Ale życie nigdy nie zadaje dwa razy
tego   samego   pytania;   z   tego   powodu   naukowcy   nigdy   nie
nadqżajq.

11. Bqdź zdecydowany

Umysł nigdy nie jest zdecydowany. To nie problem umysłu

jednej   czy   drugiej   osoby;   umysł   cechuje   się   brakiem
zdecydowania.   Jego   funkcjonowanie   to   ciqgłe   wahanie   się
między dwoma biegunami i próba wybrania właściwiej drogi.
To tak, jakbyś dzięki zamknięciu oczu mógł odnaleźć drogę
do   drzwi.   Oczywiście   poczujesz   się   zawieszony   pomiędzy
dwiema   możliwościami  -  iść   tędy   albo   tamtędy,   zawsze
będziesz w sytuacji „albo-al-bo". Taka jest natura umysłu.

S0ren Kierkegaard, znany duński filozof, napisał ksiqżkę

pt. „Albo-albo". Opisał w niej swoje własne życie  -  nigdy nie
potrafił   o   niczym   zadecydować!   Zawsze   było   tak,   że   kiedy
wybierał tę drogę, tamta wydawała mu się właściwsza. Kiedy
wybierał tamto, wtedy ta wydawała się być słuszna. Pozostał
kawalerem,   mimo   iż   kobieta,   która   była   w   nim   bardzo
zakochana,   poprosiła   go,   by   się   z   niq   ożenił.   Ale   on
odpowiedział:   „Będę   musiał   to   przemyśleć  -  małżeństwo   to
poważna sprawa i nie potrafię odpowiedzieć natychmiast: tak
albo   nie."   Umarł   nie   odpowiedziawszy   na   to   pytanie,   nie
żeniqc się.

172

Dożył tylko czterdziestu dwóch lat, stale kłócqc się,

dyskutujqc, ale nie znalazł żadnej odpowiedzi, która mogłaby
być   odpowiedziq   ostatecznq,   która   nie   miałaby   swojego
równoważnego przeciwieństwa. Nigdy nie został profesorem.
Wypełnił aplikację, miał najlepsze możliwe kwalifikacje  -  był
autorem   wielu   ksiqżek   o   tak   ogromnym   znaczeniu,   że
pozostały aktualne aż do dziś, nie zestarzały się, nie zrobiły
się nieważne. Wypełnił aplikację, ale nie potrafił jej podpisać -
„Albo-albo"... czy chce pracować na uniwersytecie, czy nie?
Aplikację odnaleziono po jego śmierci, w małym pokoiku, w
którym mieszkał.

Ten człowiek potrafił stać godzinami na skrzyżowaniu,

zastanawiajqc   się   czy   iść   w   tę   czy   w   tamtq   stronę...!   Cała
Kopenhaga wiedziała o jego dziwactwie, dzieci przezywały go
„albo-albo",   podqżatyza   nim   wykrzyku-jqc:   „albo-albo!",
wszędzie gdzie się pojawiał. Widzqc tę sytuację, jego ojciec
zlikwidował   przed   śmierciq   wszystkie   swoje   interesy,   zebrał
wszystkie   pieniqdze,   zdeponował   je   na   koncie   i   ustalił,   że
każdego   pierwszego   dnia   miesiqca   Kierkegaard   będzie
otrzymywał   określonq   sumę   pieniędzy.   Tak,   by   przez   całe
swoje życie był w stanie chociaż się utrzymać... Zapewne za-
skoczy was to, że gdy filozof wracał do domu pierwszego dnia
rniesiqca,   po   podjęciu   swojej   ostatniej   części   pieniędzy  -
pieniqdze   się   bowiem   skończyły  -  upadł   na   ulicę   i   umarł.
Razem ze swojq ostatniq wyptatq! To była słuszna decyzja.
Co zrobiłby kiedy miesiqc by się skończył? Co innego mógł
zrobić?

Pisał ksiqżki, ale nigdy nie mógł zdecydować czy je

wydać, czy nie; nie opublikował żadnej ze swoich ksiq-żek.
Majq one olbrzymiq wartość. Każdq z jego ksiqżek

cechuje niezwykła wnikliwość. Poruszajqc dany temat docierał do
korzeni, do każdego najmniejszego szczegółu... geniusz, ale
geniusz umysłu.

Z umysłem wiqże się problem wyboru - a im lepszy jest twój

umysł, tym większy będzie to problem. Pośledniejsze umysły nie
natykajq się na niego zbyt często. Umysł geniusza tkwi między
dwiema przeciwnościami nie potrafiqc wybrać.

Próbuję ci powiedzieć, że naturq umysłu jest tkwić w

zawieszeniu. Naturq umysłu jest być pomiędzy dwoma biegunami.
Dopóki   nie   oddalisz   się   od   umysłu   i   nie   staniesz   się   świadomy
wszystkich jego gier, nigdy nie będziesz zdecydowany. Nawet jeśli
czasem uda ci się zadecydować - wbrew umysłowi - będziesz żało-
wał, ponieważ ta druga możliwość, której nie wybrałeś, będzie cię
prześladować:  może  ona  była  właściwa,  a  ta  którq wybrałeś  jest
zła?   Teraz   już   nigdy   się   nie   dowiesz.   Czy   możliwość,   którq
odsunqłeś   na   bok,   byłaby   lepsza?   Ale   nawet   gdybyś   jq   wybrał,
sytuacja nie uległaby zmianie. Wtedy nękałby cię ten wybór, który
odrzuciłeś.
Umysł jest, mówiqc ogólnie, poczqtkiem szaleństwa. Jeśli za mocno
w   nim   tkwisz,   doprowadzi   cię   do   obłędu.   W   mojej   wiosce
mieszkałem naprzeciwko złotnika. Siadałem na wprost jego domu,
dzięki czemu zauważyłem, że ma on ciekawy zwyczaj: gdy zamykał
swój   sklep,   pociqgał   za   klamkę   trzy   razy,   by   sprawdzić   czy   na
pewno zamknqł. Pewnego dnia wracałem znad rzeki a on właśnie
zamknqł sklep i wracał do domu. Powiedziałem:
- Ale nie sprawdziłeś! On

zapytał:

174

- Czego?

- Nie sprawdziłeś zamka!

Sprawdził; widziałem jak trzy razy ciqgnqł za klamkę, ale teraz

stworzyłem podejrzenie, a umysł zawsze jest gotów...

Więc odpowiedział:

- Możliwe, że zapomniałem. Muszę wrócić.

Cofnqł się i sprawdził zamek. Stało się to ku mojej wielkiej

uciesze. Od tej pory, dokqdkolwiek by nie poszedł... Na targu, kiedy
kupował warzywa, podchodziłem i mówiłem:

- Co ty tu robisz? Nie sprawdziłeś zamka! Rzucał warzywa mówiqc:
- Wrócę tu; najpierw jednak muszę iść sprawdzić zamek.

Nawet na stacji kolejowej - kupował bilet, aby gdzieś pojechać,

a ja podszedłem i powiedziałem:

- Co ty robisz? Zamek! Zapytał:
- Mój Boże, nie sprawdziłem go?
- Nie!

- W takim razie nie mogę wyjechać...

Zwrócił bilet, wrócił do domu i sprawdził zamek. Ale wtedy było

już za późno, by wracać na stację - pociqg już odjechał. Ufał mi,
ponieważ zawsze siadywałem na wprost jego domu.

Powoli dowiedzieli się o tym wszyscy, więc gdy się tylko

pojawiał, ludzie mówili mu: „Dokqd idziesz? Sprawdziłeś zamek?"

W końcu zezłościł się na mnie. Powiedział:

- To ty zapewne o tym rozpowiadasz! Gdziekolwiek się pojawię,

wszyscy mówiq o zamku...

175

Odpowiedziałem:

- Więc ich nie słuchaj. Pozwól im mówić co chcq...
- Co ty ? Nie mogę ich nie słuchać. Jeśli mieliby rację, to
przepadłbym na zawsze. Nie mogę podjqć takiego ryzyka. Więc
doskonale wiedzqc, że ludzie mogq kłamać, muszę wrócić i
przymusowo sprawdzić zamek. Wydaje mi się, że go sprawdziłem,
ale jak mogę być pewien?

Umysł nie jest pewien niczego.
Jeśli tkwisz pomiędzy dwiema przeciwnościami umysłu, w

stanie zawieszenia, wiecznym „rób albo nie rób", to oszalejesz. Ty/
esteś szalony. Zanim to się stanie, wyskocz i popatrz na umysł z
zewnqtrz.

Bqdź świadomy umysłu - jego jasnej i ciemnej strony, dobrej i

złej. Którykolwiek biegun to będzie, po prostu bqdź świadomy.
Dzięki świadomości pojmiesz dwie rzeczy: po pierwsze, że nie
jesteś umysłem i po drugie, że świadomość posiada umiejętność
decydowania, której umysł nigdy nie miał.

Mózg jest z gruntu niezdecydowany, a świadomość jest

zasadniczo zdecydowana. Więc każdy akt wycho-dzqcy ze
świadomości jest całkowity, pełny; nie rodzi rozterek.

Nigdy podczas mojego życia nie zastanawiałem się czy coś

innego, niż to co wybrałem, byłoby lepsze. Nigdy nie żałowałem.
Nigdy   nie   uważałem,   że   popełniłem   jakiś   błqd,   ponieważ   nie
pozostał   we   mnie   nikt,   kto   byłby   w   stanie   mi   to   powiedzieć.
Postępowałem   świadomie  -  to   moja   cała   istota.   Cokolwiek   się
dzieje, to jedyna możliwość. Świat może nazywać to dobrym lub
złym, to jego sprawa, nie moja.

176

Świadomość wyciqgnie cię ze stanu zawieszenia. Zamiast

wisieć między dwiema przeciwnościami umysłu, wyskoczysz
ponad obie, i zobaczysz, że sq one przeciwnościami tylko wtedy,
gdy jesteś w umyśle. Kiedy będziesz na zewnqtrz, ze zdumieniem
stwierdzisz, że sq to dwie strony tej samej monety - nie ma tu
potrzeby podejmowania żadnej decyzji.

Dzięki świadomości masz jasność, pełny obraz, luz - to

egzystencja w tobie decyduje. Nie musisz się zastanawiać co jest
dobre, a co złe. Egzystencja bie-
rze twojq dłoń w swoje ręce, a ty
poruszasz   się   rozluźniony.   To
jedyna   droga,   właściwa   droga.
Tylko   w   ten   sposób   możesz
pozostać rozsqdny;
inaczej pozostaniesz otępiały.

S0ren Kierkegaard

był   wielkim   umysłem,   ale   jako
chrześcijanin   nie   miał   pojęcia   o
świadomości.   Mógł   myśleć,   i   to
myśleć bardzo intensywnie, ale nie mógł po prostu być cicho i pa-
trzeć.   Ten  biedny  człowiek   nigdy  nie  słyszał   o  czymś   takim  jak
patrzenie,   bycie   świadkiem,   czy   świadomość.   Myślenie,   to
wszystko   co   znał.   Poświęcił   mu   cały   swój   geniusz.   Stworzył
wspaniałe ksiqżki, ale nie potrafił stworzyć wspaniałego życia dla
siebie. Żył w nędzy.

177

Człowiek zwykle żyje
przeszłością. A życie wciąż
się zmienia. Ono nie ma
obowiązku pasować do
naszych schematów.

12. Dokończ kaźdq chwilę

Do czego potrzebne sq sny? Chciałeś kogoś zabić, ale go

nie zabiłeś - zabijesz go w swoim śnie. To odpręży twój umysł.
Rano będziesz rześki -zabiłeś. Nie mówię ci, żebyś poszedł i
zabił po to, aby więcej o tym nie śnić! Ale zapamiętaj to: jeśli
chcesz kogoś zabić, zamknij swój pokój, medytuj nad
zabójstwem, i „zniszcz" tę osobę z pełnq świadomościq. Mam na
myśli, na przykład, zniszczenie poduszki; zrób podobiznę ofiary i
zabij jq. Ta świadoma próba, ta medytacja, da ci wnikliwy wglqd
w siebie.

Pamiętaj o tym, by dokończyć każdq chwilę. Przeżywaj

każdq chwilę, tak jakby następna miała nie nadejść. Tylko wtedy
uczynisz jq kompletnq. Wiedz, że śmierć może pojawić w
każdym momencie. Ten może być ostatni. Powiedz sobie: „Jeśli
muszę coś zrobić, muszę to zrobić dziś, do końca!"

Słyszałem opowieść o greckim generale. Król był jego

przeciwnikiem i zawiqzał przeciwko niemu spisek. Był dzień
urodzin generała i świętował on właśnie ze swoimi przyjaciółmi,
gdy niespodziewanie przybył wysłannik króla i powiedział:

- Przepraszam, przykro mi to mówić, ale król zadecydował, że
dziś wieczorem, przed szóstq, zostaniesz powieszony. Bqdź
gotowy.

Byli tam przyjaciele, grata muzyka. Było picie, jedzenie i

taniec. To przecież byt dzień jego urodzin. Ta wiadomość
zmieniła całq atmosferę. Wszyscy posmutnieli. Ale generał
powiedział:
- Nie smućcie się, bo to ostatnie chwile mojego życia. Dokończmy
taniec, który zaczęliśmy i dokończmy na-

178

szq ucztę. Nie mam już innej możliwości - nie możemy dokończyć
jej później, l nie zostawiajcie mnie w tych smutnych
okolicznościach; inaczej mój umysł będzie mi ciqgle przypominał,
że chciałbym jeszcze pożyć, a przerwana muzyka i wstrzymana
uroczystość stanq się dla mnie ciężarem nie do zniesienia.
Bawmy się dalej. To nie pora na przerwanie uczty.

Tańczyli, ze względu na jego prośbę, mimo że było to dla

wszystkich   bardzo   trudne.   Generał   tańczył   najbardziej
energicznie, on był najweselszy, natomiast jego przyjaciół jakby
tam właściwie nie było. Jego żona kontynuujqc taniec szlochała,
on nadal prowadził rozmowy ze swoimi przyjaciółmi. Wydawał się
tak szczęśliwy, że posłaniec wróciwszy do króla, powiedział:
-  Ten człowiek jest niezwykły.  Usłyszał wiadomość, ale nie jest
smutny. Odebrał jq w bardzo dziwny sposób;
całkowicie   niewyobrażalny.   Śmieje   się   i   tańczy,   jest   wesoły   i
mówi,   że   te   chwile   sq   jego   ostatnimi,   nie   majqc   przed   sobq
przyszłości, nie może ich zmarnować; musi je dobrze przeżyć.

Nie mogqc w to uwierzyć, król poszedł, by sprawdzić, co się

dzieje. Goście byli smutni i przygnębieni, ale generał tańczył, pił i
śpiewał. Król zapytał go:

- Co ty wyczyniasz?
- Podstawq mojego życia stała się świadomość, że śmierć może
nadejść nagle, w każdej chwili. Toteż przeżywam  każdq chwilę
najlepiej jak umiem. Dziś, w pełni zdałem sobie z tego sprawę.
Jestem ci wdzięczny, ponieważ aż do tej chwili jedynie myślałem,
że   śmierć   może   nadejść   w   każdym   momencie.   Istniała
przyszłość. Ale dziś mi jq zabrałeś. To mój ostatni wieczór. Życie
stało   się   teraz   takie   krótkie.   Nie   mogę   niczego   odkładać   na
później.

179

Naucz mnie tego! To jest jak alchemia. Tak właśnie powinno się
przeżywać życie. To wielka sztuka. Nie powieszę cię. Zostań moim
nauczycielem. Naucz mnie jak żyć chwilq.

Ignorujemy chwilę obecnq. Odwlekanie staje się wewnętrznym

monologiem.   Działaj,   nie   odwlekaj.   Żyj   tu   i   teraz.   Im   bardziej
będziesz   żył   w   teraźniejszości,   tym   mniej   będziesz   potrzebował
ciqgłego „główkowania", ciqgłego myślenia. Ono pojawia się przez
odwlekanie, a odwlekamy wszystko. Zawsze żyjemy jutrem, które
nigdy nie nadchodzi i które nie może nadejść;
to niemożliwe.  To, co przychodzi,  zawsze  przychodzi  dziś.  A my
poświęcamy   dziś   na   rzecz   jutra.   Umysł   rozmyśla   o   przeszłości,
którq zniszczyłeś, którq poświęciłeś dla czegoś, co nie nadeszło, l
tak trwa odwlekanie na rzecz jutra.

Rozmyślasz o sprawach, które przegapiłeś i jesteś pewien, że

uda   ci   się   w   przyszłości   je   dogonić.   Nie   dogonisz!   To   ciqgłe
napięcie   między   przeszłościq   a   przy-szłościq,   to   ciqgłe   tracenie
teraźniejszości,   staje   się   wewnętrznym   hałasem.   Dopóki   nie
ustanie,   nie   możesz   zapaść   w   ciszę.   Więc  po   pierwsze:   próbuj
dokończyć każdq chwilę.

Po drugie: twój umysł jest tak hałaśliwy, ponieważ ciqgle

myślisz, że to inni hałasujq, że ty nie jesteś za to odpowiedzialny.
Rozmyślasz więc, że w lepszym świecie - z lepszq żonq, lepszym
mężem, lepszymi dziećmi, lepszym domem i lepszq lokalizacjq -
wszystko będzie dobrze i będziesz spokojny. Myślisz, że nie
umiesz milczeć, dlatego że wszystko wokoło jest złe. Jak mógłbyś
zachować ciszę?

180

Jeśli myślisz w ten sposób, jeśli taka jest twoja logika, to

lepszy świat nigdy nie przyjdzie. Wszędzie jest ten świat,
wszędzie sq c; sqsiedzi, wszędzie sq te żony i sq ci mężo-
wie, i te same dzieci. Możesz stworzyć iluzję, że gdzieś ist-
nieje niebo, ale wszędzie natkniesz się na piekło. Z takim
umysłem wszędzie jest piekło. Ten umys/ to piekło.

Pewnego dnia, późno wieczorem, mułła Nasreddin i jego

żona   wrócili   do   domu.   Okazało   się,   że   dom   został
okradziony,   więc   żona   zaczęła   krzyczeć   i   płakać.   Powie-
działa do mułły:
-  To  twoja   wina.  Nie   sprawdziłeś  czy  zamknqłeś  drzwi   na
klucz zanim poszliśmy.

W tym czasie zebrali się już wszyscy sqsiedzi. To była

sensacja - dom mułły został okradziony! Wszyscy zaczęli się
nawzajem przekrzykiwać. Jeden z sqsiadów powiedział:
- Zawsze się tego spodziewałem. Jesteś taki nieostrożny!

Drugi powiedział:

- Okna sq otwarte. Dlaczego nie zamknqłeś ich przed
wyjściem z domu? Trzeci powiedział:
- Twoje zamki sq zepsute. Dlaczego ich nie wymieniłeś?

l wszyscy zrzucali winę na mułłę Nasreddina. On zaś

odpowiedział:
- Chwileczkę. Przecież to nie ja jestem winny. Całe
sqsiedztwo odparło chórem:
- Więc uważasz, że kto jest winny jeśli nie ty? Mułła
powiedział:
- Zapomnieliście o złodzieju!

181

Umysł wiecznie zrzuca winę na kogoś innego. Żona zrzuca jq

na mułtę Nasreddina, całe sqsiedztwo go obwinia, a ten biedny
człowiek nie może zrzucić winy na nikogo z obecnych, więc

obwinia złodzieja.

Zrzucamy winę na innych. To

daje iluzoryczne poczucie, że nie
jesteśmy  w  błędzie.   Ktoś  gdzieś
jest - X-Y-Z. Ta postawa, to jedna
z   zasadniczych   postaw   naszego
umysłu. We wszystkim ktoś inny
jest w błędzie i zawsze, kiedy uda
nam się znaleźć kozła ofiarnego
możemy spoczqć;   ciężar  zostaje
zrzucony.

Jeśli poszukujesz

świadomości,   taki   umysł   jest
przeszkodq.   Musisz   zdać   sobie
sprawę   z   tego,   że   w   każdej
sytuacji, bez względu na to, co
się   z   tobq   dzieje,   ty   jesteś
odpowiedzialny i nikt inny. Jeśli ty
jesteś   odpowiedzialny,   to
pojawiajq   się   możliwości   zmian,
masz   na   coś   wpływ.   Jeśli   ktoś
inny jest odpowiedzialny - nic nie

jest możliwe.

To podstawowy konflikt pomiędzy umysłem religijnym a

niereligijnym. Niereligijny umysł zawsze myśli, że
odpowiedzialność leży gdzieś indziej. Zmień społeczeń-

182

Bądź świadomy umysłu -
jego jasnej i ciemnej
strony, dobrej i złej.
Którykolwiek biegun to
będzie, po prostu bądź
świadomy Dzięki
świadomości pojmiesz
dwie rzeczy: po
pierwsze, że nie jesteś
umysłem i po drugie, że
świadomość posiada
umiejętność
decydowania, której
umysł nigdy nie miał.

stwo,   zmień   okoliczności,   zmień   warunki   ekonomiczne,   zmień
sytuację   politycznq,   zmień   coś,   a   wszystko   będzie   w   porzqdku.
Zmienialiśmy wszystko  tak wiele  razy i  nic  nie jest  w porzqdku.
Religijny   umysł   oznacza,   że   i   tak   będziesz   w   piekle,   będziesz
cierpiał, niezależnie od sytuacji. Nie będziesz w stanie osiqgnqć
ciszy.

Zrzuć odpowiedzialność na siebie. Bqdź odpowiedzialny,

ponieważ   wtedy   możesz   coś   zrobić.   Nie   możesz   zmienić
wszystkich   ludzi   na   świecie,   możesz   jedynie   zmienić   siebie.   To
jedyna   możliwa   rewolucja.   Jedynq   możliwq   transformacjo   jest
twoja własna. Ale może nastąpić dopiero wtedy, kiedy czujesz, że
to ty jesteś odpowiedzialny.

13. Przestań usiłować być dobrym

Jedynym grzechem jest brak świadomości, jedy-nq cnotq -

świadomość. To, co można robić
jedynie   w   stanie   nieświadomości
jest grzechem.  To, czego można
dokonać   jedynie   w   pełni
świadomości   jest   cnotq.   Nie
można   być   świadomym   mor-
dercq, nie można być świadomym
i agresywnym w tym samym cza-
sie.   Nie   można   gwałcić,   kraść,
torturować kiedy
twoja świadomość jest obecna; to
wszystko   staje   się   niemożliwe.   Te   ohydne   czyny   sq   możliwe
jedynie wtedy,

Dopóki nie oddalisz się
od umysłu i nie staniesz
się świadomy wszystkich
jego gier, nigdy nie
będziesz zdecydowany.

gdy znajdujesz się w mroku nieświadomości, kiedy ona w
tobie zwycięża.

Budda powiedział: „Jeśli w domu świeci się światło,

złodzieje go unikajq; kiedy strażnik nie śpi, złodzieje nawet
nie próbujq. Jeśli w domu przebywajq ludzie - cho-dzq,
rozmawiajq, nie śpiq - wtedy złodzieje nawet nie biorq pod
uwagę możliwości włamania".

Tak samo dzieje się z tobq: jesteś nieoświetlonym

domem. Najczęstszy stan w jakim znajduje się człowiek, to
funkcjonowanie   mechaniczne:   homo  mecbanicus.  Jesteś
człowiekiem   jedynie   z   nazwy  -  a   tak   naprawdę   jesteś
wyszkolonq, uzdolnionq maszynq i wszystko, co robisz nosi
w sobie piętno zła. l podkreślam: wszystko co robisz, nawet
to,  co uważasz  za  dobre, przy nieobecności świadomości
będzie   złe.   Jakże   mógłbyś   być   człowiekiem   prawym   jeśli
jesteś nieświadomy? Twoja prawość będzie wspierana po
prostu monstrualnym ego;
to ono dyktuje ci twoje zachowania.

Nawet twoja świętość, codziennie utwierdzana,

utrwalana przy ogromnym nakładzie pracy i wysiłku, idzie na
marne. Nie przyniesie ci prostoty, nie nauczy cię skromności
i nie pozwoli doświadczyć tego, co boskie, gdyż zdarza się
to jedynie, gdy znika ego. Będziesz wiódł życie świętego,
otoczony pełnym szacunkiem, jednocześnie czujqc się tak
nędznie jak wszyscy inni ludzie - zepsuty od środka, nic
nieznaczqcy. To nie życie, lecz wegetacja. Twoje grzechy
będq grzechami i twoje dobre uczynki będq grzechami. Twój
brak moralności będzie niemoralny i twoja moralność będzie
niemoralna.
Nie nauczam o moralności ani o tym, co znaczy prawość,
bowiem bez osiqgnięcia świadomości sq to puste

184

słowa, hipokryzja. Czyniq cię napuszonym. Nie wyzwa-lajq -
nie potrafiq; wręcz odwrotnie - więżq cię.

Wystarczy jedna, jedyna rzecz: świadomość - uni-

wersalny   klucz.   Otwiera   wszystkie   drzwi   egzystencji.
Świadomość   znaczy,   że   z   chwili   na   chwilę   pozostajesz
uważny,   widzisz   siebie   i   wszystko   wokół   w   sposób   inte-
raktywny. Jesteś jak lustro - odzwierciedlasz; a robisz to tak
doskonale, że każdy akt, każdy czyn, który ma miejsce, jest
właściwy,   pasuje,   jest   w   harmonii   z   egzy-stencjq.   Nie   ty
jesteś   jego   wykonawcq,   nie   powstaje   on   w   tobie.   Twoje
działanie rodzi się jako wynik całej sytuacji, zarówno ty, jak i
całe otoczenie jest w nie zaangażowane. Z tej pełni rodzi się
jakiś czyn; nie jest on twój, to nie ty zdecydowałeś wykonać
go   w   taki,   a   nie   inny   sposób,   nie   ty   go   wymyśliłeś,   nie
wynika   on   z   twojego   charakteru.   Nie   działasz,   jedynie
pozwalasz, by się zdarzył.

To tak, jakbyś spacerował bardzo wcześnie nad ranem,

słońce jeszcze nie wzeszło, a na ścieżce przed tobq pojawił
się   wqż.   Nie   ma   czasu   do   namysłu.   Możesz   jedynie
odzwierciedlić  -  nie   ma  chwili   do  stracenia  -  natychmiast
zeskoczysz   mu   z   drogi.   Zauważ,   że   użyłem   słowa
natychmiast.   Nie   czekałeś   ani   sekundy,   natychmiast
uskoczyłeś na bok. Później będziesz pewnie siedział pod
drzewem,  zadowolony  sam   z  siebie   i  zastanawiał   się  jak
tego   dokonałeś.   Ale   tak   naprawdę   nie   zrobiłeś   nic;   to
wszystko stało się samo. Wyniknęło z kontekstu. Ty, wqż,
zagrożenie   życia,   wysiłek,   by   je   ocalić   i   jeszcze   tysiqce
innych   rzeczy...   Ten  skok  był   wynikiem   całej  sytuacji.   Ty
byłeś jedynie medium.

Taki czyn pasuje do całości. Nie ty jesteś wykonaw-cq.

Używajqc wyjaśnienia na religijnq modłę: Bóg do-

konał tego za twojq pomocq. Pełnia wyraziła się za po-mocq
czqstki.

To właśnie jest prawość. Nigdy tego nie będziesz żałował. To

wyzwala. Przydarza się i ... koniec. Znów masz wolność działania.
Nie będziesz rozpamiętywał tego, nie stanie się to częściq twojej
pamięci   autobiograficznej,   nie   zostawi   w   tobie   ran.   Było   tak
spontaniczne,   że   nie   zostawiło   po   sobie   śladów.   Nie   stanie   się
twojq  karmq. Nie pozostawi zadrapań. Czyn, który zamienia się w
karmę,  nie   jest   właściwie   odbiciem   rzeczywistości,   ale   two-jq
reakcjq wywodzqcq się z twojej przeszłości, z pamięci, ze sposobu
myślenia. Podejmujesz decyzje, dokonujesz wyboru. Nie wynika to
ze świadomości, lecz z nieświadomości. Czyli jest grzechem.

Całe moje przesłanie zawiera się w twierdzeniu, że człowiek nie

potrzebuje charakteru lecz świadomości. Jest ona prawdziwa,
charakter zaś jest fałszywy. Jest on potrzebny osobom
nieświadomym. Jeśli masz oczy, nie potrzebujesz białej laski, nie
pytasz gdzie sq drzwi.

Charakter jest potrzebny, bo ludzie sq nieświadomi. Jest to

rodzaj   smaru,   który   pozwala,   by   życie   przebiegało   bez   zbytnich
zgrzytów.  George Gurdżijew nazwał go buforem. Buforów używa
się w pociqgach, pomiędzy wagonami. Jeśli coś się dzieje bufory
chroniq wagony przed zderzeniem się. Można go także porównać
do amortyzatora:  dzięki amortyzatorom samochody poruszajq się
miękko. Oto czym jest charakter- amortyzuje wstrzqsy.

Ludziom nakazuje się skromność. Jeśli się tego nauczysz,

będziesz miał taki amortyzator, który ochroni cię przed ego innych
ludzi. Nie będq mogli cię zanadto zranić; jesteś bardzo skromny.
Jeśli będziesz wielkim egoistq, odczujesz, że wciqż ktoś cię rani.
Ego jest

186

bardzo przewrażliwione, więc
starasz się je przykryć kocykiem
skromności. Pomaga, daje jakiś
rodzaj gładkości. Ale nie pomoże
ci się zmienić.

Moja praca to dokonywanie

transformacji. To szkoła alchemii.
Chcę   byście   się   przemienili   z
nieświadomych   w   świadomych,
przeszli   z   ciemności   ku   światłu.
Nie obdarzę was charakterami;
mogę   dać   wam   umiejętność
wglqdu,   uważność.   Chciałbym
byście zaczęli
żyć   z   chwili   na   chwilę,   a   nie
powielali   sztywne   wzorce
ustalone   wcześniej   przeze   mnie
lub przez społeczeństwo, kościół lub państwo. Chciałbym abyście
potrafili żyć w zgodzie ze swym światełkiem świadomości, abyście
byli uważni.

Znajdź świeżq odpowiedź dla każdej chwili. Charakter

oznacza,   że   masz   zestaw   gotowych   reakcji   na   każde   życiowe
wyzwanie,   toteż   kiedy   przychodzi   kolejna   chwila   odpowiadasz
według   wzorca.   Z   tego   powodu   nie   może   to   być   odpowiedź
prawdziwa;  jest to wyuczona reakcja. Człowiek  z charakterem  -
reaguje. Człowiek świadomy - odpowiada, odzwierciedla sytuację
w   sobie   nie   zmie-niajqc   jej,   a   następnie   działa.   Człowiek   z
charakterem   reaguje.   Człowiek   świadomy   działa.   Człowiek   z
charakterem jest mechaniczny, podobny do robota; ma w umy-

187

Pamiętaj o tym, by
dokończyć każda chwilę.
Przezywaj każda chwilę,
tak jakby następna miała
nie nadejść. Tylko wtedy
uczynisz ją kompletną.
Wiedz, że śmierć może
pojawić w każdym
momencie. Ten może
być ostatni.

śle komputer pełen informacji. Tylko zapytaj, a zaraz wy-
świetli się gotowa odpowiedź.

Człowiek świadomy działa zgodnie z chwilq, nie z

przeszłości, nie z tym, co zapamiętał. Jego odpowiedzi sq
piękne, naturalne i prawdziwe dla danej chwili. Człowiek z
charakterem   ma   problem,   gdyż   jego   reakcje   stajq   się
nieadekwatne   do   sytuacji;   życie   nieustannie   się   zmienia,
nie   stoi   w   miejscu.   A   on   udziela   wciqż   tych   samych
odpowiedzi, które się nie zmieniajq, które sq martwe.

Nakazano ci coś w

dzieciństwie   i   to   w   tobie
pozostaje. Dorosłeś, życie się
zmieniło,   ale   ta   odpowiedź
dana ci przez
rodziców,   księdza   czy   na-
uczyciela   wciqż   siedzi   w
twojej   głowie,   l   jeśli   coś   się
przydarza,   ty   wy-ciqgasz   tę
starq   reakcję   sprzed
pięćdziesięciu lat.
A   przez   ten   czas   tyle   wody
upłynęło   w   Gangesie,   życie

tak się zmieniło...

Heraklit mówi: „Nie da się dwa razy wejść do tej samej

rzeki". Ja wam mówię - nie można wejść do tej samej rzeki
nawet jeden raz. Ona płynie tak szybko.

Charakter jest statyczny; jest brudnym stawem.

Świadomość jest rzekq.

Dlatego nie daję ludziom żadnego kodu, według którego

mieliby postępować. Daję im oczy, aby widzieli,
świadomość, aby odzwierciedlali, lustrzanq jaźń, aby

Nie możesz zmienić
wszystkich ludzi na
świecie, możesz jedynie
zmienić siebie. To
jedyna możliwa
rewolucja. ledyną
możliwa transformacją
jest twoja własna.

mogli odpowiadać na każdq nowq sytuację. Nie instruuję
ich, co majq robić a czego nie robić, nie daję dziesięciorga
przykazań. Jeśli bowiem
zaczniesz dawać przykazania,
to na pewno nie skończy się
na dziesięciu. Życie jest o
wiele bardziej złożone.

W księgach buddyjskich

jest trzydzieści trzy tysiqce
zasad

dla

mnichów.

Trzydzieści   trzy   ty-siqce!   Na
każdq   możliwq   sytuację
przewidziano go-
towq reakcję. Jak to w ogóle
można zapamiętać? Azresz-tq
człowiek,   który   potrafiłby   zapamiętać   je   wszystkie,   jest
zapewne na tyle przebiegły, że zawsze będzie umiał zna-
leźć sposób, by te zasady ominqć. Jeśli nie będzie chciał
czegoś  zrobić,   znajdzie   sobie  wykręt.  Jeśli  będzie  chciał
coś zrobić - zawsze umiejętnie to usprawiedliwi.

Słyszałem historię o pewnym chrześcijańskim świętym.

Ktoś   uderzył   go   w   twarz,   ponieważ   w   swoim   porannym
wykładzie powiedział: „Jezus mówi, że jeśli ktoś uderzy cię
w jeden policzek, nadstaw mu drugi", l jakiś człowiek chciał
to wypróbować. Uderzył świętego w policzek. Ten święty
rzeczywiście   nadstawił   drugi   policzek.   No   to   ten   drań,
uderzył go w drugi policzek - tym razem mocniej, a ku jego
ogromnemu   zaskoczeniu,   święty   rzucił   się   na   niego   i
zaczqł go z całej siły okładać gdzie popadnie. Zaczqł więc
krzyczeć:

- Co ty wyprawiasz. Jeszcze rano mówiłeś, że jeśli ktoś
uderzy cię w jeden policzek, trzeba nadstawić mu drugi!

189

Musisz zdać sobie
sprawę z tego, że w
każdej sytuacji, bez
względu na to, co się z
tobą dzieje, ty jesteś
odpowiedzialny i nikt
inny.

- Oczywiście, ale trzeciego policzka już nie mam, a Jezus nie

powiedział co robić dalej. Mogę więc robić co chcę - odpowiedział
święty.

Podobne zdarzenie miało miejsce za życia Jezusa.

Powiedział on do swojego ucznia:

- Wybacz siedmiokrotnie.
- W porzqdku - odrzekł uczeń. Jednak sposób w jaki

odpowiedział zastanowił Jezusa. Poprawił się więc:

- Miałem na myśli siedemdziesięciosiedmiokrotnie.

Uczeń nieco się zmartwił, ale zgodził się doszedłszy do

wniosku, że liczby nie kończq się na siedemdziesięciu siedmiu. Za
siedemdziesiątym ósmym razem będzie mu wolno zrobić co chce.

Ile zasad regulujq-cych życie

ludzkie można tworzyć? To takie
płytkie, nic nieznaczqce. Oto jaka
jest religijność ludzka;
a w końcu przecież i tak znajdujq
sposoby, aby
ominqć te wszystkie przykazania i
normy.   Zawsze   znaj-dq   jakieś
wyjście awaryjne. Charakter daje
najwyżej   cie-niutkq,   sztucznq
maskę,   którq  jeśli  zadrapiesz,   to

okaże się, że nawet twoi święci pozostali w głębi siebie zwie-
rzętami. Na powierzchni wszystko wyglqda pięknie, ale jedynie na
powierzchni.

Nie bqdź powierzchowny, zmień się naprawdę. To może

nastqpić jedynie poprzez twoje centrum, nie na obrzeżach.
Charakter jest jak farba na twojej powierzchni, świadomość to
przemiana twojego centrum.

190

Zawsze żyjemy jutrem,
które nigdy nie
nadchodzi i które nie
może nadejść; to
niemożliwe. To, co
przychodzi, zawsze
przychodzi dziś.

Z chwilq gdy dostrzeżesz swoje błędy, zacznq one odpadać

od ciebie jak stare liście, l wtedy już nic nie trzeba robić.
Wystarczy, że je dostrzegłeś. Dzięki tej świadomości zacznq one
znikać, parować.

Popełniasz stale ten sam błqd tylko wtedy, kiedy pozostajesz

nieświadomy.   Wtedy   jedynie   możesz   go   powtarzać,   a   nawet
gdybyś   próbował   coś   zmieniać,   okaże   się,   że   btqd   pozostaje,
zmienia   się   tylko   jego   forma.   Występujq   one   bowiem   w
najprzeróżniejszych   formach   i
rozmiarach.   Zamienisz,   za-
stqpisz, ale nie będziesz w stanie
go odrzucić,   bo  nie postrzegasz
swojego błędu jako błqd. Chyba,
że   inni   ci   to   uzmysłowiq,   bo   im
jest łatwiej go dostrzec.

Tak właśnie jest, że każdy

myśli   o   sobie   jako   o   człowieku
pięknym, wyjqtkowo       inteligent-
nym,   pełnym   cnót,   niemalże
świętym, tylko jakoś inni tego nie
widzq.
Powód   jest   prosty:   patrzqc   na
innych widzisz rzeczywistość, nie
możesz   tak   samo   popatrzeć   na
siebie   samego,   toteż   nosisz   w
głowie jakieś piękne bajeczki na
swój temat. Wszystko, co wiesz o
sobie,   to   same   mity,   niewiele
majqce

wspólnego

rzeczywistościq.

191

Rozmyślasz o sprawach,
które przegapiłeś i jesteś
pewien, że uda ci się w
przyszłości je dogonić.
Nie dogonisz! To ciągłe
napięcie między
przeszłością a
przyszłością, to ciągłe
tracenie teraźniejszości,
staje się wewnętrznym
hałasem.

Chwila, z którq dostrzeżesz swoje błędy, przynosi ra-dykalnq

zmianę.   Dlatego   właśnie   wszyscy   buddowie   w   historii   świata
nauczali   tej  jedynej   prawdy:   bqdź  świadomy.   Nie  uczyli   cię  jak
budować   swój   charakter,   tego   nauczajq   księża,   politycy,   nie
buddowie.   Buddowie   rozwijali   w   ludziach   świadomość,   nie
sumienie.

Sumienie to taka zagrywka narzucona przez innych - żeby

mogli ci dyktować co jest dobre a co złe. Wy-muszajq na tobie
działania zgodne z ich wolq, i to już od wczesnego dzieciństwa,
od czasów kiedy byłeś tak niewinny, tak posłuszny, delikatny, że
mogli wywrzeć na tobie wrażenie, wdrukować swoje wymagania,
uwarunkować cię. Takie uwa-runkowywanie nosi nazwę sumienia

i zaczyna szybko dominować nad
twoim całym życiem. Sumienie jest
strategiq społeczeństwa, która zmierza
do uczynienia z ciebie niewolnika.

Buddowie uczq świadomości. Nie

ucz się od innych co jest dobre a co
złe.   Nie   ma   powodu   uczyć   się   od
kogoś innego, po prostu wejdź w głqb
siebie.   Podróż   ku   swojemu   wnętrzu
jest   wszystkim   czego   potrzeba  -  im
głębiej   dotrzesz,   tym   wyższy
osiqgniesz   poziom   świadomości.

Dotarłszy do swojego centrum, będziesz tak wypełniony światłem,
że wszelkie ciemności zniknq.
Włqczajqc światło w pokoju nie musisz jednocześnie walczyć z
ciemościq. Obecność światła wystarczy,

192

Nie nauczam o
moralności ani o
tym, co znaczy
prawość, bowiem
bez osiągnięcia
świadomości są to
puste słowa,
hipokryzja.

bo ciemność to jedynie brak światła. Tak samo będzie w
przypadku twojego obłędu, twoich zmór.

Do psychiatry przyszedł człowiek przebrany za Adolfa Hitlera.

- Sam pan widzi, doktorze, że nie mam żadnych problemów. Mam
najwspanialszq armię świata, więcej pieniędzy niż kiedykolwiek
będzie mi trzeba i żyję w luksusie, jakiego nawet pan sobie nie
wyobraża.
- Po co więc pan do mnie przyszedł ? - zapytał doktor.
- Z powodu mojej żony - odrzekł pacjent. - Jej się wydaję, że jest
paniq Weaver.

Nie śmiej się z niego, bo śmiejesz się sam z siebie.

Mężczyzna wchodzi do krawca i widzi, że pod sufitem, za

jedno ramię, wisi jakiś człowiek.

- Co on tam robi? - pyta krawca.
- Nie zwracaj na niego uwagi. Jemu się zdaje, że jest
żarówkq.
- To czemu pan nie powie mu, że nie jest?
- Co? Miałbym pracować po ciemku?

Z chwilq, kiedy zdajesz sobie sprawę z własnego szaleństwa,

przestajesz być szalony. To jedyny wyznacznik zdrowia
psychicznego. Z chwilq, kiedy zdasz sobie sprawę z własnej
niewiedzy, stajesz się mędrcom.

Wyrocznia delficka ogłosiła Sokratesa najmqdrzej-szym

człowiekiem na świecie. Parę osób udało się do niego mówiqc:
„Raduj się. Wyrocznia uznała cię za naj-mqdrzejszego człowieka
na świecie!"

Sokrates odparł:

- To jakaś bzdura. Ja wiem tylko jedno - że nic nie wiem.

Ludzie poczuli się oszukani i zdezorientowani. Wrócili do

wyroczni narzekajqc: „Mówiłaś, że to najmqdrzej-szy człowiek, a
on nam powiedział, że nic nie wie".

Wyrocznia zaśmiała się i rzekła:

- Dlatego właśnie orzekłam, że jest najmqdrzejszym człowiekiem.
On wie, że w gruncie rzeczy jest ignorantem.

Ignoranci nad wyraz często wierzq w swojq mqdrość. Chorzy

umysłowo uważajq, że sq bardzo zdrowi. W ludzkiej naturze leży
przygadanie się temu, co na zewnqtrz. Patrzymy na wszystkich,
tylko nie na samych siebie, toteż znamy innych lepiej niż siebie. O
sobie nic nie wiemy. Nie przyglqdamy się funkcjonowaniu naszego
własnego umysłu, nie obserwujemy swojego wnętrza.

Potrzebny jest zwrot o sto osiemdziesiqt stopni - i na tym

właśnie polega medytacja. Trzeba zamknqć oczy i obserwować.
Na poczqtku będzie tylko ciemność. Wielu ludzi się przestraszy i
ucieknie z powrotem na ze-wnqtrz, gdzie jest jaśniej.

Tak, na zewnqtrz jest jasno, ale to światło cię nie oświeci, w

niczym   ci   nie   pomoże.   Potrzebujesz   swojego   wewnętrznego
światła, którego źródło leży w głębi ciebie, które nie zgaśnie nawet
po   twojej   śmierci;   potrzebujesz   wiecznego   światła,   l   masz   je   w
sobie.   Urodziłeś  się z nim,  ale wciqż  stoisz do  niego  tyłem,  nie
patrzysz w nie.

Przez wiele stuleci, przez wiele wcieleń, patrzyłeś jedynie na

zewnqtrz. Stało się to nawykiem, stało się od-

194

ruchem.   Nawet   śpiqc   patrzysz   jedynie   na   wyobrażenia   senne  -
odbicia   tego,   co   zewnętrzne.   Gdy   zamkniesz   oczy   zaczynasz
marzyć lub myśleć; oznacza to, że znów interesujesz się innymi.
Stało   się   to   tak   sztywnym   nawykiem,   że   nie   ma   nawet   małych
przerw.   Nie   ma   żadnego   okienka,   przez   które,   zajrzawszy   do
wewnqtrz, mógłbyś dostrzec choćby przebłysk tego, kim jesteś ty.

Na poczqtku jest to zawsze trudna walka, wymaga mozołu.

Niełatwa,   ale   nie   niemożliwa.   Jeśli   podjqteś   decyzję,   naprawdę
chcesz rozpoczqć   podróż do swojego  wnętrza,  to wcześniej   czy
później ona nastqpi. Trzeba trochę pozmagać się z tq ciemnościq,
przekopać się nieco w głqb. Wkrótce miniesz ciemność i wkroczysz
do krainy światła, l to będzie prawdziwe światło. Prawdziwsze niż
słoneczne czy księżycowe, gdyż one sq albo ich nie ma. Zresztq,
nawet  słońce pewnego dnia zginie. Nie tylko małe lampki gasnq
nad ranem wyczerpawszy źródło światła, ale przecież nawet słońce
każdego dnia, po trochu, się wypala. Kiedyś zamieni się w czar-nq
dziurę;   zginie   i   nie   wyśle   już   ani   jednego   promienia.   Chociaż
istnieje  bardzo   długo,   nie  jest   przecież   wieczne.   Jedynie   światło
wewnętrzne jest wieczne. Nie ma poczqtku ani końca.

Nie mam zamiaru radzić ci, żebyś porzucił swoje wady, stał się

dobrym człowiekiem, poprawił swój charakter - jestem od tego
bardzo daleki. Twój charakter nie interesuje mnie ani trochę.
Interesuje mnie twoja świadomość.

Stań się uważniejszy, bardziej świadomy wnikajqc coraz głębiej

w siebie, aż dotrzesz do swojego centrum. Żyjesz na peryferiach,
gdzie zawsze pełno wrzawy. Im głębiej wnikasz, tym większa cisza,
światło, radość; two-

195

je życie nabiera innego wymiaru. Błędy, wady zaczynajq znikać.
Toteż nie przejmuj się nimi zawczasu. Skup się na tym jednym,
najważniejszym zjawisku. Włóż całq swojq energię w to, by stać
się bardziej świadomym, bardziej przebudzonym. Jeśli włożysz w
to całq energię, zdarzy się na pewno; to nieuniknione. To twoje
prawo zagwarantowane już w dniu urodzin.

Moralność zajmuje się zaletami i wadami. Dobry człowiek,

według jej zasad, jest uczciwy, szczery, prawdziwy, godny
zaufania.

Człowiek świadomy jest nie tylko dobrym człowiekiem. Jest

kimś więcej. Dla człowieka dobrego, jego dobroć jest wszystkim;
dla   człowieka   świadomego   dobroć   jest   po   prostu   jedym   z
„produktów   ubocznych"   świadomości.   Od   kiedy   stajesz   się
świadomy,   dobroć   podqża   za   tobq   jak   cień.   Nie   musisz   czynić
żadnych wysiłków, dobroć staje się czymś naturalnym. Drzewa sq
zielone, ty jesteś dobry.

Dobroć dobrego człowieka zazwyczaj nie wynika ze

świadomości, ale z wielkiego wysiłku, by zwalczyć swoje złe cechy
- kłamstwo, okradanie, niewierność, nieuczciwość i agresję. Te złe
cechy tkwiq w nim nadal, ale zostały stłumione i w

każdej chwili mogq eksplodować.

Dobry człowiek może bardzo

szybko zamienić się w złego
człowieka, bowiem wszystkie te złe
cechy, uśpione, nadal w nim sq.
Kiedy zaprzestanie

196

Człowiek
świadomy działa
zgodnie z chwila,
nie z przeszłością,
nie z tym, co
zapamiętał.

wysiłku, one natychmiast znów
się pokażq. Jego dobre cechy
sq po prostu wyhodowane, nie
wzrosły   naturalnie.   Bardzo
starał   się   być   uczciwym,
uprzejmym, nie kłamać, ale to
wszystko   było   zwiqzane   z
wysiłkiem,   było   bardzo
męczqce.

Dobry człowiek jest zawsze

poważny,   bo   pilnuje   w   sobie
tych   wszystkich   złych   cech,
które   stłumił.   Jego   powaga
bierze   się   stqd,   że   chce   być
szanowany   za   stłumienie   w
sobie   złych   cech,   za
przejawianq   dobroć.   Pragnie,
aby   traktowano   go   z
respektem. Twoi tak zwani święci, to w większości „dobrzy
ludzie".

Jest tylko jeden sposób, by rzeczywiście stać się do-

brym; jest to możliwe dzięki wprowadzeniu więcej świa-
domości do swego życia. Nie jest ona czymś, co trzeba
hodować; już w tobie jest, musi jedynie zostać obudzona. W
stanie pełnego przebudzenia - wszystko co robisz, to rzeczy
dobre i nigdy nie uczynisz niczego złego.

Dobrzy ludzie ciqgle dokładajq wszelkich starań, by

zrobić coś dobrego i by unikać złego; jednak złe wciqż ich
kusi.   Wciqż   muszq   wybierać   dobre   przeciwko   złemu.   Na
przykład Mahatma Gandhi  -  to dobry człowiek. Przez całe
swoje   życie   próbował   być   po   stronie   tego,   co   dobre.   Ale
nawet majqc siedemdziesiqt lat wciqż miał

197

Całe moje
przesłanie zawiera się
w twierdzeniu, że
człowiek nie potrzebuje
charakteru lecz
świadomości. )est ona
prawdziwa, charakter
zaś jest fałszywy. |est
on potrzebny osobom
nieświadomym.

sny erotyczne,  co dostarczało mu wielu cierpień. Mawiał:  „Mogę
trzymać  się z dala  od  seksu w ciqgu dnia,   ale  jak  sobie z nim
poradzić   w   czasie   snu?   Wszystko,   co   odrzucam   na   jawie,
przychodzi do mnie w marzeniach sennych".

Wszystkie te złe rzeczy nie odchodzq; siedzq w tobie czekajqc

na sprzyjajqce okoliczności. Kiedy się odprężysz, rozluźnisz
kontrolę - a w czasie snu jest to oczywiście konieczne - wszystkie
złe cechy pojawiajq się w twoich snach. Sny to twoje stłumione
pragnienia.

Dobry człowiek pozostaje w ciqgtym konflikcie. W jego życiu

nie   ma   radości;   nie   umie   śmiać   się   z   całego   serca,   nie   może
śpiewać,   tańczyć.   Ciqgle   wszystko   ocenia.   Jego   umysł
przepełniony jest osqdzaniem i potępianiem. A ponieważ sam tak
uparcie   próbuje   być   dobrym,   innych   ocenia   także   według   tych
kryteriów. Nie umie zaakceptować cię takiego jakim jesteś; musisz
zgodzić się na jego warunki  -  masz także usiłować być dobrym.
Nie umiejqc akceptować ludzi, potępia ich. Wszyscy święci będq
ludzi potępiać, bo ich zdaniem sq oni grzesznikami.

To nie sq cechy ludzi religijnych. Prawdziwie religijny człowiek

nie ocenia i nie potępia. Wie, że nie ma rzeczy zawsze i całkowicie
dobrych, tak jak nie ma rzeczy zawsze i całkowicie złych. Dobra
jest świadomość, zła jest nieświadomość. To wszystko. Możesz w
stanie nieświadomości robić rzeczy, które całemu światu wy-dajq
się dobre, ale religijny człowiek będzie wiedział, że takimi nie sq.
Może też się zdarzyć, że zrobisz coś złego i potępi cię cały świat,
za wyjqtkiem ludzi prawdziwie religijnych. Oni nie potępiq cię, bo
jako człowiek nieświadomy potrzebujesz współczucia, nie sqdu;
nie

198

przekleństwa - nie zasłużyłeś na piekło. Nikt nie zasługuje na
piekło.

Zbliżajqc się do stanu pełnej świadomości nie doznajesz

konieczności dokonywania wyborów; po prostu robisz to, co jest
właściwe. Robisz to w sposób niewinny, bez wysiłku, tak lekko, jak
lekko podqża za tobq twój cień. Biegniesz - cień biegnie, stoisz -
cień stoi, ale nie wiqże się to dla niego z żadnym wysiłkiem.

Nie można uważać, że człowiek świadomy i człowiek dobry, to

synonimy. Świadomość powoduje, że człowiek staje się dobry, ale
w zupełnie inny sposób, jakby pod innym kqtem. Nie dlatego jest
dobry, że usiłuje być dobrym; jest dobry, bo jest świadomy. A w
tym stanie wszelkie zło, wszystkie słowa potępienia znikajq tak, jak
ciemność znika w jasności.

Religie zdecydowały bazować na moralności. Stały się

zbiorami   kodów   etycznych   na   usługach   społeczeństwa;   tobie,
jednostce   nie   dajq   żadnych   korzyści.   Sq   zbiorem   zasad
wygodnych dla społeczeństwa. Oczywiście, jeżeli każdy zaczqłby
kraść,   życie   stałoby   się   nie   do   wytrzymania,   gdyby   wszyscy
kłamali, nie dałoby się nic zrobić, jeśli wszyscy byliby nieuczciwi,
nie można byłoby funkcjonować. Toteż na pewnym zasadniczym
poziomie moralność jest potrzebna społeczeństwu. Spełnia funkcję
użytkowq,   ale   nie   niesie   w   sobie   zmian   prowa-dzqcych   do
religijności.

Niech cię nie napawa dumq to, że jesteś dobrym człowiekiem.
Trzeba byś doszedł do takiego punktu, w którym już nawet

samo myślenie o tym co dobre, a co złe, wydaje się niepotrzebne.
Twoja ogromna uważność, twoja wielka świadomość po prostu
powoduje, że robisz

199

wszystko, co jest dobre;
bez stłumienia w sobie tego, co
złe. Nazwałbym Mahatmę
Gandhiego

dobrym

człowiekiem,

ale

nie

człowiekiem   świadomym.   On
naprawdę   usiłował   być   dobry.
Nie krytykuję jego intencji, ale
byt   on   człowiekiem   z   obsesjo
czynienia dobra.

Człowiek świadomy nie ma

obsesji; jest rozluźniony, cichy,
spokojny,

serdeczny.

Wszystko,   co   wypływa   z   tej
jego ciszy jest dobre, gdyż żyje
on   w   świadomości,   która
przecież   nie   stwarza   koniecz-
ności dokonywania wyborów.

Wyjdź ponad zwykłq koncepcję dobrego człowieka. Nie

będziesz   ani   dobry   ani   zły.   Będziesz   po   prostu   uważny,
świadomy,   a   cokolwiek   się   zdarzy   będzie   dobre.   Mó-wiqc
innymi  słowy  -  w pełni  swej świadomości  osiqgniesz cechy
boskie, a dobroć będzie zaledwie jednq z nich.

Religie nakazały ci być dobrym, tak byś mógł któregoś

dnia odnaleźć Boga. Ale to przecież niemożliwe - nigdy żaden
dobry człowiek nie poczuł co znaczy boskość. Nauczam cię
czegoś odwrotnego: odkryj boskość, a dobro pojawi się samo
i będzie połqczone z pięknem, wdziękiem, prostotq i
skromnościq. Nie będzie oczekiwało żadnej nagrody. Jest
nagrodq samq w sobie.
200

Nie instruuję ich, co maja
robić a czego nie robić,
nie daję dziesięciorga
przykazań. )eśli bowiem
zaczniesz dawać
przykazania, to na pewno
nie skończy się na
dziesięciu. Życie jest o
wiele bardziej złożone.

CZĘŚĆ IV ĆWICZENIE

OBSERWACJI

Ludzie obserwujq jedynie innych; nie zadajq sobie trudu

popatrzenia   na   siebie
samych. Każdy obserwuje co
robi   ktoś   inny,   jak  wyglqda  -
oto   jak   powierzchownie   trak-
tujemy  obserwowanie. Każdy
to   robi.   Nie   jest   to   coś
nowego.   Wystarczy   to
pogłębić,   skierować   do
wewnqtrz,

swoim

najskrytszym uczuciom,
myślom, nastrojom, a w
końcu ku obserwatorowi, ku samemu sobie.

Żyd siedzi w pociqgu naprzeciwko księdza. Zadaje mu

pytanie:
- Proszę mi powiedzieć, Wasza Dostojność, dlaczego nosi
pan kołnierzyk tył na przód.
- Ponieważ jestem ojcem - odpowiada ksiqdz.
- Też jestem ojcem, ale nie noszę kołnierzyka w ten sposób.
- Tak, ale ja jestem ojcem dla tysięcy.
- To, być może, powinien pan raczej zakładać spodnie tył
naprzód?

Ludzie zawsze bacznie obserwujq innych.

201

Patrzymy na wszystkich,
tylko nie na samych
siebie, toteż znamy
innych lepiej niż siebie.
O sobie nic nie wiemy.

Dwóch facetów poszło na spacer; nagle zaczqł padać

deszcz. Jeden woła więc do drugiego:

- Szybko. Otwórz parasol!
- To się na nic nie zda - odpowiada jego kolega - mój parasol
jest dziurawy.
- To po co go w ogóle zabrałeś?
- Nie sqdziłem, że będzie padać.

Łatwo nam przychodzi śmiać się z głupiego zachowania

innych, ale czy kiedyś śmiałeś się sam z siebie? Czy
przyłapałeś się kiedykolwiek na robieniu czegoś bzdurnego?
Nie, nie obserwujesz siebie, a jedynie innych. A to się na nic
nie zdaje.

14. Poznaj to, co ponadczasowe

Jeśli położysz przed sobq zegarek i będziesz patrzeć na

sekundnik,   zaskoczy   cię   to,   że   nie   będziesz   umiał   obserwować
zegarka   nawet   przez   minutę.   Może   ci   się   uda   przez   piętnaście
sekund, może dwadzieścia, a po trzydziestu sekundach zapomnisz,
że miałeś patrzeć na tę wskazówkę. Zajmie cię jakaś myśl, a potem
znowu   przypomni   ci   się,   że   próbowałeś   obserwować   sekundnik.
Skupienie swej uwagi nawet na minutę jest dość trudne, więc nie
sqdźcie, że od razu wam się uda. Kiedy usiłujesz być świadomy
wszystkich drobiazgów, jakie przynosi życie, powinieneś wiedzieć,
że po wielokroć czegoś zapomnisz. Twoja uwaga odbiegnie daleko,
a kiedy sobie zdasz z tego sprawę, poczujesz się winny. To rodzaj
pułapki.

Jeżeli zaczniesz czuć się winnym, to nie uda ci się powrócić do

ćwiczenia swojej uważności. Nie ma powodu by odczuwać winę. To
naturalne. Nie musisz odczuwać

202

skruchy, to naturalne i przydarza się każdemu, kto szuka. Tak się
zwykle dzieje; nie daj się wpędzić w błędne koło poczucia winy, że
nie potrafisz utrzymać uwagi nawet przez kilka chwil, że wciqż
zapominasz.

Mistrz DżainówMahawira był pierwszym człowiekiem w historii,

który stwierdził, że jeśli człowiek jest uważny i potrafi się na czymś
skupić nieprzerwanie przez czterdzieści osiem minut, to dostqpi
oświecenia; nikt mu w tym nie przeszkodzi. Jedyne czterdzieści
osiem minut... a przecież nawet przez czterdzieści osiem sekund
jest trudno. Dociera do nas tyle bodźców.

Żadnej winy, żadnej skruchy - w chwili, kiedy przypomnisz

sobie, że przestałeś robić to, co robiłeś, po prostu wróć do
przerwanej czynności. Nie płacz nad rozlanym mlekiem. To byłoby
głupie.

To na pewno zabierze sporo czasu, ale w końcu zdasz sobie

sprawę, że stajesz się coraz bardziej uważny. Może przez minutę,
może przez dwie. l sprawi ci to tak wielkq radość... ale nie popadaj
w dumę, nie myśl, że masz za sobq jakiś etap. To stałoby się
barierq. Kiedy ktoś się zgubi i uda mu się postawić maleńki
kroczek w dobrym kierunku, to cieszy się, jakby już był w domu.

Kontynuuj wolno, cierpliwie. Nie ma żadnego pośpiechu - do

twojej   dyspozycji   jest   cała  wieczność.   Nie   próbuj   osiqgnqć   tego
szybciej;   brak  cierpliwości  nie pomoże.   Świadomość  nie jest  jak
wiosenny   kwiatek  -  kwitnie   przez   sześć   tygodni   i   znika.
Świadomość jest jak libański cedr, który rośnie przez setki lat, ale
trwa   przez   tysiqcle-cia  wznoszqc   się   na  pięćdziesiqt   metrów  ku
niebu.

Świadomość rośnie powoli, ale rośnie i dlatego trzeba wykazać

się cierpliwościq. Wraz z jej wzrostem zaczniesz odczuwać wiele
rzeczy, których nigdy nie czułeś.

203

Przykładowo,   zauważysz   że   w   twoim   ciele   istnieje   wiele
napięć,   których   wcześniej   nigdy   nie   dostrzegałeś,   bo   były
dość delikatne. Teraz, kiedy rozwija się twoja świadomość,
zaczynasz   odczuwać   nawet   te   leciutkie   napięcia.   Czujqc
napięcie w ciele  -  rozluźnij to miejsce. Jeśli twoje całe ciało
jest odprężone, świadomość będzie rozwijać się szybciej, bo
napięcia tworzq przeszkody.

Im bardziej rozwija się twoja świadomość, tym wyraźniej

zaczynasz dostrzegać, że śnisz nie tylko w nocy; nawet w
ciqgu dnia w twojej głowie snują się senne marzenia. Sq tuż

pod po-wierzchniq twojego czu-
wania  -  przymknij   oczy,   a   w
każdej   chwili   będziesz   mógł
dostrzec jakiś sen przesuwajqcy
się jak obłok na niebie. Jednak
to,   że   twój   stan   czuwania   nie
jest jeszcze pełniq przebudzenia
dostrzeżesz dopiero wtedy, gdy
osiq-gniesz   już   pewien   poziom
świadomości.

Zauważysz

przepływające   sny   na   jawie.
Kiedy   siadasz   w   fotelu,   by
chwilę   odpoczqć,   marzenia
senne   natychmiast   przejmujq
kontrolę. Zaczynasz myśleć, że
zostaniesz prezydentem
kraju,   albo   że   robisz   jakieś
wspaniałe   rzeczy;   wszystko
jedno   co.   Jednocześnie   wiesz,
że wszystko o czym my-

204

Nie mam zamiaru radzić
ci, żebyś porzucił swoje
wady, stał się dobrym
człowiekiem, poprawił
swój charakter - jestem
od tego bardzo daleki.
Twój charakter nie
interesuje mnie ani
trochę. Interesuje mnie
twoja świadomość.

ślisz   w   tej   właśnie   chwili,   jest   nonsensem.   Wiesz,   że   nie
jesteś  żadnym   prezydentem,   ale   to   marzenie   senne   ma  w
sobie   coś   takiego,   że   nawet   wbrew   tobie,   wraca.
Świadomość odsłoni przed  tobq  wszystkie   warstwy snu na
jawie,   l   zacznq   one   znikać,   tak   jak   znika   ciemność,   gdy
wnosisz do pokoju zapalonq lampę.

15. Niewidzialny dotyk

Cokolwiek robisz - spacerujesz, siedzisz, jesz lub nawet

jeśli nic nie robisz, a po prostu oddychasz, odpoczywasz,
relaksujesz się na trawie - nigdy nie zapominaj, że jesteś
obserwatorem.

Oczywiście będzie to bardzo trudne. Co chwila po-dqżysz

za jakqś myślq, jakimś uczuciem, emocjq, wzruszeniem -
wszystko będzie zakłócać twojq obserwację. Pamiętaj
jednak, by wracać do swojego centrum, które obserwuje.

Niech stanie się to systematycznym wewnętrznym

procesem...   Będziesz   zadziwiony   jak   życie   zmienia   swo-jq
jakość.   Mogę   poruszyć   dłoniq   w   sposób   nieświadomy,   ale
także mogę cały ten ruch dokładnie obserwować z wewnqtrz
siebie. Wtedy ten sam ruch staje się całkowicie  odmienny.
Pierwszy był mechaniczny jak ruch robota. Drugi jest ruchem
świadomym.   Kiedy   jesteś   świadomy,   czujesz   tę   dłoń   od
środka.   W   nieświa-domści   postrzegasz   jedynie   zewnętrznq
powłokę.

Poznałeś swojq twarz jedynie dzięki lustrom, z ze-wnqtrz,

bowiem nie jesteś obserwatorem. Jeśli zaczniesz
obserwować poczujesz swojq twarz od środka; to wspaniałe
doznanie, l wtedy, powoli zacznq dziać się dziwne

205

rzeczy.   Myśli  zacznq  znikać,  uczucia  i emocje  zacznq  znikać, a
wokół ciebie panuje cisza.  To tak, jakbyś był wyspq na oceanie
milczenia...   po   prostu   obserwator,   mały   płomyczek   w   centrum
twojej Istoty, oświetlajqcy całe twoje wnętrze.

Poczqtkowo będzie to doznanie jedynie wewnętrzne. Jednak z

czasem   to   światełko   zacznie   przenikać  na   ze-wnqtrz   i  dosięgać
innych ludzi. Zaskoczy i zadziwi cię to, że inni ludzie, tacy którzy
majq w sobie choć odrobinę wrażliwości, natychmiast poczujq, że
coś   niewidocznego   ich   dotknęło.   Jeśli   na   przykład   obserwujesz
siebie... idź za kimś obserwujqc siebie, a prawie na pewno ta oso-
ba   nagle,   bez   powodu   odwróci   się   w   twojq   stronę.   Kiedy
obserwujesz   siebie,   to   jakbyś   emitował   promienie.   Muszq   one

dotknqć   osobę   idqcq   z   przodu,
spowodować,   że   się   odwróci
zadajqc   sobie   pytanie:   „Co   się
stało?"  A ty  jesteś  oddalony  na
tyle,   że   przecież   nie  mogłeś  jej
dotknqć.

Zrób taki eksperyment: kiedy

ktoś śpi, usiqdź przy nim i obser-
wuj samego siebie; zobaczysz,
że ten człowiek nagle się obudzi,
otworzy oczy, rozejrzy się wokół
jakby sqdzit, że obudził się za
sprawq czyjegoś dotyku.
Ty także zaczniesz odczuwać te

promienie jak dotyk. To nie jest jakaś wydumana rzecz. Nazywa
się to aura. Drugi

206

Wyjdź ponad zwykła
koncepcję dobrego
człowieka. Nie będziesz ani
dobry ani zły Będziesz po
prostu uważny, świadomy, a
cokolwiek się zdarzy będzie
dobre.

człowiek może odczuwać to jako dotyk, jako wewnętrzne
poruszenie; ty możesz odczuwać, że kogoś dotykasz.

Stwierdzenie: „czuję się poruszony" ma swoje głębokie

znaczenie. Być może używasz go, nie do końca rozu-miejqc, co
ono oznacza. Ktoś mógł nie zamienić z tobq ani jednego słowa, po
prostu przeszedł obok. Może jedynie przez chwilę spojrzał ci w
oczy? A ty czujesz się poruszony. l to nie jest jedynie słowo; to się
dzieje. Te promienie rozprzestrzeniajq się wokół ciebie dotykajqc
ludzi, zwierzqt, drzew, kamieni... a pewnego dnia poczujesz, że ze
środka siebie ogarniasz cały wszechświat.

16. Vipassana

Drogq Buddy była vipassana. Oznacza ona obserwowanie.

Odkrył   on   jeden   z   najwspanialszych   sposobów  -obserwacja
swojego   oddechu.   Oddech   jest   prostym,   naturalnym   zjawiskiem
obecnym przez dwadzieścia cztery godziny na dobę. Nie musisz
robić niczego specjalnego. Powtarzanie mantr wymaga pewnego
wysiłku, trzeba się zmusić. Mówiqc:  „Ram, Ram, Ram" usiłujesz
się mobilizować. l jesteś skazany na to, że wielokrotnie zapomnisz.
Nawet więcej: słowo „Ram" pochodzi od umysłu, a więc nie będzie
w stanie poprowadzić cię poza umysł.

Budda odkrył zupełnie inne podejście. Po prostu obserwuj swój

oddech - wpływa w ciebie, wypływa z ciebie. Sq cztery punkty, na
które   trzeba   zwrócić   uwagę.   Siedzqc   w   ciszy   zacznij   odczuwać
swój   oddech,   dostrzeż   go.   Wciqgasz   w   siebie   powietrze  -  to
pierwszy   punkt.   Za   chwilę,   kiedy  kończy   się   wdech,   na   ułamek
sekundy powietrze się zatrzymuje -to drugi punkt. Następnie znów

207

następuje ruch powietrza  -  tym razem na zewnqtrz. To jest
trzeci punkt. A kiedy powietrze jest już poza płucami, znów
następuje   moment   zatrzymania  -  czwarty   punkt   na   który
trzeba zwrócić uwagę. Powietrze następnie znów zaczyna
wpływać...   oto   pełen   cykl   oddechu.   Jeśli   będziesz   umiał
utrzymać uwagę na tych czterech punktach, zadziwi cię to,
jaka wielka nastqpi różnica;
ponieważ umysł nie jest włqczony w ten proces.

Obserwowanie nie jest czynnościq umysłu lecz duszy,

świadomości.   Nie   jest   procesem   umysłowym.   Kiedy   ob-
serwujesz,   umysł   się   zatrzymuje,   przestaje   istnieć.   Tak,
poczqtkowo   po   wielokroć   zapomnisz  się   i  umysł   powróci,
zacznie znów swoje stare sztuczki. Ale zawsze, gdy zdasz
sobie   sprawę   z   tego,   że   się   zapomniałeś,   wróć   do
obserwowania. Nie ma powodu czuć się winnym. Z czasem
umysł będzie się wtrqcat coraz rzadziej.

A kiedy ci się uda nieprzerwanie, przez czterdzieści

osiem   minut   obserwować   swój   oddech,   doznasz
oświecenia. Dziwi cię to? Tylko czterdzieści osiem minut?
Wydaje   ci   się   bowiem,   że   to   takie   łatwe.   Wystarczy
czterdzieści osiem minut? Wiedz, że to bardzo trudne. Nie
uda   ci   się   to   nawet   w   ciqgu   czterdziestu   ośmiu   sekund.
Spróbuj z zegarkiem w ręku. Na po-czqtku nie uda ci się
zachowanie   uważności   przez   minutę.   Zagapisz   się.
Zapomnisz   oberwować.   l   zegarek   i   oddech.   Jakaś   myśl
odciqgnie   cię   daleko,   aż  nagle   zdasz  sobie   sprawę,   że...
Cóż,   spojrzawszy   na   zegarek   dostrzeżesz,   iż   upłynęło
dziesięć sekund. Przez dziesięć sekund nie obserwowałeś.

Jednak stopniowo, krok po kroku dotrze do ciebie to, że

obserwacja oddechu nie jest jedynie narzucaniem sobie
jakiegoś ćwiczenia, ale raczej dostarcza

208

ci przyjemności. Tych kilka chwil pełnych uwagi ma w sobie
taki ładunek piękna, daje ci takq radość, że chcesz je
powtórzyć, chcesz być w pełni obecny podczas oddechu.

Pamiętaj, że to nie jest takie samo zjawisko jak w

przypadku jogi. Prana/omy stosowane w jodze to zupełnie
inny,   właściwie   odwrotny   proces,   niż   ten,   który   Budda
nazwał wpossana. Prana/oma to zaczerpnięcie głębokiego
oddechu, wypełnianie klatki piersiowej jak największq ilościq
tlenu,   a   następnie   niemal   całkowite   opróżnienie   płuc   z
dwutlenku   węgla.   Jest   to   ćwiczenie   fizyczne  -  dobre   dla
ciała, ale nie należy mylić go z v/-passano.

W yipassanie nie zmieniasz naturalnego rytmu oddechu.

Nie bierzesz długich, głębokich wdechów, twój wydech jest
taki jak zwykle. Musi się odbywać całkowicie normalnie i
naturalnie. Cała świadomość musi być skierowana na
obserwację.

Kiedy nauczysz się obserwować swój oddech, będziesz

umiał obserwować także inne rzeczy. ldqc będziesz widział
siebie idqcego, jedzqc będziesz widział siebie jedzq-cego. A
w   końcu,   nawet   kiedy   będziesz   spał,   nauczysz   się
obserwować siebie śpiqcego. Kiedy to się stanie, poczujesz,
że  jesteś  w innym  świecie.  Ciało śpi, a wewnqtrz pali się
jasne   światełko.   Twoje   obserwowanie   pozostaje
niezakłócone. Wtedy, przez dwadzieścia cztery godziny na
dobę, w głębi ciebie trwa nieprzerwany proces obserwacji.
Nadal robisz to samo i zewnętrzny świat postrzega cię jak
dawniej; ale dla ciebie zmieniło się wszystko.

Pewien mistrz zeń niósł wodę ze studni. Spotkał po

drodze mężczyznę, który znał go ze słyszenia i przybył by
go odszukać.

209

- Gdzie mogę znaleźć mistrza tego klasztoru ? - zapytał. Sqdził
bowiem, że niosqcy wodę jest stużqcym. Przecież to niemożliwe,
by tak oświecony człowiek nosił wodę, by myt posadzki. Mistrz
roześmiał się i odparł:
- Ja jestem tym, którego szukasz.

Mężczyzna nie mógł uwierzyć. Powiedział:

- Wiele o tobie słyszałem, ale nie mogę uwierzyć, że nosisz wodę
ze studni.
- Lecz przecież to właśnie robiłem zanim doznałem oświecenia -
nosiłem wodę ze studni, rqbałem drewno,  toteż robię to nadal.
Jestem   w   tym   bardzo   dobry,   chodź   i   popatrz,   za   chwilę   będę
rqbał drewno - odpowiedział mistrz.
- Ale w takim razie wytłumacz mi na czym polega różnica: przed
oświeceniem   wykonywałeś   te   prace   i   wykonujesz   je   po
oświeceniu. Rozbawiony mistrz rzekł:
-  Różnica   leży   wewnqtrz.   Wcześniej   robiłem   wszystko   jak   we
śnie,  teraz  robię  to  samo w pełni świadomie.   Czynności   sq te
same,   ale   ja   już   nie   jestem   taki   sam.   A   ponieważ   ja   się
zmieniłem, świat który widzę także się zmienił.

Przemiana musi nastqpić wewnqtrz. To rodzaj całkowitego

odrzucenia starego świata, ponieważ stara jaźń została
porzucona.

17. Nocna zmiana

Zjawiska snu i obserwacji całkowicie się od siebie różniq.

Spróbuj wprowadzić takie ćwiczenie: każdego wieczoru, kiedy już
zapadasz w sen, powoli się w nie-

210

go zagłębiasz, powtarzaj sobie, że będziesz pamiętał, iż to jest
po prostu sen. Myśl o tym aż do momentu zaśnięcia. Po kilku,
może   kilkunastu   dniach,   kiedy   ta   myśl   przeniknie   głęboko   do
podświadomości,   ku   twemu   zaskoczeniu,   będziesz   umiał
obserwować sen jako sen. l wtedy nie będzie już miał nad tobq
władzy,   a  wraz  z  rozwojem   twojej   świadomości,   zniknie  całko-
wicie.   Sny   sq   wstydliwe,   nie   chcq   być   obserwowane.   Ist-niejq
jedynie   w   ciemni   twej   podświadomości.   Wraz   ze   światłem
przyniesionym dzięki obserwowaniu ich, za-cznq powoli zanikać.

Powtarzaj więc to ćwiczenie a pozbędziesz się snów. l zdziwi

cię to, jak wiele spraw się z tym wiqże. Jeśli sny zniknq, twój
umysł w ciqgu dnia będzie dużo mniej gadatliwy. Po drugie -
lepiej zadomowisz się w teraźniejszości zamiast w przyszłości lub
przeszłości. Po trzecie - pogłębi się znacznie twoja skuteczność
we wszystkim, co robisz.

Sny sq jak dolegliwość. Człowiek jest chory więc ich

potrzebuje.   Jednak   jeśli   pozbędziesz   się   ich   całkowicie,
osiqgniesz nowy rodzaj zdrowia, dostrzeżesz nowq wizję. Poza
tym część twojego nieświadomego umysłu stanie się świadoma,
co   umocni   cię   w   poczuciu   twej   indywidualności.   Nigdy   nie
będziesz   żałował   tego,   co   robisz   w   pełni   swej   świadomości.
Obserwowanie jest jakby rodzajem wspaniałej magii, której każdy
może   się   nauczyć;   a   ona   rozpocznie   przemianę   całej   twojej
Istoty.

Kiedy zaczniesz obserwować swoje sny, dostrzeżesz że jest

pięć ich typów. Pierwszy, to po prostu śmieci; a zaj-mujq się nimi
tysiqce psychoanalityków. Totalna bzdura. Zdarzajq się,
ponieważ w ciqgu całego dnia zbierasz te śmieci, zupełnie tak,
jak twoje ciało pokrywa się kurzem

i brudem. Ciało wymaga kqpieli, alejakwykqpać umysł?
Cóż, umysł ma swój sposób na wyrzucanie kurzu i brudu.
To sen - pierwszy typ snu, który odkurza umysł. Zdarza się
w dziewięćdziesięciu procentach przypadków. Nie zwracaj

na niego uwagi. Powoli, wraz
z rozwojem świadomości,
dostrzeżesz czym jest ten
kurz.

Drugi rodzaj snu to

odzwierciedlanie   marzeń.
Macie   wiele   pragnień,
potrzeb   naturalnych,   lecz
księża   i   tak   zwani   nauczy-
ciele   duchowi   zatruli   wasze
umysły.   Nie   pozwalajq
zaspokoić   nawet   bardzo
podstawowych

potrzeb.

Wyklęli je całkowicie, a to

przekleństwo przeniknęło w głqb każdego z was. Pra-
gniecie spełnienia wielu potrzeb i stqd powstaje drugi typ
snów. To, czego sobie odmówiłeś ze względu na nakazy
kapłanów, z powodu zatrucia umysłu, próbuje się spełnić w
snach w taki czy inny sposób.

Należy jednak przyjrzeć się potrzebom a nie ich ocenie.

Ocena   wypływa   ze   świadomego   umysłu,   potrzeba   z
nieświadomości, l tak właśnie tworzy się drugi rodzaj snów
- wyparte przez ciebie potrzeby twój umysł spełnia we śnie.
Czytałeś   wspaniałe   ksiqżki,   zostałeś   zatruty   ideami
myślicieli,   to   wszystko   ukształtowało   pewne   wzorce   w
twoim   umyśle.   Nie   jesteś   już   otwarty   na   to,   co   przynosi
życie, zaślepiły cię filozofie. Nieświadomość nie ocenia, nie
wyznacza celów. Wie tylko jedno: co jest

212

Świadomość rośnie
powoli, ale rośnie i
dlatego trzeba wykazać
się cierpliwością. Wraz z
jej wzrostem zaczniesz
odczuwać wiele rzeczy,
których nigdy nie czułeś.

ci   potrzebne   do   osiqgnięcia   spełnienia.   Toteż   nieświa-
domość   tworzy   sobie   sny   Drugi   rodzaj   snów   ma   wielkie
znaczenie; należy go poznać i medytować nad nim dlatego,
że   to   właśnie   nieświadomość   usiłuje   przekazać   ci
wiadomość: „Nie bqdź głupcem! Przysporzy ci to cierpienia.
Nie   głodź   swojej   Istoty.   Skończ   z   tym   samobójczym
nastawieniem   spowodowanym   powolnym   zabijaniem
własnych potrzeb"

Pamiętaj: pragnienia pochodzq od świadomego umysłu,

potrzeby zaś od nieświadomości. Ta różnica musi być
dobrze zrozumiana, bo ma ogromne znaczenie.

Pragnienia wytwarza świadomy umysł; to co nie-

świadome nie zna pragnień, nie zajmuje się nimi. Czym jest
pragnienie? Zostało stworzone z twoich myśli, z tego czego
cię nauczono, z tego jak cię ukształtowano. Chciałbyś być
prezydentem   kraju;   nieświadomość   zupełnie   się   tym   nie
przejmuje.  Nie   jest  zainteresowana  byciem   prezydentem,
ale   tym,   jak   stworzyć   całkowitq   jedność,   jak   osiqgnqć
spełnienie. Umysł mówi jednak:
„Zostań   prezydentem,   a   jeśli   musiałbyś,   z   tego   powodu,
poświęcić swojq miłość, to poświęć. Jeśli będziesz musiał
poświęcić swoje zdrowie, to poświęć. Jeśli zabierze to twój
spokój,   to   niech   zabierze.   Masz   się   stać   prezydentem".
Albo   gromadzenie   nadmiernego   bogactwa  -  to   także
sprawka   świadomego   umysłu.   Nieświadomość   nie   zna
bogactwa, zna jedynie to, co naturalne. Nie nosi na sobie
piętna   społeczeństwa;   jest   raczej   jak   drzewo,   ptak   lub
zwierzę.  Nie  została  ukształtowana przez  społeczeństwo,
przez polityków. Pozostaje czysta.

Wsłuchuj się w drugi rodzaj snu i medytuj o nim, a to

pozwoli ci znaleźć odpowiedź na pytanie czego po-
trzebujesz. Wypełniaj swoje potrzeby, nie pragnienia.

213

Czyń   tak,   jeśli   chcesz   trwać   w   błogosławieństwie.   Jeżeli   zaś
chcesz popaść w nędzę  -  ignoruj potrzeby, realizuj pragnienia.
To bardzo proste zjawisko  - podqżaj za swoimi pragnieniami, a
staniesz się nieszczęśliwy. Jeśli zaś będziesz jak rzeka płynqca
w kierunku morza wypełniał swoje potrzeby, poczucie spełnienia
będzie ci towarzyszyć każdego dnia. Rzeka nie mówi, iż dzisiaj
chce ptynqć na wschód, a jutro będzie chciała na zachód. Ona
po   prostu   szuka   swej   drogi.   Jakie   znaczenie   ma   kierunek?
Rzeka płynie, bo takq ma potrzebę; nic nie wie o pragnieniach.
Dlatego zwierzęta sq szczęśliwe. A przecież nic nie majq. A ty
masz   tyle   różnych   rzeczy   i   czujesz   się   tak   podle?   Nawet
zwierzęta majq życie bardziej przepełnione błogościq i pięknem.
Nie majq świadomego umysłu, który je kontroluje i nimi manipu-
luje; pozostajq niepodzielone.

Drugi rodzaj snu ma ci wiele do przekazania. Dzięki niemu

zaczniesz   przemieniać  swojq   świadomość,   swoje   zachowania,
swoje   ścieżki   życiowe.   Słuchaj   tego,   co   ci   sygnalizuje
nieświadomość,   zaspokajaj   swoje   potrzeby.   Zapamiętaj,   że
nieświadomość ma słuszność, bo w niej znajduje się mqdrość
całych tysiqcleci, miliony poprzednich egzystencji. Świadomość
przynależy do tego konkretnego, twojego życia. Została wyuczo-
na   w   szkołach,   na   uniwersytetach,   zaprogramowana   przez
rodzinę i społeczeństwo, bo w nich przypadkowo się urodziłeś.
Nieświadomość niesie w sobie doświadczenia wszystkich twoich
poprzednich   wcieleń;   pamięta   jak   byłeś   skatq,   drzewem,
zwierzęciem  -  ma   w   sobie   catq   przeszłość.   Jest   niezwykle
mqdra.   W   porównaniu   z   niq   świadomość   jest   głupia;   nie   ma
prawie żadnego doświadczenia - tylko to z obecnego życia. Jest
dzie

cinna. Słuchaj nieświadomości. W niej tkwi odwieczna mqdrość.

Obecnie cała Zachodnia psychoanaliza oparta jest tylko i

wyłqcznie   na  słuchaniu  drugiego   rodzaju   snów  i  dokonywaniu
zmian w przyzwyczajeniach życiowych. Psychoanalitycy pomogli
wielu   ludziom.   Mimo   szeregu   niedoskonałości,   metoda   ta
pomaga,   bo   przynajmniej   pozwala   się   odprężyć   i   zmniejszyć
napięcie.

Jest i trzeci rodzaj snów - komunikacja z nadświa-domościq.

Drugi rodzaj polegał na komunikacji z nie-świadornościq, trzeci -
z nadświadomościq. Zdarza się bardzo rzadko, bo nasz kontakt
z   nadświadomościq   jest   przerwany.   Jest   jednak   czasami
możliwy, ponieważ nadświadomośc jest także twoja. Może stała
się jak obłok i przeniosła na niebo, może wyparowała, może od-
ległość jest przeogromna, ale nadal jest zakorzeniona w tobie.
Kontakt z nadświadomościq należy do rzadkości. Doznasz go,
jeśli staniesz się bardzo, bardzo uważny. Inaczej zamieni się w
kurz,   który   umysł   wrzuci   do   snu,   w   relizację   marzenia,   który
umysł   musi   w   sobie   blokować.   Zagubi   się.   Jeśli   jednak
wyostrzysz  uważność   dostrzeżesz,  że  to połyskujqcy  diament,
zupełnie inny niż wszystkie kamienie wokół.

Kiedy to poczujesz, gdy odnajdziesz sen przychodzq-cyod

nadświadomości, obserwuj go, medytuj, bo stanie się on ścieżkq
wiodqcq cię do twego mistrza. Doprowadzi cię do takiego życia,
które da ci poczucie szczęścia, doprowadzi do zdrowej
samodyscypliny. Taki sen będzie twoim przewodnikiem. Możesz
znaleźć mistrza posługujqc się świadomościq, ale będzie on po
prostu nauczycielem. Możesz znaleźć mistrza posługujqc się
wskazówkami nieświadomości, ale będzie on nikim in-

215

nym jak kochankiem  -  będziesz zakochany w nim jako w
pewnym typie człowieka. Jedynie nadświadomość może cię
doprowadzić   do   właściwego   mistrza.   Nie   będzie   on
nauczycielem, nie zafascynują cię jego słowa nie będziesz
nim oczarowany. Wręcz odwrotnie  -  ten człowiek dopasuje
się do ciebie, dostarczy ci możliwości rozwoju, stanie się dla
ciebie jak żyzna gleba.

Następnie mamy czwarty rodzaj snu, który pochodzi z

poprzednich wcieleń. Nie jest aż tak rzadki. Zdarza się.
Jednakże wszystko to staje się w tobie jednym wielkim
bałaganem; nie potrafisz niczego rozróżnić.

Na Wschodzie staraliśmy się pojqć ten rodzaj snu i

dzięki niemu doszliśmy do zjawiska reinkarnacji. Pozwala
on dowiedzieć się więcej i więcej o swoich wcześniejszych
wcieleniach, przenieść się bardzo daleko w przeszłość. To
powoduje w tobie wiele zmian, bo wiedza o tym kim byłeś w
poprzednim życiu sprawia, że pewne rzeczy stajq się
nieważne a inne nabierajq ogromnego znaczenia. Zmienia
się twój gestalt, zmienia się styl życia.

Zgromadziwszy ogromne bogactwo w poprzednim życiu,

umarłeś   jako   najbogatszy   człowiek   w   swoim   kraju,   a
jednocześnie   jako   duchowy   żebrak,   l   znów   schemat   się
powtarza w życiu obecnym. Toteż nagle zmienia się gestalt
-  wiedzqc   co   robiłeś   i   jak   to   cię   doprowadziło   donikqd,
pamiętajqc   swoje   poprzednie   wcielenia,   wie-dzqc   że
powtarzałeś wciqż ten sam błędny schemat, jak zacinajqca
się   płyta   gramofonowa,   że   nigdy   nie   zrobiłeś   ani   jednej
nowej   rzeczy...   Wciqż   i   na   nowo   gromadziłeś   bogactwa,
wciqż   dqżyteś   do   władzy,   wciqż   zdobywałeś   nadmiar
wiedzy.   Zakochiwałeś   się   i   ciqgle   w   ten   sam   sposób
zamieniałeś miłość w coś ohydnego... Kiedy dostrzeżesz to
wszystko już nigdy nie będziesz taki sam.

216

Dzięki temu twoje obecne życie nagle się przemieni. Nie
pozostaniesz ani chwili dłużej w tej starej koleinie.

To właśnie złego powodu ludzie na Wschodzie pytali od

tysiqcleci: „Jak się wyrwać z tego koła życia i śmierci?" To
wciqż to samo koło, ta sama historia powtarzająca się
znowu i znowu... Jeśli jej nie znasz, wydaje ci się, że robisz
coś nowego i wydajesz się bardzo podekscytowany. Ale ja
widzę, że robisz wciqż to samo.

Nie robisz w życiu niczego nowego. Jest ono jak koło;

porusza się wciqż w ten sam sposób. Twoje podniecenie
wynika tylko z tego, że zapominasz o swojej przeszłości.
Jeśli sobie jq przypomnisz, całe podniecenie opadnie. W
stanie takiego przypomnienia przydarza się sannjas.

Sannjas jest wysiłkiem podjętym w celu wyjścia z koleiny,

wyskoczenia   z   błędnego   koła.   Oznacza   powiedzenie
samemu   sobie:   „Dość   tego!   Nie   mam   zamiaru   już   dłużej
uczestniczyć   w   tym   starym   nonsensie.   Zmieniam   swoje
nawyki".   Sannjas   jest   wyskoczeniem   poza   koło;   nie   poza
społeczeństwo, lecz swoje własne koło życia i śmierci.

To właśnie czwarty rodzaj snu.
A piqty i ostatni tym różni się od czwartego, że wychodzi

w   przyszłość,   tak   jak   czwarty   wraca   do   przeszłości.
Przytrafia się niezmiernie rzadko, jedynie wtedy, gdy jesteś
otwarty,   podatny,   elastyczny.   Przeszłość   rzuca   cień   i
przyszłość   rzuca   cień.   Oba   odbijajq   się   w   tobie.   Jeśli
staniesz się świadomy swoich snów, pewnego dnia dotrze
do   ciebie   i   to,   że   przyszłość   zaglqda   do   ciebie.   Nagle
otwierajq się drzwi i przyszłość komunikuje się z tobq.

Jest pięć typów snów. Współczesna psychologia bazuje

na typie drugim, często zresztq mylqc go z pierwszym.
Pozostałe trzy typy pozostajq nieznane.

217

Jeśli medytujesz i stajesz się świadomy swojej wewnętrznej

Istoty w czasie  snu, zdarzy się jeszcze wiele innych  rzeczy.  Po
pierwsze  -  stopniowo,   wraz   ze   wzrostem   świadomości   swoich
snów,   będziesz   coraz   mniej   pewny   realności   tego,   czego
doświadczasz na jawie. Dlatego Hindusi mówiq, że świat jest jak
sen.

Obecnie dzieje się odwrotnie. Ponieważ jesteś tak pewien, że

kiedy nie śpisz świat jest rzeczywisty,  to wydaje ci się, że kiedy
śpisz  -  twoje   sny   także  są   rzeczywiste.  Nikt   kto   śpi   nie   ma
wrażenia,   że   sen   jest   nieprawdziwy.   Kiedy   trwa,   wyglqda
wspaniale, całkowicie realnie. Rano oczywiście możesz stwierdzić,
że to byt sen, ale nie w tym rzecz. Rano funkcjonuje inny umysł.
Nie był świadkiem, jedynie słyszał, że coś tam gdzieś się działo.
Ten świadomy umysł, który budzi się rano i wie, że to wszystko
było   snem,   nie   jest   obserwatorem;   jak   mógłby   cokolwiek
stwierdzić?

To tak, jakbyś spał a dwie osoby obok rozmawiały ze sobq. We

śnie  coś  tam   słyszysz,   bo  mówiq   dość  głośno,   ale   sq  to  jakieś
pojedyncze   słowa   bez   kontekstu,   zosta-wiajqce   jakqś   mglistq
impresję.   Tak   właśnie   się   dzieje  -podczas   gdy   nieświadomość
bardzo aktywnie tworzy sny, świadomość śpi i jedyne co słyszy to
hałas; rano zaś mówi: „To wszystko jakieś bzdury. To był przecież
tylko sen".

Obecnie, zawsze gdy coś ci się śni, czujesz jakby było to

całkowicie   rzeczywiste.   Nawet   rzeczy   absurdalne,   nielogiczne
wyglqdajq prawdziwie, bo nieświadomość nie wie co to logika. We
śnie idziesz drogq, widzisz nadbie-gajqcego konia i nagle koń już
nie jest koniem lecz two-jq żonq. A twój umysł nie pyta od razu:
„Jak   to   możliwe?   Koń   zamienił   się   w   mojq   żonę?"   Nie   ma
problemu,   nie   ma   wqtpliwości.   Nieświadomość   w   nic   nie   wqtpi.
Nawet

218

tak przedziwne zdarzenie jest
wiarygodne,

wydaje

się

rzeczywiste.

Kiedy stajesz się świadomy

swoich snów i czujesz, że to tylko
sny,   zaczyna     dziać     się     coś
dokładnie     odwrotnego  -  nic nie
jest rzeczywiste;
to wszystko jest teatrem umysłu,
psychodramq.   Stoisz   na   scenie,
jesteś   aktorem   a   także   autorem
scenariusza.   Jesteś   reżyserem,
producentem   i   widzem  -  nikogo
oprócz ciebie nie ma, to jedynie wytwory twojego umysłu. Kiedy to
do ciebie dotrze, wtedy cały otaczajqcy cię na jawie świat nabierze
nowego   wymiaru.   Przekonasz   się,   że   ma   miejsce   to   samo,   co
wtedy, gdy śnisz nocq - scena jest, co prawda, o wiele szersza, ale
to także sen.

Hindusi nazywajq czasem nasz świat: maja - iluzja, senne

marzenie, wytwór umysłu. O co im chodzi? Czy o to, że świat jest
nierzeczywisty?   Nie,   jest   on   rzeczywisty,   ale   kiedy   twój   umysł
zaczyna się włqczać, stwarzasz swój własny, nierealny świat. Nie
żyjemy w tym samym świecie. Każdy ma swój. Jest tyle światów, ile
umysłów. Kiedy Hindusi mówiq, że ten świat to maja, chodzi im o
rzeczywistość   połqczonq   z   umysłem.   Czym   jest   sama
rzeczywistość?   Nie  wiemy.   Czym   jest   rzeczywistość   pouczona   z
umysłem? To maja.

Kiedy ktoś obudzi się całkowicie, stanie się buddq, wtedy pozna

rzeczywistość bez umysłu. To jest prawda,

219

Pamiętaj: pragnienia
pochodzą od
świadomego umysłu,
potrzeby zaś od
nieświadomości. Ta
różnica musi być dobrze
zrozumiana, bo ma
ogromne znaczenie.

brahman, Najwyższe. Dodaj umysł, a wszystko stanie się na
powrót snem, bo umysł jest tym czymś, co wytwarza sny.
Bez umysłu nic nie jest snem; pozostaje krystalicznie czysta
rzeczywistość.

Umysł jest jak lustro; odzwierciedla świat. To odbicie nie

może być rzeczywistości, jest po prostu odzwierciedleniem
rzeczywistości. Kiedy nie ma lustra, odbicie znika. Możesz
widzieć rzeczywistość. Noc, księżyc w pełni, ciche jezioro, w
którym odbija się księżyc; próbujesz go dotknqć. To właśnie
wszyscy robiq przez całe swoje obecne i poprzednie życia.
Łapiq   księżyc   odbity   w   tafli   jeziora,   l   oczywiście   żadnej
szansy   na   sukces;   to   niemożliwe.   Trzeba   zapomnieć   o
jeziorze i spojrzeć dokładnie w przeciwnq stronę. Księżyc
jest   tam.   Jezioro   jest   jak   umysł,   dzięki   któremu   świat
zamienia  się w iluzję.  Bez  względu  na to  czy masz oczy
zamknięte czy otwarte  -  jeśli obecny jest umysł  -  wszystko
jest snem.

Jeśli będziesz medytował nad snem, w pierwszej

kolejności właśnie z tego zdasz sobie sprawę. A po drugie -
zrozumiesz, że jesteś jedynie świadkiem: sen istnieje, ale ty

nie   jesteś   jego   częściq.   Nie
jesteś   częściq   umysłu,   jesteś
transcendentny.     Istniejesz   w
umyśle,   ale   nim   nie   jesteś.
Postrzegasz   przez   umysł,   ale
nim   nie   jesteś.   Korzystasz   z
umysłu,   ale   nim   nie   jesteś.   l
nagle stajesz się obserwatorem
- już nie umysłem.

220

Obserwowanie jest
jakby rodzajem
wspaniałej magii, której
każdy może się
nauczyć;
a ona rozpocznie
przemianę całej twojej
Istoty.

Osiqgnięcie pozycji obserwatora jest ostatecznym,

najwyższym   spełnieniem.   Później   przestaje   mieć   jakie-
kolwiek znaczenie to, czy śnisz śpiqc, czy śnisz na jawie  -
pozostajesz obserwatorem. Istniejesz na świecie, ale świat
nie ma już wstępu w ciebie. Wszystkie rzeczy sq gdzie były,
ale   twój   umysł   nie   znajduje   się   pośród   nich,   ani  one   nie
znajdujq się w umyśle. Pojawił się obserwator i wszystko się
zmieniło.

Kiedy raz pojmiesz jak to się dzieje, stanie się to dla

ciebie bardzo łatwe. Na razie może się wydawać tak trudne,
że   prawie   niemożliwe.   Jak zachować  uważność  w  czasie
snu?   Zajmie   ci   to   trzy   do   dziewięciu   miesięcy.   Każdego
wieczoru,   zasypiajqc   utrzymaj   swojq   uwagę,   obserwuj
nadchodzqcy sen.

Pamiętaj, żeby nie pobudzać przy tym swojej aktywności,

bo  nie   uda   ci   się   zasnqć.   Bqdź  biernie   skupiony,   miękki,
naturalny,   odprężony,   z   przymkniętymi   powiekami.   Nie
nazbyt   przejęty tym   wszystkim  -  pasywna   uważność,  bez
jakiegoś   szczególnego   zainteresowania.   Siedzisz   z   boku,
rzeka płynie a ty patrzysz. To zajmie ci trzy do dziewięciu
miesięcy Potem, któregoś dnia sen opadnie na ciebie jak
ciemny   ekran,   jak   ciemna   kurtyna,   jakby   słońce   się
schowało   i   nastała   ciemna   noc.   Wszystko   to   dzieje   się
wokół, ale w głębi ciebie płonie ogieniek. Patrzysz milczqco,
biernie,   l   oto   zaczyna   się   świat   snów.   Widzisz   wiele
przedstawień,   psychodram   i   po   prostu   obserwujesz.   Z
czasem zaczynasz umieć dostrzegać różnice; wiesz, który
rodzaj   snu   się   pojawił.   A   w   końcu   pojmujesz,   że   to   jest
dokładnie to samo, co dzieje się na jawie. Nie ma różnicy w
jakości.  Cały  świat   stał  się   iluzoryczny   A   kiedy  świat  jest
iluzjq, jedynie obserwator jest prawdziwy.

221

POSŁOWIE:

Wiszqc na włosku

W Indiach opowiadajq pewnq starożytnq historię. Znany
mędrzec wysłał swojego najlepszego ucznia

na dwór króla Janaka, aby tam uzupełnił swojq wiedzę.
Młody człowiek powiedział:

- Jeżeli ty nie możesz mnie tego nauczyć, to jak dokona tego

Janak? Ty jesteś wielkim mędrcem, Janak zaledwie królem. Co on
może wiedzieć o medytacji i świadomości?

Mędrzec odparł:

- Po prostu rób co ci mówię. Idź, pokłoń się, nie zachowuj się jak

egoista sqdzqc, że jesteś sannjasinem, a on zwykłym wtaścicielem
dworu,   że   jesteś   uduchowiony,   a   on,   to   zwykły   zjadacz   chleba.
Zapomnij o tym. Wysyłam cię, byś się czegoś od niego nauczył; od
tej pory on jest twoim mistrzem. Próbowałem ci to przekazać tutaj,
ale   nie   pojqteś   o   co   chodzi.   Potrzebujesz   znaleźć   się   w   innym
otoczeniu,   by   to   zrozumieć.   Dwór   Janaka,   jego   pałac   będzie
właściwym miejscem. Po prostu idź, pokłoń się nisko. Przez kilka
najbliższych dni on będzie mnie zastępował.

Z wielkq niechęciq, ale jednak w końcu uczeń posłuchał.

Pochodził   wszak   z  kasty  braminów,   a  kimże   był   Janak?  Zdobył
bogactwo,   miał   królestwo,   ale   czego   mógł   nauczyć   bramina?
Przecież to rola braminów, by nauczać. A Janak nie był braminem,
lecz   pochodził   z   kasty   wojowników  kshatrija.  Jego   kasta   była
druga, po braminach, więc młody człowiek nie mógł się pogodzić z
tym,

222

by kłaniać się komuś z niższej kasty. To niebywałe. To wbrew
zasadom honorowanym przez hinduskie umysły

Jednak skoro mistrz nakazał, trzeba to wykonać. Poszedł z

niechęciq i z niechęciq się pokłonił. A skła-dajqc pokłon czuł się po
prostu wściekły na swojego mistrza, bo miał wrażenie, że się
poniża. Król Janak siedział w grupie ludzi, pił wino, piękna kobieta
tańczyła, a młodzieniec był przepełniony pogardq. Mimo to pokłonił
się.

Janak zaśmiał się i powiedział:

- Nie musisz mi się kłaniać, kiedy jednocześnie masz w sobie tyle
pogardy  Nie  wyrabiaj   sobie  opinii,   zanim   jeszcze   zdqżyłeś   mnie
poznać. Twój mistrz zna mnie dobrze i wiedział co robi przysyłajqc
cię tutaj. Masz się czegoś nauczyć, ale w taki sposób nie nauczysz
się niczego.
-  Wszystko mi jedno. Przysłał mnie, jestem, ale o świcie wracam,
bo nie sadzę, żebym się tutaj mógł czegokolwiek nauczyć. Nawet
gorzej - jeśli się nauczę czegoś od ciebie, całe moje życie będzie
zmarnowane.   Nie   jestem   tu   po   to,   by   się   nauczyć   picia   wina   i
oglqdania pięknych kobiet w tańcu, ani oddawania się żadnym in-
nym przyjemnościom.
-  Dobrze, możesz wrócić rano do domu. Ale skoro już tu jesteś,
zmęczony podróżq, przynajmniej połóż się i odpocznij przez noc.
Kto wie, może zanim nadejdzie świt, zdarzy się coś, co pomoże ci
zrozumieć to, po co przysłał cię tu mistrz.

To zabrzmiało bardzo tajemniczo. Jak miałby się czegoś

nauczyć w ciqgu jednej nocy? Ale skoro i tak musi tu zostać, lepiej
nie zawracać sobie zanadto głowy domysłami. Król kazał
przygotować dla niego najpiękniejszy, najbardziej luksusowy pokój
w pałacu, do-

223

pilnował by kolacja była wspaniała, by miał wygodne łoże. A
kiedy uczeń położył się spać, król odszedł. Ale młody człowiek
nie   mógł   zasnqć,   bo   zauważył,   że   nad   jego   gtowq,   na
cieniutkiej   nitce,   wisi   ostry,   nagi   miecz.   Było   to   bardzo
niebezpieczne, bo miecz mógł spaść w każdej chwili zabijajqc
nieszczęsnego   chłopaka.   Toteż   przez   całq   noc   nie   zmrużył
oka,   by   w   porę   uniknqć   nieszczęścia,   gdyby   zaszła   taka
potrzeba. Rano król zapytał:
- Czy pokój był przyjemny? Czy łoże było wygodne?
-  Jasne, wszystko było wygodne, ale o co ci chodziło z tym
mieczem? To okrutne. Bytem zmęczony. Przyszedłem pieszo
z dalekiego aszramu mojego mistrza, a ty tak sobie ze mnie
zakpiłeś. Co to za pomysł,  żeby wieszać nagi miecz na tak
cieniutkiej nitce, że aż bałem się oddychać, by nie spadł mi na
głowę   i   nie   zabił   mnie.   Nie   przyszedłem   tutaj   w   celach
samobójczych. Król powiedział:
-  Chcę   dowiedzieć   się   tylko   jednego:   co   się   stało?   Byłeś
bardzo   zmęczony.   Mogłeś   zasnqć   z   wyczerpania   w   jednej
minucie.   Ale   ty   przez   całq   noc   nie   zmrużyłeś   oka.   Nie-
bezpieczeństwo było zaiste wielkie, mogłeś stracić życie. Byłeś
więc uważny, czuwałeś. Oto moja nauka dla ciebie. Możesz
już  wracać.   Albo,   jeśli   chcesz,   możesz  zostać  tu   kilka   dni  i
poobserwować mnie. Pomimo, że siedziałem w gronie swoich
dworzan,   że   tańczyła   przede   mną   piękna   kobieta,   wciqż
miałem   świadomość,   że   wisi   nade   mnq   miecz.   Jest   on
niewidzialny,   a   jego   imię   to   śmierć.   Nie   przygadałem   się
tancerce,   tak   jak   ty   nie   byłeś   w   stanie   rozkoszować   się
luksusem swojego pokoju tej nocy. Nie piłem wina. Siedziałem
w pełnej świadomości śmierci, która może nadejść w każdej
chwili. Jestem jej świa-

224

Chcecie stać się bardziej

świadomi?       Dostrzeżcie
niepewność   jutra.   Śmierć
nadejdzie   w   jednej   chwili  -
właśnie
za sekundę może zapukać do twoich drzwi. Możesz pozostać
nieuważny, jeśli masz zamiar żyć wiecznie. Ale jeśli wiesz, że
nadejdzie...?   To   niemożliwe!   Życie   jest   czymś   chwilowym,
bańkq mydlanq - jedno ukłucie szpilki i już po nim. Jak możesz
żyć nieświadomie? Stań się świadomy wszystkiego, co robisz.

Sq w tobie dwie płaszczyzny: umysłu i nie-umysłu. Albo

wyjaśnię   to   jeszcze   inaczej:   płaszczyzna   obejmujqca
zewnętrze twojej Istoty i płaszczyzna przebiegajqca w samym
twoim   centrum.   Jak   zapewne   wiesz,   każde   koło   ma   swoje
centrum.   Może   nie   zdajesz   sobie   sprawy,   że   istnieje,   ale
istnieje na pewno. Ty jesteś na zewnqtrz, blisko obwodu kota,
ale centrum istnieje. Bez niego nie byłoby ciebie, jest jqdrem
twojej   Istoty,   l   w   tymże   centrum   już   jesteś   buddq,   już
znajdujesz   się   w   domu.   Na   obwodzie  -należysz   do   świata;
poprzez  umysł,  sny,   pragnienia,  lęki,  tysiqce  gierek.   Jednak
jesteś i obwodem i centrum.

Przydarzajq się takie momenty, kiedy widzisz, że jesteś jak

budda - to gracja, uważność, wyciszenie; ten sam świat
przepełniony pięknem, btogościq, radościq. To właśnie
pochodzi z twojego centrum; te przebłyski

225

domy zawsze i wszędzie. Mimo, że mieszkam w pałacu,
jestem pustelnikiem. Twój mistrz zna mnie i rozumie.
Wie, jaki jest mój sposób myślenia, l dlatego cię tu przy-
słał.' Jeśli pozostaniesz tu przez kilka dni, będziesz mógł
to dokładnie dostrzec. [i~|"""

^ Chcecie stać się

«.<

bardziej świadomi?
Dostrzeżcie niepewność
jutra.

jednak nie mogq trwać długo - wciqż jesteś spychany z
powrotem na obrzeża. Czujesz się z tego powodu głupio, jest
ci źle i smutno. Wiesz, że przegapiasz gdzieś znaczenie życia.

Stopniowo nauczysz się przesuwać z obrzeży ku centrum i

z powrotem bez większych problemów. Tak, jak wchodzisz do
domu   i   wychodzisz   z   niego.   Nie   tworzysz   podziałów,   nie
pytasz: „Skoro znalazłem się na ze-wnqtrz, to jak teraz wejdę z
powrotem   do   wewnqtrz?"   Nie   zastanawiasz   się   będqc   w
środku,   jak   ci   się   uda   wyjść   na   zewnqtrz.   Jest   piękna,
słoneczna pogoda;

ciepło,   przyjemnie  -  to   siedzisz   w   ogródku.   Kiedy   staje   się
coraz goręcej, zaczynasz się pocić; już nie jest miło, staje się
duszno  -  po prostu wstajesz i wchodzisz do domu. Tam jest
chłodno,   nie   odczuwasz   dyskomfortu.   l   tak,   zależnie   od
sytuacji zmieniasz miejsce.

Dokładnie w ten sam sposób człowiek świadomy, pełen

zrozumienia, przemieszcza się ze swych peryferiów do centrum,
z centrum ponownie na peryferia. Nigdzie nie jest uwięziony. Z
targowiska   do   klasztoru,   z   bycia   ekstrawertykiem   do   bycia
introwertykiem - wciqż zmienia miejsca. To jakby dwa skrzydła -
współpracujq   ze   sobq.   Dzięki   temu,   że   sq   umieszczone
naprzeciw siebie, równoważq się. Gdyby dwa skrzydła były po
tej   samej   stronie,   ptak   nie   mógłby   latać.   Muszq   się   one
nawzajem   równoważyć,   dlatego   umieszczone   sq   po
przeciwnych  stronach, mimo że stużq temu samemu ptakowi.
Twoje wnętrze i zewnętrze sq jak skrzydła.

Trzeba to dobrze zapamiętać, gdyż jest taka możliwość...

otóż umysł ma skłonności do zaczepiania się. Sq ludzie, którzy
zaczepili się na targowisku; mówiq, że nie sq w stanie zmienić
miejsca, nie majq czasu na

226

medytację.   Nawet   kiedy   majq   czas,   to   nie   wiedzq   jak
medytować i wydaje  im się, że  nie umieliby. Mówiq,  że majq
świeckie   nastawienie  -  jak   mogliby   medytować?   Sq
materialistami  -  jak mogliby medytować? Sq ekstrawertykami  -
jakże mogłoby im się udać wejść w medytację? Wybrali jedno
ze skrzydeł. Jest to oczywiście zwiqzane zfrustracjq; majqc tylko
jedno skrzydło Jesteś skazany na frustrację.

Sq też tacy, którzy majq dosyć świata i zdecydowali się na

ucieczkę   do   klasztoru,   w   Himalaje,   stali   się   sann-jasinami,
mnichami,   rozpoczęli   samotne   życie,   schowali   się   w   sobie.
Zamykajq oczy, zamykajq okna i drzwi, stajq się leibnitzowskimi
monadami,   które   nie   majq   okien,   a   następnie   popadajq   w
znużenie.

Na targowisku mieli wszystkiego dość, byli zmęczeni,

sfrustrowani.   Czuli   się   jak   w   domu   wariatów,   nie   mogli   się
odprężyć. Było zbyt wiele zwiqzków a za mało czasu dla siebie,
za   mało   własnej   przestrzeni.
Zamieniali   się   w   przedmioty,
tracili swoje jaźnie, stawali się
coraz   bardziej   materialni   a
coraz   mniej   duchowi.   Zgubili
drogę,   świadomość,   że
istniejq.   Uciekli.   Zniechęceni,
zdruzgotani  -  uciekli.   Teraz
usiłujq żyć
w

pojedynkę,

życiem

introwertyków, lecz wcześniej czy później i to im się znudzi.
Wybrali bowiem jedno skrzydło. Tym razem leży ono po
przeciwnej stronie.

Nie akceptuję ani jednego ani drugiego. Chciałbym żebyście

umieli pozostać na targowisku a jednocześnie

227

Nawiązuj kontakty z
innymi, ale pozostań w
kontakcie z samym sobą.
Kochaj innych, ale kochaj
także siebie.

Człowiek, który się
śmieje   jest   także
człowiekiem,   który
płacze.   Na   tym
polega

jego

równowaga.
Człowiek
szczęśliwy jest
także tym, który
potrafi milczeć.

pozwól   by   woda   dotknęła   twych
stóp".   Bqdź   w   świecie,   ale   nie
stawaj   się   jego   częściq.   Bqdź   w
świecie, ale nie pozwól by świat był
w  tobie.  Kiedy  wracasz  do domu,
jesteś u siebie, tak jakby cały świat
wyparował.

Mistrz zeń o imieniu Hotei

przechodził przez wioskę. Był to
jeden

228

wytworzyć   w   sobie   medytacyjność.   Tak,   byście   mogli
wspófodczuwać   z   innymi,   kochać,   tworzyć   miliony   przeróżnych
zwiqzków,   ponieważ   one   was   wzbogaca|q  -  ale   jednocześnie
byście umieli zamknqć drzwi i zrobić sobie wakacje od wszystkich
zwiqzków, by móc odnowić kontakt z samym sobq.

Nawiqzuj kontakty z innymi, ale pozostań w kontakcie z

samym sobq. Kochaj innych, ale kochaj także siebie. Wychodź na
zewnqtrz!   Świat   jest   piękny,   pefen   przygód;   tworzy   wyzwania,
wzbogaca.   Nie przegapiaj  tego  -  spotykaj się  ze światem  kiedy
puka do twoich drzwi. Nie obawiaj się, nie masz nic do stracenia a
wszystko do zdobycia. Tylko się nie zgub. Nie odchodź za daleko,
bo   nie   będziesz   umiał   wrócić   do   domu.   Czasem   zapomnij   o
świecie. Zrób sobie czas na medytację. Codziennie, jeśli chcesz
zachować równowagę, powinienieś zachować proporcje pomiędzy
tym,   co  wewnętrzne  i zewnętrzne,   tak  by  się  nie przechylały  w
żadnq stronę.

O to właśnie chodzi mistrzom zeń, kiedy mówiq:

,Wejdź w rzekę, ale nie

- a tak właśnie stało się w
tej  wiosce  -  nie   śmie-jqc
się,   nawet   się   nie
uśmiechajqc.   Całkowicie
wyciszony   i   spokojny.
Ktoś   go   zapytał:   "Hotei,
czemu się nie śmiejesz?"

On otworzył oczy i od-

parł:   „Przygotowuję   się.
Muszę   być   gotowym   do
tego, by znów się śmiać.
Potrzebuję       odpoczqć,
wejść do środka siebie,

Umysł jest jak lustro;
odzwierciedla świat. To
odbicie nie może być
rzeczywistością, jest po
prostu odzwierciedleniem
rzeczywistości. Kiedy nie ma
lustra, odbicie znika. Możesz
widzieć rzeczywistość.

229

z najcudowniejszych ludzi jacy kiedykolwiek stqpali po ziemi.
Nazywano go „Smiejqcy się Budda" gdyż prawie zawsze się
śmiał. Czasem jednak siadał pod drzewem z zamkniętymi oczami

aby zapomnieć o całym świecie,
aby się odświeżyć i znowu móc się
śmiać".

Jeśli chcesz się śmiać naprawdę, musisz nauczyć się także

płaczu.   Jeśli   nie   potrafisz   płakać,   nie   umiesz   ronić   łez,   nie
będziesz także wiedział co znaczy śmiać się. Człowiek, który się
śmieje jest także człowiekiem, który płacze. Na tym polega jego
równowaga.   Człowiek   szczęśliwy   jest   także   tym,   który   potrafi
milczeć. Człowiek w ekstazie jest także człowiekiem, który zna
swoje centrum. To wszystko istnieje razem. A równowaga rodzi
się  dzięki  połqczeniu   tych   wszystkich  skrajności.   Oto  właściwy
cel.

OŚRODEK MEDYTACJI OSHO

Ośrodek Medytacji OSHO (OSHO® Meditation Resort), położony około

150 kilometrów na południowy wschód od Bombaju - w Punie, jest miejscem,
w którym można nauczyć się jak uczynić swoje życie świadomym, poczuć się
rozluźnionym  i przepełnionym  radościq. Ośrodek  organizuje  wiele rodzajów
terapii medytacyjnych dla tysięcy ludzi z ponad 100 krajów, przyjeżdża-jqcych
tam co roku. Puna, będqca poczqtkowo letnim kurortem dla maharadżów i
bogatych brytyjskich kolonialistów, teraz jest tętniqcym życiem nowoczesnym
miastem   z   wieloma   uniwersytetami   i   nowoczesnymi   zakładami
przemysłowymi.   Ośrodek   zajmuje  32  akry   porośniętego   drzewami
przedmieścia, zwanego Koregaon Park. Wygodne noclegi można znaleźć w
wielu pobliskich hotelach.

Program medytacji oparty jest na wizji Osho - całkowicie nowego rodzaju

człowieka, który potrafi zarówno uczestniczyć w radościach codziennego dnia
jak  i pozostawać  w ciszy i medytacji. Większość  programów odbywa się w
nowoczesnych,   klimatyzowanych   pomieszczeniach   i   obejmuje   krótkie   jak   i
dłuższe kursy medytacyjne, twórczość  artystyczną, holistyczne  uzdrawianie,
rozwój indywidualny oraz sport i rekreację zgodnie z filozofiq zeń. Programy
te,   połqczone   z   całodniowym   zestawem   aktywnych   medytacji   Osho,   trwajq
przez cały rok.

Kawiarnie i restauracje znajdujqce się na terenie ośrdka ofe-rujq zarówno

tradycyjne dania hinduskie jak i kuchnię między-narodowq. Posiłki
przygotowane sq z organicznie uprawianych warzyw na własnej farmie
wspólnoty. Centrum posiada własne źródło bezpiecznej, filtrowanej wody.

Więcej informacji zawiera obszerna strona: www.osno.com opracowana w

kilku językach. Można za jej pośrednictwem odbyć wirtualnq podróż po
centrum medytacyjnym, dowiedzieć się o ksiqżkach i kasetach Osho, a także
o adresach ośrodków Osho na całym świecie.

230

NOTA O AUTORZE

Nauki Osho nie poddajq się jakiejkolwiek kategoryzacji. Do-tyczq

wszystkich aspektów życia póczqwszy od indywidualnych poszukiwań sensu
ludzkiej egzystencji aż po najważniejsze wydarzenia społeczne i polityczne.
Osho przez ponad 35 lat rozmawiał z ludźmi, udzielał wykładów na wielu
międzynarodowych spotkaniach. Nie pisał ksiqżek. Zostawił jednak po sobie
tysiqce godzin nagrań na kasetach audio i video.

Osho został określony przez londyński Sunday Times jako jedna z 1000

osób, które wywarty największy wpływ na dwudziesty wiek. Amerykański
pisarz Tom Robbins uznał go za „najbardziej niebezpiecznego człowieka od
czasów Jezusa Chrystusa".

Za swój cel Osho uznał stworzenie warunków dla narodzin nowego

rodzaju   człowieka,   który   tqczytby   w   sobie   milczqcq   duchowość   Buddy   z
umiejętnościq   korzystania   ze   wszelkich   uciech   życia   Greka   Zorby.   Wqtek
potqczenia odwiecznej mqdrości Wschodu z najwyższym potencjałem nauki i
technologii   stworzonym   przez   Zachód   przewija   się   przez   jego   wszystkie
wykłady.

Osho ma także ogromne zasługi w zakresie nauk dotyczq-cych

wewnętrznej przemiany. Jego „Medytacje Aktywne" pozwa-lajq pozbyć się
nagromadzonego w ciele i umyśle stresu dzięki czemu łatwiej doświadczać
stanu rozluźnienia i niemyślenia.

231