plik

Ćwiczenie 2, część A

Leukocyty. Hemoliza erytrocytów

Materiały do

wicze

z fizjologii, dla studentów I roku FARMACJI

Funkcja krwinek białych

Zasadniczą funkcją leukocytów jest rozpoznawanie i

unieszkodliwienie obcych czynników, które wtargną do

organizmu człowieka (np. bakterii, grzybów i innych), oraz

uszkodzonych lub nieprawidłowo zbudowanych komórek

organizmu (mutantów, k. nowotworowych).

Pierwszą linią obrony (decydującą o tzw odporności

komórkowej i reagującą najszybciej) stanowią granulocyty i

monocyty fagocytujące.

Drugą skuteczną linią obrony tworzą limfocyty B. Uczestniczą

one w wytwarzeniu odporności humoralnej, czyli

uczestniczą nie bezpośrednio, ale po przekształceniu się w

plazmocyty i przez wytwarzanie przeciwciał.

w. 2A

Fagocytoza

Fagocytoza jest główną funkcją neutrocytów i

monocytów

Na proces fagocytozy składa się:

- chemotaksja
- diapedeza
- właściwy proces fagocytozy

w. 2A

1. Chemotaksja

To zdolność podąŜania (ruchu) fagocytów w kierunku miejsc
zapalnych, wraŜliwość na chemotaksyny, które są wytwarzane i
wydzielane w miejscu interakcji tkanek z bakteriami .

Do chemotaksyn naleŜą: produkty aktywacji (fragment C5a)
dopełniacza, substancje uwalniane z martwych komórek,
lipopolisacharydy bakteryjne obecne w przestrzeni
pozakomórkowej, cytokiny.

w. 2A

2. Diapedeza

– zdolność przechodzenia leukocytów przez ścianę naczyń
krwionośnych aby dotrzeć do miejsca infekcji lub uszkodzenia
w tkance w odpowiedzi na chemiczne sygnały dochodzące z
miejsca zakaŜenia.

3. Fagocytoza

– pochłanianie zewnątrzkomórkowych makrocząsteczek przez
granulocyty (np. bakterii) w celi ich zniszczenia.

w. 2A

Leukogram (skład białokrwinkowy)

według Schillinga

Procentowy udział poszczególnych typów krwinek białych w
barwionym (metodą Pappenheima) preparacie krwi

Granulocyty obojętnochłonne (neutrofile)

40 - 75%

Granulocyty kwasochłonne (eozynofile)

Granulocyty zasadochłonne (bazofile)

0.5%

Limfocy

20 - 45%

Monocyty

1 - 5%

w. 2A

Granulocyty obojętnochłonne. Neutrofile.

Morfologia:

kształt kulisty, średnica 12-14 um, jądro zasadochłonne (granatowe);

wielopłatowe (od 1-5 płatów)

cytoplazma kwasochłonna (jasnoróŜowa)
ziarnistości w mikroskopie swietlnym drobne, słabo widoczne;

obojętnochłonne (barwiące się w istocie zasadowo) oraz azurochłonne
będące lizosomami.

w mikroskopie elektronowym wyróŜniamy

4 rodzaje ziarnistości:

pierwotne (lizosomy),
wtórne,
trzeciorzędowe,
czwartorzędowe (fosfasomy)

w. 2A

Wzór Arnetha

Procent wyst

puj

cych we krwi neutrofilów

o j

drze:

1 - płatowym 3–5%

2 - płatowym 35%

3 - płatowym 41%

4 - płatowym 17%

5 - płatowym 2%

Funkcje neutrofilów

Obrona ustroju przeciw zakaŜeniom głównie bakteryjnym i
grzybiczym na drodze fagocytozy (dzięki obecności

enzymów

litycznych oraz

bakteriobójczych białek

zawartych w ich ziarnistościach) a takŜe produkcji
toksycznych

wolnych rodników tlenowych

Ziarnistości neutrofilów zawierają:
• defenzyny (cytotoksyczne białka kationowe, o wł. antybiot.) ,

które wbudowując się do ścian bakterii tworzą kanały, przez
które zachodzi niekontrolowany przepływ jonów powodujący
niszczenie bakterii,

• laktoferynę (bialko przeciwbakteryjne): wiąŜe Fe niezbędne

do rozwoju bakterii

• lizozym

(bialko przeciwbakteryjne)

: niszczy ściany bakterii

poprzez hydrolizę mukopeptydów

• mieloperoksydazę (bierze udział w tlenowym zabijaniu

bakterii w tzw. ”wybuchu tlenowym”)

w. 2A

Granulocyty kwasochłonne (eozynofile)

Morfologia:

- ma kształt kulisty, średnicę 9-12 uM,
- jądro najczęściej dwupłatowe (w kszałcie

oprawki do okularów),

- dojrzała komórka zawiera w cytoplazmie

duŜe ziarenka kwasochłonne (czerwone)

Funkcje:

• wykazują słabe wł. Ŝerne
• niszczą obce białka (np. białka

alergenne);

• ich liczba wzrasta szczególnie w czasie

chorób pasoŜytniczych (robaczyc), a

takŜe chorób bakteryjnych i
wirusowych

• hamują odczyn alergiczny przez

wydzielanie histaminazy, która
inaktywuje histaminę

• w ziarnistościach posiadają:

- histaminazę,
- arylsulfatazę (8x więcej niŜ w innych

leukocytach),

- białko zasadowe w krystaloidach

duŜych ziarnistości umoŜliwiające
przyleganie do ciała obcego.

- peroksydazy
- kwaśne fosfatazy

w. 2A

Granulocyty zasadochłonne

(bazofile)

kształt kulisty, średnica

14-16 um,

jądro zwykle dwupłatowe
(zasadochłonne)
w różowej cytoplazmie - duże ziarenka
zasadochłonne (granatowe)

- komórka

wygląda jak „nabita grochem”

ziarnistości zawierają: heparynę
histaminę,
proteazy
substancje bakteriobójcze.

Morfologia

c.d. Bazofile. Funkcje

Są prekursorami mastocytów (komórek tucznych); nie mają
zdolności do fagocytozy, ruchów pełzakowatych

Jedne z głównych komórek uczestniczących w zapaleniu
alergicznym, mają liczne ziarnistości zawierające mediatory
zapalne, receptory Fc dla IgE i pod ich wpływem ulegają
degranulacji.

Mediatory anafilaktyczne to gł.: histamina, leukotrieny:
LTD4, LTE4, LTC4

(mediator o silnych wł. prozapalnych:

powolne kurczenie mięśni gładkich dróg oddechowych i
przew. pokarmowego, zwiększanie przepuszczalności
n.włosowatych - co sprzyja powstawaniu obrzęków zapalnych)

Uczestniczą w reakcjach zapobiegających krzepliwości krwi
poprzez uwalnianie

heparyny

Bazofilia: towarzyszy przewlekłej białaczce granulocytowej,
zapalnym chorobom jelit, nadczynności tarczycy.

Limfocyty

najwaŜniejsze komórki układu immunologicznego

komórki zdolne do rozpoznawania antygenów

limfocyty T

odpowiedzialne za reakcje typu komórkowego;
60-80% limfocytów

limfocyty B

bior

udział w reakcjach immunol. typu humoralnego;

10-30% limfocytów

limfocyty NK

odpowiedzialne za reakcje typu komórkowego;
5-10% limfocytów

Limfocyty

w. 2A

T pomocnicze (Th)

[CD4]

sterujące
aktywnością
limfocytów B

T cytotoksyczne (Tc)

[CD8],

niszczące komórki
docelowe (zakaŜone
przez wirusy i
bakterie, a takŜe

k. nowotworowe)

T supresorowe (Ts)

[CD8]

hamujące reakcje
immunologiczne
przez hamowanie
namnaŜania innych
limfocytów

Limfocyty T (grasiczozale

ne)

w. 2A

Limfocyty B

(dojrzewają w szpiku kostnym, śledzionie)

marker powierzchniowy CD19

w bł. komórkowej posiadają receptory immunoglobulinowe, za

pomocą których rozpoznają antygen

w odpowiedzi na antygen róŜnicują się w plazmocyty uwalniające

przeciwciała - warunkując odpowiedź humoralną

Limfocyty NK

marker powierzch. CD16

(natural killer) niszczące komórki nowotworowe

w. 2A

Rozmaz krwi obwodowej

Morfologia limfocytów nieaktywnych:

I . Limfocyty małe:

Najcz

ęś

ciej spotykane we krwi obw.,

ok. 9 uM

rednicy, o stosunkowo du

drze i małym r

bku cytoplazmy (słabo

zasadowej) (limfocyty T i B)

II . Limfocyty du

Komórki o

rednicy 15-20 uM, o słabo

barwi

cej si

zasadowo cytoplazmie z

ziarnami azurochłonnymi,
j

dro stosunkowo małe,

procentowo wi

ksza ilo

ść

cytoplazmy

(limfocyty NK, T cytotoksyczne)

w. 2A

Monocyty

Morfologia:
• komórki o duŜej srednicy, ok. 20 uM
• cytoplazma słabo zasadowa,

zwakuolizowana

• jądro nerkowate, duŜe;

zrąb chromatyny nie jest tak zbity jak
w limfocytach.

• w cytoplazmie nieliczne azurofilne

ziarnistości (lizosomy)

• lizosomy zawierają liczne enzymy:

kwaśną fosfatazę, arylsulfatazę,
peroksydazę, lipazy, kolagenazy,
nukleazy (niszczenie bakterii i ochrona
przezd rozprzestrzenianiem się
zakaŜenia)

w. 2A

Funkcje

Monocyty

• komórki o silnych właściwościach fagocytarnych (stare

zdegenerowane komórki, bakterie, komleksy antygen-
przeciwciało)

• przechodzą z krąŜenia krwi drogą diapedezy do tkanek i

osiadają w nich jako makrofagi
(i tworzą układ jednojądrzastych makrofagów)

• w miejscach zapalnych dzięki właściwościom dzielenia się,

(namnaŜania) biorą udział w tworzeniu tzw. ziarniny w czasie

gojenia się ran,

• udział w odporności immunologicznej komórkowej i

humoralnej, np.: prezentują obce antygeny limfocytom Th,

• wytwarzają wiele białek regulatorowych , w tym cytokin: TNF

(działanie cytotoksyczne), IL-1(aktywacja T

IL6 (stymulacja

limfocytow B), IL2.

w. 2A

Płytki krwi
(trombocyty)

Morfologia:

• najmniejsze elementy morfotyczne krwi (1-2uM),
• krwinki pozbawione jądra, o kształcie dysku
• na powierzchni bł. komórkowej gruba warstwa glikokaliksu
umoŜliwiająca adhezję,
• od wewnątrz dobrze rozwinięty cytoszkielet: mikrotubule i filamenty
aktynowe kory

odpowiedzialne za utrzymanie dyskowatego kształtu,

• w cytoplazmie: rurkowate kanaliki błonowe, układ licznych cewek,
które biorą udział w

adhezji płytek, retrakcji skrzepu i wypieraniu zawartości ziaren z

płytki.

w. 2A

Płytki krwi

(trombocyty)

Funkcje:

• bior

udział w pr. krzepni

cia i wytwarzania skrzepu,

• zawieraj

enzym retraktozym, powoduj

cy retrakcj

skrzepu,

• s

czynnikiem aktywacji krzepni

cia krwi

wewn

trznaczyniowego poprzez procesy: adhezji,

agregacji i tzw. lepkiej przemiany, w wyniku
której zostaje uwolniony czynnik płytkowy III
(fosfolipid płytkowy) rozpoczynaj

cy procesy

krzepni

cia

w. 2A

Hemoliza, inaczej erytroliza

– to przechodzenie hemoglobiny z erytrocytów przez
bł. komórkową na skutek jej zmniejszonej
oporności, działania czynników chemicznych,
fizycznych i biologicznych

w. 2A

0.0 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7

0.85

100

[%] NaCl

hemoliza
całkowita
(oporność osm.
maksymalna)

hemoliza
średnia
(oporność
osm. średnia)

początek hemolizy
(oporność osm.
minimalna)

0,85% roztwór izotoniczny
NaCl (sól fizjologiczna)

Oporno

ść

osmotyczna erytrocytów w roztworach hipotonicznych NaCl

Hemoliza:

0.7% NaCl
= pocz

tek hemolizy

0.46% - 0.59% NaCl
=

rednia hemoliza

(50%)

0.3% -0% NaCl
= hemoliza

całkowita (100%)

w. 2A

1. Główne funkcje komórek fagocytujacych; krótka charakterystyka

procesów chemotaksji, diapedezy i właściwego procesu
fagocytozy

2. Leukogram (skład białokrwinkowy) według Schillinga i jego

Zagadnienia obowiązujące

2. Leukogram (skład białokrwinkowy) według Schillinga i jego

znaczenie biologiczne

3. Wzór Arnetha – klasyfikacja neutrofilów; wartości referencyjne

i znaczenie diagnostyczne

4. Opis morfologii i funkcji poszczególnych typów leukocytów

i płytek krwi

5. Zjawisko hemolizy. Badanie oporności erytrocytów w roztworach

hipotonicznych NaCl