MOTYWACJA SEKSUALNA

Rafał Czarny, 

Gr. 6, 

I rok SW

1. WPROWADZENIE

Człowiek od lat potrafi tworzyć ”inteligentne” komputery, posiadające „osobowość” i wszelkie inne 

ludzkie cechy. Zanim potrafił stworzyć komputer, musiał ujarzmić prąd elektryczny. Wcześniej zapanował nad 

ogniem... Przez lata cywilizacji, i przed jej powstaniem, ludzie byli wciąż zmuszeni, motywowani, do różnych 

czynności.  Głównymi  rodzajami  motywacji,  które się wyróżnia,  są motywacja  osiągnięć, głodu i seksualna 

(Zimbardo, 1999).

Jednak która motywacja jest najważniejsza? Trudno postawić hipotezę i jej bronić, gdyż zdaje się, iż 

każda   jest   równie   ważna:   bez   zaspokajania   potrzeb   fizjologicznych   (np.   głodu)   nie   bylibyśmy   zdolni   do 

osiągnięć, ani prokreacji. Bez osiągnięć bylibyśmy nikim, a bez przedłużenia gatunku – nie byłoby nas. 

Na   samym   początku   warto   jednak   powiedzieć,   czym   jest   motywacja.   Na   podstawie   teorii 

przytoczonych przez Gasiula (2002) zdefiniowałem motywacje następująco:

„Motywacja   czynnik   zmuszającym   nas   do   działania   nakierowanego   na   cel,   wzbudzonym   poprzez   bodźce  

zewnętrzne bądź wewnętrzne, fizyczne lub psychiczne. Jest to napięcie wywołane wzbudzeniem, które można  

zredukować owym działaniem.  Im napięcie  jest większe  (silniejsze), tym silniejsza  motywacja  do działania.  

Napięcie   może   zostać   zredukowane   na   dwa   sposoby:   udanym   działaniem,   bądź   pojawieniem   się   innego,  

silniejszego napięcia.”

Mówiąc o motywacji seksualnej zajmę się generalnie człowiekiem, gdyż całość motywacji seksualnej 

jest zbyt rozległe na tak krótką pracę, a nie chce spłycić tego tematu.

2. PODEJŚCIE BIOLOGICZNE

Z pewnością temat motywacji seksualnej należy zacząć od wybitnego badacza, którego liczne teorie 

poruszyły świat psychologów i nie tylko. Tym naukowcem był Sigmund Freud.

2.1 FREUDOWSKIE PODEJŚCIE DO TEMATU.

Podstawowym założeniem psychoanalizy, kierunku Freuda, było istnienie procesów podświadomych. 

Dzielą się one na przedświadome (na których nie jest skupiona uwaga, są obecnie niepotrzebne, ale w każdej 

chwili mogą zostać wydobyte do świadomości), oraz na królestwo procesów nieświadomych. Nieświadomość to 

„miejsce”,   w   którym   znajdują   się   wszystkie   nasze   traumatyczne   wspomnienia   i   przeżycia.   Emocje,   które 

przeżywamy,   to   efekt   działania   gigantycznych   sił,   które   próbują   „wyciągnąć”   z   nieświadomości   wyparte 

wspomnienia z siłami, które ”trzymają” te informacje (Tokarz, 2005).

To, co jest wyparte, to między innymi uczucia do własnych rodziców. Freud wprowadza do swojej 

koncepcji dwa kompleksy: Edypa (miłość syna do matki), oraz Elektry (córki do ojca). Jest to pierwszy popęd 

seksualny,   który   odczuwamy   do   drugiego   człowieka.   Zostaje   on   wyparty   do   nieświadomości,   gdyż 

społeczeństwo   nie   godzi   się   na   takie   związki   (Zimbardo,   1999).   Owe   wyparte   kompleksy   są   powodem 

rywalizacji i konfliktów z rodzicem tej samej płci, oraz skierowania w jego kierunku wrogich myśli i pragnień 

(Skorny, 1972).

Jedna z pierwszych teorii Freuda to teoria dotycząca libido i jego faz rozwoju w okresie dzieciństwa 

(Skorny, 1972). Libido jest zasadniczą siłą napędową ludzkiego ciała, pierwotną energią biologiczną organizmu, 

przejawiającą  się  za pośrednictwem różnych  objawów popędu seksualnego (Skorny, 1972). Freud mówił  o 

trzech fazach rozwoju libido: fazie oralnej, fazie analnej, oraz fazie genitalnej (inaczej: fallicznej). Każda faza 

rozwoju   bierze   swą   nazwę   od   strefy   erogenicznej,   która   wzbudza   popęd   seksualny   (czyli   odpowiednio   w 

pierwszej fazie są to usta i czynności związane ze stymulacją tych okolic, w drugiej są to przyjemności związane 

ze   stymulacją   okolic   związanych   z   wydalaniem,   a   ostatnią,   fazę   falliczną,   charakteryzuje   dojrzały   popęd 

seksualny) (Skorny, 1972). 

Mechanizmy rozwoju psychoseksualnego, oraz konflikty powstające w okresie dzieciństwa, wywierają wpływ 

na ukształtowanie się osobowości osobnika (Skorny, 1972).

Freud, zarysowując kolejną swoją koncepcję, przedstawił trzy części psychiki: id, ego, oraz superego. 

Id jest częścią kierującą się tylko i wyłącznie „zasadą przyjemności”, czyli robi wszystko, aby zaspokoić swoje 

popędy. To, co panuje nad id i kontroluje je, czasami pozwalając na więcej, a czasem na mniej, jest ego. 

Ego   kieruje   się   zasadą   realizmu,   to   znaczy   rozważa   wszystkie   „za”   i   „przeciw”   w   danej   sytuacji,   czyli 

uwzględniając swoje realne możliwości i warunki. 

Trzecią  częścią  naszego  „ja”   jest,   według  Freuda,  superego.   W  nim   zawarte  są  wszystkie   normy i   zasady 

ludzkiego  postępowania; to właśnie z superego ego czyta,  czy warto coś czynić  czy nie (Zimbardo, 1999; 

Skorny, 1972; Gasiul, 2002).

Najpóźniejsza   koncepcja   Freuda,   w   której,   zdaje   się,   najwyraźniej   widać   tłumaczenie   motywacji 

seksualnej,   jest   teoria   instynktów   (Gasiul,   2002;   Skorny,   1972).   Teoria   ta   mówi   o   istnieniu   dwóch 

podstawowych  instynktów:  instynkt  życia (zwany przez autora koncepcji Erosem), oraz śmierci (Thanatos). 

Instynkt   życia   to   nie  zahamowany   popęd   seksualny  i   popędy   organiczne   (np.   głód).  Podłożem   instynktów 

seksualnych jest stymulacja z różnych erogennych obszarów ciała. Jeśli człowiek nie przejdzie odpowiednio 

przez stadia rozwoju, to może nastąpić przemieszczenie energii seksualnej na niewłaściwe obiekty, przedmioty, 

osoby, czynności, itp. (Gasiul, 2002; Skorny, 1972).

Instynkt,   według   Freuda,   składa   się   z   4   cech   charakterystycznych   dla   niego.   Są   to:   źródło,   siła 

(impetus), cel, oraz obiekt (za: Gasiul, 2002). Źródłami instynktów są procesy w organach lub częściach ciała, 

których wynikiem jest stymulacja reprezentowana w życiu umysłowym osobnika. Drugą cechą instynktu jest 

jego siła  (impetus),  czyli  ilość  siły,  którą  reprezentuje  instynkt  (każdy  instynkt  jest  formą  aktywności).  W 

każdym wypadku celem instynktu jest zadowolenie (przyjemność seksualna). Ostatnią cechą charakterystyczną 

jest   obiekt.   Wiąże   się   on   z   instynktem   tylko   wtedy,   gdy   jest   szczególnie   korzystny   w   osiąganiu   jego 

zaspokojenia. Obiektem może być przedmiot, część ciała, osoba, każda rzecz materialna (za: Gasiul, 2002).

Na podstawie powyżej przedstawionych freudowskich koncepcji można powiedzieć, że dominował u 

tego badacza zdecydowany biologizm. Oznacza to, iż popędy były uznawane za zasadniczy regulator ludzkiego 

zachowania się, a czynniki psychospołeczne były pomijane i ignorowane (Skorny, 1972).

Innym znakomitym badaczem instynktów, popędów i motywacji seksualnej był McDougall. 

2.2 McDOUGALL – CZYM SĄ INSTYNKTY

McDougall Zdefiniował instynkt jako dziedziczną albo wrodzoną dyspozycję psychofizyczną, która determinuje 

jego posiadacza do przestrzegania i skupienia uwagi na obiektach pewnej klasy, do doświadczania specyficznej 

jakości   emocjonalnego   podniecenia   z   percepcji   takiego   obiektu   i   do   działania   z   uwagi   na   ten   obiekt   w 

specyficzny sposób, albo przynajmniej do doświadczania impulsu do takiego działania (za: Gasiul, 2002).

Warto   dodać,   że   pewne   instynkty   nie   pobudzają   do   działania   przed   pojawieniem   się   właściwego   stanu 

cielesnego,   czyli   w   takich   przypadkach   proces   albo   stan   cielesny   determinuje   stymulację   organów 

sensorycznych (Gasiul, 2002).

Czynnikiem uaktywniającym działanie instynktu jest emocja. Instynkt seksualny (podobnie jak instynkt życia 

zbiorowego) są instynktami złożonymi (Gasiul, 2002).

2.3 KONCEPCJA INSTYNKTÓW FREUDA, CZY McDOUGALLA?

Porównując teorie instynktów Freuda i McDougalla, tzn. instynktu jako wrodzonej reprezentacji psychicznej 

wewnętrznego,   somatycznego   pobudzenia   (Gasiul,   2002),   oraz   powyższą   koncepcję   instynktu   McDougalla, 

wydaje się, że ta druga jest znacznie bardziej rozwinięta i prawdopodobna, aby istniała. Wielu badaczy uznaje 

koncepcję McDougalla za najlepszą teorię instynktów, jaka do tej pory się pojawiła.

3. PODEJŚCIE EWOLUCYJNE

Reprodukcja za pomocą zachowań seksualnych to uniwersalna cecha organizmów wielokomórkowych. 

Zachowania   seksualne   znajdują   się   pod   stałą   kontrolą   hormonów   –   testosteronu,   estradiolu   i   progesteronu 

(Bancroft, ____).

3.1 DOBÓR SEKSUALNY

Darwin   (za:   Bancroft,   ____)   wyróżnił   dwa   rodzaje   doboru   seksualnego:   intraseksualny,   oraz 

interseksualny. Intraseksualny dobór seksualny polega na rywalizacji pomiędzy samcami o dostęp do samicy, 

natomiast interseksualny dobór naturalny polega na tym, iż cechy jednej płci zwiększają prawdopodobieństwo 

bycia zaakceptowanym lub wybranym na partnera przez osobnika drugiej płci.

Beach   (za:   Bancroft,   ____)   wyróżnił   trzy   elementy   kobiecej   seksualności:   atrakcyjność,   proceptywność   i 

receptywność.   Atrakcyjna   kobieta   powinna   posiadać   gładką   i   czystą   skórę,   białe   zęby,   błyszczące   włosy, 

delikatnie   zarysowaną   szczękę,   oraz   współczynnik   WHR   (biodra   –   talia)   na   poziomie   0.7   (Buss,   2001). 

Proceptywność jest aktywnym  zachowaniem wywołującym reakcję u mężczyzny, natomiast receptywność to 

przyjęcie zabiegów samca, oraz kopulacja (za: Bancroft, ____).

Kobiety,   według   ewolucjonistów,   w   inny   sposób   poszukują   partnerów   (kierując   się   doborem   partnera,   nie 

doborem seksualnym), więc problem ten powinien zostać poruszony w innej pracy.

3.2 FUNKCJE SEKSU

Bancroft (____) wyróżnił  10 funkcji seksu w związkach międzyludzkich. Są  to: reprodukcja, przyjemność, 

łączenie   się   w   pary   i   pielęgnowanie   intymności,   potwierdzanie   kobiecości   i   męskości,   podtrzymywanie 

samooceny,   zdobywanie   władzy   lub   dominacji,   wyrażanie   wrogości,   zmniejszanie   lęku   lub   napięcia, 

podejmowanie   ryzyka   i   osiąganie   korzyści   materialnych.   Reprodukcja   jest   oczywistą   funkcją   seksu   z 

ewolucyjnego punktu widzenia – w inny sposób nie przedłużymy istnienia gatunku. Przyjemność („połączenie 

przyjemności zmysłowej i nieporównywalnej rozkoszy seksualnej związanej z orgazmem” - Bancroft) natomiast 

jest prawdopodobnie podstawowym czynnikiem wzmacniającym.

Funkcja   łączenia   się   w   pary   i   pielęgnowania   intymności   polega   na   tym,   iż   odsłanianie   siebie   w   związku 

seksualnym   i   odnajdywanie   silnej   formy   więzi   między   dwojgiem   osób   stanowi   fundament   intymności 

seksualnej. Z tą funkcją wiąże się ryzyko, jakie niesie aktywność seksualna poza związkiem.

Potwierdzanie kobiecości i męskości to dokonywanie identyfikacji płciowej.  Jednym z głównych czynników 

wzmacniających świadomość własnej płci będzie kwestia atrakcyjności i sprawności w znaczeniu seksualnym 

(Bancroft, ____). Wiele zachowań seksualnych można rozumieć właśnie w taki sposób. Szczególnie dotyczy to 

nastolatków, oraz u osób, których tożsamość płciowa zostaje zagrożona.

Podtrzymywanie samooceny jest poczuciem seksualnej atrakcyjności  dla innych, oraz sukcesy w podbojach 

seksualnych.   Na   ogół   sukcesy   w   wyżej   wymienionych   powodują   poprawę   naszej   samooceny,   natomiast 

niepowodzenia – jej obniżenie (Bancroft, ____)

Głównym wskaźnikiem funkcji zdobywania władzy lub dominacji jest to, że mężczyźni, jak i kobiety, używają 

seksu do kontrolowania związków i jest to ważny aspekt ich dynamiki. Władza może być uzyskana poprzez  

sprawowanie kontroli nad dostępem do stosunków seksualnych lub poprzez decydowanie o formie zbliżenia 

(Bancroft, ____)

Wyrażanie wrogości odnosi się szczególnie do problemu gwałtu i napaści seksualnej (Bancroft, ____).

Zmniejszenie lęku lub napięcia dotyczy odprężenia, które następuje po orgazmie. Często głównym sposobem 

rozładowania seksualnego jest masturbacja. Gdy nasila się stan napięcia i niepokoju, częstotliwość masturbacji 

może wzrastać. (Bancroft, ____). 

Podejmowanie ryzyka polega na poszukiwaniu ekscytujących wrażeń. Ryzyko, które zostaje podejmowane, to 

począwszy od bycia przyłapanym, przez zajście w ciążę, do chorób przenoszonych drogą płciową (Bancroft, 

____).

Osiąganie korzyści materialnych to, znana również wśród innych naczelnych, prostytucja (Bancroft, ____).

4. SŁOWO KOŃCOWE

Zakreślone teorie, definicje i przykłady ukazują jasno, że motywacji seksualnej nie można rozumieć na 

jeden   sposób.   Ewolucjoniści   całość   zachowania   zrzucają   na   karb   przemian   chemicznych   w   organizmie   i 

niezależnych od nas uwarunkowań psychologicznych. Całość zachowania seksualnego, według psychologów 

ewolucyjnych, zmierza do przedłużenia gatunku, a inne osiągane w ten sposób zyski są tylko wzmocnieniami ku 

temu dążeniu.

Freud i McDougall ze swoim biologicznym podejściem wyraźnie zaznaczają, iż nie wszystko zależy od 

tego,   co   wyewoluowało,   nie   wszystko   zależy   od   szczegółowo   zakodowanych   reakcji   w   naszej   psychice. 

Motywację seksualną, według nich, kształtuje rozwój podczas dzieciństwa, dorastania, oraz instynkty i popędy, 

które się w nas odzywają. 

U ewolucjonistów wszystko jest statyczne i stałe. Freud ukazuje dynamizm ludzkiego zachowania. W 

psychologii ewolucyjnej nie widać innego celu zachowania ludzkiego jak prokreacja, nie widać innych przyczyn 

owego zachowania jak – ewolucja. Czy nie popadamy tu w pewną sprzeczność? Freud natomiast pokazuje, że 

zarówno   instynkty,   jak   i   popędy   mogą   determinować   zachowanie   człowieka.   Rozwój   Libido   podczas 

dzieciństwa warunkuje różne zachowania seksualne, których psychologia ewolucyjna nie tłumaczy. 

Gdybym  miał wybierać kierunek, który bardziej mnie przekonuje, zdecydowałbym się na kierunek 

biologiczny.

LITERATURA CYTOWANA

1. Bancroft, J. Motywacja i zachowania seksualne. Tytuł Książki. Redakcja, Wydawnictwo, miasto: rok.

2. Buss, D.M. Psychologia ewolucyjna. Jak wytłumaczyć zachowania człowieka? Najnowsze koncepcje. 

Cz. III. Życie płciowe i wybór partnera (Kobiece strategie doboru stałego partnera. Męskie strategie 

dobory stałego partnera) s. 125-196. Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne, Gdańsk: 2001

3. Gasiul, H. Teorie emocji i motywacji. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 

Warszawa: 2002.

4. Skorny, Z. Psychiczne mechanizmy zachowania się. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 

Warszawa: 1972

5. Tokarz, A. 2005. Wypowiedź własna na wykładzie. 

6. Zimbardo, P. Psychologia i życie. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa: 1999.